Kupro

Kupro esas kemiala elemento kun simbolo Cu ed atomala nombro 29. Ol esas metalo kun koloro redatra, mola, maleebla e duktila, havanta alta termala ed elektrala konduktiveso. Ol uzesas en elektrala e termala konduktili, en metalfili por multa uzi, e kom kompozanto di multa aloyuri, exemple bronzo, arjento sterling, en aloyuri kupro-nikelo por monetifado, edc.

Kupro esas un ek la rara metali qui povas trovesar pura, pro to ol konocesas ed uzesas de la prehistorio, cirkume 8.000 yari aK. Mili di yari pose (cirkume 5.000 aK), ol komencis extraktesar de sulfida erci, ol divenis l'unesma metalo gisata en mulduro (c. 4000 aK) e divenis l'unesma metalo qua intence aloyesis kun altro, stano, por krear bronzo, cirkume 3.500 yari aK.[1]

Nune, kupro obtenesas precipue de minerali, exemple malakito (Cu2CO3(OH)2), azurito e turkezo.

Kupro

Cu-TableImage

NomoKupro
SimboloCu
Atomala nombro29
Kemiala seriotransita metalo
Atomala pezo63,546 UMA
Elektronala figuro[Ar] 3d10 4s1
Cuivre Michigan
Kupro

Referi

  1. Charles McHenry (1992). - The New Encyclopedia Britannica - (Chicago) Encyclopedia Britannica, Inc..
13ma di oktobro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 13ma di oktobro esas la 286ma dio di la yaro (287ma en bisextila yari) segun la Gregoriala kalendario. Restas 79 dii til la fino di la yaro.

2010

2010 esis la:

Internaciona yaro por la biodiverseso

Internaciona yaro por la yunesoEn 2010 eventis granda naturala katastrofi, qui mortigis plua kam 300 000 personi en tota mondo. Mondala produktado di CO2 kreskis 6% ca yaro.

Aloyo

Aloyo esas mixo, de du o plura elementi, adminime du esanta metali, de qua la rezultanta materio havas metalala propraji, emendinta la kemiala e/o mekanikala propraji, nome hardeso e rezisto a korodo.

Arjento

Arjento esas metalo blanka, briloza, quan on uzas por fabrikar monetopeci, vazi, juveli, adjuntante ad olu aloyuro de kupro. Ol havas kemiala simbolo Ag ed atomala nombro 47.

Berilio

Berilio esas kemiala elemento kun simbolo Be ed atomala nombro 4. Ol esas alkaltero ed bivalencala. L'aspekto di berilio esas griza, lejera e ruptebla facile. Anke ol esas toxika. La chefa uzado di berilio esas kom hardigilo por aloyi quale kupro. Varietato di smeraldo, diafana, maro-verda.

Bronzo

Bronzo esas metalo harda e sonora, obskur-kolora, qua konsistas ye aloyuro de kupro e stano, segun proporcioni variiva ed a qua onu adjuntas olakaze zinko, plombo e mem arjento - quan onu uzas kom materio por gisar statui, medalii, kloshi, kanoni, e.c.

Chipro

Chipro, en longa formo Republiko di Chipro (Greke Kýpros, Κύπρος e Kipriakí Dimokratía, Κυπριακή Δημοκρατία, literale « Republiko Chiprana »; Turke Kıbrıs e Kıbrıs Cumhuriyeti), esas insulala lando jacanta este de Mediteraneo. Quankam Chipro esas geografiale plu proxima de la regiono Proxim Oriento, la lando ligesas kulturale e politikale ad Europa ed esas membro di Europana Uniono. Depos 1974, la nordala parto dil insulo, situita norde de la "verda lineo" kontrolata da la trupi di UN, jacas sub Turka armeala okupo, ed en 1983 ta teritorio su-proklamis nedependanta, sub la nomo Turka republiko di Norda Chipro. La nedependo ne agnoskesis dal internaciona komuneso, ecepte da Turkia.

L'etimologio dil nomo di la lando esas nekonocata. Kelka sugestaji inkluzas:

La Greka vorto por la cipreso del Mediteraneo (Cupressus sempervirens), κυπάρισσος (kypárissos)

La Greka nomo por la planto henna, (Lawsonia alba), κύπρος (kýpros)

La vorto en lokala linguo nune extingita, od en Sumeriana por kupro (zubar), o por bronzo (kubar), pro la granda quanto di kuproerci trovebla che l'insulo.La Republiko di Chipro esas membro di Unionita Nacioni pos la 20ma di septembro 1960, di Commonwealth, dil Europana Uniono depos 2004, di MOK, di OSCE, di la movado di ne-rektigita e di internaciona organizuro pri frankofonio. Chipro divenis membro dil Eurozono ye la 1ma di januaro 2008.

Bazala fakti pri Chipro.

Demokratial Republiko Kongo

Demokratial Republiko Kongo (ex-Zaire) esas lando en central Afrika inter la Republiko Kongo, Gabon, Centrafrika, Sudan, Uganda, Ruanda, Burundi, Tanzania, Zambia ed Angola (enklavo Kabinda) che l' Atlantiko.

Bazala fakti pri Demokratial Republiko Kongo.

Ekonomio di Botswana

Botswana esas la 3ma maxim granda produktero di diamanto en la mondo. Lua ekonomio kreskis forte pos lua nedependo en 1966, ma en 2007 e 2008 ol kreskis infre 5% omnayare, e diminutis forte en 2009. L'industrio diminutis preske 30% ta yaro.

L'ekonomio rekuperis su en 2010, tamen ol kreskis poke til 2017, precipue pro diminuto dil komerco mondala di diamanti, ma anke pro l'indijo di aquo ed energio. La fiskala diciplino transformis Botswana de povra en mez-revenuala lando.

La lando exportacas precipue diamanto, qua reprezentas cirkume 85% del exportacaji, 1/3 de la revenui guvernala, e 1/4 de la TNP de la lando. Altra produkturi exportacata esas kupro, nikelo, karbonato di natro, karno e stofo.

Ekonomio di Uganda

L'ekonomio di Uganda dependas forte de agrokultivo: preske 80% de la habitantaro verkas en ol. Kafeo esas la precipua produkto por exportacajo. Lando anke havas minerala rezervuyi di kupro ed oro, e petrolo deskovresis recente.

Ekonomio di Zambia

L'ekonomio di Zambia kreskis cirkume 6.7% omnayare dum recenta yari pro la kresko di extera preci di kupro ed extera kolokado en la produktado. Tamen, ol kreskis nur 3% en 2015 pro la diminuto di l'extera preci dil mineralo e pro la kurso di kambio di kwacha, la lokala monetaro, divenir desfavorebla.

Zambia dependas forte de l'exportacajo di kupro e de l'agrokultivo, e ne administras bone lua rezervuyi di aquo por produktar elektro. To impedis la kresko di industriala produktado e stimulis la kresko di la inflaciono til 23% en marto 2016. Lando restas un ek la maxim povra del mondo.

Ekonomio di Zimbabwe

Zimbabwe subisas serioza ekonomiala problemi, exemple fiskala deficito, tro-valorita oficala kurso di kambio, inflaciego, e la manko di produkturi en merkati. Chomeso superiris 80% de totala labor-povo en 2005. Lua partopreno en milito de 1998 til 2002 en la Demokratial Republiko Kongo kustis centi di milion dolari.

Lando havas importanta rezervuyi di kromo, karbono, asbesto, kupro, nikelo, oro, fero e platino, ma politikala problemi e la maxim granda rango en AIDS di mondo impedas lua progreso.

Francia

Francia, en longa formo: Republiko Franca (République française), esas lando en westal Europa qua anke havas teritorii en altra kontinenti. Lua chef-urbo - e maxim populoza urbo - esas Paris, kun 2 125 245 habitanti segun la demografiala kontado di 1999. Havante entote 67 348 000 habitanti ye la 1ma di oktobro 2018, Francia esas developata lando, kun tre alta indexo pri homala developeso. En la kontinento Europana, ol havas kom vicini Hispania ed Andora sude, Italia, Suisia e Germania este, e Luxemburgia e Belgia nord-este. Sude jacas Mediteraneo e la mikra-stato Monako. Norde e weste jacas l'Oceano Atlantiko.

Lua oficala linguo esas la Franca e lua valuto esas Euro. Lua devizo esas Liberté, égalité, fraternité (Ide: libereso, egaleso, frateso), e lua standardo konsistas ek tri vertikala bendi en la kolori blua, blanka e reda. Lua himno esas La Marseillaise (La Marseilleanino en Ido). Lua moto eas guvernado dil populo, dal populo e por la populo. Francia esas republiko demokratiala, konstitucala ed unesala e havas miprezidantala rejimo.

Francia esas anciena lando, qua formacesis dum la fino di la Mezepoko. Del frua 17ma yarcento til l'unesma parto dil 20ma yarcento, Francia posedis vasta kolonial imperio. Pos la yari 1950ma ol esis un ek la precipua landi qui suportis la konstrukto dil Europana Uniono. Francia esas nukleara potento ed un ek la kin permananta membri di la Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni. Francia influabas decidigive la mondala historio per sua kulturala richeso, sua linguo e sua demokratiala, laika e republikana valori.

Francia okupis en 2012 la kinesma rango mondala segun totala nacionala produkturo ante imposti. Lua ekonomio, di tipo kapitalista kun sat forta statala interveno, igis lu un de la mondala chefi en la sektori di nutrivi, aeronautiko, automobilala industrio, luxoza produkturi, turismo e nukleara industrio.

Bazala fakti pri Francia.

Historio dil Demokratial Republiko Kongo

La teritorio qua nune formacas la Demokratial Republiko Kongo havas tre interesiva historio ek l'arivo di l'unesma homi. Regretinde, la lasta 200 yari karakterigas per violento e milito.

Europana koloniigo komencis kande Henry Morton Stanley exploris la regiono sub la komando di rejulo Leopold 2ma di Belgia. Leopold aquiris yuri pri la teritorio en 1885 dum la Konfero di Berlin. La teritorio divenis lia privata domeno sub la nomo Libera Stato di Kongo. Il komencis enplantacar un fervoyo de la litoro til Léopoldville, nune Kinshasa.

Dum l'Unesma mondomilito Kongani luktis kontre Germaniani en Kamerun ed en Tanganika. Kom rekompensajo, Belgia recevis l'administro di Germana teritorii di Ruanda-Urundi. Pos la milito, Belgiani komencis explorar kupro e kobalto en Kongo. Mili di laboristi transferesis de l'internajo dil teritorio vers Katanga, en sudo, ube jacis la mineyi di kupro.

Kande nacional-socialista Germania okupis Belgia en 1940 la regiono deklaris su leala a Belgiana guvernerio exilita en London. Pos Japonia okupar Malaizia, Kongo divenis granda exportacero di kauchuko. Belgiana Kongo anke divenis exportacero di uranio por Usa.

Pos la milito, Belgia lansis ambicioza dek-yara projeto por developar Belgiana Kongo ekonomiale e sociale. En 1953 Kongani recevis la yuro por komprar e vendar proprietaji en lia propra nomo.

En mayo 1960 un grupo nacionalista komandita da Patrice Lumumba, Mouvement National Congolais, ganis parlamentala elekti, e Lumumba divenis chefministro. La parlamento elektis Joseph Kasavubu kom prezidanto. Demokratial Republiko Kongo divenis nedependanta de Belgia en 30 di junio 1960.

Kurte pos la nedependo, komencis interna milito en la regioni di Katanga e Kasai-Sudo, este de lando, kun skopo di nedependo. Moise Tshombé esis chefo di nedependo-movado en Katanga. L'interna milito duras til nun kun mili di morti.

Ye la 17ma di januaro 1961 Katangana forci e Belgiana parafala soldati kun financala helpo di Usa e Belgia, interesita en la rezervi di kupro e diamanto de Katanga e Kasai-Sudo, kidnapis e mortigis Patrice Lumumba. Meze la politikala kaozo, un guvernerio formacesis da Evariste Kimba.

Pos 5 yari di ne-estabileso, Joseph-Désiré Mobutu kaptis povo en 1965 da stato-stroko. Dum la 1970a e la 1980a yari Mobuto vizitis Usa plura foyi e havis Usana politikala helpo por lia odio a komunismo. En 1 di januaro 1966 il rinomizis Léopoldville kom Kinshasa ed, en 1971 il rinomizis lando kom Zaire. Mobutu instalis diktatoreso e kleptokratio til 1997, kande il ekpulsesis de povo. Kande Mobutu fugis, lando rinomizesis Demokratial Republiko Kongo, por Zaire portar granda konekti kun il.

Cirkum 1996 la konflikto inter Hutu e Tutsi populi en Ruanda e Burundi atingis Zaire, por Hutu fugar a lando. Tutsi formacis milici por kombatar li e helpar renversar Mobutu. Kande Mobutu renversesis, Laurent Kabila dankis exterala forci por lua helpo, e demandis lia retroiro a lia landi. Kabila timis ke rasala milito extendis su a lando.

Kabila esis marxista, ma lia ekonomiala politiko mixis kapitalismo e kolektivismo. En 1998 lia ex-helpanti, Uganda e Ruanda, divenis lia enemiki, e suportis nova revolto di la Rassemblement Congolais pour la Démocratie o RCD ("Kongan asemblajo por la demokratio"). On komencis la Duesma Kongo-milito. Kabila fondis nova helpanti en Zimbabwe, Namibia ed Angola, ed en 1999 il domtis la situeso en sudo ed en westo di lando.

Latuno

Latuno esas metalo ek aloyuro de kupro e de zinko.

Michigan

Michigan esas Usana stato, en nordo di lando. Lua nomo venas de Lago Michigan (pronuncata mishigan), qua derivas de Chippewa vorto meicigama, signifikante "granda aquo."

Bazala fakti pri Michigan.

Oro

Oro esas metalo flava, tre precoza, tre densa, tre duktila, tre maleebla, nealterebla per aero nek per aquo, quan onu uzas (aloyita kun kelka kupro) por facar monetopeci granda-valora, juveli, e.c. Ol havas kemiala simbolo Au ed atomala nombro 79.

Oro rezistas a la maxim multa acidi, tamen ol dissolvas en la nomizita aqua regia, mixo di klor-acido ed azot-acido.

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.