Confucius

Ni Confucius (551–479 BCE)[1] ket maysa idi nga Insik a manursuro, editor, politiko, ken pilosopor ti Primabera ken Otonio a paset ti panawen ti Insik a pakasaritaan. Ti pilosopia ni Confucius nangiyunay-unay ti personal ken gobarnamental a moralidad, kinaagpayso ken dagiti sosial a pannakibiang, hustisia ken kinapasnek. Dagiti simmursurot kaniana ket nakaibinglayda kadagiti dadduma nga eskuela idi las-ud ti Sangagasut nga Es-eskuela ti Panunot a panawen ngem isuda ket napasardeng a maiparabor dagiti Legalistas idi las-ud ti Qin a Dinastia. Kalpasan ti panagballigi ti Han iti Chu kalpasan ti panakarebba tif Qin, dagiti kapanunotan ni Confucius ket nakagun-od ti opisial a panakakayat ken kaaduan a naiparparang-ay iti sistema a naamammoan a kas ti Confucianismo.

Ni Confucius ket tawidan a naipammadayawan a nagsurat wenno nagurnos kadagiti adu a Insik a klasiko a teksto a mairaman kadagiti amin a Lima a Klasiko, ngem dagiti moderno nga eskolar ket nagan-annadda a mangidakdakamat ti naisangsangayan a panagipatalgedan kenni Confucius . Dagiti aporismoa maipanggep kadagiti sursurona ket naurnong idiay Analeta, ngem kadagiti adu laeng tawtawen kalpasan ti ipupusayna.

Dagiti pamunganayan ni Confucius ket adda dagiti nakaibatayn ti sapasapa nga Insik a tawidan ken pammati. Isu ket nangikampeon ti napigsa a kinatulnog iti pamilia, panagraem kadagiti puonan, panarespeto kadagiti manakman babaen dagiti annakda (ken iti tawidan a pannakaipatarus) ti asawa a lallaki baben dagiti asawada. Isu ket nangisingasing pay a ti pamilia a kas batayan ti umno a gobierno. Isu ket nnagiyunayunay ti nadayeg a naamammoan a pamunganayan ti "Saanmo nga aramiden dagiti saamo a kayat a maramid kenka", ti maysa a nasapa bersion ti Nabalitokan nga Alagaden.

Confucius Tang Dynasty
Ti ladawan ni Confucius babaen ti Tang a Dianstia nga artista a n Wu Daozi (680–740)
Naiyanak551 SK
Zou, Estado ti Lu
Natay479 BCE
Lu State
PakipagilianInsik
PanawenTaga-ugma a pilosopia
RehionInsik a pilosopia
PagadalanNangipatakder ti Confucianismo
Kangrunaan a pagirayan
Moral a pilosopia, Sosial a pilosopia, Etika
Nalatak a kapanunotan
Confucianismo

Dagiti nagibasaran

  1. ^ Riegel 2012, online.

Dagiti akinruar a silpo

Midia a mainaig kenni Confucius iti Wikimedia Commons
Dagiti inadaw a sasao a mainaig kenni Confucius iti Wikiquote (iti Ingles)
Dagiti obra a mainaig kenni Confucius iti Wikisource (iti Ingles)

Konpusianismo

Ti Konpusianismo ket maysa nga etikal ken pilosopikal a sistema a naiparang-ay manipud kadagiti sursuro ti Insik a pilosopo a ni Confucius (孔夫子 Kǒng Fūzǐ, wenno K'ung-fu-tzu, lit. "Master Kong", 551–479 BC). Ti Konpusianismo ket nagtaud a kas maysa nga "etikal-sosiopolitikal a suro" idi las-ud ti Primabera ken Otonio a Paset ti Panawen, ngem kalpasan a naiparang-ay kadagiti metapisikal ken kosmolohiko nga elemento iti Han a Dinastia. Kalpasan ti panangpanaw ti Legalismo idiay Tsian kalpasan ti Qin a Dinastia, ti Konpusianismo ket nagbalin nga ideolohia ti estado iti Han. Ti pannakadadael iti Han idi maikadua asiglo C.E. ket nanglukat ati waya para iti espiritual ken dagiti adda iti sabali a lubong a doktrina iti Budismo ken Daoismo a nangituray ti intelektual a biag ken nagbalin kadagiti nagturturay a doktrina iti las-ud ti Tang a Dinastia. Idi naladaw a Tang, ti Konpusianismo ket sinagepsepna dagiti adu a narikut nga aspeto ken nabaliwan iti Neo-Konpusianismo.

Lalaki

Ti lalaki ket mabalin a maipakat iti maysa a manakman a lalaki wenno tao a lalaki (Ingles: man). Kasla dagiti kaaduan a lalaki kadagiti mamalia, ti henoma ti tao ket nagtawtawid ti maysa a kromosoma X manipud ti inana ken ti maysa a kromosoma Y manipud ti amana. Ti lalaki nga agparparatubo a maladaga ket agipataud kadagiti ad-adu a bilang dagiti androheno ken dagiti basbassit a bilang dagiti estroeno ngem ti maysa a babai nga agparparatubo a maladaga . Daytoy a paggiddiatan kadagiti mainaig a bilang kadagitoy a sekso nga esteriode ket kaaduan a gapuanan para iti pisiolohiko a paggigidiatan a mangilasin ti lallaki kadagiti babbai.

Prepektura ti Gifu

Ti Prepektura ti Gifu (岐阜県, Gifu-ken) ket maysa a prepektura a mabirukan idiay rehion ti Chūbu iti tengnga ti Hapon. Ti kapitoliona ket ti siudad ti Gifu.Mabirukan idiay tennga ti Hapon, ti Prepektura ti Gifu ket napauten a nagpapel iti maysa a nangruna a parte kas pagsasabtan iti Hapon, mangisilpo daytoy ti daya iti laud babaen dagiti dalan a kas ti Nakasendō. Idi las-ud ti paset ti panawen ti Sengoku, adu a tattao ti mangibagbaga iti Gifu babaen ti panagkuna iti, "tenglen ti Gifu ken matengngelmo ti Hapon."

Zhu Xi

Ni Zhu Xiwenno Chu Hsi (Insik: 朱熹, Oktubre 18, 1130, Youxi, Probinsia ti Fujian, Tsina – Abril 23, 1200, Tsina) ket maysa idi a Song a Dinastia a Konpusiano nga eskolar a nagbalin a nagidadaulo a pigura ti Eskuela dagiti Pamunganayan ken ti kaimpluensiaan a rationalista a Neo-Konpusiano idiay Tsina. Dagiti naiparawadna ti Insika pilosopia ket mairaman ti panangipatudonanna ti kinapangruna dagiti Analekta ni Confucius, ti Mencius, ti Nalatak a Panagadadal, ken ti Doktrina ti Katimbengan (ti Uppat a Liblibro), ti panagipeksana ti panagsuksukimat kadagiti banag (gewu), ken dagiti sintesis kadagiti kammasapulan a konsepto ti Konpusiano.

Dagiti pagsasao

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.