Pagsasao a Hebreo

Ti Hebreo wenno Ebreo (/ˈhbr/) (עִבְרִית, Ivrit,  Pannakabalikas a Hebreo ) ket maysa a Laud a Semitiko a pagsasao iti pamilia ti pagsasao nga Aproasiatika. Iti kultura, daytoy ket naipammategan dagiti Hudio ken sabsabali a a grupo ti relihion a kas iti pagsasao dagiti tattao a Hudio, uray no dagiti sabsabali a Hudio a pagsasao ket nagtaud da kadagiti diaspora a Hudio, ken ti pagsasao a Hebreo ket naus-usar pay babaen dagiti saan a grupgrupo a Hudio, a kas dagiti mainaig nga etniko a dagiti Samaritanos.

Ti Moderno a Hebreo ket maisasao babaen dagiti kaaduan a walo a riwriw a tattao idiay Israel, nga iti Klasiko a Hebreo ket inus-usar para ti panagkararag wenno panagadal dagiti Hudio a komunidad iti sanglubongan. Daytoy a pagsasao ket nasaksian manipud iti maika-10 a siglo BCE [2] iti kinaudi a Maikadua a Templo a panawen, kalpasan idi naparang-ay ti pagsasao iti Misna a Hebreo. Ti Moderno a Hebreo ket maysa kadagiti opisial a pagsasao iti Israel, a kaduana ti Arabiko.

Hebreo
עִבְרִית Ivrit (Klasiko: ʕibrit)
Pannakabalikaspagalagadan nga Israeli: [(ʔ)ivˈʁit] - [(ʔ)ivˈɾit],
pagalagadan nga Israeli (Sephardi): [ʕivˈɾit],
Iraki: [ʕibˈriːθ],
Yemenita: [ʕivˈriːθ],
Ashkenazi: [ˈivʀis]
RehionIsrael
Sangalubongan (a kas ti pagsasao a liturhia para ti Hudaismo). idiay Palestina (Gaza, ken Laud a Bankag) [1]
Patubo a mangisasao
8 a riwriw (1998)
Maikadua a pagsasao: 3 a riwriw
Natayen a kas maysa a patneng a pagsasao idi maika-4 a siglo CE, panagungar iti tawtawen a 1880
Apro-Asiatiko
  • Semitiko
    • Tengnga a Semitiko
      • Amianan a laud a Semitiko
        • Kanaanita
          • Hebreo
Hebréo nga abesedário
Opisial a kasasaad
Opisial a mangisasao
 Israel
NagalagadAkademia ti Pagsasao a Hebréo
האקדמיה ללשון העברית (HaAkademia LaLashon Ha‘Ivrit)
Kodkodigo ti pagsasao
ISO 639-1he
ISO 639-2heb
ISO 639-3Uray ania:
heb – Moderno a Hebréo
hbo – Taga-ugma a Hebréo
Linguaesperio12-AAB-a

Dagiti nagibasaran

  1. ^ CIA's World Fact Book
  2. ^ http://www.physorg.com/news182101034.html

Dagiti akinruar a silpo

Damascus

Ti Damascus Arabiko: دمشق‎ / ALA-LC: Dimashq, Metropolitano nga Arabiko: Dimisheʼ ; kadawyan a naamammoan idiay Siria a kas ti ash-Sham (Arabiko: الشام‎ / ash-Shām) ken, nabirngasan a kas ti Siudad ti Hasmin (Arabiko: مدينة الياسمين‎ / Madīnat al-Yāsmīn), ket isu ti kapitolio ken maikadua a kadakkelan a siudad ti Syria. Daytoy ket kapitolio pay a siudad ti kadagiti 14 a gobernorato. Ken ti pay maipatinayon a maysa kadagiti kadaanan a nagtultuloy a matagtagitao a siudad iti lubong, ti Damascus ket maysa a nangruna a kultural ken relihioso a sentro ti Lebante. Ti siudad ket adda ti nakarkulo a populasion iti 1,711,000 (karkulo ti 2009).Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a laud ti Siria, ti Damascus ket isu ti sentro ti dakkel a metropolitano a lugar ti 2.6 a riwriw a tattao (2004). Daytoy heograpiko a naipenpen kadagiti akindaya nga arisadsad ti turod ti Kontra-Lebanon a kabanbantayan nga 80 kilometro (50 mi) iti uneg manipud ti akindaya nga aplaya ti Mediteraneo iti maysa banak a 680 metro (2,230 ft) a kangato ti lessaad ti baybay, ti Damascus ket makasansanay kadagiti namaga bassit a klima gapu ti anniniwan ti tudo a pagtonoyan. Ti Karayan Barada ket agayus idiay uneg ti Damascus.

Daytoy ket immuna a natagitao idi maika-2 a milenio SK, daytoy ket napili a kas ti kapitolio ti Umayyad a Kalipato manipud idi 661 aginggana idi 750. Kalpasan ti panagballigi ti Abasid a Dinastia, ti tugaw ti Islamiko a bileg ket naiyalis idiay Baghdad. Ti Damascus ket nakakita kadagiti politika a pannakaapday iti kadagupan ti Abasid a panawen, ngem daytoy ket nakaala met laeng ti pannakaisangsangayan a pannakaipangruna kadagiti Ayyubid ken Mamluk a paset ti panawen. Idi las-ud ti Otomano a panagturay, ti siudad ket napno a nadaddadael bayat a nagtartaripatu ti kultural a kadayaw. Tatta nga aldaw, daytoy ket tugaw ti sentro a gobierno ken dagiti amin a ministro ti gobierno. Ti Damascus ket napili idi a kas ti 2008 nga Arabo a Kapitolio ti Kultura.

Golpo ti Aqaba

Ti Golpo ti Aqaba wenno Golpo ti Eilat (Arabiko: خليج العقبة‎, naitransliterado: Khalyj al-'Aqabah; Hebreo: מפרץ אילת‎, naitransliterado: Mifratz Eilat) ket ti dakkel a golpo idiay akin-amianan nga ungto ti Baybay Nalabbasit, iti daya ti Peninsula Sinai ken iti laud ti nangruna a daga ti Arabia. Ti aplayana ket nabingbingay iti nagbaetan dagiti uppat a pagilian: ti Ehipto, Israel, Hordania, ken Saudi Arabia.

Herusalem

Ti Herusalem ( /dʒəˈruːsələm/; Hebreo: יְרוּשָׁלַיִם‎‎ Yerushaláyim ; Arabiko: القُدس‎ al-Quds ken/wenno أورشليم Ûrshalîm)

ket isu ti kapitolio ti Israel, ngem daytoy ket saan a sangalubongan a mabigbigan,

ken maysa kadagiti kadaanan a siudad iti lubong.

Mabirukan daytoy idiay Banbantay Hudea, a nagbaetan ti Baybay Mediteraneo ken ti akin-amianan nga igid iti Baybay Natay.

No mairaman ti populasion ti lugar iti Daya a Herusalem, daytoy ket ti kadakkelan a siudad ti Israel iti populasion ken kalawa,

nga add ti populasion iti 763,800 nga agtaeng iti kalawa ti lugar iti 125.1 km2 (48.3 sq mi).

Ti Herusalem ket nasantuan pay a siudad kadagiti tallo a kangrunaan a Dagiti Abraham a relihion—Hudaismo, Kristianidad ken Islam.

Iti panawen ti atiddog a pakasaritaanna, ti Herusalem ket naminduan a nadadael, nalakuben iti namin 23, naraut iti namin 52, ken natiliw ken natiliw manen iti namin 44.

Ti kadaanan a paset ti siudad ket natagtagitaoidi maika-4 a milenio BCE.

Idi 1538, dagitit diding ket naipatakder iti likmut ti Herusalem babaen ni Suleiman ti Nadaeg . Tatta nga aldaw dagiti a didding ket mangipalpalawag ti Daan a Siudad, a daytoy ket tinawtawid a nabingbingay iti uppat a pagkapat manipud idi nasapa a maika-19 a siglo a kas dagiti pagkapat ti Armenio, Kristiano, Hudio, ken Muslim.

Ti Daan a Siudad ket nagbalin a Lubong a Tinawtawid a pagsaadan idi 1981, ken adda iti Listaan iti Lubong a Tinawtawid a Napeggad. Ti moderno a Herusalem ket dimmakkelen iti labes nga adayo kadagiti pagbeddenganna.

Iti Hudaismo, ti Herusalem ket isun ti kasantuan a siudad manipud idi, segun ti Hebreo a Biblia, ni Ari David iti Israel ket immuna a nagipatakder iti daytoy a kas ti kapitolio iti nagkaykaysa a Pagarian ti Israel idi c.1000 BCE, ken ti anakna a lalaki, ni Ari Solomon, kinomisionna ti panangipatakder iti Umuna a Templo iti daytoy a siudad.

Iti Kristianidad, ti Herusalem ket isun ti nasantuan a siudad manipud idi, segun ti Baro a Testamento, nailansa iti krus ni Hesus idiay, seguro idi c.33 CE, ken 300 a tawtawen kalpasan ni Santo Helena ket nainagananna ti peregrinasion a luglugar ti biag ni Hesus.

Iti Sunni nga Islam, ti Herusalem ket isu ti maikatlo a kasantuan a siudad.

Nagbalin daytoy ti immuna a Qibla, ti naipakatengngaan ti isip a puntos para iti Muslim a kararag ti (Salah) in 610 CE,

ken, segun ti tinawtawid nga Islamiko, ni Mahoma ket inaramidna ti immuna a Rabii a Panagbanniaga idiay kalpasan ti sangapulo a tawen.

A kas ti nagbanagan daytoy, nupay adda laeng tio kalawa iti 0.9 kuadrado kilometro (0.35 sq mi),

ti Daan a Siudad ket pagtaengan kadagiti adu a lugar iti relihioso a pannakaipangpangruna, a mairaman ti Bantay Templo, ti Akinlaud a Diding, ti Simbaan ti Nasantuan a Sepulkro, ti Simborio iti Bato ken Meskita al-Aqsa.

Ita nga aldaw ti kasasaad ti Herusalem ket maibatbati a maysa kadgiti bugas a parikut iti Israeli–Palestina a suppiat. Idi las-ud ti Arabo-Israeli a Gubat ti 1945, ti Laud a Herusalem ket maysa idi kadagiti lugar a natiliw ken insilpo babaen ti Israel bayat a ti Daya a Herusalem, a mairaman ti Duog a Siudad, ket natiliw ken kalpasanna ket insilpo babaen ti Hordania. Ti Israel ket natiliwna ti Daya a Herusalem manipud ti Hordania idi las-ud ti Innem nga Aldaw a Gubat ti 1967 ken nagtungpalan a nangisilpo daytoy. Iti agdama, ti Batayan a Linteg ti Israel ket ket mangibagbaga ti Herusalem a kas ti "saan a nabingbingay a kapitolio" iti pagilian. Ti sangalubongan a komunidad ket limmikud ti kinaudi a panangisilpo a kas saan a nainkalintegan ken nangtrato ti Daya a Herusalem a kas teritorio ti Palestinia a sinakop babaen ti Israel. Ti sangalubongan a komunidad ket saanna abigbigen ti Herusalem a kas kapitolio ti Israel, ken ti siudad ket saan a mangsangsangaili kadagiti ganganaet nga embahada.

Segun ti Sentral nga Opisina ti Estadistika ti Palentina, 208,000 kadagiti Palestinio ket agtateng idiay Daya a Herusalem, nga isu daytoy ket binirbirukan babaen ti Turay ti Palestina a kas ti kapitolio iti masakbayan a estado ti Palestina.Amin a sanga ti gobierno ti Israel ket mabirukan idiay Herusalem, a mairaman ti Knesset (parlamento ti Israel), dagiti pagtaengan ti Kangrunaan a Ministro ken ti Presidente, ken ti Kangatuan a Korte. Ti Herusalem ket isu ti pangibalayan ti Hebreo nga Unibersidad ken ti Museo ti Israel nga addaan iti Altar iti Libro. Ti Bibliko a Pagtarakenan ti ayup ti Herusalem ket natalinaay a nairangranggo a kas ti kasayaatan a papanan dagiti turista idiay Israel para kadagiti Israeli.

Holokausto

Ti Holokausto (manipud iti Griego ὁλόκαυστος holókaustos: hólos, "sibubukel" ken kaustós, "napuoran"), a naamammoan pay a kas ti Shoah (Hebreo: השואה, HaShoah, "didigra"; Yidish: חורבן, Churben wenno Hurban, manipud iti Hebreo para iti "panagdadael"), ket isu daytoy idi ti panagpatay tipuli kadagiti agaru nga innem a riwriw a Europeano a Hudio idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti maysa a programa iti sistematiko a tinalgedan ti estado a panagpapatay babaen ti Nazi nga Alemania, nga indauloan babaen ni Adolf Hitler, kadagiti amin a nasakupan ti Nazi a teritorio. Kadagiti siam a riwriw a Hudio a nagtaeng idiay Europa sakbay ti Holokausto, agarup a dua apagkatlo ti nakanibusan. A naisangsangayan, dagiti sumurok a maysa a riwriw a Hudio nga ub-ubing ket pinatay iti Holokausto, a kas dagiti pay agarup a dua ariwriw a Hudio a babbai ken tallo a riwriw a Hudio a lallaki.Adda dagiti eskolar a namatmati a ti panakailawlawag ti Holokausto kent nasken a mairaman ti panagpaty ti puli dagiti Nazi kadagiti riwriw a tatao kadagiti sabsabali a grupo, a mairaman ti Romani, dagiti kumanigid, Sobiet a balud iti gubat, Polako ken dagiti Sobiet a paisano, dagiti bakla, dagiti tattao a nabaldado, Saksi ni Hehoba ken dagiti dadduma pay a politiko ken relihiosa a kinasuppiat, a rimsua nga awan ti giddiatan no dagitoy ket Aleman wenno saan nga Aleman nga etniko a taudan. Ti panagusar daytoy a panagipalpalawag, ti dagup a bilang dagiti biktima ti Holokausto ket nagbaetan ti 11 a riwriw ken 17 a riwriw a tattao.Ti panagdadames ken panagpatay ti puli ket naiyaddang a naaramid. Dagiti nadumaduma alinteg a mangikkat kadagiti Hudio manipud iti sibil a kagimongan, most a naisangsangayan ti Linlinteg a Nuremberg, ket inaramid ti Nazi nga Aleaman sakbay ti rugi ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti konsetrasion a kampo ket naipatakder a dagiti naibalud ket naisuheto kadagiti obra a panagtagabu aginggana dagitoy ket natayda iti panakabannog wenno sakit. Kadagiti baro a lugar a pinarukma ti Alemania idiay dumaya a Europa, dagiti espesial a unit a tinawtawgan a ti Einsatzgruppen ket pimmatay kadagiti Hudio ken dagiti politiko a kasupiat kadagiti masa a panagpaltuog. Dagiti simmakop ket nagitunton kadagiti Hudio ken Romana maibalud kadagiti napunno ti tao a gueto sakbal a maipatulod dagitoy babaen ti tren kadagiti pagpatayana kampo , no dagitoy nga agbiagda kadagiti panagbanniaga, kaaduan kadagitoy ket pinatay kadagiti alingasaw a kamara.

Tunngal maysa a ima ti burokrasia ti Nazi nga Alemania ket nairaman kadagiti [[lohistiko] a nangiturong kadagiti pinakapatay ti puli, a nagpabalin ti Maikatlo a Reich ti tinawtawagan ti maysa a Holokausto nga eskolar iti "maysa a panagpatay ti puli nga estado". Adda dagiti paggiddiatan ti kapanunotan no mano kadagita populasion ti Alemania ti nakaammo iti daytoy a pannakikumplot ti gobierno para iti Hudsio a populasion. Kaaduan kadagiti historiador ket nagitunton a dagiti sibil a populasion ket saanda nga ammo dagiti dakes a nararamid, a naipangpangruna dagiti panagipatayan a kampo, a dagitoy ket mabirukan iti ruar ti Alemania a nasakupan ti Nazi nga Europa. Ti historiador a ni Robert Gellately, ket nupay kasta, ket nangtunton a ti gobierno ket saana nagilimed iti daytoy a pannakikumplot babaen ti midia, ken dagiti paisano ket ammoda dagiti tunggal maysa nga aspeto malaksid para iti panagusar ti alingasaw a kamara. Dagiti naisangsangayan a naipakasaritaan nga ebidensia ket mangitudo ti kapanunutan a ti kaaduan kadagiti biktima ti Holokausto, sakbay ti panakaitalawda kadagiti kampo, ket saanda nga ammo iti gasat nga agur-uray kaniada, wenno saanda a namatmati; naregtada a namatmati nga isuda ket maiyakar kadagiti sabali a pagnaedan.

Israel

Ti Israel, opisial a ti Estado ti Israel ( /ˈɪzriːəl/; Hebreo: מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‎, Medīnat Yisrā'el, IPA: [me̞diˈnät jisʁäˈʔe̞l] ( denggen); Arabiko: دَوْلَة إِسْرَائِيل‎, Dawlat Isrāʼīl, IPA: [dawlat ʔisraːˈʔiːl]), ket maysa a parlamentario a republika idiay Tengnga a Daya, iti igid a pantar iti Baybay Mediteraneo. Nabeddengan ti Lebanon iti amaianan, ti Siria iti amianan a daya, ti Hordania ken ti West Bank iti daya, ti Ehipto ken ti Gaza Strip iti abagatan a laud, ken ti Golpo ti Aqaba idiay Baybay Nalabbasit iti abagatan, ken buklen daytoy dagiti nadumaduma a heograpiko a langlanga iti uneg iti daytoy bassit a lugar. Ti Israel ket naipalpalawag a kas maysa a Hudio ken Demokratiko nga Estado iti bukodna a Kangrunaan a Linlinteg ken isu laeng ti maymaysa a Hudio-a kaaduan nga estado.Kalpasan ti panagampon ti maysa a resolusion babaen ti Sapasap a Gimong iti Nagkaykaysa a Pagpagilian idi 29 Nobiembre 1947 nga agitaltalek ti panakampon ken pannakaisayangkat iti Nagkaykaysa a Pagpagilian a Plano ti Panagbingay para iti Palestina, idi 14 Mayo 1948 David Ben-Gurion, ti Ehekutibo a Daulo iti Organisasion ti Sangalubongan a Sionista ken presidente ti Hudio nga Ahensia para iti Palestina, nairangarang ti pannakaibangon ti Hudio nga estado idiay Eretz Israel, a maammuanto a kas ti Estado iti Israel, ti maysa nga estado a nawaya manipud iti Britaniko a Bilin para iti Palestina. Dagiti kaarrubana nga Arabo nga estado ket nagraut ti sumaruno nga aldaw para ti panagsuporta kadagiti Palestino nga Arabo. Manipud idin ti Israel ket nakigubgubat kadagiti adu a gubgubat kadagiti kaarrubana nga Arabo nga estado, a daytoy ket nagsakup ti West Bank, Peninsula ti Sinai, Gaza Strip ken ti Golan Heights. Paset kadagityo a teritorio, a mairaman ti Day a Herusalem, ket innayon babaen ti Israel, ngem ti pagbeddengan iti kaarrubana a West Bank ket saan pay anga agnanayon a naipalpalawag. Ti Israel ket nagpirma iti tulag ti kappia a kaduna ti Ehipto ken Hordania, ngem dagiti ganetget a panagsolbar ti Israeli–Palestina a suppiatan ket saan pay a nagbanagan ti kappia.

Ti sentro ti busbos ti Israel ket ti Tel Aviv, a ti Herusalem ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad, ken ti kapitoliona (nupay saan a mabigbigan a sangalubongan a kastoy). Ti populasion ti Israel, a kas naipalpalawag ti Tengnga nga Opisina dagiti Estadistika ti Israel, ket nakarkulo idi 2012 ti agarup a 7,859,300 a tattao, a dagitoy 5,916,200 ket Hudio. Dagiti Arabo ket mangbukel ti maikadua a kadakkelan nga etniko a grupo, a kaaduan kadagitoy ket Muslim. Adda pay dagiti basbassit a minoridad a mairaman dagiti Kristiano, Drusos, Sirkasianos ken Samaritano.

Ti Israel ket maysa a representatibo a demokrasia nga addaan ti parlamentario a sistema, panakaitutop a pannakabagi ken sangalubongan a kalintegan nga agbutos. Ti Kangrunaan a Ministro ket agserbi a kas ti daulo ti gobierno ken ti Knesset ket agserbi a kas ti maymaysa a kamara a lehislatibo a pannakabagi ti Israel. Ti Israel ket addaan ti maysa a kangatuan a panagnamnama ti biag iti lubong. Daytoy ket maysa a narang-ay a pagilian, kameng ti OECD, ken ti ekonomiana, ket naibatay iti nominal a dagup ti domestiko a produkto, ket isu idi ti maika-41 a kadakkelan iti lubong idi 2010. Ti Israel ket addaan ti kangatuan ti pagalagadan ti panagbiag idiay Tengnga a Daya.

Leon

Ti leon (Panthera leo) ket maysa kadagiti uppat a dakkel a pusa iti henero ti Panthera ken kameng ti pamilia ti Felidae. Adda met dagiti lallaki a sumurok iti 250 kg (550 lb) iti kadagsen, daytoy ti maikadua a kadakkelan a sibibiag a pusa kalpasan ti tigre. Dagiti naatap a leon ket agdama nga adda idiay sub-Sahara nga Aprika ken idiay Asia (nga adda met ti naisagmak a tidda ti populasion nga agtataeng idiay Nailian a Parke ti Kabakiran ti Gir idiay India) bayat a dagiti sabali a kita ti leon ket napukawen manipud idiay Amianan nga Aprika ken Abagatan a laud nga Asia kadagiti naipakasaritaan a panawen. Aginggana idi naladaw a Pleistoseno, idi agarup a 10,000 a tawtawen iti napalabas, ti leon ket isu idi ti kaaduan a naiwarwaras a dakkel a mamalia iti daga kalpasan ti tattao. Mabirukan idi dagitoy iti kaaduan ti Aprika, iti ballasiw ti Eurasia manipud iti akinlaud nga Europa aginggana idiay India, ken idiay Kaamerikaan manipud iti Yukon aginggana idiay Peru. Ti leon ket madanar a sebbanagan, a nakakita daytoyen iti nakaro a panagbapassit iti populasion iti sakopna iti Aprika iti 30–50% para kadagiti dua a dekada idi las-ud ti maikadua a gudua ti maika-20 a siglo. Dagiti populasion ti leon ket saan a magay-at iti ruar dagiti naidesignado a reserba ken dagiti nailian a parke. Urayno ti taudan ti pannakapaay ket saan unay a napno a maawatan, ti pannakapukaw ti habitat ken dagiti suppiat iti tattao ket isu dagiti agdama a kakaruan a gapuanan iti pakadanagan. Iti kaunegan ti Aprika, ti populasion ti leon ti Laud nga Aprika ket naisangayan a naisagmak.

Dagiti leon ket agbiagda kadagiti 10–14 a tawtawen iti kaatapan, bayat nga iti kulong agbiag dagitoy iti at-atiddog ngem 20 a tawtawen. Iti kaatapan, dagiti lalaki ket manmano met nga agbiag iti at-atiddog ngem 10 a tawtawen, gapu kadagiti maal-ala a sugat manipud kadagiti kankanayon a panagkakabil kadagiti kasuppiat a lalaki ket adu met a mangpabassit ti kapaut ti biagda.

Listaan dagiti agal-alagad ti pagsasao

Daytoy ket listaan dagiti bagi ti agal-alagad kadagiti pagalagadan a pagsasao, ken kankanayon a makunkuna dagiti akademia ti pagsasao. Dagiti akademia ti pagsasao ket naiganganay babaen ti, wenno asideg a mainaig iti, lingguistiko a kinapuro, ken kadawyan nga agipablaak kadagiti preskriptibo a diksionario, a mangikeddeng a mangi-opisiado ken mangireseta ti kaibuksilan dagiti balikas ken dagiti pannakabalikas. Ti agal-alagad ti pagsasao nupay kasta ket mabalinna pay ti mangipalawag, bayat a mangtartaripato ti alagaden ti panangiletra.

Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Asia

Daytoy ti listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Asia. Daytoy ket mangiraman kadagiti napno a mabigbigan nga estado, dagiti estado nga addaan iti limitado a pannakabigbig, ken dagiti agkamkammatalek a teritorio iti Asia ken dagiti saan nga estado ti Asia. Daytoy ket ilistana dagiti 48 a naturay nga estado ken dagiti 6 nga agkamkammatalek a teritorio ken dadduma pay a teritorio. Parte ti Rusia ket adda idiay Asia, ngem ti Rusia ket teknikal nga adda idiay Europa gapu ta ti kapitoliona iti Moscow ket adda idiay.

Maria, ina ni Hesus

Ni Maria (Miriam: Hebreo: מרים‎; c. 15 BC – c. 48 AD), ammo pay a kas ni Santa Maria wenno ni Birhen Maria, wenno Παναγία iti Griego, ket naibagbaga iti Biblia[Mt 1:16,18-25][Lk 1:26-56][2:1-7] ken Koran a kas ti ina ni Hesus.

Dagiti Kristiano ket namatmatida a ni Hesus ket isu ni Kristo wenno Mesias a naibagbaga kadagiti relihioso a testo ti Hudio, ken ti Dios ti Anak; Dagiti Muslim ket namatmatida met kenni Hesus a kas ti naibagbaga a mesias, ngem saanda a namatmati iti ania man a pudno a nainlangitan a parsua, imbes ket nga inkedkeddengda isuna a kas maysa kadagti Kalatakan a Mensahero ni Apo Dios.

Moses

Ni Moses (Hebreo: מֹשֶׁה‎, Moderno Moshe Tiberiano Mōšéh ISO 259-3 Moše ; Arabiko: موسى‎ Mūsā ) ket, segun ti Hebreo a Biblia ken ti Koran, timaysa arelihioso a daulo, mangitited ti linteg ken propeta, nga isu ti tradisional a naibagbaga a nagsurat ti Torah. A tinawtawagan pay ti Moshe Rabbenu iti Hebreo (מֹשֶׁה רַבֵּנוּ, Lit. "Moses ti Manursuro kaniatayo/Rabino"), isu ti kangrunaan a propeta iti Hudaismo, ken isu ket naipanpanunotan pay a nangruna a propeta iti Kristianidad ken Islam, ken dagiti pay adu a bilang ti dadduma pay a pammati.

Natalie Portman

Ni Natalie Portman (naiyanak a kas ni Neta-Lee Hershlag; Hebreo: נטע-לי הרשלג‎; Hunio 9, 1981) ket maysa nga aktres, produser ti pelikula ken direktor ti pelikula nga adaan iti dua a pannakaumili iti Amerika ken Israel. Ti immuna a papelna ket idi 1994 iti Léon: The Professional, a kaduana ni Jean Reno. Kalpasanna isu ket nagpapel a kas ni Padmé Amidala iti Star Wars prequel trilogy (naipabuya idi 1999, 2002 and 2005).

Nilo

Ti Nilo (Arabiko: النيل, an-Nīl; Taga-ugma nga Ehipsio: Iteru & Ḥ'pī; Koptiko nga Ehipsio: ⲫⲓⲁⲣⲱ, P(h)iaro; Amariko: ዓባይ, ʿAbbai) ket maysa a nangruna nga agay-ayus iti amianan a karayan idiay amianan a daya ti Aprika, a sapasap a naipanunotan a kas ti kaatiddogan a karayan iti lubong. Daytoy ket 6,650 km (4,130 milia) ti kaatiddogna. Daytoy ket agay-ayus kadagiti sangapulo a pagilian ti Sudan, Abagatan a Sudan, Burundi, Rwanda, Demokratiko a Republika iti Kongo, Tanzania, Kenya, Etiopia, Uganda ken Ehipto.Ti Nilo ket addaan kadagiti dua a nangruna a tributario, ti Puraw a Nilo ken Asul a Nilo. Ti Puraw a Nilo ket at-atiddog ket ken mapan idiay Nalatak a Dandanaw a rehion ti tengnga nga Aprika, a ti kaadaywan a taudan ket saan pay nga ammo ngem mabalin a mabirukan idiay Rwanda wenno Burundi. Agpaamianan nga agyos idiay Tanzania, Danaw Victoria, Uganda ken Abagatan a Sudan. Ti Asul a Nilo ket isu ti taudan kadagiti kaaduan a danum ken ti nalames a daga. Daytoy ket mangrugi idiay Danaw Tana idiay Etiopia iti 12°02′09″N 037°15′53″E ken agayos idiay Sudan manipud iti abagatan a daya. Dagiti dua a karayan ket agsabatda idiay asideg ti Sudanes a kapitolio ti Khartoum.

Ti akin-amianan a paset ti karayan ket agayus ti gangani nga adda amin idiay desierto, manipud idiay Sudan a mapan idiay Ehipto, ti pagilian a ti sibilisasionna ket nagtaltalek iti daytoy a karayan manipud kadagiti taga-ugma a pananwen. Kaaduan kadagiti populasion ken siudad idiay Ehipto ket maisanglad kadagitoy a paset ti tanap ti Nilo nga amianan ti Aswan, ken gangani amin a kultural ken naipakasaritaan a lugar ti Taga-ugma nga Ehipto ket mabirukan ti igid ti karayan. Ti Nilo ket agpatingga iti maysa a dakkel a delta a maatianan idiay Baybay Mediteraneo.

Pagsasao nga Arameo

Ti Arameo (Klasiko a Siriako: ܐܪܡܝܐ‎ Aramaya) ket pamilia dagiti pagsasao (tradisional a naibagbaga a kas dagiti "dialekto") a tagikua ti pamilia ti Semitiko. A naisangsangayan daytoy, daytoy ket paset ti subpamilia ti Amianan a laud a Semitiko, a mangirama pay ti sasao a Kananea a kasla ti Hebreo ken Penisio. Ti Arameo a sinuratan ket kaaduan idi nga inam-ampon para kadagit sabali a pagsasao ken kaputotan dagiti alpabeto ti Arabiko ken moderno a Hebreo].

Iti las-ud dagiti 3,000-a tawtawen ti naisurat a pakasaritaan, Ti Arameo ket nagserbi kadagiti nadumaduma a kas pagsasao ti administrasion dagiti imperio ken kas pagsasao iti nainlangitan a panagkararag. Daytoy idi ket lingua franca ti Neo Asirio nga Imperio, Neo-Babilonio nga Imperio ken Akuemenida nga Imperio, ti inaldaw a pagsasao ti Israel iti paset ti panawen ti Maikadua a Templo (539 SK – 70 AD), ti pagsasao a a mabalin a kaaduan nga inus-usar babaen ni Hesus ti pagsasao ti dakkel a paspaset ti biblikal a liblibro ti Daniel ken Ezra, ken isu ti nangruna apagsasao ti Talmud ken Siriako a Kristianidad, a naisangayan ti Asirio a Simbaan ti Daya, ti Katoliko a Simbaan ti Kaldea, ti Taga-ugma a Simbaan ti Daya, ti Kristiano a Simsimbaan ni Santo Tomas iti India, ti Siriako nga Ortodokso a Simbaan ken ti Maronita a Simbaan. Nupay kasta, ti Hudio Arameo ket maigiddiat idi manipud kadagiti sabali a porma iti panagiletra ken gramatika. Dagiti paset dagiti Nalukot a Manuskrito ti Natay a Baybay ket adda dagitoy iti Hudio ken Arameo a mangipakpakita ti naindumaan a panangiletra iti Hudio, a mainaig iti naindumaan a Hebreo a sinuratan. Ti Arameo ket isu pay idi ti kasisigud a pagsasao ti indihenio a tattao ti Bahrain sakbay tiIslam.Ti atiddog a pakasaritaan ti Arameo ken ti adu a pakaidumaan ket ti adu a pannakaus-usar ket nakaiturongan ti panagrang-ay kadagiti adu a sanga a karkaruay a sagpaminsap dagitoy a makunkuna kadagiti dialekto, urayno dagitoy ket sabalida metten ken sagpaminsan a naikedkeddengda a kas dagiti pagsasao. Isunga awan ti agmaymaysa, agtaltalinaay a pagsasao nga Arameo; iti tunggal maysa a panawen ken lugar timbes ket nga addaan iti bukodna a kita. Ti ARameo ket naitalinaay a kas liturhika a pagsasao babaen dagiti simbaan ti Dumaya a Kristiano, iti porma iti Siriako, ti karuay nga Arameo a nakaalaan ti Dumaya a Kristianidad, no mabalin wenno saan a dagitoy a omunidad ket nagsasaoda idi wenno ti sabali a porma ti Arameo a kas ti bukodda a bernakular, ngem nagbalbaliw metten it isabali a pagsasao a kas ti nangruna a pagsasao ti komunidad.

Ti Moderno nga Arameo ket naisasao tatta nga aldaw a kas umuna a pagsasao babaen dagiti adu a naiwarwara, kaaduan a bassit, ken kaadun a dagiti nisinsina a komunidad dagiti nagigiddiat a Kristiano, Hudio, ken dagiti Mandeo nga etniko a grupo ti Laud nga Asia—a kaaduan kadagitoy iti Asirio iti porma iti Asirio a Neo-Arameo ken Kaldea Neo-Arameo—nga amin dagitoy ket nangitalinaay ti panag-usar iti kaaduan idi a lingua franca urayno dagiti simmarsaruno a panagsukat ti pagsasao a nasanay kadagiti amin a paset ti Tengnga a Daya. Dagiti pagsasao nga ARameo ket naikeddeng tattan a naisagmak.

Ramallah

Ti Ramallah (Arabiko: رام الله‎, maibalikas a kas Rāmallāh ) ket ti siudad ti Palestina idiay sentral a West Bank a mabirukan iti 10 km (6 milia) iti amianan ti Herusalem iti maysa a natimbeng a kangato iti 880 metro iti pantar ti baybay, ken asideg daytoy iti al-Bireh. Daytoy ket agdama nga agserbi a kas ti de facto nga administratibo a kapitolio ti Nailian a Turay ti Palestina (PNA). Ti Ramallah ket historikal idi a maysa nga ili ti Kristiano nga Arabo. Ita nga aldaw dagiti Muslim ket ti kaaduan a mangporma ti populasion iti gangani a 27,092 idi 2007, ken agraman dagiti Kristiano a mangbukel iti kaaduan kadagiti minoridad.

Sabado

Ti Sabado ket isu ti maikainnem nga aldaw iti lawas idiay Filipinas ken kadagiti kaadduan nga pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti maikapito wenno maudi nga aldaw iti kalendario a Hudeo-Kristiano, naibaet iti Biernes ken Domingo, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.

Shmuel Yosef Agnon

Ni Shmuel Yosef Agnon (Hebreo: שמואל יוסף עגנון‎), (Hulio 17, 1888 – Pebrero 17, 1970) ket maysa idi a Premio Nobel a laureado a mannurat ken maysa kadagiti sentro a pigura iti moderno a Hebreo a piksion. Iti Hebreo, isu ket naamammoan babaen ti akronimo a Shai Agnon (ש"י עגנון). Iti Inggles, dagiti obrana ket naipablaak babaen ti nagan a S. Y. Agnon.

Ni Agnon ket naipasngay idi idiay Galicia, Austro-Hungaro nga Imperio (tattan ket ti Ukrania). Isu ket immalis idiay Britaniko a Bilin iti Palestina, ken pimmusay idiay in Herusalem, Israel.

Suppiat nga Arabo-Israeli

Ti suppiat nga Arabo–Israeli (Arabiko: الصراع العربي الإسرائيلي‎ Al-Sira'a Al'Arabi A'Israili; Hebreo: הסכסוך הישראלי-ערבי‎ Ha'Sikhsukh Ha'Yisraeli-Aravi) ket mangitudo ti politikal nga irteng ken dagiti suppiat a militar a nagbaetan ti Liga ti Arabo ken Israel ken ti nagbaetan dagiti Arabo ken dagiti Israeli. Dagiti tinaudan ti moderno a suppiat nga Arabo–Israeli ket nagtaud ti panagrang-ay ti Sionismo ken Arabo a nasionalismo iti patingga ti maika-19 a siglo. Ti teritorio nga inkedkeddeng babaen dagiti tattao a Hudio a kas ti bukodda a naipakasaritaan a pagilian ket inkedkeddeng met babaen ti Pan-Arabo a tignay a kas naipakasaritaan ken agdama a tagikua dagiti Palestino nga Arabo, ken iti Pan-Islamiko a kontesto, a kas dagdaga ti Muslim. Ti suppiat a nagbaetan dagiti Palestino a Hudio ken dagiti Arabo ket rimsua idi nasap anga maika-20 a siglo idi las-ud ti riribok ti 1920 Nebi Musa, a dimmakkel iti napno a gatad ti sibil a gubat idi 1947 ken naipadakkel kadagiti pagilian ti Liga ti Arabo iti pannakapartuat ti moderno nga Estado ti Israel idi Mayo 1948.

Ti suppiat, a nangrugi a kas maysa a politikal ken nasionalista a suppiat kadagiti binglayan a panagtunton ti teritorio kalpasan ti pannakarebba ti Otomano nga Imperio, ken napan kadagiti napalabas a tawen manipud ti dakkel ti gatadna arehional a suppiat iti ad-adu a lokal a suppiat ti Israeli–Palestinio, a dagiti dakkel ti gatadna a pannakibusor ket kaaduan a nagpatingga iti panagsardeng ti laban, kalpasan ti 1973 a Gubat ti Oktubre. Iti kasta, dagiti tulagan ti kappia ket napirmaan babaen ti Israel ken Ehipto idi 1979, ken ti Israel ken Hordania idi 1994. Dagiti Pagtunosan ti Oslo ket nakaiturongan ti pannakapartuat ti Nailian a Turay ti Palestina idi 1993, ngem ti kanungpalan a tulagan ti kappia ket saan pay a naabutan. Ti maysa a panagsardeng ti laban ket agdama nga agtaltalinaay iti baetan ti Israel ken Siria, ken ti Lebanon (manipud idi 2006). Ti suppiat a baetan ti Israel ken ti tinrayan ti Hamas a Gaza, a nagbanagan ti panagsardeng ti laban idi 2009 (urayno ti panaglablaban ket nagtultuloy manipud idin), urayno saan a dagus a mainaig ti Liga ti Arabo daytoy ket kadawyan a nairamraman a kas paset ti suppiat ti Israeli–Palestina isunga daytoy ket ti suppiat nga Arabo–Israeli. Urayno adda dagiti tulagan ti kappia iti Ehipto ken Hordania ken ti sapsap a kaadda dagiti panagsardeng ti laban, ti Arabo a lubong ken ti Israel ket sapasap nga agtultuloyda nga agkabusor a maipanggep kadagiti naisangayan a teritorio.

Tel Aviv

Ti Tel Aviv-Yafo (Hebreo: תל אביב-יפו‎ panangibalikas [tel a'viv ˈjafo], Arabiko: تل أبيب يافا‎) wenno Tel Aviv (Hebreo: תל אביב‎ panangibalikas [tel a'viv], Arabiko: تل أبيب‎) ket ti siudad idiay Israel, ti maikadua a kaaduan ti populasion nga inadministro babaen iti dayta a gobierno kalpasan ti Herusalem. Mabirukan idiay aplaya ti Mediteraneo idiay sentral-laud ti Israel, ti Tel Aviv ket addaan iti populasion iti 426,138. Ti kalatakan a Metropolitano a lugar ti Tel Aviv, ammo pay a kas Gush Dan, ket buklenna ti kadakkelan a konurborasion ti Israel nga agraman kadagiti 3,713,200 nga agtataeng, 42% iti populasion ti pagilian. Ti Tel Aviv ket turayan ti munisipalidad ti Tel Aviv-Yafo, ken idauluan babaen ti mayor, ken ayan dagiti adu a ganganaet nga embahada.Ti Tel Aviv a kas baro a siudad ket napundar idi 1909 babaen dagiti imigrante a Hudio kadagiti kaarrubayan ti taga-ugma a puerto a siudad ti Jaffa (Hebreo: יפו‎ Yafo). Ti immuna a kaarrubaan ti moderno a siudad ket nabangonen idi 1886, ti immuna ket tiNeve Tzedek. Ti migrasion babaen dagiti kaaduan a tao a nagkamang a Hudio ket isu ti gapu ti idadakkel ti Tel Aviv ken inatienan ti Jaffa', ken kaaduan idiay ket dagiti populasion ti Arabo iti dayta a panawen. Ti Tel Aviv ken Jaffa ket naitiponda iti maymaysa a munisipalidad idi 1950, iti dua a tawen kalpasan ti pannakapundar ti Estado ti Israel. Ti Puraw a Siudad ti Tel Aviv ket naidesignado a Lugar ti Tawid iti Lubong ti UNESCO idi 2003, ken mangbukel iti kadakkelan a konsentrasion dagiti Internasional nga Estilo dagiti pasdek (Bauhaus ken dagiti mainaig a modernista nga arkitektural nga estilo).Ti Tel Aviv ket global a siudad, ken ti maika-duapulo ket lima a kangrunaan a sentro ti pinansia iti lubong. Ti Tel Aviv ket addaan iti maikatlo a kadakkelan nga ekonomia iti ania man a siudad idiay Tengnga a Daya kalpasan ti Abu Dhabi ken Tehran, ken addaan iti maika-31 a kanginaan iti panagbiag lubong. Makaawat ti siudad kadagiti sumurok iti maysa a milion nga internasional a bisbista iti tinawen. Ammo a kas ti "Ti Siudad a Saan a Matmaturog" ken ti "kapitolio ti pagdayaan", daytoy ket addaan iti nasayaat a biag iti rabiii, dinamiko nga atmospera ken ti nadayeg a 24 nga oras a kultura.

Dagiti pagsasao

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.