Պրազիլ

Պրազիլ արեւելահայերէն Բրազիլիա, պետութիւն Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Մայրաքաղաքը՝ Պրազիլ։ Պրազիլ իր տարածքով եւ բնակչութեան թիւով աշխարհի հինգերորդն է։

Montagem Brasília
Պրազիլ

Աշխարհագրական դիրք

Պրազիլը կը գտնուի Հարաւային Ամերիկա մայր ցամաքի մէջ՝ Ատլանտեան ովկիանոսի ափին։ Կը գրաւէ մայր ցամաքի արեւելեան եւ կեդրոնական մասը։ Տարածութիւնը 8512 հազար քառ. ք.մ.։ Երկրի հիւսիսը Ամազոնի դաշտավայրն է։ Երկրի մնացած տարածքի գերակշռող մասը կը գրաւէ Պրազիլական սարահարթը (բարձրութիւնը մինչեւ 2890 մ.)։ Հարաւային ծայրամասը Լա Փլատայի դաշտավայրն է։[1]

Brazil topo
Brazil Labelled Map
ARCHELLA E THERY Img 05

Կրօն

Բնակչութեան ընդունուած դաւանանքը կաթոլիկութիւնն է, իսկ հաւատացեալներու 90-էն աւելին կաթոլիկներ են։

Լեզու

Լատին ամերիկեան միակ երկիրն է, որուն պետական լեզուն փորթուկալերէն է։

Վարչական բաժանում

Բաղկացած է 28 նահանգներէ եւ մայրաքաղաքի շրջաններէ։

Արտաքին յղումներ

Ծանօթագրութիւններ

  1. Գրգեարեան, Ն.Մ. Յարութիւնեան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան (Ա-Կ)։ Երեւան: «Լույս»։ էջ էջ 87

Կատեգորիա:Հարաւային Ամերիկայի երկրներ Կատեգորիա:Պրազիլ

13 Մայիս

13 Մայիս, տարուայ 133-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 134-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 232 օր 12 Մայիս 13 Մայիս 14 Մայիս

15 Հոկտեմբեր

15 Հոկտեմբեր, տարուան 288-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 289-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 77 օր

18 Յունիս

18 Յունիս, տարուան 169-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 170-րդ) օրն է։

Տարուան աւարտին կը մնայ 196 օր

19 Նոյեմբեր

19 Նոյեմբեր, տարուան 323-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 324-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 42 օր

55 (թիւ)

55 (յիսունհինգ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 54-ի եւ 56-ի միջեւ

7 Սեպտեմբեր

7 Սեպտեմբեր, տարուան 250-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 251-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 115 օր

Բրինձ

Բրինձը ընտանիքի մը երկարատեւ եւ տարեկան պաշարն է։ Ան ունի 23 տեսակ։

Անոր արմատները կը հասնին 60 ÷ 150 սմ. բարձրութեան։ Ծաղկաբոյլին հասկիկները՝ միածաղիկ են, եւ պտուղին հատիկները՝ թեփոտ։ Տերեւները բաւական լայն են, մուգ կանանչ, եւ ծայրերը փշոտ։

Թեփոտներէ մաքրուած հատիկը, կը պարունակէ 15% ջուր, մօտաւոր 74% բնածխաջրատներ, 8% սպիտակուցներ, 0,4% ճարպեր, 2,1% թաղանթանիւթ եւ 0,5% մոխիր։

Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ

Եւրատեսիլ երգի մրցոյթ (անգլերէն՝ Eurovision Song Contest, ֆրանսերէն՝ Concours Eurovision de la chanson), երգի ամենամեայ մրցոյթ, որ կը կազմակերպէ Եւրոպական հեռարձակողներու միութեան կազմին մէջ գտնուող երկիրներուն միջեւ։

Իւրաքանչիւր երկիր կ'ուղարկէ երգ, որ կենդանի հնչողութեամբ պէտք է կատարուի ուղիղ եթերով հեռուստատեսութեամբ եւ ռատիոյով, այնուհետեւ տեղի կ'ունենայ քուեարկութիւն, եւ կ'որոշուի յաղթող երգը։ Մրցոյթը սկսած է հեռարձակուիլ 1956 թուականէն եւ ըստ վերջին տարիներու տուեալներուն ան ունի 100 միլիոնէն աւելի հեռուստադիտող Եւրոպայի մէջ եւ ընդհանուր 600 միլիոն հեռուստադիտող ամբողջ աշխարհի վրայ։ Եւրատեսիլը կը հեռարձակուի նաեւ Եւրոպայէն դուրս գտնուող երկիրներուն մէջ, ինչպէս՝ Արժանթին, Աւստրալիա, Պրազիլ, Քանատա, Չինաստան, Քոլոմպիա, Եգիպտոս, Հնդկաստան, Ճափոն, Յորդանան, Մեքսիք, Նոր Զելանտա, Ֆիլիփիններ, Հարաւային Քորիա, Թայուան, Թայլանտ, Միացեալ Նահանգներ, Ուրուկուէյ եւ Վենեզուելա, չնայած այն հանգամանքին, որ այդ երկիրները չեն մասնակցիր մրցոյթին։ 2000 թուականէն սկսած մրցոյթը կը հեռարձակուի նաեւ համացանձի վրայ եւ 2006 թուականին ունեցած է 74,000 դիտող 140 երկիրներէ համացանձի վրայ։

Իսթանպուլ

Իսթանպուլ(թրք.՝ İstanbul - Սթանպուլ, արեւմտահայերէն՝ Կոստանդնուպոլիս կամ աւելի յաճախ գործածուած՝ կրճատուած ձեւը, Կ. Պոլիս), Թուրքիոյ ամենամեծ քաղաքը, անուանումը յառաջացած է թուրքերէնի մէջ, Բիւզանդիոյ Կոստանդնուպոլիս մայրաքաղաքի բնակիչներու կողմէն՝ «իջնենք քաղա՜ք», յունարէն «իս թին փո՜լին» արտայայտութեան աղաւաղուած արտասանութեան հետեւանքէն։

Հայերէն

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Լեզու արւմտ.

Հայերէն, Հայաստանի Հանրապետութեան (ներառեալ Արցախը) պետական լեզու։ Կը պատկանի հնդեւրոպական լեզուաընտանիքին։

Իր շուրջ հինգ հազար տարուան գոյութեան ընթացքին, հայերէնը հաղորդակցման մէջ մտած է տարբեր ժողովուրդներու, բազմաթիւ լեզուներու հետ. սակայն այն պահպանած է իր ինքնուրոյնութիւնը, քերականական կառուցուածքն ու բառապաշարին (բառային հիմքին կամ հիմնապաշարին) ինքնատիպութիւնը։

Հայոց լեզուով ստեղծուած է մեծ գրականութիւն։ Գրաբարով աւանդուած է հայ հին պատմագրութիւնը, գիտափիլիսոփայական, մաթեմաթիկական, բժշկագիտական, աստուածաբանական-դաւանաբանական գրականութիւնը։ Միջին գրական հայերէնով մեզ հասած են միջնադարեան հայ քնարերգութեան գլուխ գործոցները, բժշկագիտական, իրաւագիտական նշանակալից աշխատութիւններ։ Գրական նոր հայերէնի արեւելահայերէն եւ արեւմտահայերէն գրական տարբերակներով ստեղծուած է գեղարուեստական, հրապարակախօսական ու գիտական բազմատիպ ու բազմաբնոյթ հարուստ գրականութիւն։

Հայերէնը լայնօրէն կ՝ օգտագործուի պատմական Հայաստանի տարածքին՝ (Ջաւախք, Պարսկահայք, Արեւմտեան Հայաստանի որոշ շրջաններ) եւ Հայկական սփիւռքին մէջ։ Առաւել կիրառական է Եւրոպայի մէջ (Ֆրանսա, Գերմանիա, Սպանիա, Պելճիքա, Զուիցերիա, Իտալիա, Յունաստան, Պուլկարիա եւ այլն), Մերձաւոր Արեւելքի մէջ (հիմնականօրէն՝ Իրան, Սուրիա, Լիբանան, Իրաք, Պաղեստին, Իսրայէլ, Եգիպտոս, մասամբ՝ Թուրքիա) եւ նախկին ԽՍՀՄ հանրապետութիւններուն՝ Ռուսաստանի Դաշնութեան մէջ՝ (Հարաւային դաշնային տարածաշրջան, Մոսկուա եւ խոշոր քաղաքներ), Վրաստան, Ուքրանիա եւ այլուր։

Արեւմտեան կիսագունդին մէջ Հայերէն կը խօսին ԱՄՆ-ի, Քանատայի, Լատինական Ամերիկայի (Ուրուկուէյ, Արժանթին, Պրազիլ) մէջ։ Հայկական համայնքներ կան նաեւ Ափրիկէ, Աւստրալիա եւ այլուր։

Հայերէն խօսողներուն թիւը կը կազմէ 7-9 միլիոն մարդ։ Աշխարհի հայ բնակչութիւնը տարբեր տուեալներով 10-12 միլիոն մարդ կը հաշուէ։

Հայոց Ցեղասպանութիւն

Հայոց Ցեղասպանութիւն կամ Մեծ Եղեռն (թուրք.՝ Ermeni Soykırımı, անգլ.՝ Armenian Genocide, ֆր.՝ Génocide arménien), Օսմանեան կայսրութեան իշխանութեան ղեկին կանգնած «Իթթիհատ վէ թերաքքը» (Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն) կուսակցութեան կողմէ կազմակերպուած ցեղասպանութիւն, որուն հետեւանքով 1915-1923 թուականներուն զանգուածային տեղահանութեան ենթարկուած եւ բնաջնջուած է Օսմանեան կայսրութեան նահանգներու, ներառեալ՝ Արեւմտեան Հայաստանի հայ բնակչութիւնը։ Պայմանականօրէն Ցեղասպանութեան օր կը համարուի 1915-ի Ապրիլ 24-ը, երբ շուրջ 600 հայ մտաւորականներ կը ձերբակալուէին Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։

Լայն իմաստով Հայոց Ցեղասպանութիւնը կը ներառնէ 1894-1923 թուականներուն Օսմանեան կայսրութեան եւ Թուրքիոյ տարբեր վարչակարգերուն կողմէ ծրագրուած ու հայ ժողովուրդին դէմ շարունակաբար իրականացուած ցեղասպանական քայլերը, հայրենազրկումը, հայութեան ոչնչացման ուղղուած զանգուածային կոտորածները, ցեղային զտումները, հայկական մշակութային ժառանգութեան ոչնչացումը, ինչպէս նաեւ ցեղասպանութեան ժխտումը, պատասխանատուութենէն խուսափելու, կատարուած ոճիրներն ու անոնց հետեւանքները լռութեան մատնելու կամ արդարացնելու բոլոր փորձերը իբրեւ ոճիրի շարունակութիւն եւ նոր ցեղասպանութիւններ իրականացնելու խրախուսանք:

Հայերու ցեղասպանութիւնը իրականացած է քանի մը փուլերով՝ զինուորներու զինաթափում, ընտրողական տարհանում սահմանամերձ շրջաններէն, Տեղահանութեան մասին օրէնքի որդեգրում, զանգուածային տեղահանութիւն եւ սպանութիւն։ Որոշ պատմաբաններ կ՚ընդգրկեն անոր մէջ 1890-ական թուականներու ջարդերը, Զմիւռնիոյ ջարդը եւ թուրքական զօրքերու գործողութիւնները Անդրկովկասի մէջ։

Ցեղասպանութեան հիմնական կազմակերպիչները կը համարուին Երիտասարդ Թուրքերու (Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն կուսակցութեան) գլխաւոր առաջնորդները՝ Թալէաթ, Էնվեր եւ Ճեմալ, ինչպէս նաեւ «Յատուկ կազմակերպութեան» ղեկավար Պեհաէտտին Շաքիր։ Հայերու ցեղասպանութեան զուգահեռ, Օսմանեան կայսրութեան մէջ տեղի ունեցած են ասորիներու եւ Պոնտոսի յոյներու ջարդերը։ Օսմանեան կայսրութենէն բռնագաղթած եւ Մեծ Եղեռնը վերապրած հայերը յառաջացուցած են Սփիւռքի մեծ մասը։

Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայերու եւ նացիական Գերմանիոյ կողմէ հրեաներու զանգուածային ոչնչացումը բնութագրելու համար Ռաֆայէլ Լեմքինը (Raphael Lemkin) ստեղծած է «ցեղասպանութիւն» եզրոյթը։ Հայերու ցեղասպանութիւնը ամենէն աւելի ուսումնասիրուածը կը համարուի պատմագրութեան մէջ՝ Ողջակէզէն (Holocaust) ետք։ 24 Մայիս 1915-ի համատեղ յայտարարութեամբ դաշնակից երկիրները (Մեծն Բրիտանիա, Ֆրանսա եւ Ռուսական կայսրութիւն) առաջին անգամ ըլլալով «մարդկութեան դէմ ոճիրներ» բանաձեւումը մուծեցին՝ հայերու զանգուածային սպանութիւնները որակելու համար։

ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ

ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդը կամ ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդը (անգլ.՝ United Nations Security Council, ֆր.՝ Conseil de sécurité de l'ONU, արաբ․՝ مجلس أمن الأمم المتحدة‎‎, չին.՝ 联合国安全理事会, սպ.՝ Consejo de Seguridad de la ONU), ՄԱԿ-ի մէջ մշտապէս գործող կառոյց է, որու վրայ, ըստ ՄԱԿ-ի կանոնակարգի 24-րդ յօդուածի, դրուած է աշխարհի խաղաղութեան եւ անվտանգութեան պահպանման պատասխանատուութիւնը։ ՄԱԿ-ի վեց կարեւորագոյն կառոյցներէն է։

Նոյեմբեր

Կաղապար:Ամիսներու Գլխագիր

Նոյեմբեր, տարուան տասնմէկերորդ ամիսը, ըստ Գրիգորեան օրացոյցի, ունի 30 օր։ Հիւսիսային եկրագունդի տարածքին՝ աշնան վերջին ամիսն է, երբ օրերուն տեւողութիւնը կը պակսի, ուստի լոյսը կը նուազի։ Լուսաբացն ու մթնշաղը կարծես իրարու կը հանդիպին՝ ամպոտ օրուան կիսուն։

Լատիներէն «Նովեմ»՝ ինը բառէն յառաջացած է։ Իսկ հռոմէացիներուն իններորդ ամիսն է, Մարտէն հաշուած։

Ըստ հայկական տոմարին, կը համապատասխանէ «Տրէ» ամսուան, այսինքն՝ չորրորդ ամսիը։

Այս կապուած է Տիր աստուծոյ հետ, որ պահլաւական, ինչպէս նաեւ հայ հին աստուածներէն մէկն էր։

Նոյեմբեր ամսուայ կենդանաշրջանին նշաններն են՝ մինչեւ 22-ը՝ Կարիճ, 23-էն ետք՝ Աղեղնաւոր

Պէյրութ

Պէյրութը (արաբերէն՝ بيروت) Լիբանանի մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքն է։ Կը գտնուի Միջերկրական ծովու արեւելեան ափին։

Պուխարեսթ

Պուխարեսթ (ռում.՝ Bucureşti), Ռումանիոյ մայրաքաղաքը։ Կը հանդիսանայ տնտեսական եւ մշակութային կարեւոր կեդրոն։

Պուխարեսթի մէջ եւ անոր արուարձաններուն մէջ կ՛ապրին աւելի քան 2.6 մլն. մարդ։ Քաղաքին ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ՝ 228 քմ²։ Այն հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի ամենամեծ քաղաքն է։

Սեպտեմբեր

Կաղապար:Ամիսներու Գլխագիր

Սեպտեմբեր, տարուան իններորդ ամիսը, ըստ՝ գրիգորեան օրացոյցի, ունի 31 օր։ Հիւսիսային կիսագունդի տարածքին՝ աշնան առաջին ամիսը, իսկ հարաւային կիսագունդին՝ գարնան առաջին ամիսը։

Սեպտեմբերն իր անունը լատիներէն septem՝ (եօթ) բառէն ստացած է, քանի որ ըստ հին հռովմէական օրացոյցի եօթերորդ ամիսը համարուած էր, երբ Մարտը (լատիներէն՝ Martius) տարուան առաջին ամիսը եղող պարագային մինչեւ Ք.ա. 153-ը Օրացուցային բարեփոխումէն ետք, երբ որպէս առաջին ամիս աւելացուեցին Յունուարն ու Փետրուարը, Սեպտեմբերը դարձաւ իններորդ ամիսը, սակայն պահպանեցաւ իր անունը:

Սեպտեմբեր ամսուայ կենդանաշրջանի նշաններն են՝ մինչեւ 22-ը՝ Կոյս, 23-էն ետք՝ Կշիռք

Փորթուկալ

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Երկիր

Փորթուկալ (փորթ.՝ República Portuguesa), պետութիւն՝ Հարաւային Եւրոպային մէջ։ Փորթուկալը Եւրոպայի ամէնէն արեւմտեան երկիրն է։ Արեւմուտքէն եւ հարաւէն սահմանակից է Ատլանտեան ովկիանոսին, հիւսիսէն եւ արեւելքէն՝ Սպանիոյ։ Մայրաքաղաքը Լիզպոնն է։

ՖԻՖԱ-ի աշխարհի առաջնությունները

`

Եթէ կ'ուզեք նոր տեղեկութիններ աւելցնել սեղմեցէք մկնիկով այս տեղ որպեսզի խմբագրեք

Այլ լեզուներով

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.