Germana Imperio

Germana Imperio (Germane: Deutsches Kaiserreich) esis la nomo di Germania de la 18ma di januaro 1871 til la 9ma di novembro 1918 kande Wilhelm la 2ma abdikis regno.

Videz anke

Reji

Germanian Imperio
Deutsches Reich
1871 til 1918
Flag of the German Empire Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889
Nacionala himno:
Heil dir im Siegerkranz
German Empire, Wilhelminian third version
Urbi
Chefurbo: Berlin
Lingui
Oficala lingui: Germana
Guvernerio
Tipi: Konstitucala Monarkio
· Imperiestro: Wilhelm la 1ma
Wilhelm la 2ma
· Kancelero: Otto von Bismarck
Surfaco
· Entote: 540 766 km² (1910)
Habitanti
· Entote: 64 925 993 (1910)
Valuto: goldmark
Religii: kristanismo
Kauzo di la fino: Proklamo di la Republiko
Karte Deutsches Reich, Verwaltungsgliederung 1900-01-01
19ma yarcento

La 19ma yarcento komencis ye la 1ma di januaro 1801 e finis ye la 31ma di decembro 1900.

Dum la 19ma yarcento eventis inter altri la krulo dil imperii Hispana, dil Unesma e di la Duesma imperii Franca, e e dil imperii Chiniana, Santa Romana e Mughal. Kontree, kreskis la teritorii e l'influi di Britanian imperio, Usa, Rusa imperio, Germana imperio, di la duesma kolonial imperio di Francia e di Japonian imperio. Unionita Rejio divenis klare la dominacinta povo pos 1815.

Multa ciencala deskovraji facesis dum ta yarcento: Charles Darwin publikigis L'Origino dil Speci en 1859 e propozis evoluciono-teorio. Gregor Mendel studiis longatempe la biologiala heredo, origino di la moderna genetiko. Louis Pasteur developis la pasteuriso e kreis la vacino kontre la rabio. Dmitri Mendeleev kreis la periodala tabelo por klasifikar kemial elementi.

L'inquesti e la developo di la konoci pri vaporo, elektro e fosila fueli dum la yarcento permisis la kreado di multa importanta inventuri dum ta epoko, exemple la lokomotivo, la vapornavo, la telegrafilo, la telefonilo, la lampo, o la moderna automobilo kun motoro di interna kombusto da Karl Benz. La transmara navigado kreskis dum ta epoko pos l'aparo di vapornavi. L'industriala produktado per mashini anke kreskis, ma to ne adportis prospero ad omna homi.

En 1804 la habitantaro di la Tero esis cirkume 1 miliardo, e komencis kreskar rapide dum la yarcento. La habitantaro di Europa duopligis dum la yarcento, de 200 milioni til 400 milioni.

Sklaveso reduktesis multe dum la yarcento: en 1833, ol abolisesis en tota Britaniana kolonii; en Usa ol abolisesis komplete pos l'Usana interna milito. En Brazilia, ol abolisesis en 1888. Simile, serfeso abolisesis en Rusa imperio.

Tri granda revolucioni komencis en Francia e dissemis influi tra altra landi: la revoluciono di 1830, la revoluciono di 1848 e la revoluciono di 1871. La movado di laboristi e l'idei pri anarkiismo, socialismo e komunismo ank evolucionis dum ta yarcento. Karl Marx publikigis Komunista publika deklaro en 1848 e skribis l'unesma volumo "La Kapitalo - Kritiko pri la politikal ekonomio" en 1867. L'altra du volumi publikigesis da Friedrich Engels pos la morto di Marx, en 1885 e 1894, rispektive. Ta libri havis granda influi en la filozofio, en la kulturo ed en la politiko e la revolucioni di la sequanta yarcento. La idei pri anarkiismo da Mihail Bakunin anke developesis dum ta yarcento. Altralatere, la idei konocita kom pozitivismo e developita dal Franca filozofo Auguste Comte pri la supereso di la cienco super la teologio e la metafiziko, ganis adepti meze la Sud-Amerikana politikisti e militisti.

En la komenco dil yarcento naskas Imperio-stilo en Francian arkitekturo. En la mezo dil yarcento aparis la stiko konocita kom "Neogotiko" ed dum la fino dil yarcento aparis la stilo Art-Nouveau.

De 1809 til 1898 preske omna Hispana kolonii en Nordala, Centrala e Sudala Amerika obtenis lia nedependi. Kuba esis la lasta, ma ol perdis lua nedependantesko en 1898 kande Usa vinkis Hispania en Usana-Hispana milito. Brazilia nedependanteskas de Portugal ye la 7ma di septembro 1822. En 1825 Uruguay nedependanteskis de Brazilia.

En Europa eventis la nedependantesko di Grekia en 1821, di Belgia en 1830, e di Rumania en 1877, pos militi, rispektive la Greka nedependo-milito, Belga nedependo-milito e la Rusa-Turka milito (1877-1878). Hungaria, duktita da Lajos Kossuth, anke probis nedependeskar de Austrian imperio en 1848. La nedependantesko sufokesis, ma en 1867 Austria-Hungaria divenis duala monarkio.

De 1853 til 1856 eventis la Milito en Krimea, ube Rusa imperio perdis la milito kontre Francia, Unionita Rejio, Otoman imperio e la Rejio di Sardinia. Anke dum la 19ma yarcento eventis l'unigo di Italia en 1870, e Germania en 1871, kom monarkii. Vittorio Emmanuele la 2ma e Wilhelm la 1ma, rispektive, divenis la reji di la du landi.

En Pacifiko rejulo Kamehameha la 1ma o Kamehameha la Granda unionas tota l'insuli di Havayi sub lia regno en 1810. La dinastio Kamehameha guvernis til 1893, kande Usana trupi revokis lasta imperiestrino, Liliʻuokalani.

L'Europana povi (Francia, Unionita Rejio) dividis Afrika en koloniala zoni, exemple Franciana West Afrika. Portugal mantelis lua kolonii en Angola, Mozambik ed altra mikra teritorii, Belgia recevis Belga Kongo (nune Demokratial Republiko Kongo) dum ke Italia recevis Libia, Eritrea e Somalia, e Germanian imperio recevis Tanganyika, Namibia e Kamerun. Nur Etiopia e Liberia restis nedependanta dum la fino dil siglo. Tamen, Liberia divenis l'unesma nedependanta lando en Afrika, en 1847.

Anke teritorii en Azia dividesis en influo-zoni o kolonii. Francia okupis Indochinia, dum ke Unionita Rejio okupis Indiana subkontinento e militis tri foyi kontre Burma, e vinkis Chinia dum l'unesma e la duesma opiumo-militi. Li establisis kolonio en Hong Kong.

Europa

Por la satelito di Jupitero, videz Europa.

Europa esas kontinento jacanta an la norda misfero. Lua tota surfaco esas 10 523 000 km². Segun statistiki de 2016, ol havis 741 447 158 habitanti.

La bordi di Europa esas Atlantiko weste, Arktika oceano norde, la montaro Urali, la fluvio Ural e la Kaspia maroeste, e la montaro Kaukazia, la Nigra maro e Mediteraneo sude. Europa ed Azia kune formacas la superkontinento Eurazia.

Gerhard Herzberg

Gerhard Heinrich Friedrich Otto Julius Herzberg (1904 til 1999) esis Germaniana kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1971.

Germania

Germania esas lando jacanta an central Europa. Lu havas kom vicini Dania norde, Polonia e Chekia este, Austria e Suisia sude, e Francia, Luxemburgia, Belgia e Nederlando weste.

Bazala fakti pri Germania.

Hans Fischer

Hans Fischer (1881 til 1945) esis Germana kemiisto, qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1930.

Historio di Kenia

Fosili trovita en est Afrika sugestas ke primati ja vivis en nuna Kenia cirkum 20 milion yari ante nun. Fosili di Homo habilis (2.5 til 1.8 milion yari ante nun) e Homo erectus (1.8 milioni til 350 mil yari ante nun) trovesis en la regiono di Lago Turkana. En 1984 Richard Leakey trovis skeleto di Homo erectus puero evante 1.6 milioni en ta regiono.

Bantua populi expansis tra la regiono dum l'unesma yarmilo pos Kristo. Araba komercisti komencis frequentar la litoro di la regiono dum l'1ma yarcento. Arabi e Persi establisis urbeti en la litoro dum 8ma yarcento. La habitanti di la majoritato dil urbeti ja praktikis Mohamedana religio dum ta epoko.

Portugalani esis l'unesma Europani qua arivis en la teritorio di nuna Kenia, kande Vasco da Gama vizitis Mombasa en 1498. Portugalani establisis su en la regiono pos 1505 kun skopo protektar lia komerco en Indiana oceano. Pos yardeki di minora konflikti, Arabi de Oman vinkis la Portugalani en Kenia. En 1840, Omanani komandita da Seyyid Said establisis lua chef-urbo en Zanzibar, ed establisis doplando longa komercala voyi.

Ye la 25ma di agosto 1848 Germana misionero Johann Ludwig Krapf establisis l'unesma kristana misiono en la regiono. Ilu tradukis la Biblo a swahili. Pos 1850 Europani komencis trasar mapi di la doplando. L'interesi dil Europani pri la regiono rapide kreskis: komence pro la kresko di Zanzibar, insulo e portuo fore la rivo di Afrika; pose pro la kresko di demando por Afrikana produkturi, exemple ivoro. Fine, la konkurso inter Germana imperio ed Unionita Rejio por teritorii en Afrika. En 1885 Germana imperio establisis protektorato en la regiono, ma donis lua kolonii al Unionita Rejio en 1890.

En 1895, Britaniani establisis la Protektorato di Estal Afrika. Lua frontiero pluvastigesis vers Uganda en 1902, ed en 1920 la protektorato divenis kolonio. Kenia transformesis en militala bazo por l'Unionita Rejio dum l'unesma mondomilito. En agosto 1914 la guberniestri di Germana Estal Afrika e Britanian Estal Afrika paktis pri armistico por mantenar la du kolonii fore de la milito. Tamen, lietnanto-kolonelo Paul von Lettow-Vorbeck prenis kontrolo pri l'armeo Germana en la regiono, e malgre sen recevir suporto Germana, ilu sucese lansis gerilera* ataki kontre Britaniani til ke ilu kapitulacis en 1918, 11 dii pos finir la milito en Europa.

Pos la milito, nova imposti e basa salarii stimulis deskontenteso en la kolonio. Dum la yari 1920ma, Harry Thuku fondis l'Asociuro dil Yuna Kikuyu (Angle: "Young Kikuyu Association") qua havis nacionalista ideali e defensis civila desobedio. Dum la duesma mondomilito Kenia itere transformesis en militala bazo Britaniana, e cirkume 98 000 soldati rekrutesis por luktar en Somalilando ed Etiopia. Pos la milito, eventis nesucesoza sedicio di mulieri kontre koaktita laboro en 1947.

De 1952 til 1956 eventis armizita sedicio konocita kom revolto Mau Mau, kontre la koloniala guvernerio. Britaniani mortigis cirkume 12 000 Mau Mau, ma la respondo esis plusa violento. Jomo Kenyatta negis esar chefo di le Mau Mau, ma enkarcerigesis en 1953 e nur liberigesis en 1961.

Kenia divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 12ma di decembro 1963. Jomo Kenyatta esis l'unesma prezidanto, e guvernis til lua morto en 1978. Lua sucedanto, Daniel Arap Moi, asumis la povo e guvernis autoritatoze e koruptoze. Cirkume 1986, Moi koncentrabis la povo en lua propra manui ed en la manui de lua tribuo Kalenjin. Ye la 1ma di agosto 1982 soldati del aer-armeo kun la suporto di universitatala studenti probis revokar Moi per stato-stroko, ma faliis.

Historio di Unionita Rejio

Ye la 1ma di mayo 1707 L'Unionita Rejio di Britania kreesis kun la politikala uniono di la rejio di Anglia (qua inkluzis Wals) kun la rejio di Skotia. Ta evento esis la rezulto di la Kontrato dil Uniono, signatita ye la 22ma di julio 1706. Preske 1 yarcento pose, la Rejio di Irlando, dominacita dal Angli pos 1691, unionesis a Britania por formacar L'Unionita Rejio di Britania ed Irlando.

Dum l'unesma yarcento di lua existo, l'Unionita Rejio esis modelo por developar idei pri parlamentala sistemo, ed anke kontributis por la developo di literaturo, arti e cienco. L'industriala revoluciono anke kontributis por forteskar la lando e helpar la kresko di Britaniana Imperio.

Kande Napoléon la 1ma vinkesis, l'Unionita Rejio divenis la maxim povoza lando del mondo, e divenis importanta povo til l'unesma duimo di la 20ma yarcento. Kun Rusa Imperio, Francia, e pos 1917 anke kun Usa, ol kombatis Germana Imperio e lua federiti en l'Unesma mondomilito. Lando subisis la perdajo di cirkume 2,5 milion soldati, e finis la milito kun granda extera debo. Lando recevis delego de la Ligo di la nacioni por administrar ex-Otomana kolonii en Proxim Oriento. Tale, Britaniana Imperio expansis a sua maxim granda vasteso, e kovris 1/5 de la totala surfaco e 1/4 de la totala habitantaro di la Tero.

Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino

La Nobel-premio donesas da Nobel-fonduro. Yen la listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino de 1901 til nun.

Max Delbrück

Max Ludwig Henning Delbrück (1906 til 1981) esis Germanian-Usana biofizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1969.

[[Kategorio:Usana biofizikisti]

Otto Heinrich Warburg

Otto Heinrich Warburg (1883 til 1970) esis Germana mediko e fiziologiisto qua recevis la Nobel premio pri fiziologio o medicino en 1931.

Inquestis la metabolio note respirado di celuli partikulare kanceroza.

Paul Ehrlich

Paul Ehrlich (n. ye la 14ma di marto 1854 til la 20ma di agosto 1915) esis Germana ciencisto qua studiis hematologio, imunologio e kemioterapio. Ilu deskovris kuraco por sifiliso. Por ta studii il recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1908.

Unesma mondomilito

La nomizita unesma mondomilito esis milito qua eventis precipue en Europa, komencinte ye la 28ma di julio 1914 e fininte ye la 11ma di novembro 1918, kande Germana imperio aceptis la termi dil armistico. Ol esis la 5ma maxim mortigiva konflikto dil homaro, ube plu kam 9 milion soldati e 7 milion civili perdis lia vivi. La granda morteso eventis pro la teknologiala evoluciono di la armi uzita dum la kombati.

Ol surnomizesis "mondomilito" pro la partopreno di la maxim granda ekonomiala e militala povi del epoko, dividita en du opozinta federuri: la Triopla Interkonsento (konsistinta ek Francia, Unionita Rejio e Rusa imperio) e la Centrala Povi (Austria-Hungaria, Germana imperio, e pose Otoman imperio e la Rejio di Bulgaria). Pose Italia, Japonian imperio ed Usa federis kun la Triopla Interkonsento. Entote 70 milion soldati, di qui 60 milion Europani, partoprenis en la konflikto. La kolonii de Europana landi anke eniris la milito, e kelka kombati ank eventis en Afrika, Azia ed Oceania, kovrinte plua kam la duimo di la Tero.

Til eventar la duesma mondomilito, ol konocesis kom «la Granda Milito» (Germane: Weltkrieg; France: Guerre Mondiale; Angle: World War).

Unionita Rejio

Unionita Rejio esas lando en nord-westal Europa en Atlantiko este de Irlando. Ol konsistas ek Britania (Anglia, Skotia e Wals) e Nord-Irlando.

Chef-urbo: London.

Unionita Rejio anke administras la regioni di:

Gibraltar

St Helena

Bermuda

Falklandi

Insuli Kaiman

Insuli Turks e Kaikos

Montserrat

Anguila

Britaniana Teritorio dil Indiana Oceano

Pitkern.La regioni infre konsideresas dependanti de Britaniana Krono:

Jersey

Guernsey

Insulo di ManBazala fakti pri Unionita Rejio.

Wilhelm la 1ma di Germania

Wilhelm la 1ma (n. ye la 22ma di marto 1797 til 9ma di marto 1888) esis rejulo di Prusia pos la 2ma di januaro 1861 til ilua morto, e l'unesma imperiestro di Germania de la 18ma di januaro 1871 til ilua morto. Sub la chefeso di Wilhelm la 1ma e dil kancelero Otto von Bismarck kompleteskis l'unigo di Germania e la kreado dil Germana imperio.

Naskinta Wilhelm Friedrich Ludwig en Berlin, Prusia, esinte la 2ma filiulo di Louise von Mecklenburg-Strelitz e dil princo Friedrich Wilhelm la 3ma di Prusia, ilu ne expektis acensar la trono. Ilua avulo, Friedrich Wilhelm la 2ma di Prusia, mortis dum la sama yaro di lua nasko, ed ilua patro Friedrich Wilhelm la 3ma asumis la trono di Prusia. Wilhelm edukesis de 1801 til 1809 da Johann Friedrich Gottlieb Delbrück, qua anke edukis ilua olda fratulo, princo Friedrich Wilhelm. Evante 12 yari, Wilhelm sendesis da lua patro al armeo, ube divenis oficisto.

En 1840 ilua olda fratulo asumis la trono kun titulo Friedrich Wilhelm la 4ma, pro la morto di lia patro. Friedrich Wilhelm la 4ma regnis til ilua morto ye la 2ma di januaro 1861, sen filii. Wilhelm asumis la sama dio, ed ye la 18ma di oktobro - aniversario di la batalio di Leipzig, kontre Napoleonala trupi - dil sama yaro, ilu kronizesis en Königsberg, an ka kirko Schlosskirche.

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.