Nepal


Nepal, oficale Federala Demokratiala Republiko di Nepal esas lando en central Azia inter India e Populala Republiko di Chinia.

Bazala fakti pri Nepal.

Nepal
संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल
Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl
Flag of Nepal Emblem of Nepal
Standardo di Nepal Blazono di Nepal
Nacionala himno:
Sayaun Thunga Phool Ka
Nepal in its region
Urbi:
Chefurbo: Katmandu
· Habitanti: 1 081 845[1] (2001)
Precipua urbo: Katmandu
Lingui:
Oficala lingui: Nepali
Guvernerio:
Tipo: Republiko (pos 28 di mayo 2008)
· Prezidanto: Bidhya Devi Bhandari
· Chefa ministro: Khadga Prasad Oli
Surfaco: (93ma granda)
· Totala: 147 181 km²
· Aquo: 2,8 %
Habitanti: (40ma granda)
· Totala: 28 982 771[2] (2016)
Plusa informi:
Valuto: Rupio di Nepal
Veho-latero: sinistre
ISO: NP
NPL
524
Precipua religio: Hinduismo (76,7%)
Oficala retosituo: https://nepal.gov.np

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Nepal

Neolitika objekti trovita en la valo di Katmandu montras ke populi habitabas Himalaya de adminime 10 mil yari ante nun.[3] Nepal mencionesis unesmafoye en la Veda texto Atharvaveda Pariśiṣṭa kom loko qua exportacis lana kovrili.

Moderna Nepal kreesis ye la 21ma di decembro 1768, kande Prithvi Narayan Shah, rejulo di mikra principato Gorkha konquestis Katmandu ed unionis nedependanta rejii de la regiono di Himalaya, quankam ica uniono ne duris troe: de 1814 til 1816 eventis Angla-Nepalana milito, e Nepal perdis la regiono di Sikkim, okupita dal Britaniani.

La dinastio Shah finis en 1846, kante Jung Bahadur Rana konquestis povo pos ocidar diversa princi e centi di importanta personi en Katmandu. Lua decendanti konvertis su ipsa en heredantala chefministri dum ke la rejulo ne havis efektiva povo. La dinastio Rana duris til 1948, kande la rejulo Tribhuvan, direta decendanto di Prithvi Narayan Shah, rekuperis la povo helpita da Indiana chefministro Jawaharlal Nehru.

La monarkio duris til la 28ma di mayo 2008, kande la Nacional Asemblitaro supresis la rejimo e transformis Nepal en republiko. Ye la 21ma di julio sam yaro la Nacional Asemblitaro elektis Ram Baran Yadav kom prezidanto.

Politiko

Kathmandu-35
Singha Durbar, sideyo di Nepalana guvernerio.

Til 1990 Nepal esis absoluta monarkio. Ta yaro eventis populala revolto, e lora rejulo Birendra konvenis politikala reformi, e la lando divenis parlamentala monarkio, kun duchambra parlamento.

En 2008 lua konstituco emendesis por transformar lando en republiko. Ye la 21ma di julio sam yaro la Nacional Asemblitaro elektis Ram Baran Yadav kom prezidanto.

La judiciala povo konsistas ek la supera korto - la maxim alta korto di la lando, apelo-korti, e diversa lokala korti. Ol esis un ek la poka landi de Azia qui abolisis mortopuniso.

Geografio

Map of Nepal
Mapo di Nepal, kun lua precipua urbi.

La teritorio di Nepal esas longa de cirkume 800 km e larja de cirkume 200 km. Ol subdividesas en 3 geografiala regioni: Himal, Parad e Terai.

La regiono Terai jacas sude, e konsistas ek basa tereni kun kelka kolini. Ol drenesas da tri fluvii qui naskas en Himalaya: Kosi, Narayani e Karnali. La klimato en ta zono varias de tropikala a subtropikala.

La regiono Pahad esas montoza, jacanta inter 800 e 4.000 metri di altitudo, tamen lua monti ne kontenas nivo en la somito. La klimato varias de subtropikala ad Alpala, en altitudi super 3.600 metri. La basa monti de Himalaya jacas en ta regiono.

Himal esas l'alta e montoza regiono di Himalaya. Sep ek l'ok maxim alta monti de la Tero jacas en Nepal, exemple Monto Everest (Sagarmāthā en Nepali), kun 8 848 metri di altitudo e Lhotse (la 4ma maxim alta monto de la mondo).

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Nepal

La totala nacionala produkturo di Nepal en 2008 esis 12 miliardi dolari, la 115ma maxim granda ekonomio del mondo. Agrokultivo reprezentas cirkume 40% de la TNP.

Demografio

Nepal-demography
Habitantaro di Nepal de 1960 til 2010.
Teej
Mulieri dansas dum hindua festivalo teej.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Nepal havis 29 717 587 habitanti, de diversa etnii e populi. La precipua esas Chhettri (16,6%) Brahman-Hill esas (12,2%), (Magar 7,1%), Tharu (6,6%), Tamang (5,8%), Newar (5%), Kami (4,8%), Mohamedani (4,4%), Yadav (4%), Rai (2,3%), Gurung (2%), Damai/Dholii (1,8%), Thakuri (1,6%), Limbu (1,5%), Sarki (1,4%), Teli (1,4%), Chamar/Harijan/Ram (1,3%), Koiri/Kushwa (1,2%), e 19% apartenas ad altra etnii.[4]

L'oficala linguo di la lando esas Nepali, parolata da 44,6% de la habitantaro. Maithali parolesas da 11,7%, Bhojpuri da 6%, Tharu da 5,8%, Tamang da 5,1%, Newar da 3,2%, Magar da 3%, Bajjika da 3%, Urdu da 2,6%, Avadhi da 1,9%, Limbu da 1,3%, Gurung da 1,2%, 10,4% parolas altra lingui, e ne existis informi pri 0,2% de la habitantaro segun statistiki de 2011.[4]

La religio kun maxima nombro di adepti esas hinduismo, praktikata da 81,3% de la habitantaro. Budhismo praktikesas da 9%, Mohamedani esas 4,4%, Kirant esas 3,1%, Kristani esas 1,4%, 0,5% praktikas altra religii, e 0,2% ne informis pri religio.[4]

Kulturo

Nepali parolesas da 48% de la habitanti, 12% parolas Maithili, e 7% parolas Bhojpuri. Plu kam 75% de la Nepalani profesas hinduismo.

Referi

  1. http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/districts/kathmandu.htm
  2. World Population Prospects 2017. Unionita Nacioni. URL vidita ye la 12ma di aprilo 2019.
  3. Krishna P. Bhattarai (2009). Nepal. - Nepal - Infobase publishing.
  4. 4,0 4,1 4,2 South Asia::Nepal - The World Factbook. CIA. URL vidita ye la 10ma di aprilo 2019.
11ma di januaro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 11ma di januaro esas la 11ma dio di la yaro segun la Gregoriala kalendario. Restas 354 dii til la fino di la yaro (355 en bisextila yari).

12ma di marto

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 12ma di marto esas la 71ma dio di la yaro (72ma en bisextila yari) segun la Gregoriala kalendario. Restas 294 dii til la fino di la yaro.

24ma di februaro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 24ma di februaro esas la 55ma dio di la yaro segun la Gregoriala kalendario. Restas 310 dii til la fino di la yaro (311 en bisextila yari).

25ma di aprilo

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 25ma di aprilo esas la 115ma dio di la yaro (116ma en bisextila yari) segun la Gregoriala kalendario. Restas 250 dii til la fino di la yaro.

4ma di junio

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 4ma di junio esas la 155ma dio di la yaro (156ma en bisextila yari) segun la Gregoriala kalendario. Restas 210 dii til la fino di la yaro.

Budismo

Budismo esas religio qua nun tre difuzesas en ocidentala landi por ke ol esas filozofiala e ne revelata religio. Budo esis filiulo di rejala familio qua edukesis talmaniere ke lu havis nula savo pri la realaji dil vivo e di mondo. Ulfoye, vizitante proxima urbo, lu vidis oldulo, mortanta malado e kadavro. Ilu tre impresesis pri ico e quik delore lu serchis solvo por eskapar l'oldeso, la maladeso e la morto. Pos vana e severa asketismo senrezulta, lu rezolvis abandonar ica tro severa vivo e meditar sub arboro (probable figiero) pri l'enigmato dil vivo e di mondo. Il trovis (od opinionis trovar) ica solvo per la nociono di Nirvana qua jacas exter la kustumala konceptaji dil homi. Lore il difuzis lua doktrino tra Nepal e nord-India. Lu mortis kande il evis plu kam okadek yari pos repasto kontenanta venenoza fungo. Lua doktrino ja grande difuzesis danke la monaki adepti di lua religio.

Esante plu filozofio kam religio, budismo esas tre tolerema e povas kunvivar kun altra religii. To esas un ek la klefi di lua suceso. Nunepoke la kredo en karma e rinasko esas multe plu aceptebla por la Ocidentani kam la kredo ye iro al paradizo od inferno poreterne dil monoteista religii. Koncerne la Budismo, onu nek povas dicar ke ol esas teista od ateista religio, nam ol ne povas definesar enkadre dil kulturala tradicioni di Ocidento. On povas, tamen, dicar ke ol esas racionoza doktrino e ke esas plu facila adherar ol, kam revelata religio kun desfacile komprenebla e kredebla misterii. Camotive, multa Ocidentani interesesas pri ol nunepoke. Regretinde, ol ne ja havas bona ekleziala e populala organizuro ed esas nur tre frajile instalita en Ocidentala landi.

En Ido existas interesiva libreto pri budismo qua titulizesas : Buddho e lua doktrino. Ni havas anke la poemaro Dharmapadda anke tradukita ad Ido.

Chefministro

Chefministro esas la chefo di guvernerio e chefo dil ministraro di un lando qua adoptas la parlamentala sistemo. Ordinare lu esas membro dil partiso politikala qua havas la majoritato di reprezenteri en parlamento, e duros en povo dum ke lua parlamentala bazo mantenos ta majoritato.

Chefministri povas existar sive en monarkii ube la monarko retenas kelka o preske simbolala povo (exemple: Unionita Rejio, Kanada, Dania), sive en republikana rejimi (exemple: Francia, Finlando, Portugal).

Kancelero esas la titulo di chefministri di Germania, Austria e Suisia.

En Ido on anke povas dicar chefa ministro por la chefo dil ministraro, sive lu esas o ne esas anke la chefo di guvernerio. Exemple en Peru la chefo dil ministraro havas la titulo chefa ministro, quankam lu ne esas la chefo di guvernerio.

Yen la Listo pri landi qui havas chefministri, chefa ministri o kanceleri, organizita segun kontinento.

Historio di Nepal

Nepal mencionesis unesmafoye en Vedika texto Atharvaveda Parisista, quale loko exportacero di lana kovrili. Tibeto-Burmana populi probable vivis en la regiono 2.500 yari ante nun. Princo Siddharta Gautama, pose Buddho, naskis en la regiono.

La moderna Nepal kreesis ye la 21ma di decembro 1768, kande Prithvi Narayan Shah, rejulo di la mikra principato Gorkha konquestis Katmandu ed unionis nedependanta rejii de la regiono di Himalaya, quankam ica uniono ne duris troe: de 1814 til 1816 eventis l'Angla-Nepalana milito, e Nepal perdis la regiono di Sikkim, okupita dal Britaniani.

La dinastio Shah finis en 1846, kante Jung Bahadur Rana konquestis povo pos ocidar diversa princi e centi di importanta personi en Katmandu. Lua decendanti konvertis su ipsa en heredantala chefministri dum ke la rejulo ne havis efektiva povo. La dinastio Rana duris til 1948, kande la rejulo Tribhuvan, direta decendanto di Prithvi Narayan Shah, rekuperis povo kun la helpo di Indiana chefministro Jawaharlal Nehru.

La monarkio duris til 28 di mayo 2008, kande Nacionala Asemblajo supresis la rejimo e transformis Nepal en republiko. Ye la 21ma di julio sam yaro la Nacional Asemblajo elektis Ram Baran Yadav kom prezidanto.

Horala zono

Horala zono esas regiono qua sequas uniforma tempo por legala, komercala e sociala skopi. Horala zoni ofte sequas la fontieri; ma kelka landi esas tro granda por nur uzar un zono. Do, landi kom Kanada, Usa e Rusia havas multa diferanta zoni, ma lore la zoni ofte sequas la stato/komtio-bordi.

Maxim multa zoni kompensas Universala tempo koordinata (UTC) per tota horo/i, ma olu existas poka zoni qua kompensesas per nur 30 o 45 minuti (exemple Ordinara tempo di Newfoundland esas UTC -03:30, Ordinara tempo di Nepal esas +05:45, ed Ordinara tempo di India esas +05:30).

Olu existas entote 24 tempo zoni.

India

La Republiko di India esas la duesma maxim populoza lando dil mondo, kun plua kam 1,2 miliard habitanti, ed ol esas la sepesma maxim granda lando segun surfaco. Kun plura oficala lingui e centi de dialekti, diversa religii ed kulturi, plura granda urbi e plu kam 700.000 vilaji, India esas tre diversa lando. En nord-India parolesas Indo-Europana lingui, kontre ke en sud-India parolesas precipue Dravidana lingui.

India jacas en sud-Azia inter Maro Arabala e Bayo di Bengal. India havas komuna bordi kun Bangladesh, Bhutan, Myanmar (Burma), Populala Republiko di Chinia, Nepal e Pakistan.

Malgre l'impresiva gani en ekonomiala progreso dum recenta yari, fundamentala koncerni en India esas la duranta intermilitanta stando kun Pakistan pri Kashmir, la tropopulozeso, ekologiala dekado, ecesiva povreso, ed etniala ed religiala konflikti.

Komunismo

Komunismo esas politikala filozofio qua intencas konstruktar socio sen klasi e sen stato, kun komuna proprieto di produkto-moyeni, libera aceso a konsumo-vari, ed ceso di salariala laboro e privata proprieto di produkto-moyeni ed imobli.

En teorio, kreita da Germana filozofi Karl Marx e Friedrich Engels dum la 19ma yarcento, la koncepto pri proletariaro-diktatoreso referas a socialista stato ube proletariaro (la klaso di industriala laboristi) kontrolus la politikala povo. La vorto "diktatoreso" esas kontroversa, e ne referas ad klasika ideo di dictatura de Romana Imperio, ube un persono o mikra klaso kontrolas la stato, ma al ideo kreita da Marx ube ula sociala klaso kontrolus la guvernerio, segun demokratiala sistemo.

Altra konceptajo kreita da Marx esis konflikto di klasi, qua signifikas la tensi ed antagonismi qui existas en socio pro konflikti di interesti inter la diferanta sociala klasi. Unlatere, kapitalisti qua kontrolas produktado-moyeni, pagas minima salarii e deziras augmentar lia profiti; altralatere proletariaro qua recevas basa salarii e kompras vari produktata en l'entraprezi di kapitalisti po alta preci. En lua libro "Komunista manifesto" de 1848 Marx ed Engels lansis ta konceptajo, e propozis l'ideo pri revoluciono duktita dal laboristi por destruktar kapitalismo.

Komunismo esis l'oficiala ekonomikala principo di Sovietia, ed ankore esas di Populala Republiko di Chinia, Kuba, Vietnam, Nepal, e Nord-Korea.

Listo di nedependanta stati

listo rangizita alfabetale

Listo pri chefministri di Nepal

L'ofico di chefministro di Nepal kreesis en 1799. Poka chefministri di Nepal elektesis demokratiale. L'unesma elektita chefministro esis Bishweshwar Prasad Koirala, en 1959. Pos li esar revokita ed enkarcerigita Nepal ne havis demokratiala guvernerio til 1990, kande lando divenis konstitucala monarkio. La monarkio abolisesis la 28ma di mayo 2008 da Nepalana konstitucala Asemblajo.

Monto Everest

Monto Everest esas la maxim alta monto de la Mondo. Ol jacas en la montaro Himalaya, havanta 8850 metri di altitudo. Everest jacas en Nepal. En Nepalana Everest havas nomo Sagarmatha, ed en la Tibetana monto esas Chomolungma.

Sushil Koirala

Sushil Koirala (n. ye la 12ma di agosto 1939 til la 9ma di februaro 2016) esis chefministro di Nepal de 2014 til 2015.

Nedependanta e dependanta teritorii en Azia
Suverena statiAfganistanAzerbaijanBahrainBangladeshBruneiBhutanChiniaEstal TimorFilipiniIndiaIndoneziaIranIrakIsraelJaponiaJordaniaKambodjaKazakstanKirgizistanKuwaitLaosLibanoMalaiziaMaldiviMyanmarMongolia • Nepal • Nord-KoreaOmanPakistanKatarSaudi-ArabiaSingapurSiriaSri LankaSud-KoreaTajikistanTailandoTaiwanTurkmenistanTurkiaUnionita Araba EmiriiUzbekistanVietnamYemenAsia (orthographic projection)
Stati kun restriktita agnosko AbkhaziaNagorno-KarabakhTurka republiko di Norda ChiproSud-OsetiaTaiwan
Dependanta teritorii e
specal administrala regioni
Australia: Insulo ChristmasInsuli Cocos (Keeling)
P R Chinia: Hong KongMakau
Unionita Rejio: Akrotiri e Dhekelia • Britaniana teritorio en Indiana Oceano

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.