Konstitucala monarkio

Konstitucala monarkio esas formo di guverno ube un monarko agas kom chefo di stato segun parametri establisita da un konstituco. Ol diferas de absoluta monarkio, en ke la monarko servas kom fonto di povo e ne esas legale limitizata en lua povo da un konstituco, e havas povo por regulizar lia o elua guverno. Nune la majoritato di monarkii esas konstitucala ma povi di monarki komencis esar limitita da legi nur ye 1689.

10ma di decembro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 10ma di decembro esas la 344ma dio di la yaro (345ma en bisextila yari) segun la Gregoriala kalendario. Restas 21 dii til la fino di la yaro.

11ma di mayo

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 11ma di mayo esas la 131ma dio di la yaro (132ma en bisextila yari) segun la Gregoriala kalendario. Restas 234 dii til la fino di la yaro.

14ma di marto

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 14ma di marto esas 73ma dio di la yaro (74ma en bisextila yari) segun la Gregoriala kalendario. Restas 292 dii til la fino di la yaro.

19ma di marto

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 19ma di marto esas la 78ma dio di la yaro (79ma en bisextila yari) segun la Gregoriala kalendario. Restas 287 dii til la fino di la yaro.

22ma di januaro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 22ma di januaro esas la 22ma dio di la yaro segun la Gregoriala kalendario. Restas 343 dii til la fino di la yaro (344 en bisextila yari).

Bourbona restaurado en Francia

Pos l'ejekto di Napoléon Bonaparte ye 1814, l'asociiti restauris la Bourboni en Francia. Ta periodo nomesis Restaurado, karakterigita da koservema reakto e ri-establiso dil Katolik eklezio kom politikala povo en Francia. Ma la guverni da Louis 18ma (1814 - 1824) e Charles 10ma (1824-1830) mustis aceptar realesi aparita kun Franca revoluciono, kom konstitucala monarkio, parlamentarismo e ri-distributo dil tero facita dum konvulsi dil final dil 18ma yarcento.

Germana Imperio

Germana Imperio (Germane: Deutsches Kaiserreich) esis la nomo di Germania de la 18ma di januaro 1871 til la 9ma di novembro 1918 kande Wilhelm la 2ma abdikis regno.

Historio di Libia

Feniciani esis l'unesma populo qua establisis komercala posti en la nuna Libia. Dum la 5ma yarcento aK Kartago, la precipua Feniciana kolonio, expansis lua teritorio en la regiono. Greki fondis urbo en la regiono en 630 aK.

Pos vinkir Kartago, Romani ne okupis Tripolitania (la regiono proxim nuna Tripoli) nemediate, ma mantenis ol sub kontroli di la reji de Numidia, til l'urbo en la litoro demandar lua protekto. La maxima prospereso di la provinco Tripolitania eventis dum la 2ma e 3ma yarcenti, kande Leptis Magna, urbo ube naskis Romana imperiestro Lucius Septimius Severus, atingis sua apogeo.

En 644 Uqba ibn Nafi invadis la regiono, qua divenis parto dil Kalifio Umayada. En 1510 Hispania sucesoze invadis Tripoli e transferis lua administrado a la Kavalieri di Santa Ioannes. Ma fine en 1551 Otomani komandita da Sinan Pasha konquestis la regiono. Lia sucedinto, Dragut - anke konocita kom Turgut Reis - nominesis sioro e pose "pasha" di Tripoli. Ilu garnisis Tripoli e transformis ol en un ek la maxim impresoza urbi de Nord-Afrika. Dum la fino dil 17ma yarcento Tripoli esis l'unika Otomana urbo en Libia kun plua kam 30.000 habitanti.

Dum la 19ma yarcento eventis du militi: l'Unesma barbara milito (1801 til 1805) e la Duesma barbara milito (1815), en qui Tripoli atakesis dal Usana navi. L'unesma milito eventis pos Otomana korsari atakar Usana navi en Mediteraneo e kaptis lua maristi por konkusionar ransoni. Pos asumar povo en 1801, Usana prezidanto Thomas Jefferson decidis konfrontar la korsari, e kun la helpo di Sueda floto, lansis ataki kontre la korsari e kontre Tripoli. La duesma milito eventis en 1815 pos finir Napoleonala militi en Europa, pro durar l'ataki dal pirati en Mediteraneo e la preno di maristi por uzar kom sklavi.

Pos la retrounigo di Italia en 1870 e la divido di Afrika dum fino di la 19ma yarcento, Italiani komencis milito kontre Otomani de 1911 til 1912. Li prenis kontrolo di Tripolitania e Cirenakia. De 1912 til 1927 Libia konocesis kom Italiana nordal Afrika. En 1934 Italiani adoptis la nomo "Libia" por la teritorio, formacita per la provinci Cirenakia, Tripolitania e Fazania (nune Fezzan). Dum l'Italiana okupeso cirkume 150 mil Italiani establisis su en la kolonio, nombro qua signifikis cirkume 20% ek la habitantaro. L'emiro Idris la 1ma de Cirenaika komandis la rezisto kontre Italian okupeso. De 1928 til 1932 cirkume la duimo de la populo beduina mortigesis direte o pro hungro.

De 1943 til 1951 l'Unionita Rejio kontrolis Tripolitania e Cirenaika, dum ke Francia kontrolis Fazania. Libia divenis nedependanta ye la 24ma di decembro 1951 kom konstitucala monarkio. Idris la 1ma divenis lua unesma sultano.

Ye la 1ma di septembro 1969 militarala stato-stroko komandita da lore kapitano Muammar al-Qaddafi revokis rejulo Idris la 1ma e proklamis la republiko. Qaddafi kreis "populala komitati" por organizar l'administrado di lando. En la 2ma di marto 1977 ilu proklamis Libia socialista stato, la Jamahiriya Socialista Populala Araba Libiana.

Ye la 17ma di februaro 2011 komencis populala revolto kontre guvernerio di Muammar al-Qaddafi qua rezultis en interna milito. Qaddafi kaptesis e mortigesis ye la 20ma di oktobro sam yaro. Adminime 30 mil Libiani mortis dum la milito. Tamen, la lando duris esar politikale nestabila: multa milici duris luktar l'una kontre l'altra.

Historio di Tonga

Arkeologiala restaji montris ke l'unesma habitanti di Tonga navigis del Insuli Santa-Cruz (nun parto del Insuli Salomon) ed arivis en regiono cirkume 6 000 yari ante nun. La maxim anciena populo qua habitis l'insuli esis le Lapita. Li peskis, kultivis planti e facis ceramikajo. La periodo de cirkume 450 aK til 1865 konocesis kom Imperio Tui'Tonga, kun centro en l'insulo Tongatapu e chef-urbo en Mu'a.

Dum la 12ma yarcento, Tongani e lua reji, nomizita Tu'i Tonga, divenis konocita tra Pacifiko, de Niue til Samoa, til l'insulo Tikopia. Ca dinastio regnis dum plu kam 400 yari. Tamen, restas neklara se la chefi de vicina insuli konstante mantenis relati diplomacala kun Tongana suvereni.

L'unesma Europani qui vizitis l'insuli esis Nederlandani Willem Schouten e Jacob Le Maire, en 1616. Li vizitis l'insuli Cocos e Niuatoputapu, norde del arkipelago. Ye la 21ma di januaro 1643, Abel Tasman vizitis Tongatapu e Haʻapai. Ilu mapigis multa insuli, dum lua voyajo vers Chili. Tasman baptis l'insulo Tongatapu kom t’ Eijlandt Amsterdam (insulo Amsterdam) pro lua granda quanto di vari. Ca nomo ne pluse uzesas dal historiisti.

Altra importanta vizitero esis James Cook, qua vizitis l'insuli en 1773, 1774 e 1777. Sequante, arivis l'unesma Angla misioneri en 1797, e Metodista misionero Walter Lawry en 1822. Dum ta epoko, la maxim multa Tongani konvertis su sive a katolikismo, sive a Metodismo. Misioneri de altra religii sequis, inkluzite Pentekostalisti, Mormoni, Adventisti e, plu recente, fido Bahaa.

Ye la 4ma di decembro 1845 Tāufaʻāhau, pose baptita George Tupou la 1ma, unionis Tonga e formacis rejio. En 1875 ilu deklaris Tonga konstitucala monarkio. George Tupou la 1ma guvernis til la 18ma di februaro 1893, kande ilu mortis. Lua sucedinto esis lua granda-nepotulo Siaosi Tupou la 2ma (George Tupou la 2ma).

Tonga divenis Britaniana protektorato ye la 18ma di mayo 1900 pos amikeso-pakto kun Unionita Rejio, ma kontree altra insuli en Pacifiko ol ne perdis lua tradicionala monarkio. La pakto pri protektorato finis en 1970, e Tonga nedependanteskis ye la 4ma di junio sam yaro. Ol nemediate eniris Britaniana komunitato.

En julio 2010, la lando demarshis decideme por divenar konstitucala monarkio, kande Sialeʻataongo Tuʻivakanō divenis l'unesma chefministro direte elektita dal Legifala Asemblitaro.

Kanada

Kanada esas lando jacanta en Nord-Amerika e konsistanta ek 10 provinci e 3 teritorii. Ol havas kom vicini Usa sude, Alaska (Usana stato) weste, Grenlando e Santa Pierre e Mikelon este. Norde jacas l'Arktika oceano. En 2018 la lando havis cirkume 37 milioni habitanti.

Kanada esas la duesma maxim vasta lando de la mondo, e lua komuna frontiero kun Usa esas la maxim longa terala frontiero de la mondo.

Bazala fakti pri Kanada.

Listo pri chefministri di Lesoto

Lesoto esas konstitucala monarkio, e la chefo di guvernerio esas la chefministro. Segun la konstituco, la chefo di la precipua partiso divenas automatale la chefministro di lando.

Yen la listo di chefministri di Lesoto pos 1965.

Listo pri monarki di Norvegia

Dum diferanta historial epoki, membri de Rejala familii de Norvegia, Suedia e Dania esis monarki di Norvegia. Norvegia ne esis unionita teritorio til 860, kande Harald Hårfagre unionis ol e kreis Norvegiana rejio.

Pos 1905, Norvegia esas nedependanta stato e konstitucala monarkio, e lua suvereni apartenas a la dinastio Glücksburg.

Yen la listo pri tota monarki di Norvegia, de 862 til nun.

Monarkio

Monarkio esas formo di guverno di landi ube la povo esas absolute o nominale exercata da singla persono qua recevas la titulo monarko.

Quale politikala ento, la monarko esas la chefo di stato, e ordinare transmisas la chefeso dil stato heredale. Anke povas existar elektala monarki, exemple Vatikano, ube la papo esas la monarko, ma elektesas dal kolegio di kardinali.

La vorto "monarkio" originis de du Greka vorti: μονος (mónos): ‘uno’, ek αρχειν (arjéin): ‘guvernerio’, tradukebla kom guvernerio di unika persono. La monarko guvernas la stato dum tota lua vivo.

Nune 44 landi esas monarkii, di qui 16 esas membri de la Commonwealth, qua konsideras la rejino di Anglia, nune Elizabeth la 2ma, kom lia chefo di stato.

On povas existar 3 formi di monarkii:

Absoluta monarkio, ube la monarko guvernas kom autokrato, kun absoluta povo super la stato e la guvernerio - exemple, la povo por guvernar da dekreto, o impozar punisi.

Limitata monarkio, ube la povo dil rejo havas legala limiti.

Konstitucala monarkio, ube la funcioni dil monarko esas larje ceremoniala, e submisesas a la konstituco. La suvereneso jacas nominale en la manui dil monarko, ma politikale ol repozas en la manui dil populo, qua votas por deputati en la parlamento. La monarko esas nur historiala simbolo di la dureso dil stato. Tamen, kelka monarki havas kelka privileji, exemple: oficala domo, neviolacebleso, edc. Ed altri havas kelka povi, exemple refuzar ula nomo por chefa ministro o la ministraro, o dissolvar la parlamento.Monarki povas havar diferanta tituli, exemple: rejo/rejino, princo/princino, sultano, imperiestro, edc.

Tonga

Tonga esas lando ed insul-grupo en Oceania, jacanta an centro-sudo di Pacifiko. L'indijena nomo dil insuli esas Tonga o Tongatabu, signifikante 'santa'.

Tonga anke divenis konocita kom Amikal insuli (en Angla linguo: Friendly Islands), pro l'amikala recevo ke James Cook havis kande ilu vizitis l'insuli unesma-foye, en 1773. Il arivis dum ʻinasi, lokala festivalo. Tamen, Cook ne savis ke lokala chefi deziris mortigar li, ma ne konkordis pri la formo di facar ol.

Bazala fakti pri Tonga.

Unionita Rejio

Unionita Rejio esas lando en nord-westal Europa en Atlantiko este de Irlando. Ol konsistas ek Britania (Anglia, Skotia e Wals) e Nord-Irlando.

Chef-urbo: London.

Unionita Rejio anke administras la regioni di:

Gibraltar

St Helena

Bermuda

Falklandi

Insuli Kaiman

Insuli Turks e Kaikos

Montserrat

Anguila

Britaniana Teritorio dil Indiana Oceano

Pitkern.La regioni infre konsideresas dependanti de Britaniana Krono:

Jersey

Guernsey

Insulo di ManBazala fakti pri Unionita Rejio.

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.