Паччахьалкхе

Паччахьалкхе (эрс: Госуда́рство, ингал: State) — юкъарлен вIашагIдоллар да, ший доалахьа лаьрхIа йола урхалдареи низагIа цхьа хIама дайтареи механизмаш йолаш, къаьстта цхьа доазон тIа бокъо дIаоттаеш, кортмукъале йолаш.

Leviathan by Thomas Hobbes
Паччахьалкхен проблемашта хетаяь йолча Гоббс Томаса сочиненена «Левиафан» корта оагIув (1651 шу)

Литература

Астрали

Астрали (ингал: Australia, эрс: Австралия) — паччахьалкхе я. Аре — 7 692 024 км².

Паччахьалкхена мотт Астралин ингалсий мотт ба.

Эггара йоккхагIа йола пхьеш — Сидней, Мельбурн, Брисбен, Перт, Аделаида]].

ДукхагIа болча астралхоша жIаргахой ди лелабу.

Африка

А́фрика (эрс: А́фрика, ингал: Africa) — арен бустам лоархIаш хилча шоллагIа гIара я Евразен тIехьа. Цун гоннахьа гIинбухен оагIорахьара Юкъера форд ба, гIинбухе-малхбоалехьара — ЦIе форд ба, малхбузехьера Малхбузера океан ба, малхбоалехьа — ХIиндий океан ба.

Иштта «Африка» аьнна цIи йоаккхаш да дуне дакъа а. Цун лоаттаме юкъейоагIаш я: гIара Африка а, цун юхе яьдаш йола гIайренаш а. Африкан аре я 29,2 млн км², гIайренашца — гаргга 30,3 млн км², цу бахьан цо дIалоац Лаьттан еррига арен 6 %, екъа тIехен арен 20,4 %. Африкан доазон тIа улл 55 паччахьалкхе.

ГIинбухера Африка

ЗIилбухера Африка

Малхбузера Африка

Малхбоалера Африка

Юкъера Африка

Великобритани

Великобрита́ни (эрс: Великобрита́ния хьадаьннад → ингал: Great Britain яхача дешах) е Хетта Паччахьалкхе (эрс: Соединённое Королевство → United Kingdom, лоацдаь UK), бIарчча официальни форма — Великобрита́неи ГIинбухера Ирла́ндеи Хетта Паччахьалкхе (ингал: The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), — гIайрен паччахьалкхе я Европан гIинбухе-малхбузехьа.

Великобритани — йоккхагIа йолча паччахьалкхех я Европе. Иштта ядерни держава я из, ООН-а Кхерам цахилийтара Совета даиман йола доакъашхо я. Британе имперен гIулакх а, пачахьал а тIадусаш яр (наследница) я.

Великобритани лоархIаш я хIанзара парламента демократи хьаяьнна моттиг. Цун ший кулгалдара форма — парламента монархи я.

Хетта Паччахьалкхен лоаттама юкъейоагIаш йиъ «исторен провинци» я (ингалсий меттал — «countries» — «мехкаш»): Ингалсечеи, ШотIландии, Уэльси, ГIинбухера Ирландии.

Керттера пхье — Лондон. Паччахьалкхен мотт — ингалсий.

ГIалгIайче

ГIалгIайче e ГIалгIай Мохк е ГIалгІай Республика (эрс: Ингушетия, Республика Ингушетия) — республика я Россе Федераце чу, иштта Даькъастен федеральни гома лоаттамá юкъейоагIаш я.

ГӀалгӀай Республика на́нагIа́ла Магас я. Паччахьалкхен мотт — гIалгIай, эрсий ба.

ГIалгIай мехка гIай (доазув) малхбузехьа гIинбухехьа ХIирий мехкацеи, ГIаьбартe-Малкхарой мeхкацеи да, малхбоалехьа — Нохчий мeхкаца да, зIилбухехьа ГIалгIайчен гIай Гуржий мeхкаца да, из цхьатара нийслу Эрсечен паччахьалкхен гIайца.

Мехка йIоахал гIинбухехьара зIилбухенга 144 км я, малхбузехьара малхбоаленга — 72 км.

ГIалгIай Республика кхеллай 1992 шера Этинга 4 дийнахьа.

ГIалгIайче — арен йоаккхалах лаьрхIача эггара зIамагIа йола регион я Россе Федераце, федеральни лоадам бола пхьеш ца лоархIаш хилча.

ГІазакхстане

ГIазакхстане (эрс: Казахсан, ингал: Kazakhstan, Ло:Lang-kk [qɑzɑqˈstɑn], иштта официально Респу́блика ГIазакхстане (кастта пайда эца аббревиатурах РК) — паччахьалкхе я, Евразин юкъе уллаш йолаш. Цун доккхагIа дола дакъа Азех да, зIамагIа дар — Европах да.

Баха нах — 17 733 198 саг. ГIазакхстанена аре, цун Конституцех 2 724 902 км² я, иштта Дуне тIа ийслагIа моттиге я из.

Керттера пхье — Астана. Паччахьалкхен мотт — гIазакхой мотт.

Гуржехье

Гуржехье, Гуржий Мохк e Гуржий Паччахьалхе (гурж. საქართველო [sɑkʰɑrtʰvɛlɔ], Сакартве́ло, эрс: Гру́зия) — паччахьалкхе я Кавказа дехьен малхбузера даькъе Iаьржа форда малхбоалера фордйиста тIа. Гуржий Мохк Хьалхара Азехи Гаргара Малхбоалехи ба; кастта Гуржехье тохкаш хул Европан дакъа санна.

Гуржий Мехка гоннахьа да малхбоалехьа Iаьржа фордан хиш, гIинбухехьеи малхбоалехьеи Эрсечеца гIай да, зIибухехьа —

Эрмалойчеи Туркий мохки, зIибухе-малхбоалехьа улл ГӀозлойче.

ГӀозлойче

ГIозлойче, официальни цIи — ГIозлой Респу́блика (гIуозл. Azərbaycan, гIуозл. Azərbaycan Respublikası, эрс: Азербайджан) — эггара йоккхагIа йола паччахьалкхе я Кавказа дехье. Баха наьх (АгIой бутт, 2013 ш.) дукхал — 9 миллион совгIа саг, аре — 86 600 км².

Наьна-гIала — Баку я. Мехкда — Али́ев Гейда́ра Ильха́м ва.

ЖIаленускалаш

ЖIаленускалаш (эрс: Грибы́, лат: Fungi е Mycota) — дийна Iалама паччахьалкхе я эукариотай организмаш вIашагIтохаш йола. Цар шошта чулоац цхьаццайола белгалонаш баьцовгIаша а, иштта дийнаташа а.

ЖIаленускалаш тохкаш дола Iилма микологи да. Из лоархIаш да ботаникай раздел санна, хIана аьлча хьалхагIа жIаленускалаш баьцовгIай паччахьалкхенах лоархIаш хиннад.

Иракъ

Иракъ (эрс: Ира́к, Iар. العراق‎, Ло:Lang-ckb), официальни цIи — Респу́блика Ира́къ (Iар. جمهورية العراق‎, Ло:Lang-ckb) — паччахьалкхе я Гаргара Малхбоале чу. Аре — 435 052 км².

Керттера пхье — БагIдад. Паччахьалкхен мотт — Iарбийи, сорании.

Канада

Кана́да (ингал: Canada [ˈkænədə]; фер. Canada [kanaˈda]) — паччахьалкхе я Америке, шоллагIа моттиг дIалоац арен йоккхал лаьрхIача. Цун гоннахьа ба Малхбузера океани, Тийна океани ГIинбухера океани.

Мухьаммад Пайхамар

Мухьаммад Пайхамар (саллаллахIу алейхIи ва саллам)(Iар. مُحَمَّدْ‎, эрс: Муха́ммед, иштта эрсий метта чу леладу Iояздар Магоме́т (Магоме́д), Моха́ммед, Муха́ммад) — Iарбе пайхамар ва Даьла цаI хилар (Таухид) кхайкадаь, Ислам яха ди биллар а цун керттера саг а. Бусулба дин Элча ва. Бусулба нах тешаш ба Мухьаммадá АллахIа ший сийдола китаб — КъорIа Iодайта хинналга.

Мухьаммад (саллаллахIу алейхIи ва саллам) иштта политически къахьегамхо а бусалба уммат хьадаьр а цун да а хиннав. Цо урхал деча хана из уммат чIоагIеи йоккхеи паччахьалкхе хиннай Iарбий ахгIайрен тIа.

Мухьаммад Пайхамар (саллаллахIу алейхIи ва саллам) ваьв Макке 571 шера села бетта 22 дийнахьа (12 раби аль-авваль). Веннав Маддане 632 шера этинга бетта 8 дийнахьа. Цига дIавелла воал из Масджид ан-Набави яхача маьждиге.

Оалхазараш

Оалхазараш (лат: Aves, эрс: Пти́цы) — дийнатий класс я. Iилма йовзаш дуне тIа 10 660 оалхазарий вид я, царна юкъе гIетта лелараш а, гIатта лела ца могараш а да.

Эггара зIамига дола оалхазар колибри-пчёлка я, эггара доккхагIа дола оалхазар вампал-котам я.

Россе Федераци

Россе Федераци е Эрсече (эрс: Российская Федерация, Россия, цIи хьаяьннай эллин: Ρωσία яхача дешах — Русь, ингал: Russia) — паччахьалкхе я Малхбоалерча Европеи ГIинбухерча Азеи. Бахархой — 142 856 536 саг. Эрсечен аре ший Конституцех 17 125 191 км² я. ЦхьоаллагIча моттиге я аренах, ийслагIча моттиге я бахархой дукхал лаьрхIача.

Наьна-пхье — Москоа. Паччахьалкхен мотт — эрсий мотт.

СаIуди Iарбий мохк

СаIу́ди Iарбий мохк (рус.: Королевство Сау́довская Ара́вия, Iар. المملكة العربية السعودية‎; al-Mamlakah al-ʻArabīyah as-Saʻūdīyah) — йоккхагIа йола паччахьалкхе я Iарбий ахгIайре тIа. Цун гоннахьа Фаьрсий форда га да, малхбузехьа — ЦIе форд ба.

Советий Социализма Республикай Союз

Сове́тий Социалиизма Респу́бликай Союз, иштта СССР, Советий Союз — паччахьалкхе я, 1922 шера денз 1991 шу кхаччалца. Из иллай Малхбоалерча Европеи, ГIинбухера а, цхьандаькъе Юкъереи Малхбоалерча Азеи.

Туркий мохк

Туркий мохк е Хьункархой мохк (эрс: Турция, Ло:Lang-tr) — паччахьалкхе я дуккхагIа ЗIилбухе-Малхбузера Азе уллаш, иштта цхьандаькъе (арен гаргга 3 %, бахача наьх 20 %) — ЗIилбухе-Малхбоалера Европе (Малхбоалера Фракия). Баха нах 2016 ш. 79,4 млн саг, аре — 783 562 км²

Паччахьалкхен мотт — туркий мотт.

Франци

Фра́нци (фер. France, бIарчча цIи: Ференгий Мохк (фер. République française) — паччахьалкхе я Малхбузерча Европе.

Аре — 674 685 км² (48-гIа моттиг).

Бахархой дукхал — 66 991 000 саг.

Паччахьалкхен мотт — ференгий.

Керттера пхье — Париж.

Мехка цIи хьаяьннай «франкой» яхача къаьнарча германера тукхама цIерах (этнонимах). Иштта дале а Франце дукхагIа бола бахархой гIалой-румий къамах хьабаьннаб, цул совгIа цар бувца мотт румий тоабан чура ба.

Ференгий Мехка доалахь кхы а лаьтташ да фордашка. Цудухьа Франце аре (майда) а бахархой дукхал а лоархIаш хилча цу фордашкара лаьтташта а чот ю.

ХIиран

Бусулба Республика ХIиран (эрс: Исла́мская Респу́блика Ира́н перс. جمهوری اسلامی ایران‎ — Джомхури́-йе Эслɒми́-йе Ирɒ́н), лоацца — ХIира́н (перс. ایران‎ [ʔiˈɾɒn]), 1935 шу кхаччалца Пе́рси — паччахьалкхе я Хьалхара Азе. Керттера пхье — Тегеран.

Хетта Америкера Штаташ

Хетта Америкера Штаташ (ингал: United States, U.S., эрс: Соединённые Шта́ты Аме́рики, США) — паччахьалкхе я ГIинбухера Америке уллаш.

Кхыча меттаех

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.