Japonia


Japonia esas lando ed arkipelago kun plu kam 6 000 insuli ed insuleti en estal Azia, che Pacifiko.

Japonia
日本国
Nippon-koku o Nihon-koku
Flag of Japan Imperial Seal of Japan
Standardo di Japonia Blazono di Japonia
Nacionala himno:
Kimi Ga Yo
Japan-location-cia
Urbi:
Chefurbo: Tokyo
· Habitanti: 12 570 000 habitanti (2006)
Precipua urbo: Tokyo
Lingui:
Oficala lingui: Japoniana
Guvernerio:
Tipo: Monarkio
· Imperiestro: Naruhito
· Chefministro: Shinzo Abe
Surfaco: (61ma granda)
· Totala: 377 873 km²
· Aquo: 0,8 %
Habitanti: (10ma granda)
· Totala: 126 440 000[1] (2018)
· Denseso di habitantaro: 334 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Yen
Veho-latero: sinistre
ISO: JP
JPN
392
Precipua religio: Budismo (55,2%)
Oficala retosituo: https://www.japan.go.jp/index.html

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Japonia

La maxim anciena homala restaji trovita en Japonia evas de Paleolitiko, cirkume 30 mil yari aK. Pose, cirkume 14.000 yari ante Kristo, la chasera-kolektera kulturo Jōmon vivis ibe, de Mezolitiko til Neolitiko, e developis rudimenta agrokultivo e konstruktis mi-subtera domi. La kulturo Jōmon esis l'ancestri ambe de la populo Ainu e de de la populo Yamato.[2][3] Argila vazi de ta epoko esas la maxim anciena exempleri pri terakotajo de la mondo.

Dum la 16ma yarcento, Portugalana komercisti arivis en lando. En 1549 misionisto Santa Franciskus Xavier arivis en Japonia ed introduktis kristanismo en Kagoshima. En 1612 Tokugawa Ieyasu interdiktis kristanismo.

En 1707 Monto Fujiyama eruptis. En 1854 Usana oficiro Matthew Perry forcis Japonia a signatar la kontrato di Kanagawa, qua permisis komerco kun Ocidento.

Dum la Meiji-epoko (1868) Japonia rapide developis lua industrio. En 1904 komencis Rusia-Japonia milito, qua duris til 1905 kun Japoniana vinko, e l'okupeso di Taiwan e Korea. Meiji-ero finis en 1912 kun la morto dil imperiestro.

Japonia militis kontre Germania dum l'Unesma mondomilito, por expansar lua influo e teritoriala ganaji. En 1931 ol okupis Mandjuria. Kun l'internaciona kondamno a l'invado, Japonia abandonis Ligo di la nacioni du yari pose. En 1936 lando firmis antikomunista pakto kun Germania ed, ye la 7ma di decembro 1941 ol atakis Pearl Harbour, Usana bazo en Havayi. Kom rezulto, Usa eniris en Duesma mondomilito kontre Japonia, Italia e Germania. Pos sufrar du ataki kum atomobombi, Japonia kapitulacis senkondicione, ye la 15ma di agosto 1945. Granda parto di lua substrukturo destruktesis dum la milito.

En 1947 Japonia adopitis pacifista konstituco, kun emfazo en demokratiala liberesi. En 1956 lando divenis membro dil Unionita Nacioni.

Politiko

Segun la konstituco qua aprobesis ye la 3ma di mayo 1947 Japonia esas parlamentala monarkio. Lua imperiestro havas poka povo, nur ceremoniala. Depos la 1ma di mayo 2019 esas Naruhito.

La parlamento havas du chambri. La basa chambro esas la Domo di Reprezentanti, qua havas 480 membri qui elektesas dal populo omna 4 yari o kande la chambro dissolvesas. La supra chambro esas la Konsilantaro (equivalanta a Senato), qua havas 242 membri qui elektesas dal populo por 6 yari.

Historiale, la legala sistemo di Japonia recevis influi de Chinia, note dum l'ero Edo. Tamen, pos la 19ma yarcento ol recevis influi de Europana legala sistemi, note de Germania. Exemple, la fundamenti di la legaro adoptita en Japonia la yaro 1896 esis la Bürgerliches Gesetzbuch Germana. Ta legaro, kun modifiki pos la duesma mondomilito, duras uzesar.

Geografio

Japan-CIA WFB Map
Japonia.
Kongobuji Koyasan07n3200
Autunala peizajo proxim monto Kōya.

Japonia esas arkipelago kun 6.852 insuli ed insuleti.[4] La maxim granda esas Honshu, Hokkaido, Kyushu e Shikoku, le 4 reprezentas 97% di Japoniana surfaco. Du triimi de lua surfaco kompozesas per montari, kun multa volkani. La maxim alta monto di la lando esas Fujiyama, volkano kun 3,776 metri di altitudo an lua somito.

Norde e centre de la lando, la klimato esas temperema, dum ke sude esas subtropikala.

Entote lua surfaco esas 378 000 km².

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Japonia

De 1960 til 1980 Japoniana ekonomio kreskis mezavalore 10% omnayare, fakto nomizita "Japoniana miraklo". La kresko falis dum la yari 1990ma, fakto nomizita "la perdita yardeko".

Demografio

Japan sex by age 2015
Demografiala piramido di Japonia en 2015.
Bjs48 02 Ainu
Le Ainu.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Japonia havis 126 168 156 habitanti. La maxim multa (98,1%) esas Japoniani. Chiniani esas 0,5%, Koreani esas 0,4%, altri (inkluzite Filipinani, Vietnamani e Braziliani) esas 1%. Cirkume 230 mil Braziliani ekmigris a Japonia, di qui parto retroiris.[5] La minoritato Ainu habitas la nordo di Hokkaido e konsistas adminime ek cirkume 25.000 personi.

L'oficala linguo di la lando esas Japoniana.[5]. Minoritati parolas Chiniana, Koreana, Vietnamana e Portugalana, nome inter familiani.

La religio kun maxima nombro di adepti esas Shintoismo (70,4%). Budisti esas 69,8%, kristani esas 1,5%, altri esas 6,9%.[5] La maxim multa Japoniani esas ambe shintoani e budisti.

La maxim populoza urbo di la lando esas Tokyo, kun 12,3 milion habitanti. En lua metropola regiono habitas cirkume 30 milioni. Altra importanta urbi esas Osaka, Yokohama, Nagoya, Fukuoka, Sendai e Sapporo.

Cetera aferi

Referi

  1. Eroro: template:cite web: Vu mustas precize definar la parametri url e title Statistics Bureau of Japan. URL vidita ye la 27ma di aprilo 2016.
  2. Hirofumi Matsumara ed Yukio Dodo (2009). Dental characteristics of Tohoku residents in Japan: implications for biological affinity with ancient Emishi. pp. 95-105
  3. Michael F. Hammer, TM Karafet, H. Park, K. Omoto, S. Harihara, M. Stoneking, S. Horai (2006). Dual origins of the Japanese: common ground for hunter-gatherer and farmer Y chromosomes. pp. 47-58
  4. Facts and Figures of Japan 2007 01: Land Foreign Press Center Japan
  5. 5,0 5,1 5,2 East Asia/Southeast Asia::Japan - The World Factbook. CIA. URL vidita ye la 20ma di junio 2019.
Azia

Azia esas la maxim vasta e populoza kontinento de la mondo, ed esas quar-ople plu granda kam Europa. Ol kovras 8,6% de la tota surfaco di la planeto, e havas cirkume 60% de lua tota habitantaro. Azia ed Europa formacas kune la superkontinento Eurazia.

Surfaco: 44,4 milioni km².

Habitanti: 3 879 milioni (2010).

Chefministro

Chefministro esas la chefo di guvernerio e chefo dil ministraro di un lando qua adoptas la parlamentala sistemo. Ordinare lu esas membro dil partiso politikala qua havas la majoritato di reprezenteri en parlamento, e duros en povo dum ke lua parlamentala bazo mantenos ta majoritato.

Chefministri povas existar sive en monarkii ube la monarko retenas kelka o preske simbolala povo (exemple: Unionita Rejio, Kanada, Dania), sive en republikana rejimi (exemple: Francia, Finlando, Portugal).

Kancelero esas la titulo di chefministri di Germania, Austria e Suisia.

En Ido on anke povas dicar chefa ministro por la chefo dil ministraro, sive lu esas o ne esas anke la chefo di guvernerio. Exemple en Peru la chefo dil ministraro havas la titulo chefa ministro, quankam lu ne esas la chefo di guvernerio.

Yen la Listo pri landi qui havas chefministri, chefa ministri o kanceleri, organizita segun kontinento.

Eisaku Sato

Eisaku Sato (1901 til 1975) esis chefministro di Japonia de 1964 til 1972. Lu anke recevis |Nobel-premio pri paco en 1974.

Hideki Yukawa

Hideki Yukawa (1907 til 1981) esis Japoniana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1949.

Historio di Japonia

Heian-ero (794 til 1185)

Kamakura-ero 1185 til 1336

Muromachi-ero 1336 til 1573

Azuchi-Momoyama-ero 1573 til 1600Dum la 16ma yarcento, Portugalana komercisti arivis en la lando. En 1549 misionisto Santa Francisco Xavier arivis en Japonia ed introduktis kristanismo en Kagoshima. En 1612 Tokugawa Ieyasu interdiktis kristanismo.

Edo-ero 1600 til 1868Ye 1707 Monto Fujiyama eruptis. En 1854 Usana oficiro Matthew Perry forcis Japonia a signatar la kontrato di Kanagawa, qua permisis komerco kun l'Ocidento.

Dum l'epoko Meiji (1868) Japonia rapide developis lua industrio. En 1904 komencis Rusa-Japoniana milito, qua duris til 1905 e rezultis vinko Japoniana e l'okupeso di Taiwan e Korea. L'epoko Meiji finis en 1912 kun la morto dil imperiestro.

Japonia militis kontre Germania dum l'Unesma mondomilito, por expansar lua influo e teritoriala posedaji. En 1931 ol okupis Mandjuria. Pro l'internaciona kondamno a l'invado, Japonia abandonis la Ligo di la nacioni du yari pose. En 1936 lando signatis pakto kontrekomunista kun Germania ed, ye la 7ma di decembro 1941 ol atakis Pearl Harbour, Usana bazo en Havayi. Kom rezulto, Usa eniris en Duesma mondomilito kontre Japonia, Italia e Germania. Pos subisar du ataki per atomobombi, Japonia kapitulacis senkondicione, ye la 15 di agosto 1945. Granda parto di lua substrukturo destruktesis dum la milito.

En 1947 Japonia adopitis pacifista konstituco, kun emfazo en demokratiala liberesi. En 1956 lando divenis membro dil Unionita Nacioni.

Hokkaido

Hokkaido (北海道 Hokkaidō, literale "Norda Mar-Cirkuito"), olim konocita kom Ezo, Yezo, Yeso or Yesso, esas la duesma maxim granda insulo di Japonia, e la maxim granda e norda prefektio.

La Tsugaru-Stretajo separas Hokkaido de Honshu. La du insuli konektesas da la subtera fervoyo Seikan-Tunelo. La maxim granda urbo sur Hokkaido esas la chefurbo, Sapporo. Cirkume 43 km norde de Hokkaido jacas Sakhalin-insulo, Rusia, dum ke este e nord-este esas la disputata Kuril-Insuli.

Listo di Nobel-laureati pri fiziko

Nobel-premio donesas da Nobel-fonduro depos 1901. Yen la kompleta listo di Nobel-laureati pri fiziko til nun.

Listo di Nobel-laureati pri kemio

La Nobel-premio pri kemio (Suede: Nobelpriset i kemi) esas adjudikata omnayare da la Rejala Akademio pri Cienci di Suedia a la ciencisti quin laboras en diversa faki di kemio. La premio establisesis en 1895 da Alfred Nobel, un yaro ante lua morto. Ol esas adjudikata da Nobel-fonduro depos 1901.

Yen la kompleta listo di Nobel-laureati pri kemio de 1901 til nun.

Sin-Itiro Tomonaga

Sin-Itiro Tomonaga (anke Shinichirō Tomonaga, 1906 til 1979) esis Japoniana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1965.

Ter-tremo

Ter-tremo o sismo esas geologiala fenomeno. Ter-tremo eventas kande kontinento-plaki movas una vers altra. Ulatempe la tensinta forci di plaki detonas efektigante ter-tremo.

La tremi mezuresas per seismografili e la forteso anuncesas segun skalo di Richter.

Tokyo

Tokyo o Tokio (en Japoniana: 東京 Tōkyō) esas un ek la 47 prefektii di Japonia, ed anke chef-urbo e maxim populizita urbala centri de la lando. Ol esas sideyo di Japonian imperio. Lua nomo signifikas en la Japoniana 'chef-urbo dil esto'. Ol jacas en la regiono Kantō, sud-weste de Japonia, en l'insulo Honshu. Ol inkluzas l'insuli Izu ed Ogasawara.

Ultre esar la maxim granda urbo di Japonia, ol ank esas un ek la maxim populizita urbi del mondo. La prefektio havis 13 185 502 habitanti en 2011. Lua tota surfaco esas 2187,08 km². Lua metropolala regiono havas entote 37.8 milion habitanti.

Lua sistemo di treni ed urbala fervoyo esas un ek la maxim okupata del mondo. L'Olimpiala Ludi eventis en 1964 en l'urbo, unesma-foye en Azia. En 2020 l'Olimpala Ludi eventos itere en Tokyo.

Yoichiro Nambu

Yoichiro Nambu (1921 til 2015) esas Japonian-Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio en fiziko en 2008.

Nedependanta e dependanta teritorii en Azia
Suverena statiAfganistanAzerbaijanBahrainBangladeshBruneiBhutanChiniaEstal TimorFilipiniIndiaIndoneziaIranIrakIsrael • Japonia • JordaniaKambodjaKazakstanKirgizistanKuwaitLaosLibanoMalaiziaMaldiviMyanmarMongoliaNepalNord-KoreaOmanPakistanKatarSaudi-ArabiaSingapurSiriaSri LankaSud-KoreaTajikistanTailandoTaiwanTurkmenistanTurkiaUnionita Araba EmiriiUzbekistanVietnamYemenAsia (orthographic projection)
Stati kun restriktita agnosko AbkhaziaNagorno-KarabakhTurka republiko di Norda ChiproSud-OsetiaTaiwan
Dependanta teritorii e
specal administrala regioni
Australia: Insulo ChristmasInsuli Cocos (Keeling)
P R Chinia: Hong KongMakau
Unionita Rejio: Akrotiri e Dhekelia • Britaniana teritorio en Indiana Oceano

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.