Enciklopedio

Enciklopedio esas referolibro, verko-jenro traktanta metodoze e detaloze sua temo en lemi od artikli, qua esas aranjita alfabetale. Lua skopo povas esar general o precizigita. General enciklopedii ofte inkluzas omnasorta lemi pri sporti, mestieri, manieti, kulturi, landi, historio, organismi, politiko, ekonomio, cienci ed arti. Enciklopedii esis dum kelka yarcenti sempre pezoza libri, ofte de plura tomi, ma komputeral enciklopedii existeskas depos recenta yardeki.

Enciklopedio dessimilesas de vortari per precipue traktar la kontenajo sustancala di sua artiklo-temi, ne la linguistikala informo di li.

5ma di oktobro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La 5ma di oktobro esas la 278ma dio di la yaro (279ma en bisextila yari) segun la Gregoriala kalendario. Restas 87 dii til la fino di la yaro.

Budapest

Budapest esas la chef-urbo e maxim grand urbo di Hungaria. Ol havis 1 757 618 habitanti en 2015. Lua totala surfaco esas 525.16 km². Ol jacas apud Danubio, ed esas la precipua Hungariana komercala centro.

Budapest nomizesis en 1872, kande Buda e Pest - du vilaji fondita dum la 13ma yarcento - unionesis.

Characteristica universalis

La latina vorto characteristica universalis, komuna interpretita kam universala karaktero, od universala karaktero en Ido, esas universala e formala lingui imaginita da Germana filozofo Gottfried Leibniz kapabla expresas matematikala, ciencala, e metafizikala koncepti. Leibniz do esperas krear linguo uzebla en la kadro di universala logikala kalkulado o "calculus ratiocinator".

"Characteristica universalis" esas iteranta* koncepto en la skribanta Gottfried Leibniz. Kande skribanta en Franca, il kelkafoye employis la frazo "spécieuse générale" por la sama efekto. La koncepto esas kelkafoye parita kun la nociono di calculus ratiocinator e kun lua plani por enciklopedio kom kompendio di omna homala savajo.

Denis Diderot

Denis Diderot (1713 til 1784) esis Franca skriptisto e filozofo. Il esis chefa editisto e precipua kunredaktero di l'Encyclopédie, enciklopedio publikigita en Francia de 1751 til 1772, qua rekoltis savi pri cienci, e la filozofio de racion-epoko. L´Encyclopédie kontributis por difuzar la pensi di filozofi quale Voltaire, Jean-Jacques Rousseau e Montesquieu.

Francia

Francia, en longa formo: Republiko Franca (République française), esas lando en westal Europa qua anke havas teritorii en altra kontinenti. Lua chef-urbo - e maxim populoza urbo - esas Paris, kun 2 125 245 habitanti segun la demografiala kontado di 1999. Havante entote 67 348 000 habitanti ye la 1ma di oktobro 2018, Francia esas developata lando, kun tre alta indexo pri homala developeso. En la kontinento Europana, ol havas kom vicini Hispania ed Andora sude, Italia, Suisia e Germania este, e Luxemburgia e Belgia nord-este. Sude jacas Mediteraneo e la mikra-stato Monako. Norde e weste jacas l'Oceano Atlantiko.

Lua oficala linguo esas la Franca e lua valuto esas Euro. Lua devizo esas Liberté, égalité, fraternité (Ide: libereso, egaleso, frateso), e lua standardo konsistas ek tri vertikala bendi en la kolori blua, blanka e reda. Lua himno esas La Marseillaise (La Marseilleanino en Ido). Lua moto eas guvernado dil populo, dal populo e por la populo. Francia esas republiko demokratiala, konstitucala ed unesala e havas miprezidantala rejimo.

Francia esas anciena lando, qua formacesis dum la fino di la Mezepoko. Del frua 17ma yarcento til l'unesma parto dil 20ma yarcento, Francia posedis vasta kolonial imperio. Pos la yari 1950ma ol esis un ek la precipua landi qui suportis la konstrukto dil Europana Uniono. Francia esas nukleara potento ed un ek la kin permananta membri di la Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni. Francia influabas decidigive la mondala historio per sua kulturala richeso, sua linguo e sua demokratiala, laika e republikana valori.

Francia okupis en 2012 la kinesma rango mondala segun totala nacionala produkturo ante imposti. Lua ekonomio, di tipo kapitalista kun sat forta statala interveno, igis lu un de la mondala chefi en la sektori di nutrivi, aeronautiko, automobilala industrio, luxoza produkturi, turismo e nukleara industrio.

Bazala fakti pri Francia.

Ginekologio

Ginekologio (de la Greka γυνή (gyno), "muliero", e -logia, "studio". Tale, "ginekologio" literale signifikas "studio di la muliero") esas specaleso di la Medicino qua traktas pri la saneso di la genitala sistemo di mulieri (utero, vagino, ovarii) e la mami, e freque anke l'akush-arto.

Kataluniana linguo

Kataluniana (català [kə.tə'la]) esas Latinida linguo, la nacionala linguo di Andora. Ol anke parolesas en Hispania (en l'Autonoma Komunesi di Katalunia, Baleari e Valencia), en Francia (en l'Orientala Pirinei) ed en l'Italiana urbo di Alghero.

Ol povas skribesar per du normi: la normo establisita dal Institut d'Estudis Catalans (od ordinara normo) apogata sur l'ortografio establisita da Pompeu Fabra; e la normo establisita dal Acadèmia Valenciana de la Llengua, normo restriktita apogata sur la normo di la dialekto Valenciana, e qua prenas kom bazo la Normi di Castellón, to esas, l'ortografio da Pompeu Fabra ma plu adaptita al pronunco di Ocidentala Kataluniana e al traiti qua karakterigas las Valenciana varianti. La Kataluniana havas plura dialekti dividita en du precipua bloki: Ocidentala ed Orientala. Ta dialekti prizentas divergi dil norma Katalunian a nivelo di gramatiko, fonetiko e lexiko. Dum yarcenti, la maxim multa dialekti dil Kataluniana influesis dal Hispana o dal Franca en Nord-Katalunia, qua lasis traco en nova vortaro e nova expresioni, ed anke funcionis en inversa senco.

L'ordinara strukturo di la frazi esas SVO, quankam ol povas chanjar en certa tipi di frazi, exemple questioni. Morfologio dil Kataluniana esas simila a ta dil Latinida lingui, to esas, poka flexioni, du generi, nula kazo (ecepte en perzonala pronomi, ube ankore trovesas traci dil Latina deklino), e distinciono inter singularo e pluralo. Adjektivi ordinare esas dop la nomo qua modifikas, ed anke flexionas en genero e numero. Prozodio prizentas prozod acento que povas indikesar per tildo. La linguo ahavas meza vokalika varieso, kun ok diferanta vokali. La Katalunian anke esas notable pro perifrastika perfekta preterito, verbala tempo diferanta pro formo di konstruktado.

Knol

Knol es situo en la reto per Google de 23 di julio 2008 pri enciklopedio.

Omna knol (ficho) prizentas unesme la foto di kapo dil tituliero qua povas moderar la nivelo di impliko da partoprenanti en lua verko. Knol propozas tri modi di kunlaborado. Apertita, la ficho aceptas la modifiki per omni. Moderita, vartas eventuala validigo per aparigar l'adjuntajo. Klozita ne povas eventar, adminime direte. La tituliero responsas pri.

Povas existar multa fichi pri subjekto o temo. La lektanti arbitras lor inter li.

Komintern

Komunistala Internacionalo (komintern) anke konocita kom Triesma Internacionalo esis komunist organizuro qua existis de 1919 til 1943, kun skopo di "renversar l'internaciona borgezaro per tota posibla moyeni, e krear internaciona sovieta republiko kom transitala fazo ante la kompleta aboliso dil Stato.

Que sais-je?

"Que sais-je?" esas serio de libri editita da la franca editerio Presses universitaires de France (PUF).

La skopo dil serio esas provizar la laika lektanto per acesebla introdukto a studio-feldo skribita da experto en ta feldo. Tale, li esas bona exemplo di haute vulgarisation (alta popularigo). La frazo "Que sais-je?" cherpesis de la verki dal franca esayisto Michel de Montaigne.

Iniciita en 1941 da Paul Angoulvent (1899-1976), fondinto di Presses Universitaires de France, la serio nun inkluzas plu kam 3900 libri da plu kam 2500 autori, e tradukita aden plu kam 43 lingui. Ula libri vendesis plu kam 300.000-foye (exemple ti da Jean Piaget).

Singlayare, 50 til 60 nova libri adjuntesas al kolekturo, qua kontenas dek diferanta serii. Tale, ol esas certe la maxim longe duranta 'enciklopedio' en paperakuvrila formato. La ensemblo de temi esas vere enciklopediatra, pri omno de chanson de geste e Homer, til gastronomio e libera volo.

Ne omna temi esas intelektala - li povas inkluzar aktuala temi, quala violento en sporto, o personal instrukto. La prizento di informo esas diversa e povas konsistar ek introdukto a temo, detaloza esayo pri penso-skolo, od analizo di aktual eventi. Til 2004, plu kam 160 milion kopii vendesis mondvaste.

La serio esas nenormala pluramaniere: unesme, la preco di singla tomo esas sama e minima (€9 en 2011), e singla libro havas 128 pagini.

Kande libro desaktualeskas, ol povas retraktesar de la serio, od ol povas aktualigesar. Kelkafoye ta aktualigo esas kompleta ri-skribo, quale exemple Parfumerie (tomo 1888), originale skribita da Edmond Roudnitska en 1980 e ri-skribita da Jean-Claude Ellena en 2006, ma prezervante la sama numero en la serio.

La serio esas simila kam altra serii quala Collection 128 editita da Armand Colin en Francia, Very Short Introductions editita da Oxford University Press, e C.H. Beck Wissen editita da Verlag C.H. Beck.

Racion-epoko

Racion-epoko kulturala ed intelektuala movado di intelektuali de 18ma yarcento en Europa - specale Francia ed Anglia - ed Usa. Ol stimulis cienco ed intelektuala debato di idei, ed opozis superstico, netolero e ecesi de l'eklezio o de la guverni. Ol developesis de fino di 17ma til la komenco di Franca revoluciono, quankam en ula landi prolongis su dum l'unesma yari di 19ma yarcento. La 18ma yarcento divenis konocita kom l'yarcento di lumi.

Pensisti di Racion-epoko asertis ke humana raciono povis kombatar nesavo, superstico e tiraneso, e konstruktar plu bona mondo. Racion-epoko havis granda influo en ekonomiala, politikala e social aspekti di lua epoko. Estetikala expreso di ta movado esis neoklasikismo.

Siete Partidas

La Siete Partidas (sep artikli), plu simple Partidas esas korpo skribita dum la regno di Alfonso la 10ma (1252 til 1284), kun skopo obtenar certa legala unigo dil rejio. Lua unesma nomo esis Libro de las Leyes (Libro dil legi), e dum la 16ma yarcento ol recevis lua nuna nomo, por la secioni en qua ol dividesas.

Ica verko konsideresas la legaco maxim importanta di Hispania en sua historio di lego, esante la maxim ampligita e granda korpo legala en Iberoamerika til la 19ma yarcento. On dicis anke ke ol esas enciklopedio humanistala, pro sua traktado di problemi filozofiala, etikala e teologiala (de Greka-Latina vidopunto).

Vortolibro

Vortolibro (anke vortaro o dicionario) esas verko (en formo di libro) por serchar senci o tradukuri di vorti di ula linguo. Ordinare la vorti esas dispozata segun alfabetal ordino. En reversa vortolibro la serchinda vorti esas dispozata segun finala literi. Tesauro esas vortolibro, quo havas multega vorti e pagini, ma poshala vortolibro fitas en posho ed esas mikra havante nur klefo-vorti di ula linguo.

Se lingui skribesas sen separata literi, exemple, Chiniana o gesto-linguo, l' ordino di vorti mustas aranjar altramaniere.

Vortaro ne sempre esas sama kam vortolibro. Vortaro esas, exemple, listo di serchinda vorti en ula (granda) libro o listo di vorti sen librala formo en reto. Elektronikala vortari, exemple CD-ROM, uzesas per komputero.

Wikipedio

Wikipedia od Wikipedio per l'idala formo, esas grandega projeto por konstruktar kompleta enciklopedio libera ed gratuita. La granda enciklopedii kustumale kustas granda quanteso de pekunio ed olua kontenaji jeresas da l'editanta kompanii. Tale, por acesar ad ica savo bezonesas pekunio. La projeto Wikipedio uzas la kontrea politiko. La kontenaji esas tote gratuita ed irgu darfas acesar ad li. Ma, anke omni darfas ampligar e chanjar l'artikli quin Wikipedio kontenas e tale, l'enciklopedio kreskas pokope.

Ica maniero por funcionar povus aspektar kaosoza, ma reale, lu esas lo kontrea. Che Wikipedio plura mili de lekteri revizas la pagini singladie dum ke li lektas ol, e tale, singla eroro esas facile detektebla. Se ulu certese savas ke artiklo kontenas eroro, lu esas libera por korektigar ol. Per ica sistemo, la savo ne apartenas a komercala kompanio di qua la lasta skopo esas ganar pekunio, ma ke lo apartenas ad omni, nur kun la difuzo dil savo kom skopo.

E yen altra punto di Wikipedio qua diferas ol de la komercala enciklopedii. Pro ke lua kontenaji esas di omni ed por omni, singlu darfas uzar ol libere. To esas, on povus prenar irga artiklo de Wikipedio ed kopiar ol por altra artiklo en ica ipsa revuo. Pluse, on povus ampligar la artiklo, chanjar ed uzar ol sen solicitar la permiso de ulu. Tale, la savo kontenata augmentas.

Per ica idei, komencis l'angla Wikipedio ye 2001 ed pose, naskis Wikipedii per altra lingui. La programaro bezonata por ke Wikipedio funcionez jeresas da la sama filozofio kam la savo kontenita. La programaro esas tote libera ed do, esas legala chanjar ed ampligar ol. Tale, startar Wikipedii per diferanta lingui esas tre facila tasko per mikra komputera savo. L'idala Wikipedio komencis ye mez-2004.

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.