Lakto

Lakto maxim ofte signifikas dolca nutriva fluo produktita da mamala glandi di femina mamiferi. Ol provizas prima nutrivofonto por la nove naskinti ante li esas kapabla digestar plu diversa nutrivi. Esas anke traktita ad lakta produkti kom kremo, butro, butro-lakto, yogurto, glacio, fromajo, kazeino, seka lakto, edc.

L'unesma lakto esas konocita kom kolostrumo, qua havas maxima quanto di antikorpi.

Glass of milk on tablecloth
Glasedo de lakto.

Kompozuro e nutrivo

Lakto-kompozuro varias maximale inter diferanta mamiferi.

  • Homo esas fina ed alta en laktoso, lia prima sukro.
  • Bovino esas infra en sukro ed alta en proteino, ed esas komposita da 3.5 % til 6.5 % graso, 4 % til 8.5 % solidi e cirkum 88 % aquo. Lia precipua proteino (80 %) esas kazeino.

Moderna produktado

MilkMaid
Puerino melkas bovino.
La 10 precipua produkteri di lakto en mondo
(1000 toni yaro: 2005)
Flag of India.svg India 91 940
Flag of the United States.svg Usa 80,264.51
Flag of the People's Republic of China.svg PR Chinia 32,179.48
Flag of Russia.svg Rusia 31,144.37
Flag of Pakistan.svg Pakistan 29,672
Flag of Germany.svg Germania 28,487.95
Flag of France.svg Francia 26,133
Flag of Brazil.svg Brazilia 23,455
Flag of the United Kingdom.svg Unionita Rejio 14,577
Flag of New Zealand.svg Nova-Zelando 14,500
Totala produktado 372,353.31

Nun en westa landi, lakto di bovi produktesas en industriala skalo. Ol esas la precipua formo di lakto konsumata en la mondo. Lakto esas ordinare pasteurisata ante la konsumo. Ol ank uzesas por produktar fromaji, butro, yogurto, lakto en pudro, ed altra produkti.

Bovo

Bovo esas la maxim nombroza speco de granda hufoza farm-animali.

Bovi esas importanta moderna membro dil subfamilio Bovinae, la maxim nombroza speco dil genero Bos, e maxim ofte klasifikesas kom Bos taurus.

Li kultivesas kom karno-animali (bovokarno e bovyunokarno), kom animali por lakto ed altra lakto-produkturi, e kom tiro-animali (bovuli qui tiras chari, plugili ed altra aparati). Altra produkturi inkluzas ledro e dungo por sterko o fuelo. En ula regioni, quala parti di India, bovi havas religiala signifiko.

Cirkume 10.500 yari ante nun, bovi domestikigesis de nur 80 ancestri en sudesta Turkia. Segun evaluo en 2011, esas 1,4 miliardi bovi en la mondo.

En 2009, la bovo divenis un ek la unesma karno-animali qua havas pardeskovrita genomo. Uli egardas bovi kom la maxim olda formo de richeso, e bovo-marodo konseque un ek la maxim frua formi de furto.

Bufalo

Bufalo esas granda bovo kon granda korni vivinta en sud-esta Azia ed Afrika, do lakto esas tre graso.

Butro

Butro esas substanco grasa, manjebla, flava pale, quan onu separas de lakto per batado (agitita kremo)

Butro-lakto

Butro-lakto esas graso-povra, acida e drinkebla laktajo.

Chokolado

Chokolado esas populara nutrivo de kakao maxim fuzema, ordinare dolca (pro sukro o lakto adjuntita) e bona stimulivo pro la teobromino.

Fromajo

Fromajo esas gisa nutrivo, obtenita de la koagulo di lakto sequita o ne da fementaco. Esas nutrivo richa en kalcio. On fabrikas fromaji precipue de lakto de bovino, ma anke de mutonino, de kaprino, o bufalino.

Galaxio

Galaxio esas la maxim granda individua konglomeruro de materio, kontenante steli, gaso, polvo e planeti.

Galaxii naskas kom imensa gas-nubi, ek qui steli denseskas. Unesme galaxio havas nereguloza formo; to esas, olu indijas e formo ed interna strukturo. Olu kontenas granda quantesi de gaso e polvo, en quo nova steli konstante formacas. Olu jiras e pos yarmilioni evolucionas aden spirala formo. En la nukleo esas poka gaso e polvo e multa evoza steli; en la spirala "brakii" multa gaso e polvo e yuna steli (nia suno jacas en spirala "brakio" di la Lakto-voyo).

Pos plusa yarmilioni, la "brakii" enfaldesas vers la nukleo, la rezulto esas elipsatra galaxio, kontenante multa evoza steli e poka gaso e polvo. La fina formo di galaxio esas sfero, pos to olu forsan divenos nigra truo.

Nia maxim proxima galaxio esas Andromeda. Simile spirala, ma plu granda kam nia galaxio, ol havas du satelito-galaxii elipsatra.

Galaxii emisas radio-ondi, e la maxim forta fonti nomesas radio-galaxio.

Galaxii tendencas grupeskar. Lakto-voyo ed Andromeda-Galaxio apartenas grupo de cirkume 20 galaxii.

Jirafo

Jirafo (Giraffa camelopardalis) esas para-hufajo maxim alta (til 5,5 m) del landala animali. Tamen lua kolo komprenas nur 7 vertebri (quale la homo).

Jirafi nutras su precipue de arbora folii, note akacii. Li havas desfacileso per drinkar eskartinta la gambi.

Kapro

Kapro esas mikra ruminanta mamifero, speco ek la familio "rumineri", kun korni kava e vivaca, mentono kun barbo, e di qua la maskulo odoras multe e desagreable.

Kapri domestikesis en India cirkume 9 000 yari aK. Kachemira havas maxim bona lano ed altra furnisas precipua lakto per facar saporoza fromajo.

Kremo

Kremo esas la parto maxim densa di lakto (grasa parto), qua acensas a la surfaco kande onu lasas lu repozar, ed ek qua onu facas butro per quirlo.

Lakto-Voyo

La Lakto-Voyo esas la galaxio qua kontenas nia sunala sistemo. La nomo "lakto" derivesis de la aspekto qua ni vidas de la Tero di la galaxio.

La Lakto-Voyo esas diskatra spiralatra galaxio kun diametro inter 100 000 e 180 000 lumo-yari ed on kalkulas ke kontenas cirkume 100–400 bilion steli. Nia sunala sistemo jacas en un ek la "brakii" di la spiralo. La centro di la galaxio jacas direcione di Sagitario.

La galaxio lente cirkumjiras sferatra nukleo, ma ne ye uniforma rapideso. Suno cirkumjiras la galaxio-centro cirkume singla 230 milion yari.

Mamifero

Mamifero esas animalo vivipara, kun mami qui sekrecas, che femini, lakto per qua nutresas jusnaskinti. Li havas hari sur sua pelo, malgre ke la mamiferi vivanta en aquo ofte ne havas hari. Mamiferi (Mammalia) esas subgrupo di spinal animali (videz Zoologio). Anke homo klasifikesas kom mamifero. Mamiferi esas c. 4 000 speci.

Mamo

Mamo (anatomio) esas saliajo migloba, dextre (o sinistre) di pektoro di muliero, organo glandatra qua sekrecas lakto per qua nutresas jus-naskinto - anke aludante femino che mamiferi.

En homaro le du mami permanas volumino mem extere lakto-produkto periodo.

Mutono

Por l'altra senci di la vorto "mutono", videz Mutono (homonimo).Mutono (Ovis aries) esas lanoza ruminanta quadripedo. En tota mondo, mutoni esas preske 1 miliardi di animali.

Mutoni esas la precipua fonto di lano, ma anke esas kreata por la produktado di karno e lakto.

Quale omna ruminanti, mutoni digestas celuloso pro la bakterii qui vivas en lua stomaki.

Pasteuriso

La pasteuriso esas inventita da mikrobiologiisto Louis Pasteur.

Pasteuriso, forta pasteuriso e rapida pasteuriso esas manipulo-manieri di lakto, qui plubonigas la dureso di lakto.

En normala pasteuriso lakto varmigesas til adminime 72 °C en tempo di 15 sekundi e koldigesas tre rapide. La manipulo exterminas granda parto ek la saneso-domajiva bakterii.En forta pasteuriso (segun Angla: ESL) la lakto varmigesas a plu alta temperaturo e plu rapide kam en la normala pasteuriso. Ca proceso efektigas, ke la laktaji konservesas plu longe. Tala produkturi esas exemple senlaktosa lakto-drinkaji e kremi por koquado.En rapida pasteuriso (segun Angla: UHT) la lakto esas poka sekundi en la temperaturo di 135 °C, kande konserveso-domajiva mikrobi exterminesas. Tala produkturi esas exemple quirlebla kremi e skarsa-grasa kremi. La produkturi enpakigesas acepte e hermetike, e pro lo oli konservesas en chambrala temperaturo mem monati.

Sao Paulo (stato)

Sao Paulo esas stato jacanta en la Sud-estala regiono di Brazilia. Lu havas kom vicini Minas Gerais norde ed nord-este, Rio de Janeiro nord-este, Paraná sude, e Mato Grosso do Sul weste. Este e sud-este jacas l'Oceano Atlantiko.

Kun plu kam 44 milion habitanti, qui reprezentas 22% de tota habitantaro di Brazilia, ol esas la maxim populoza stato di Brazilia. La habitantaro dil stato rezultas de la mixo inter Italiani, Portugalani, indijeni, Afrikani e personi qui venis de altra regioni di la lando. Altra enmiganti, exemple Hispani, Arabi, Japoniani, Germani, Koreani e Chiniani anke kontributis por la kompozuro di la lokala habitantaro.

Wisconsin

Wisconsin esas Usana stato. Lua vicina stati esas:

Michigan e Lago Supera en nordo,

Lago Michigan en esto,

Illinois en sudo,

Iowa e Minnesota en westo.Bazala fakti pri Wisconsin.

Yogurto

Yogurto esas fermentala lakto per la developo di sola laktala bakterii termofila Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus et Streptococcus thermophilus qua devas esar seminizita samatempe e trovesar vivanta en la finisita produkto.

To esas l'oficala defino en Francia depos 1963 precizigita per dekreto ye 1988. Lando cetera, la legaro povas tamen diferar. Facas parto di multa tipi di fermentala lakti aparita probable en la regiono di Mez-oriento o Balkani. Lua normizado e industriala produktado en la duesma parto di 20ma yarcento, havas facar produkto di granda konsumado en multa landi di mondo.

En developata landi, ta manjajo naturale acida, esas ofte adjuntata di sukro e frukti por esar konsumita en desero o frua dejuno.

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.