Monarko

Monarko esas suvereno di stato qua guvernesas de chefo unika.

Afganistan

Afganistan od Afgania esas stato senlitora en central Azia inter Iran, Pakistan, India, Chinia, Tajikistan, Uzbekistan e Turkmenistan.

Bazala fakti pri Afganistan.

Austria-Hungaria

Austria-Hungaria esis antiqua monarkio qua existis en Europa. Anke konocesis kom Austriana-Hungara imperio.

Bazala fakti pri Austria-Hungaria.

Belgia

Belgia, oficale la Rejio di Belgia, esas federala stato jacanta an westal Europa. Lu havas kom vicini Nederlando norde e nord-weste, Germania este, Luxemburgia sud-weste, e Francia sude e sud-weste. Weste di la lando jacas Norda Maro.

Belgia havas tri oficala lingui: Nederlandana (parolata da cirkume 60% del habitantaro) Franca (parolata da 40% del habitantaro) e Germana (parolata da min kam 1%). Bruxel, la chef-urbo di la lando, esas bilingua. Belgia esas parto dil ekonomiala regiono Benelux ed esas un ek la fondinti di Europana Uniono.

Bazala fakti pri Belgia.

Chefministro

Chefministro esas la chefo di guvernerio e chefo dil ministraro di un lando qua adoptas la parlamentala sistemo. Ordinare lu esas membro dil partiso politikala qua havas la majoritato di reprezenteri en parlamento, e duros en povo dum ke lua parlamentala bazo mantenos ta majoritato.

Chefministri povas existar sive en monarkii ube la monarko retenas kelka o preske simbolala povo (exemple: Unionita Rejio, Kanada, Dania), sive en republikana rejimi (exemple: Francia, Finlando, Portugal).

Kancelero esas la titulo di chefministri di Germania, Austria e Suisia.

En Ido on anke povas dicar chefa ministro por la chefo dil ministraro, sive lu esas o ne esas anke la chefo di guvernerio. Exemple en Peru la chefo dil ministraro havas la titulo chefa ministro, quankam lu ne esas la chefo di guvernerio.

Yen la Listo pri landi qui havas chefministri, chefa ministri o kanceleri, organizita segun kontinento.

Chefo di guvernerio

Chefo di guvernerio esas la chefo di exekutiva povo di un guvernerio. En parlamentala sistemo, lu ordinare havas la titulo chefministro. En prezidantala sistemi od en absoluta monarkii la chefo di guvernerio e la chefo di stato esas la sama persono, prezidanto en prezidantala sistemo, o monarko en monarkii.

En parlamentala sistemo, la chefo di guvernerio povas elektesar dal parlamento o da la chefo di stato, ma inkluzite en ca lasta kazo, lua nomo mustas aprobesar da la parlamento. Ultre "chefministro", altra tituli por la chefi di guvernerio povas esar, segun lando:

kancelero - en Germania, Austria, Suisia.

Prezidanto di la konsilantaro di ministri, quale en Italia, Peru od en l'anciena Sovietia.

Chefo dil exekutiva konsilantaro, uzata an l'Insulo di Man, de 1961 til 1986.

Prezidanto dil exekutiva konsilantaro, ed altra tituli.

Fortreso

Fortreso esas aparta edifico fortifikita qua konstruktesas por defensadar e lojigar e protektar garnizono. Olu ordinare ne funcionas quale la domo di monarko od aristocrato, desquale la kastelo. On kelkafoya nomas la fortifikita edifico habitata da vulgara popolo qui uzas ol por protektado anke fortreso.

Historio di Luxemburgia

En la teritorio di nuna Luxemburgia existas evidentaji pri homala habiteso de plua kam 35.000 yari ante nun. Tamen, l'unesma evidentajo pri civilizuro evas de Neolitiko, o la 5ma yarmilo aK.

En 963 Frankoniana komto Siegfried aquiris la kastelo Lucilinburhuc. Proxim ta kastelo gradope kreskis urbo. En 1308 Luxemburgiana komto Heinrich elektesis kom rejo di la Romana-Germana imperio. En 1354 La komtio di Luxemburgia divenis dukio, ed en 1477 ol divenis parto di la Habsburgiana posedajo.

1815 Luxemburgia divenis federita stato en la nova Germana Uniono pos la fino di la Santa Romana Imperio.

1839 Per la unesma kontrato di London Luxemburgia dividesis en du parti.

1867 Per la duesma kontrato di London Luxemburgia divenis nedependanta stato kun "eterna neutraleso".

1890 Luxemburgia recevas sua propra monarko ek la noblesodomo di Nassau-Weilburg.

1914-1918 Luxemburgia okupesis da la imperiestrala Germania dum la unesma mondomilito.

1939-1944 Anke dum la duesma mondomilito, Nacional-socialista Germania okupis Luxemburgia

1948 Luxemburgia abandonis sua neutreso.Luxemburgia esis un ek la fondinti di Benelux (ekonomiala pakto kun Belgia e Nederlando) en 1944, e pose esis un ek la sis fondinti dil Komunitato Europana pri Karbono e Stalo en 1951, e pose del Europana Ekonomiala Komunitato, embriono di la nuna Europana Uniono. En 1999 ol eniris Eurozono. En 2003 la lando kreis sua propra universitato.

James la 1ma di Anglia

James la 6ma di Skotia e la 1ma di Anglia ed Irlando (Charles James) guvernis Anglia, Skotia, Wals ed Irlando de 1566 til 1625.

Il esis l'unesma monarko de la dinastio Stuart, sucedante la lasta monarko Tudor, Elizabeth la 1ma qua mortis ne-mariajita e sen filii.

Konstitucala monarkio

Konstitucala monarkio esas formo di guverno ube un monarko agas kom chefo di stato segun parametri establisita da un konstituco. Ol diferas de absoluta monarkio, en ke la monarko servas kom fonto di povo e ne esas legale limitizata en lua povo da un konstituco, e havas povo por regulizar lia o elua guverno. Nune la majoritato di monarkii esas konstitucala ma povi di monarki komencis esar limitita da legi nur ye 1689.

Monarkio

Monarkio esas formo di guverno di landi ube la povo esas absolute o nominale exercata da singla persono qua recevas la titulo monarko.

Quale politikala ento, la monarko esas la chefo di stato, e ordinare transmisas la chefeso dil stato heredale. Anke povas existar elektala monarki, exemple Vatikano, ube la papo esas la monarko, ma elektesas dal kolegio di kardinali.

La vorto "monarkio" originis de du Greka vorti: μονος (mónos): ‘uno’, ek αρχειν (arjéin): ‘guvernerio’, tradukebla kom guvernerio di unika persono. La monarko guvernas la stato dum tota lua vivo.

Nune 44 landi esas monarkii, di qui 16 esas membri de la Commonwealth, qua konsideras la rejino di Anglia, nune Elizabeth la 2ma, kom lia chefo di stato.

On povas existar 3 formi di monarkii:

Absoluta monarkio, ube la monarko guvernas kom autokrato, kun absoluta povo super la stato e la guvernerio - exemple, la povo por guvernar da dekreto, o impozar punisi.

Limitata monarkio, ube la povo dil rejo havas legala limiti.

Konstitucala monarkio, ube la funcioni dil monarko esas larje ceremoniala, e submisesas a la konstituco. La suvereneso jacas nominale en la manui dil monarko, ma politikale ol repozas en la manui dil populo, qua votas por deputati en la parlamento. La monarko esas nur historiala simbolo di la dureso dil stato. Tamen, kelka monarki havas kelka privileji, exemple: oficala domo, neviolacebleso, edc. Ed altri havas kelka povi, exemple refuzar ula nomo por chefa ministro o la ministraro, o dissolvar la parlamento.Monarki povas havar diferanta tituli, exemple: rejo/rejino, princo/princino, sultano, imperiestro, edc.

Nacionala himno

Nacionala himno (anke stato-himno, nacionala kansono ec.) esas generale patriota muzikala kompozuro qua simbolizas e laudas la historio, tradicioni e lukti di la nacionani, agnoskata sive dal guvernerio di naciono kom la oficala nacionala kansono, o segun konvenciono per uzeso da la populo.

La majoritato de nacionala himni esas stile o march-arii o himni. La landi di Latin-Amerika tendencas vers plu operatra kompozuri, dum ke kelka landi uzas simpla fanfaro.

Pragmatiko

Pragmatiko esas akto solena qua regulizas l'interesti di la familio di la monarko en la stato.

Rejio dil Commonwealth

La rejii dil Commonwealth (Angle: Commonwealth realms) esas la suverena stati, membri dil Commonwealth, qui havas komuna homo, nun la rejino Elizabeth la 2ma, kom statestro e konstitucionala monarko.

Nun esas 16 rejii dil Commonwealth. Quankam Elizabeth la 2ma esas rejo en singlu, oli esas diferanta stati e singla stato konservas sua suvereneso e sua personal uniono. Ecepte di Unionita Rejio ube la rejo lojas, la monarko reprezentesas en singla rejio dil Commonwealth da generala guberniestro.

Omna rejii dil Commonwealth esas olima Britaniana kolonii qui malgre sua nuna nedependeso konservis la Britaniana monarko kom statestro.

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.