Ideologio

Ideologio esas la cienco pri l'origino, la formaceso dil idei.

Arjentinia

Arjentinia esas lando jacanta en Sud-Amerika. Lu havas kom vicini Bolivia e Paraguay norde, Brazilia ed Uruguay nord-este, l'oceano Atlantiko este, e Chili sude e weste. Lua chef-urbo esas Buenos Aires.

Bazala fakti pri Arjentinia.

Bertolt Brecht

Bertolt Brecht (n. Eugen Berthold Friedrich Brecht en 1898 til 1956) esis Germana poeto e skriptisto di teatro, di komunista ideologio.

Cientologio

Cientologio esas polemika ideologio kreita dal skriptisto L. Ron Hubbard dum yari 1950ma - segun aserti de kritikanti por profito.

Hubbard mortis en 1986. L'eklezio nun havas, segun raporti, 50.000 adepti.

Doktrino

Doktrino (de Latina doctrīna, signifikante cienco, konoco) esas ensemblo di teoriala koncepti docata kom vera, da ul autoro od autori. Ula doktrino povas fakte esar ideologio, e povas existar doktrini politikala, judiciala, ekonomikala, religiala, filozofiala, ciencala, militala, edc. Kelkafoye, doktrini povas judikesar kom sofismi o kom dogmati, pro havar origini religiala o mitologiala.

Edward Natapei

Edward Nipake Natapei (naskinta ye la 17ma di julio 1954 til la 28ma di julio 2015) esis Vanuatuana politikisto. Il elektesis chefministro di Vanuatu du foyi e, dum kurta periodo (de la 2ma til la 24ma di marto 1999) esis la provizora prezidanto di Vanuatu. Il anke esis prezidanto di Vanua'aku Pati, partiso kun socialista ideologio.

Hans Stuifbergen

Hans Stuifbergen n. 1961 (Heemskerk, Nederlando) e pasis sua yunevo en Castricum. Kande il interesesis pri interlingui, lu divenis komence Esperantisto. Ma il deceptesis pri ca linguo pro lua diskrimino kontre la femina sexuo. En 1991 il Idisteskis. Dum 1995 il divenis la unesma redaktero dil buletino Ido-Saluto. Samayare il anke komencis editar La Kordiego Geyal, revuo pri kulturo, ideologio e sexualeso, di qua plu tarde la titulo modifikesis a La Kordiego. Il organizis en 1997 Ido-konfero en Bakkum (mun. Castricum). Dum 2001 il transprenis la tasko redaktar Progreso, buletino dil ULI (Uniono por la Linguo Internaciona). Il divenis prezidanto dil aludita ULI en 2004.

Hans Stuifbergen esas l'autoro e la tradukero di plura libri. Le maxim famoza ek oli esas: "Parolacho" (libro pri sexuala slango) e la biografio Idala pri la vivo dil poeto Franca Arthur Rimbaud.

Historio di Angola

L'unesma habitanti di la nuna Angola esis populi Khoisan, qui esis chaseri e kolekteri e vivis dispersita. Pos la yaro 1000 eventis la granda migrado di bantua populi tra Afrika. La populi Khoisan intermariajis kun le Bantui, o migris adsude. Kelka mikra grupi Khoisan duras existar sude de Angola, proxim la frontieri kun Botswana e Namibia.

Ultre chaso e kolekto, Bantui anke praktikis agrokultivo. Li probable originis ulaloke inter la nuna Sudan e Kamerun. La maxim konocata bantua rejio esis la Rejio di Kongo, qua okupis la nuna nordwesto di Angola.

En 1482 arivis Portugalana floto komandita da Diogo Cão. To esis l'unesma kontakto di bantui kun Europani. Portugalani establisis diplomacala relati kun la Rejio Kongo en 1483. Luanda fondesis en 1575 da Paulo de Novais.

De 1580 til 1640, quale l'altra kolonii di Portugal, la regiono divenis parto de Hispana imperio. En 1641 Nederlandani okupis Luanda, qua rikonquestesis dal Portugalane erste en 1648. Pose, Portugalani komencis militala kampanio kontre la rejii Kongo e Ndongo, qui vinkesis komplete en 1671.

La konfero di Berlin di 1884-1885 establisis la frontieri inter Europana kolonii en Afrika. Pos 1891, Angola divenis oficale teritorio di Portugal, kun l'exakta defino di lua frontierala limiti kun Britaniana teritorii.

Ye la 4ma di februaro 1961 komencis milito pri la nedependo di Angola, en qua tri grupi - la Fronto Nacionala por la Liberigo di Angola (FLNA), la Populala Movado por la Nedependo di Angola (MPLA, lore kun ideologio Marxista), e la Nacional Uniono por la Kompleta Nedependo di Angola (UNITA), pluse la Fronto pri la Libereso dil enklavo di Kabinda (FLEC) - luktis kontre Portugalana trupi, qui recevis militala helpo de Sudafrika. La milito duris til 1974 e produktis mili di morti e la fugo di mili di refujinti vers Portugal.

Angola divenis nedependanta de Portugal ye la 11ma di novembro 1975. Lua unesma prezidanto esis Agostinho Neto. Pos la nedependo eventis 26-yara interna milito qua ruinigis la stato e la habitantaro. Preske 1 milion personi mortis pro l'interna milito, qua finis erste pos la morto di Jonas Savimbi, chefo dil politikala grupo UNITA. Pos paco-procedi, UNITA divenis la precipua partiso del opozantaro.

Quankam la politikala situeso plubonigis, la prezidanto José Eduardo dos Santos refuzis institucar regulala politikala procedo. Inter la grava problemi di la lando esas la granda quanto di landala torpedi, qui duras viktimigar personi til nun, e la militeto en Kabinda.

Historio di Mali

Homi ja habitis la nuna Mali cirkume 150.000 yari ante nun, ma lua skribita historio nur komencis kun l'arivo di la religio Mohamedana, de la 8ma til la 11ma yarcenti. Komercala voyi krucumis la regiono, e l'urbo Timbuktu en la sudo di Sahara esis importanta komercala centro pos la 13ma yarcento. La lando-nomo, unesme uzita dal Afrikani inter la 11ma e la 15ma yarcenti, forsan devenas del Madingo-vorto mali, signfikante 'hipopotamo'.

L'imperio Mali (c. 1230 til c. 1670) fondesis da Sundiata Keita ed adoptis la religio Mohamedana. Djenné e Timbuktu esis importanta urbi dil imperio. L'imperio Mali dekadis konseque de interna disputi, ed konquestesis dal imperio Songhai. Askia Muhammad la 1ma, unesma imperiestro Songhai, rapide expansis l'imperio e lua komerco kun Europa ed Azia, kreis multa skoli ed expansis Islamo tra l'imperio.

L'imperio Songhai krulis sub la preso di la dinastio Saadi, de Maroko. Pos la batalio di Tondibi ye la 13ma di marto 1591 Marokani kontrolis Gao, Timbuktu, Djenné e la chosei qui ligis ta urbi til la 17ma yarcento, malgre kun granda desfacilesi. Pos la krulo dil imperio Songhai nula rejio kontrolis la regiono komplete. Marokani kontrolis feble nur mikra teritorii. Diversa mikra rejii aparis en la regiono: l'imperio Bambara, la rejii di Kaarta, Kenedougou e Maasina, e l'imperii Toucouleur e Wassoulou.

Dum la 18ma yarcento eventis forta sikeso en la regiono. On kalkulas ke cirkume la duimo dil habitanti di Timbuktu mortis pro famino.

La regiono divenis Franca kolonio en 1898. En 1959 formacis federuro kun Senegal, ed divenis nedependanta di Francia ye la 20ma di junio 1960. Modibo Keïta esis l'unesma prezidanto dil stato. Keïta rapide establisis guvernerio di singla partiso kun socialista ideologio.

En 1968 sequante ad ekonomiala dekado eventis nesangoza stato-stroko komandita da Moussa Traoré. Traoré probis reformar ekonomio, ma lia esforci ne havis suceso pro politikala agitadi e devastanta sikeso de 1968 til 1974 qua viktimigis mili di personi. Dum lua guvernerio probesis stato-stroki, ma la represo kontre opozanti duris til la yari 1980ma.

En 1991 protesti kontre guvernerio instigis un stato-stroko qua revokis Traoré, kreis transitala guvernerio e nova konstituco. En 1992 Alpha Oumar Konaré demokratiale elektesis en l'unesma plurpartisal elekto. Konaré facis ekonomiala e politikala reformi e kombatis korupto. En 2002 ilu sucedesis demokratiale da Amadou Toumani Touré.

Nune Mali esas un ek la maxim stabila landi di Afrika, ma ye la 16ma di januaro 2012 komencis konfilkto militala pri la nedependo di la regiono Azawad, jacante norde de la lando ed habitata dal populo tuareg. La Nacionala Movado por la Nedependo di Azawad prenis kompleta kontrolo di la regiono en aprilo 2012. Pos kaptar l'urbo Douentza ye la 5ma di aprilo 2012, li proklamis la nedependo di Azawad la sequanta dio.

Historio di Republiko Kongo

Unesma habitanti di nuna Republiko Kongo esis pigmei, pose absorbita da bantui. La populo Bakongo, qua originis de la bantui, formacas la bazo di la nuna habitantaro di la Republiko Kongo, ed anke existas en Angola, Gabon e Demokratial Republiko Kongo.

Portugalan explorero Diogo Cão arivis en la delto di fluvio Kongo en 1484. Portugalani establisis komercala relati kun bantua rejii doplande, exemple la rejio di Loango, qua existis de la 16ma yarcento til la fino dil 18ma yarcento.

Direta Europana koloniigo nur komencis dum la 19ma yarcento. Ye la 10ma di septembro 1880 la regiono esis submisita dal Franci unesme kom protektorato, pro la verki di Pierre Savorgnan de Brazza. Ye la 30ma di novembro 1882 ol oficale divenis kolonio di Francia sub la nomo Franca Kongo. En 1901 la kolonio enkorpigis Gabon, ma en 1906 Gabon itere separesis de la kolonio.

En 1910 Francia organizis la Franca Equatoral Afrika qua inkluzis regioni di la nuna Republiko Kongo, Gabon, Chad ed Oubangui-Chari (nune Centrafrika). Brazzaville divenis chefurbo di la kolonio. En 1911 Francia cedis kelka teritorii ("Nova Kamerun", qua nune formacas l'esto di Kamerun) a Germana imperio, ma dum l'unesma mondomilito en 1916 ol riokupis ta teritorii.

Dum la duesma mondomilito Brazzaville divenis la simbolala chef-urbo di Libera Francia, de 1940 til 1943. En 1946, pos l'adopto di la konstituco qua kreis la 4ma Franciana Republiko, Brazzaville recevis lokala legifantaro.

Kongo-Brazzaville ganis autonomio ye la 28ma di novembro 1958, ed ye la 15ma di agosto 1960 ol divenis nedependanta. Fulbert Youlou esis l'unesma prezidanto di lando. Il guvernis dum exakte 3 yari, ma un sedicio qua duris dum 3 dii ekpulsis il. Militisti revokis il ed instalis civila guvernerio, komandita da Alphonse Massemba-Débat. Sub la 1963 konstituco, Massemba-Débat esis elektita por 5-yara periodo. La guvernerio adoptis "ciencala socialismo" kom statala ideologio.

En 1965 la lando establisis relati kun Sovietia, Populala Republiko di Chinia, Nord-Korea e Nord-Vietnam. Massemba-Débat esis nekapabla por rikonciliar diversa institucala ed ideologiala grupi, ed ye agosto 1968 lua rejimo subisis stato-stroko. Marien Ngouabi, qua partoprenis en la stato-stroko, asumis povo ye la 1ma di januaro 1969. Ngouabi proklamis la Populala Republiko di Kongo en 1970, e guvernis til esar asasinita ye la 16ma di marto 1977. Un komitato kun 11 militisti asumis povo, ed indikis Joachim Yhombi-Opango por prezidanto di la republiko. Du yari pose, Opango koaktesis ad abandonar povo, e Denis Sassou Nguesso divenis prezidanto.

Sassou Nguesso aliniis lando kun Sovietia ed altra socialista landi. Nguesso uzis politikala represo plu kam la komplezo. Lua sucedanto, l'anke socialista Pascal Lissouba, ne facis multa chanji en politiko. La situo restis la sama til 1997 kande Nguesso e Lissouba luktis por povo.

Historio dil Republiko di Chinia

Taiwan unionabis al kontinento dum Pleistoceno, til l'elevo di marala nivelo cirkume 10.000 yari ante nun. Kelka homala restaji de Paleolitiko (20.000 til 30.000 yari ante nun) trovesis en l'insulo.

Plu kam 8.000 yari ante nun Austroneziani koloniigis l'insulo. La linguo di lia decendanti, konocita kom l'aborijeni Taiwanani, apartenas ad la grupo Austroneziana, qua inkluzas Malayo-Polineziana lingui.

Chiniani de etnio Han komencis koloniigar l'insuli Penghu dum la 13ma yarcento, ma pro l'enemikajo di lokala tribui e pro la manko di ekonomiala moyeni, poka stranjeri vizitis l'insulo til la 16ma yarcento. En 1590, Portugalani establisis komercala bazo en l'insulo, qua de lore konocesas kom Formosa. Pose, Hispani okupis ol, ma ekpulsesis dal Nederlandani en 1642.En 1662 Zheng Cheng-gong vinkis Nederlandani ed okupis l'insulo en nomo di la dinastio Ming. Taiwan divenis parto di Chinian imperio til 1895, kande Japonia sizis ol. Japonia sukombis en duesma mondomilito, e pos la milito en Chinia komencis interna milito pri la kontrolo di la povo, inter la partiso Kuomintang e la komunisti. En l'interna milito la komunisti vinkis en 1949 e Chiang Kai-shek kun sua armeo e la partiso Kuomintang fugis vers Taiwan.

Taiwan duris uzar la nomo Republiko di Chinia e divenis membro dil Unionita Nacioni, ma perdis lua sideyo ibe en 1971, por la komunista Chinia. Do Taiwan falis en diplomacal izoleso. L'ekonomio di la lando modernigesis dum la yari 1960ma e 1970ma, l'industrialigo expansesis e nova teknologii adoptesis.

La guverno di Chiang Kai-shek esis autoritatema til lua morto en 1975. En 1978 asumis la povo lua filiulo, Chiang Ching-kuo, qua komencis demokratigar la guverno dum la yari 1980ma. En 1979 Usa ligis diplomacala relati kun la Populala Republiko di Chinia, ma samatempe promisis suportar la defenso di Taiwan.

Dum l'existo di la du Chinia, la relato inter li esabas tensa. Nula milito komencabis, malgre centi di fuzei nune apuntesas a la kontrea rivo di la stretajo di Taiwan. En 1992 komencis kurta periodo di amikeso inter la du Chinia: li aceptis l'ideo pri unika Chinia, ma amba parti havis sua propra ideologio. La periodo di amikeso finis en 1999, kande lore prezidanto Lee demandis ke Taiwan konsideresis nedependanta stato.

Taiwan esis stato kun singla partiso til 1988, kande lore prezidanto Lee Teng-hui permisis l'existo di politikala opozantaro. En 2000 la monopolo di Kuomingtang pri povo finis, kande Chen Shui-bian elektesis prezidanto. Chen Shui-bian suportis l'ideo pri du Chinia. Tamen, segun la Populala Republiko di Chinia, Taiwan esas nur "rebela provinco" de (la Republiko Populala di) Chinia.

Idisto

Idisto esas parolanto di la linguo internaciona Ido.

Italia

Italia esas lando jacanta an sudal Europa. Lu havas kom vicini Francia nord-weste, Suisia ed Austria norde, e Slovenia nord-este. Este, jacas Adriatiko. Sude e weste jacas Mediteraneo. Vatikano-urbo e San Marino esas nedependanta stati ed enklavi che l'Italiana peninsulo.

Italia konsistas ek l'Italiana peninsulo kune l'insuli Sicilia e Sardinia (la maxim granda insuli en Mediteraneo) e plura altra mikra insuli. Havanta cirkume 60,8 milioni habitanti, ol havas la 5ma maxim granda habitantaro de Europa.

Bazala fakti pri Italia

Linguala ideologio

Linguo ideologio (anke referita kam linguala ideologio) esas koncepto uzata precipua en la feldi di antropologio, sociolinguistiko, ed interkulturala studii por karakterizar ula ensemblo di kredaji o sentivesi pri lingui kam uzita en lua sociala mondi. Quande agnoskita ed explorita, linguala ideologii expozas konekti inter la kredaji parolanti havas pri linguo e la larja sociala e kulturala sistemi esas parto di, ilustranta quale ta kredaji esas informita da e radikizita en ta sistemi. Per agar tale, linguala ideologii juntas l'implicita tam explicita supozi homi havas pri linguo o linguo en generalo a lua sociala experienco e politikala tam ekonomikala interesti.

Mali

Mali esas lando jacanta en westal Afrika. Lu havas kom vicini Aljeria norde ed nord-este, Nijer este, Burkina Faso sud-este, Ivora Rivo sude, Guinea sud-weste, e Senegal e Mauritania weste.

Bazala fakti pri Mali

Nacionalismo

Nacionalismo esas politikala principo, ideologio, sentimento, formo di kulturo o sociala stando qua enfokigas la naciono. Esas formo di kolektivismo qua enfokigas la socio di ula lando e lua nacionala identeso. Quankam existas debato pri l'origino di la nacioni, preske omna specalisti aceptas l'ideo segun qua nacionalismo kom ideologio esas moderna fenomeno kun origino en Europa.

Nacionalismo originas de du bazala principi:

- la naciono esas l'unika legitima bazo di la stato" (principo di la nacionala suvereneso)

- singla naciono meritas havar lua propra stato (principo di la nacioneso).

Populala Republiko di Chinia

Populala Republiko di Chinia (Chiniana simpligita : 中华人民共和国; Chiniana tradicionala : 中華人民共和國; pinyin*: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), ordinare nomizita Chinia e kelkafoye Chinia populala, esas lando di estal Azia. Kun plua kam 1,3 miliardi habitanti, cirkume 1/6 de la habitantaro di la Tero, ol esas la maxim populoza lando del mondo. Depos 1979, pro evitar tropopulozeso, strikta kontrolo di naski esas aplikita sur Chiniana Han. Ma depos la 14ma di novembro 2013, ta politiko havabas desrigidigita ad 2 pueri per familio, por tanta ke la du parenti esas amba unika pueri. Kun 9 641 144 km² en surfaco o 9 596 961 km² segun la nombri di ONU, Chinia esas anke la maxim granda lando di Estal Azia ed triesma maxim granda lando del mondo pos Rusia e Kanada.

Populala Republiko di Chinia proklamesis ye la 1ma di oktobro 1949, sequante komunista partiso di Chinia militala vinkis Guomindang. Tamen, Chinia esas la maxim antiqua civilizeso existanta til nun, havante ja cirkume kin mil yari. Nune ol prizentas su quale "socialista republiko" ed exercas kontrolo sur duadek e du provinci, kin autonoma regioni, quar municipi (inkluzite la chef-urbo, Beijing) e du specala regioni (Hong Kong e Macao).

Chinia havas la duesma maxim granda Kuntara landala produkto e un ek la kin permananta membri de la Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni. Esas anke l'unesma mondala exportacero e disponas di nukleara armo, di maxim multa armeo en mondo e di duesma maxim granda armeala budjeto. Guvernita da china komunista partiso, Chinia adoptis "socialista ekonomiko di merkato" ube kapitalismo ed autoritatoza politika kontrolo frolas en spekala formulo. La konstituco di Populala Republiko di Chinia definas lo kam "socialista stato di populala demokratika dictatoreso, diretita da laborema klaso ed apogata sur la federuro di manuala laboristi ed rurani". L'introdukto di la konstituco specigas la diretanta rolo di china komunista partiso ed duras citar oficala marxismo-leninismo kom ideologio di refero di stato.

Bazala fakti pri Chinia

Republikana Partiso (Usa)

La Republikana Partiso (Angle: Republican Party) esas un ek la du granda partisi en Usa e la chefa organo di Usana konservismo. Ol fondesis da diversa elementi, inkluzante abolisisti ed antea Whigs e Free Soilers, en 1854. Nun l'estado partisala es precipue influita da Richard Nixon e mem da Ronald Reagan.

La moderna ideologio di la Republikana Partiso esas unike Usana branco di sociala ed ekonomiala konservismo, qua vizas bas imposti, forta armeo e polici, procikla ekonomiko, vasta yuri por pafil-uzanti, descentraligo, strikta limiti sur vot-yuri, plu multa limiti sur enmigrado, kontinua suporto por Israel en la konklikto kun Palestina e tradicionala moral ordino. Existas diversa ideologiala kurenti en la partisi, exemple Kristana konservismo, nacionalismo, neokonservismo e libertarismo. La grado, a qua ol rezistas guverniala spensi e plu alta imposti, esas distingiva en la moderna Westo.

La simbolo politikala di la Republikana Partiso esas l'elefanto.

Republiko di Chinia

Republiko di Chinia (anke nomizita Taiwan e Formoza) esas republiko en la Maro di Estal Chinia, konsistanta ek l'insulo Taiwan ed altra insuleti, inter kontinentala Chinia e Hong Kong. Oficale Taiwan ne judikesas kom stato, vicee kom parto di Chiniana teritorio. Tamen ol funcionabas kom nedependanta stato depos 1949, kande komunisti kaptis povo en kontinentala Chinia.

Uniono Progreso e Demokratio

Uniono Progreso e Demokratio (Hispaniana: Unión Progreso y Democracia) esas Hispaniana politikala partiso kun paralamentala reprezento.

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.