Encyclopedia

Un encyclopedia ({s} [en-si-klo-pé-dia]) es un compendio de cognoscimento human.

Le termino veni ab le greco enkyklios paideia, que significa "in un circulo de instruction".

Le encyclopedias pote esser general, continente articulos super themas de tote le areas, o pote specialisar se in un campo in particular (per exemplo, un encyclopedia de scientia). Traditionalmente, le information es ordinate alphabeticamente per parolas que describe le themas. Un encyclopedia general traditional occupa approximatemente un metro de spatio in un mobile.

Multe scriptores in le Antiquitate (como Aristotele) tentava scriber comprehensivemente super tote le cognoscimento human. Nonobstante, John Harris es le persona qui frequentemente recipe le credito pro haber establite le formato ora familiar de encyclopedia in 1704 con su Lexicon technicum. Le venerabile Encyclopaedia Britannica habeva un initio modeste; de 1768 a 1771 se publicava tres volumines. Forsan le plus famose encyclopedia antique esseva le francese Encyclopédie, editate per Denis Diderot e completate in 1772.

Le encyclopedias, per lor structura de parolas e referentias cruciate, son extrememente appropriate pro translatar lor contento del formato de libro al formato de computator. Primo proque illo es bastante facile de explorar e trovar lo que on cerca, e tamben proque il es possibile includer sonos, videos e altere contento multimedia.

Encyclopedia
instantia de: genere litterari

Vide etiam

  • Dictionario
  • Dictionario de synonymos
15 de januario

Le 15 de januario es le 15e die del anno in le Calendario Gregorian, con 350 dies usque le termino del anno (351 in un anno bissextil).

2001

Le anno de duo milles un.

Aristotele

Aristotele (Αριστοτέλης, Aristotélēs) (384 aEC - 322 aEC) esseva un philosopho antique grec qui studiava con Platon e doceva Alexandro Magne. Ille scribeva multe libros super multe themas, includente physica, poesia, zoologia, logica, rhetorica, governamento e biologia. On generalmente considera Aristotele, con Platon e Socrates, como uno ex le plus influente philosophos antique grec. Illes transformava le philosophia grec previe a Socrates in le fundationes del philosophia occidental. Le scripturas de Platon e Aristotele fundava duo ex le plus importante scholas de philosophia antique.

Aristotele appreciava le saper obtenite ab le sensos, e modernemente on le classificarea como moderne empirico (vide materialismo e empirismo). Ille tractava themas dialecticamente. In su scripturas le parlatores comencia ab ordinari credentias (Endoxa). Su scopo esseva non-contradiction plus tosto que veritate. Ille faceva le fundationes de pro qual, duo millennios plus tarde, esserea disveloppar in le methodo scientific empiric. Quanquam ille scribeva dialogos de bon hora durante su carriera, solmente alicun fragmentos de illos ha supervivite. Le obras de Aristotele, qual ancora existe hodie, es tractatos le qual esseva le majoritate non publicate durante su vita. Illo esseva probabilemente notas de discurso o textos usate per su studentes e quasi certemente illos ha essite revidite durante le annos. Le resultato es que iste obras multe esse eclectic e difficile discurrite. Alicun obras ex le plus importante es Physica, Metaphysica (o Ontologia), Ethica Nicomachean, Politica, Super le anima, e Poetica. Le stilo e substantia de iste obras, quanquam connectite per multe manieras essential, varia multo.

Aristotele es cognoscite como un ex pauc homines del historia que studiava quasi omne ramos de su tempore e probabilemente esseva un ex le prime personas polymathic recognoscite del historia. In scientia, Aristotele studiava anatomia, economia, geographia, geologia, meteorologia, physica e zoologia. In philosophia, ille scribeva super esthetica, ethica, governamento, metaphysica, politica, psychologia, rhetorica e theologia. Ille etiam tractava education, costumes estranie, litteratura e poesia. Su obras combinate quasi constitue un encyclopedia de saper grec.

Arithmetica

Le arithmetica (αριθμός [aridhmós] = numero) es le parte del mathematica que studia le proprietates del numeros e le calculos que pote esser facite con illos.

Axioma

Un axioma (del latino axioma, proposition evidente, del greco ancian ἀξιωμα) es un assertion, proposition o idea considerate como ver sin necessitar provas. Illo generalmente servi de fundamento a un argumento logic o deduction mathematic, e assi es sovente usate como synonymo de postulato.

Budapest

Budapest es le citate capital de Hungaria. Illo es le citate le plus grande in Hungaria, e le centro principal de politica, cultura, commercio, industria, e transportation in le pais.

Budapest es considerate un modiolo importante in Europa Central. In 2008, Budapest habeva 1,702,297 habitantes e su area metropolitan ha 2,451,418. Le area del citate es 525 km2 . Budapest ha unite trans le Danubio in le 17 de novembre, 1873, Buda e Óbuda (Vechio Buda) in le ripa occidental con Pest in le ripa oriental . Budapest es considerate un citate belle cuje Sitos de Hereditage Mundial include le ripas del Danubio, le Quartiero de Castello de Buda , Avenue Andrássy, e le Ferrovia Subterranee del Millennio, le primero in le continente de Europa. Budapest attrahe plus de 20 million visitatores per anno. Le centro pro le European Institute of Innovation and Technology (EIT) va esser in Budapest.

Esperanto

Esperanto es le lingua le plus famose del linguas auxiliar. Illo esseva create per le ophthalmologo judeo-polonese Ludwik Lejzer Zamenhof in 1887 pro esser un lingua auxiliar universal pro promover le pace mundial. Le nomine del lingua Esperanto deriva del verbo esperi ("sperar"), e del pseudonymo sub que Zamenhof publicava su lingua.

Le lingua monstra characteristicas que pareva simple a apprender e usar a Zamenhof, e combina un grammatica simple e phonologia polonese con un vocabulario agglutinative basate in germano, anglese e italiano, con un pauco de contributiones de altere linguas. Post 10 annos de travalio, in que Zamenhof creava e abandonava plure designos, Zamenhof publicava le version final del lingua in su prime libro, Unua Libro ([le] Prime Libro), in 1887. Ben que quando illo esseva create, le Esperanto solmente esseva un lingua non notabile del era auree del lingua auxiliar, illo cresceva rapidemente in popularitate, e reimplaciava su plus usate predecessor, Volapük, como le prime successo del era.

Hodie, Esperanto es usate regularmente per circa 100.000 personas in tote le mundo, e innumerabile milliones ha essayate apprender le lingua o lo usa irregularmente. Plus notabilemente, il ha alicun parlantes native del lingua, le filios e filias de esperantistas qui possedeva in commun nulle lingua altere que Esperanto. Centos de libros e alicun films ha essite traducite a Esperanto, e le lingua es mentionate con plure connotationes in plure altere medios.

Hinduismo

Le hinduismo es un religion que disveloppava in India e que insenia que preter le universo actual (al que se attribue cyclos successive de creation e destruction), il ha un altere existentia eterne e sin cambios. Le philosophia hindu es multo ric e variate. Le scripturas sacrate original del hinduismo son le Vedas, scripte in versos sanscrita circa le medio del duesme millennio ante le Era commun. Hindus ordinari venera plure deitates hindu, ma on los considera sovente como aspectos de un sol deo supreme (normalmente Vishnu o Shiva). Il ha un pauc minus que un milliardo de hindus, con magne concentrationes de population in India, Nepal, Fiji, Mauritio, Bali (un insula de Indonesia), Guyana e altere paises. Le swamis e gurus insenia philosophia e practicas hindu a alteres; sannyasis renuncia le vita material e practica ascetes sol.

Le buddhismo, jainismo e sikhismo ha disveloppate ex le tradition religiose hindu, e son reguardate a vices como formas de hinduismo. Multe conceptos e vocabulos religiose son commun a omnes o a plures de istos.

Hospital

Un hospital es un edificio o gruppo de edificios pro medicina e curationes, ubi un patiente o persona malade visita o se confina e pro sanitate se resta e recupera, tractate per chirurgia o altere curation.

Interlingua

Interlingua es un lingua auxiliar international naturalistic basate super le vocabulos commun al major linguas europee e super un grammatica anglo-romance simple, initialmente publicate in 1951 per International Auxiliary Language Association (IALA).

Interlingua es le resultato del labores de 15 annos de un equipa international de linguistas.

Le labor pro crear Interlingua habeva le initio in Europa, a Liverpool in 1936 e le fin a New York in 1951, le equipa de linguistas ha extrahite le vocabulario international del linguas europee.

In 1967, ISO (International Organization for Standardization), que normalisa le terminologia, ha votate in unanimitate pro adoptar Interlingua como le base pro ille dictionarios.Interlingua (= "International Lingua") es intendite que illo debe devenir un lingua commun del mundo pro succeder in servir le humanitate, ma non un sol lingua commun.

Appellate a vices Interlingua de IALA pro distinguer lo del altere usos del parola, illo es le subjecto de iste articulo e le lingua de iste encyclopedia integre. Le linguistas, qui ha create Interlingua, ha laborate in le organisation IALA (International Auxiliary Language Association), que esseva establite in 1924).

Anque Latino sine Flexione de Giuseppe Peano esseva anteriormente appellate Interlingua, ma iste denomination cadeva in disuso post le publication de Interlingua (de IALA). Le nomine 'Interlingua' esseva usate con le permission del Academia de Interlingua, le academia del lingua auxiliar de Giuseppe Peano.

Interlingua pote in ultra esser un synonymo pro lingua auxiliar international. Vide etiam interlinguistica.

Islam

Le islam (ab arabe islam (الإسلام) "rendition") es un religion monotheista, fundate super le inseniamentos del propheta Mahomet que esseva scripte in le Koran in le prime decennios del seculo 7.

Le parola Islam es le verbo infinitive que significa "ceder, capitular, render", o le total capitulation del persona al Deo (الله, Allāh). Le parola Musulman es le participle del verbo con le infinitive Islam. Un adherent ab Islam es cognoscite como Musulman, que significa "un persona que cede [a Deo]". In le mundo es 1 milliardo a 2 milliardos de musulmanes.

Judaismo

Le judaismo es un religion monotheista del qual deriva le Christianismo e le Islamismo. In 2006, existeva circa 14 million adherentes in le mundo.

Lingua espaniol

Le espaniol es un lingua romanic del gruppo iberic, originalmente del nord de Espania qui eventualmente se faceva eminente in le region de Castilia (ab il deriva su altere nomine castiliano), e se deveniva le lingua de usage commun in non sol Europa, ma in numerose paises del continentes american. In espaniol, le lingua castilian esse un inter le linguas del Espania (con gallego, catalano, leonese, basco e aragonese). Su antecessor directe esseva le latino, ma illo evidentia le occupation arabe in su quantitate relativemente grande de elementos ab le arabe.

Le lingua esse un del linguas official de plures organisationes international e politic-economic como le Nationes Unite, UE, UA, OSA, NAFTA e le tractato antarctic, inter multo alteres, et anque de plure organisationes sportive como le FIFA,, Committe Olympic International, e plus que vinti nationes. Il es le lingua natal de 420 milliones de personas, e il es parlate como prime o secunde lingua de circa de 460 milliones, e un numero crescente de parlatores non-natal gratias al rolo que le lingua habe pro rationes economic, logistic, e touristic. Le espaniol es le secunde lingua secundo le numero de parlatores native, solmente superate per le chinese mandarin. Il Esse le tertie plus usate lingua in le Internet.

Logica

In general, le logica es le studio del systemas de rationamento, isto es, del systemas de rationamento que un esser intelligente poterea utilisar pro rationar. Le logica servirea pro dicer qual formas de inferentia es valide e quales non. Traditionalmente, on lo studia como branca del philosophia, ma tamben poterea esser considerate un branca del mathematica o del informatica.

Mathematica

Le mathematica (μαθηματικóς [mathematikos]; ab μάθήμα [mathema], scientia, cognoscentia) es le scientia que studia le relationes inter quantitates e magnitudes, e le methodos per le quales on trova quantitates incognite a partir de altere quantitates cognite o presupposite. Un altere definition specifica que le mathematica es le scientia del numeros (arithmetica) e del figuras (geometria). Secundo iste definition, le algebra esserea le forma general de iste duo brancas. Nonobstante, iste definition traditional del mathematica non es complete, perque le mathematica non es un scientia static, ma un scientia que ha plure problemas non resolvite, e le discoperta de nove scientias mathematic occurre cata anno.

Numero natural

Un numero natural es un numero integre positive, il es a decir, un numero in le serie 1, 2, 3... que pote esser usate pro contar le elementos de un insimul.

Alcun mathematicos (specialmente les del Theoria de numeros) prefere non recognoscer le zero como un numero natural, durante que alteres, specialmente les del Theoria de insimules, Logica e informatica, ha un opinion opposite. In iste encyclopedia, zero es considerate un numero natural.

Ben que mesmo un infante comprenderea lo que nos cognosce como numeros natural, lor definition non es simple. Le Postulatos de Peano describe de maniera univoc le insimul del numeros natural, que se denota per ℕ o per N, del sequente forma:

Sia le numero natural 0.

Cata numero natural a ha un subsequente, denotate per a + 1.

Il non ha numeros natural cuje subsequente es 0.

Si duo numeros natural es distincte, su subsequente tamben lo es, isto es: si a <> b, tunc a + 1 <> b + 1.

Un proprietate que se compli pro le 0 e pro le successor de qualque numero pro le qual tamben se compli, se compli pro tote le numeros natural.Iste ultime postulato assecura le veritate del technica de demonstration cognoscite como induction mathematic.

In le theoria de insimules il es commun definir cata numero natural como le insimul de tote le numeros natural anterior a illo. Isto permitte establir un relation de ordine inter le elementos del insimul (essera plus grande le numero que contine plus numeros), malgrado que un insimul es naturalmente un aggregato de elementos disordinate.

Il es possibile definir per induction le summa per medio del expression:

a + (b + 1) = (a + b) + 1

Lo que se converte al numeros natural (ℕ, +) in un monoide commutative con le elemento neutre 0, le si-nominate monoide libere con un generator. Iste monoide satisface le proprietate cancellative e per illo tanto pote includer se in un gruppo. Le gruppo le minus grande que contine le numeros natural es le del numeros integre.

De maniera analoge, le multiplication (signo del operation: *) pote esser definite per medio de lo sequente: a * (b + 1) = ab + a . Isto se converte (ℕ, *) [isto es ℕ con iste nove operation], in un monoide commutative; summa e multiplication es compatibile gratias al proprietate distributive que se exprime assi:

a * (b + c) = ab + ac.

Nos trova que le numeros natural es totalmente ordinate; nos lo proba scribente a <= b si e solmente si existe un altere numero natural c que compli: a + c = b. Iste ordine es compatibile con tote le operationes arithmetic de iste maniera:

si a, b e c es numeros natural e a <= b, tunc a + c <= b + c e ac <= bc

Un proprietate importante del numeros natural es que illos es ben ordinate: isto es, qualque insimul composite de numeros natural ha un elemento minime (un plus parve que le alteres).

Durante que in general il non es possibile divider un numero natural inter qualque altere e que iste operation resulta in un numero natural; nos ha alco similar al division: pro qualque duo numeros natural aa e b, con b≠0 , nos pote trovar altere numeros natural q e r assi que

a = bq + r e r < b.Le numero q nos lo nomina le quotiente e r le resto de iste division de a inter b. Le numeros a e b es univocamente determinate per a e b.

Altere proprietates plus complexe del numeros natural, como le distribution del numeros prime per exemplo, es studiate per le theoria de numeros.

Le numeros natural es usate pro duo propositos fundamentalmente: pro describer le position de un elemento in un sequentia ordinate, como se generalisa con le concepto de ordinal, e pro specificar le grandor de un insimul finite, que a su vice se generalisa in le concepto del numeros cardinal. In le mundo de lo finite (?), iste duo conceptos es coincidentes: le ordinales finite es equal a N como es le cardinales finite. Quando nos nos move ultra lo finite, ambe conceptos non es le mesme cosa.

Superhero

Le Superhero es hero e persona ficta, maxime in libros comics e cartones, qui posede plenipotentias extraordinari, frequentamente, magical.

Wikimedia

Le Fundation Wikimedia (Wikimedia Foundation Inc.) es le organisation-parapluvia comprehendente le pecias o projectos de Wikimedia: Wikipedia, Wiktionary, Wikiquote, Wikibooks, Wikisource e Nupedia. Le Fundation es un societate anonyme sin scopo lucrative organisate sub le leges de Florida, SUA. Su existentia official esseva annunciate le 20 de junio 2003 per un del duo co-fundatores de Wikipedia, Jimmy Wales, qui previemente operava Wikipedia sub le egide de su compania Bomis.

Le objectivos del Fundation es incoragiar le crescimento e disveloppamento de contento libere, projectos basate super WikiWiki e publicar le contento complete de iste projectos gratis e sin annuncios commercial. In addition al jam disveloppate encyclopedia e almanac general multilingue nominate Wikipedia, le Fundation gere un dictionario e thesauro multilingue nominate Wiktionary, un encyclopedia de citationes nominate Wikiquote e un collection de ressources super e-libros nominate WikiBooks visate specificamente a studentes (comprehendente per exemplo libros scholar e libros annotate in le dominio public). Le Fundation gere anque le operationes del projecto Nupedia que pro le major parte es inactive (e que non es un wiki ma totevia es contento libere).

Con le initiation del Fundation, Wales ha anque transferite le proprietate de tote le nomines de dominio de Wikipedia, Wiktionary e Nupedia a Wikimedia con le copyright pro tote le materiales connexe a iste projectos que esseva create per empleatos de Bomis o per Wales ipse. Le equipamento computatorial usate pro executar tote le projectos de Wikimedia esseva anque donate per Wales al Fundation.

Wales ha mentionate plure vices que Bomis continuara a fornir gratis le largor de banda e currente electric pro iste projectos. Il es sperate que le existentia del fundation sin scopo lucrative rendera possibile le generation per donation del publico e per subvention federal statounitese de receptas sufficiente pro assecurar le crescimento continue de cata projecto de Wikimedia.

Il habeva previemente discussiones extense super le responsabilitates de un consilio, e tentativas de comenciar a scriber un manual pro consilieros. Methodos plus equalitari de governantia anque esseva explorate. Il non es clar como istes influentiara le nove processo de Wikimedia.

Wikipedia

Wikipedia es un projecto de Wikimedia pro crear un encyclopedia in le Internet per redaction collaborative. Le medio es un wiki.

In altere linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.