Endemismo

Ti Endemismo ket ti ekolohiko a kasasaad ti maysa a sebbangan a naisangayan iti maysa a naipalawag a heograpiko a lokasion, kas ti maysa nga isla, nasion, pagilian wenno sabali a naipalawag a sona, wenno kita ti habitat; dagiti organismo nga indihenio iti maysa a lugar ket saanda nga endemiko iti dayta no mabirukanda pay iti sabali a lugar. Ti nakaro a kasumbangir ti endemismo ket ti kosmopolitano a pannakaiwaras. Ti maysa nga alternatibo a termino para iti maysa a sebbangan nga endemiko ket presintibo, a maipakat kadagiti sebbangan (ken dagiti subespesipiko a kategoria) a nairestrikto iti maysa a naipalawag a heograpikal a lugar.

Orange-breasted Sunbird (Nectarinia violacea)
Ti Nectarinia violacea ket eksklusibo a mabirukan kadagiti kamulmulaan ti fynbos.
Bicolored Frog ( Clinotarsus curtipes )
Ti Clinotarsus curtipes ket endemiko iti Akinlaud a Ghats iti India

Adu pay a mabasbasa

  • Juan J. Morrone (1994). "On the Identification of Areas of Endemism" (PDF). Systematic Biology. 43 (3): 438–441. doi:10.1093/sysbio/43.3.438.
  • CDL Orme; et al. (18 August 2005). "Global hotspots of species richness are not congruent with endemism or threat". Nature. 436 (7053): 1016–9. Bibcode:2005Natur.436.1016O. doi:10.1038/nature03850. PMID 16107848.
  • JT Kerr (October 1997). "Species Richness, Endemism, and the Choice of Areas for Conservation" (PDF). Conservation Biology. 11 (55): 1094–1100. doi:10.1046/j.1523-1739.1997.96089.x. JSTOR 2387391.
Bantay Apo

Ti Bantay Apo ket dakkel a solpatariko, a mabalin nga aktibo nga estratobulkan idiay isla ti Mindanao, Filipinas. Daytoy ket addaan iti kangato iti 2,954 metro (9,692 ft) iti ngato ti lessaad ti baybay, daytoy ti kangatuan a bantay iti pagilian a mabirukan idiay nagbaetan ti Siudad ti Davao ken probinsia ti Davao del Sur ti Rehion XI ken probinsia ti Cotabato ti Rehion XII. Ti pantok ket tanawenna ti Siudad ti Davao iti 40 kilometro (25 mi) ti amianan a daya, ti Siudad ti Digos iti 25 kilometro (16 mi) ti abagatan a daya, ken Siudad ti KIdapawan iti 20 kilometro (12 mi) ti laud.

Ti Bantay Apo ket nadalumpinas ti tuktukna a bantay nga addaan kadagiti tallo a pantok a natuktukan ti 500-metro-wide (1,600 ft) nga abut ti bulkan nga aglaon ti bassit nga abut ti bulkan a danaw. Ti petsa ti kinaudi a panagbettakna ket di ammo, ken awan ti nakeddengan iti naipakasaritaan a panpanawen.

Ti bulkan ket maysa kadagiti kadayegan papanan dagiti agkalkalay-at ti banatay idiay Filipinas a ti pantokna, iti natimbeng, ket masapul ti dua nga aldaw tapno maabaot. Ti immuna a nairehistro a panagkalay-at ket idi Oktubre 10, 1880, babaen ti partido nga indaoluan babaen ni Joaquin Rajal, thi Kastila a gobernador ti Davao.

Bantay Guiting-Guiting

Ti Bantay Guiting-Guiting ket ti kangatuan a bantay iti probinsia ti Romblon a mabirukan iti tengnga ti Isla Sibuyan ken iturayanna ti intero nga isla. Ti Guiting-Guiting, ti kayatna a sawen iti lokal a dialekto a Romblomanon ket "pisolpisol". Ti bantay ket maysa kadagiti pagtengngaan a punto iti deklarasion iti lugar ti dibersidad ti Sibuyan. Ti intero nga isla ket namin-adun a naiyasping iti gatad ti endemisno a biodibersidad ti is-isla ti Galapagos. Daytoy nga endemismo ket isu ti nakaiturongan iti pannakasalaknb ti bantay ken dagiti bakrasna babaen ti Masna a Parke ti Bantay Guiting-Guiting, a naitakder idi 1996. Sakupen pay ti parke ti asideg a Bantay Nailog (789 masl) iti laud.

Isla ti Paskua

Ti Teritorio ti Isla ti Paskua ket teritorio ti Australia idiay Taaw Indiano. Daytoy ket addaan iti populasion iti 2,072 nga agtataeng nga agnanaed kadagiti nadumaduma a "Pagtaengan a luglugar" idiay akin-amianan nga ungto ti isla: ti Flying Fish Cove (naam-ammuan pay a kas ti Kampong), Silver City, Poon Saan, ken Drumsite. Kaaduan ti populasion ket Australiano nga Insik. Daytoy ket tinawtawaga a kas Isla ti Paskua gapu ta naduktalan daytoy iti Aldaw ti Paskua.

Ti heograpiko a pannakaisalsalumina ti isla ken ti naipakasaritaan a bassit a pannakadisturbo ti tattao ket nakaiturongan ti nangato nga agpang ti endemismo kadagiti bukodna a flora ken fauna isu a kaaduan daytoy iti pannakainteresado dagiti sientista ken dagiti naturalista. 63% iti bukodna a 135 kuadrado kilometro (52 sq mi) ket nailian a parke ti Australia. Adda met dagiti dadakkel a luglugar a kaaduanna ket katuduan a bakir.

Nailian a Parke ti Balbalasang-Balbalan

Ti Nailian a Parke ti Balbalasang-Balbalan (ammo pay a kas ti Nailian a Parke ti Bantay Balbalasang) ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan idiay ili ti Balbalan, Kalinga iti Rehion Administratibo ti Kordiliera. Ti parke ket sakupenna ti kalawa iti 1,338 nga ektaria ken naipatengnga daytoy idiay Bantay Balbalasang idiay baranggay iti isu met laeng a nagan idiay asideg ti pagbeddengan ti probinsia ti Abra. Nabirngasan daytoy iti "berde a puso ti Kordiliera", ti parke ket pannakabagi ti nabaknang a biodibersidad ken lanag ti daga iti daytoy a rehion ti bantay nga addaan kadagiti kaaduan a sibubukel a kabakiran ti pino ken ti nabaknang nga endemiko a flora ken fauna. Daytoy ket nairangarang a nailian a parke idi 1972 babaen ti Republika Tignay Blng. 6463.

Pandemia

Ti pandemia (manipud ti Griego πᾶν pan "amin" + δῆμος demos "tattao") ken maysa nga epidemia iti makaalis a sakit a naiwarasen kadagiti populasion ti tattao iti ballasiw dagiti dakkel a rehion; kas pagarigan dagiti adu a kontinente, wenno uray iti sangalubongan. Ti naiwarwaras nga endemismo a sakit a natalinaay kadagiti terminolohia no mano ti kaadu ti tao nga agsaksakit manipud ti daytoy ket saan a maysa a pandemia. Iti pay maipatinayon, dagiti pandemia ti trangkaso ket sapasap a mangilaksid kadagiti irurumsua iti tiempo ti trangkaso. Iti amin a pakasaritaan adu idin dagiti bilang ti pandemia, a kas ti burtong ken daig. Dagiti kinaudi a pandemia ket mairaman ti pandemia ti HIV ken dagiti pandemia ti H1N1 idi 1918 ken 2009.

Dagiti pagsasao

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.