Զատիկ

Զատիկ կամ Յիսուս Քրիստոսի հրաշափառ Յարութեան տօն (եբրפסח կը‎ նշանակէ անցում, զատում, բաժանում, հեռացում, հին յունարէն՝ πάσχα, լատիներէն՝ Pascha), քրիստոնեայ եկեղեցիներու, ինչպէս նաեւ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ հնագոյն եւ գլխաւոր տօնը, հինգ տաղաւար տօներէն մէկը։

Victory over the Grave
Յիսուսի Յարութիւնը
Easter monday countries
Երկիրներ, ուր Զատիկի օրուան յաջորդող Երկուշաբթին պաշտօնապէս հանգստեան օր է

Սկիզբ առած է հրեայներու կողմէ այսօր նշուող Պասէք տօնէն, որու ժամանակ ըստ քրիստոնէական դաւանանքի Ա. դարուն (ստոյգ թուականը վիճելի է՝ 27-33 թթ. միջեւ ինկած ժամանակաշրջանին) Երուսաղէմի մէջ խաչուած եւ յարութիւն առած է Յիսուս Քրիստոսը։ Պասէքը հրեայներու կողմէն ինչպէս նախապէս այնպէս ալ այսօր կը տօնուի ի նշան եգիպտական գերութենէն ազատագրման եւ մասնաւորապէս Հին Կտակարանին մէջ նկարագրուող այն դրուագի, երբ Աստուածը նոխազի արեան միջոցով զատեց իր ժողովուրդին եգիպտացիներու վրայ ուղարկուած աղետէն՝ անդրանիկ զաւակներու կոտորածէն։ Համաձայն քրիստոնէական ուսմունքի՝ այդ իրադարձութիւնը նախանշան էր Յիսուս Քրիստոսի (Գառն Աստուծոյ) կամովին մահուան ընդունման եւ իր արեան հեղման՝ յանուն մարդկութեան փրկութեան։ Քրիստոնէական եկեղեցիները Յիսուս Քրիստոսի յարութիւնը կը տօնեն իբրեւ Զատիկ, որովհետեւ ըստ քրիստոնէական ուսմունքի Քրիստոսն է յաւիտենական այն զոհը կամ պատարագը, որու միջոցով մարդը կը ստանայ մեղքերու թողութիւն, ապա՝ կեանք եւ յարութիւն։ Պօղոս առաքեալը Յիսուսին այդպէս ալ կը կոչէ՝ Զատիկ, «...քանզի Քրիստոս՝ մեր զատիկը, մօրթուեց...» (Ա Կորնթ. 5.7–8)[1]։


Զատիկը շարժական տօն է, այսինքն իւրաքանչիւր տարի անոր նշման օրը կը փոխուի։ Հայ առաքելական եկեղեցին այն կը նշէ գարնան գիշերհաւասարին յաջորդող լուսնի լրման առաջին Կիրակի օրը, որ կ՛իյնայ Մարտի 22-էն ետք մինչեւ Ապրիլի 26-ը (35 օր) ժամանակահատուածի վրայ։

Զատիկին կը նախորդէ Աւագ Շաբաթը։ Զատիկի հետ առնչուող գլխաւոր արարողութիւնները կը սկսին Աւագ շաբաթուան Շաբաթ օրը եւ կ՛աւարտի Երկուշաբթի։ Շաբաթ երեկոյեան կը մատուցուի Քրիստոսի յարութեան ճրագալոյցի կամ ճրագալոյսի պատարագ, որմով կը վերջանայ Զատիկին նախորդած եօթ շաբաթ տեւած Մեծ Պահքի շրջանը։ Պատարագի աւարտին հաւատացեալները միմեանց կ՛ողջունեն «Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց» աւետիսով եւ կը ստանան «Օրհնեալ է յարութիւնը Քրիստոսի» պատասխանը։

Ժամերգութիւն տեղի կ՛ունենայ եւ Պատարագ կը մատուցուի եւ բուն զատկական Կիրակի օրը։

Resurrection
Diversity-Discrimination-05
Զատիկի ներկուած հաւկիթներ

Տես նաեւ

  • Զատիկի Աւանդոյթներ

Ծանօթագրութիւններ

  1. «Քրիստոնեայ Հայաստան» հանրագիտարան, Երեւան, 2002, էջ 346:
1886 թուական

1886 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 86րդ տարին

1980 թուական

1990 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 80րդ տարին է

25 Յունուար

25 Յունուար, տարուան 25-րդ օրն է։

24 Յունուար 25 Յունուար 26 Յունուար

3 Ապրիլ

3 Ապրիլ, տարուայ 93-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 94-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 272 օր 2 Ապրիլ 3 Ապրիլ 4 Ապրիլ

Անձնանուն

Անձնանուն կամ անուն, անձի անուանումը հասարակութեան մէջ անոր անհատականացնելու նպատակով։ Կը ներարէ ծնունդը գրանցելիս կամ վաղ տարիքին ծնողներու ընտրութեամբ տրուած անունը, ազգանունը։ Ըստ գիտութեան մեջ լայն տարածին գտած տեսակետի, մարդկանց անունները ծագած են մարդու զարգացման վաղ շրջանին, ի սկզբանէ գոյութիւն ունեցած են բոլոր ցեղերու ժողովուրդներու մօտ։

Աւագ Շաբաթ

Աւագ Շաբաթ (յունարէն՝ Μεγάλη Εβδομάδα — Megali Evdomada), Ծաղկազարդի յաջորդող Մեծ Պահքի վերջին շաբաթը, որ կ'աւարտի Ս. Յարութեան տօնով (Ս. Զատիկ), որու ընթացքին կը յիշուի Վերջին ընթրիքը, Յիսուս Քրիստոսի դատավարութիւնը, տանջանքները, խաչելութիւնը եւ թաղումը։ Աւագ շաբթուան բոլոր օրերուն անուան կը նախորդէ «Աւագ» բառը (Աւագ Երկուշաբթի, Աւագ Երեքշաբթի, եւ այլն)։

Արեւմտեան քրիստոնեաները զայն կը կոչեն «Սուրբ Շաբաթ», իսկ Արեւելեան եկեղեցիները «Աւագ Շաբաթ»։

Եկեղեցական Տօներ

Եկեղեցական տօներ, աստուածապաշտութեան կամ ծէսի եւ պաշտամունքի բաղկացուցիչ հիմնական բաժիններէն։ Կը կատարուին եկեղեցական հանդիսաւոր արարողութիւններով, նուիրուած են որոշակի դէպքերու ու անձերու ոգեկոչումներուն կամ ուղղակի միջոց են հոգեւոր խորհրդածութիւններու։ Նպատակն է նուիրուիլ օրուայ խորհւորդին, Աստուծոյ փառաբանութեան եւ կրօնական պաշտամունքին, ապրիլ հոգեւոր բարեպաշտական կեանքով եւ խորհիլ հոգեւոր արժէքներու մասին։ Քրիստոնեական, ինչպէս եւ Հայ եկեղեցւոյ տօները նուիրուած են Յիսուս Քրիստոսին, Աստուածածնին, խաչին, սուրբերուն եւ մարտիրոսներուն, ինչպէս նաեւ ազգ-եկեղեցական նշանակութիւն ունեցող իրադարձութիւններուն (հայոց համար այդպիսին են Թարգմանչաց, Վարդանանց տօները)։ Շարք մը քրիստոնէական տօներու հետ միախառնուած են նաեւ հեթանոսական շրջանի տօներու որոշ տարրեր եւ ժողովրդական սովորոյթներ։ Կիրակին Տերունական օր է, նուիրուած է Յիսուս Քրիստոսի Յարութեան եւ միշտ կը նշուի իբրեւ եկեղեցական տօն։ Շաբաթուայ մնացած օրերը սրբոց եւ պահոց օրեր են։

Թխուածք

Թխուածք, քաղցր հրուշակային խմորեղէն՝ չամիչով, ընկոյզով կամ ջեմով, որ կը թխեն սովորաբար թթխմորէն կամ պիսկուիթային խմորէն ու սովորաբար կը մատուցեն հարսանիքներուն կամ Սուրբ ծնունդին։ Թխուածքները կրնան թխուիլ ուղղանկեան կամ շրջանի ձեւով։ Թխուածքի մօտիկ ազգականն է ռուսական կուլիչը։

Հայաստանի Պետական Տօներ Եւ Յիշատակի Օրեր

Հայաստանի Հանրապետութեան պետական տօները եւ յիշատակի օրերը Մեծանուն Լեզուաբան Հրաչեայ Աճառեան կը հաւաստէ. որ «տօնը» բնիկ հայերէն բառ է եւ կը նշանակէ հասարակական հանդէս, հանդիսաւոր օր: Հեռաւոր անցեալին տօն կոչուած է աստուածներուն մատուցած զոհը, զոհաբերուող կենդանին, որեւէ հանդիսութեան նուիրուած խնջոյքը։ Ժամանակներու հետ տօնի իմաստը սեղմուած է, կայունացած եւ ստացած նշանաւոր դէպքի կամ իրադարձութեան առիթով տեղի ունեցող հանդիսութիւն կամ հանդիսաւոր օր իմաստը։ Ազգային կը կոչուին վաղնջական ժամանակներուն ծնունդ առած տօները։ Օրինակ, քանի մը հազար տարուայ հնութիւն ունին Նաւասարդեան տօները, որ հայ ժողովուրդը հանդիսաւորապէս կը նշէր Բագրեւանդ գաւառին մէջ, Արածանի գետի ափին։ Այն նաեւ պետական տօն էր, որովհետեւ հայոց պետութիւնը հոգ կը տանէր, որ այդ տօնը նշուի պատշաճ մակարդակով, անոր կը մասնակցէին թագաւորն ու թագուհին, արքունի զօրքը, նախարարները, հայոց մեծամեծները։ Պատմութեան քառուղիներու մէջ հայ ժողովուրդը պահպանած է ազգային, պետական ու եկեղեցական շարք մը տօներ։ Որոշ տօներ ալ մոռացութեան մատնուած են։ Հայկական տօներուն յատուկ են մեծ բազմութիւններու հաւաքները, մրցախաղերը, ձիարշաւները, երգն ու պարը, ասմունքը, փոխադարձ նուիրատուութիւնները, ճոխ ճաշկերոյթները: ԱԱնոնցմով կ՚արտացոլուին ազգային նկարագիրը, հայկական ոգին բնորոշ դրսեւորումները։ Պետական տօները հիմնականին կ՚արտայայտեն երկրի եւ ժողովրդի համար պատմական պահերը։

Հայոց ազգային սովորոյթներէն է ընտանիքի անդամներու ծննդեան, ամուսնութեան տարելիցները, անոնց կեանքին մէջ տեղի ունեցած միւս կարեւոր իրադարձութիւնները հանդիսաւորապէս նշելը։ Հարազատներու մասնակցութեամբ տեղի ունեցող ընտանեկան այդ տօնակատարութիւնները կը նպաստեն ընտանիքի ամրապնդման, տոհմական աւանդոյթներու պահպանման, հայրենի հողի հանդէպ սէրը անշէջ պահելուն։ Հայոց պետական անկախութեան ներկայ ժամանակաշրջանին բոլոր հնարաւորութիւնները ստեղծուած են ընտանեկան այղ հանդիսութիւններու շարքին ներառել նաեւ ազգային, պետական ու եկեղեցական տօները, որոնք կը խորհրդանշեն մեր ազգային համերաշխութիւնը, մեր միասնական գոյամարտը, հայկական պետական կառոյցի հաստատումը, մեր հազարամեայ երազանքներու իրականացումը։ Սակայն բոլոր նշանաւոր իրադարձութիւնները չեն, որ ուրախառիթ են։ Կան նաեւ նահատակներու, մարտիրոսներու օրեր, մեռելոց օրեր, բոլորովին վերջերս ալ՝ Ազատամարտիկներու յիշատակի օրեր։ Եկեղեցական կարեւոր տօները կը կոչուին նաեւ տաղաւար (Սբ Ծնունդ, Զատիկ, Վարդավառ, Համբարձում, Աստուածածին, Խաչվերաց)։

Նոր Կիրակի

ՆՈՐ ԿԻՐԱԿԻ Ս. Զատիկի յաջորդող Կիրակին, կը կոչուի նաեւ Կրկնազատիկ։

Ուքրանիա

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Երկիր

Ուքրանիա (ուքր.՝ Україна, [ukrɑˈjinɑ]), պետութիւն Արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Ուքրանիան հիւսիսէն եւ հիւսիս արեւելքէն սահմանակից է Ռուսիոյ, հիւսիս արեւմուտքէն՝ Բելառուսին, արեւմուտքէն՝ Լեհաստանին, Սլովակիայինեւև Հունգարիային, հարաւ արեւմուտքէն՝ Մոլդովային, հարաւէն եւ հարաւ արեւելքէն համապատասխանաբար Սեւ Ծովուն եւ Ազովի Ծովուն։ Ան 603, 628 քմ² ցուցանիշով Եւրոպային հարակից երկրներու մէջ Ռուսիոյ Դաշնութենէն ետք երկրորդն է իր տարածքով։Համաձայն տարածուած եւ հիմնաւոր տեսութեան Կիեւյան Ռուսիայի պետութիւնը հիմնադրուած է Վարանգեաններու կողմէն 9-րդ դարուն, որպէս պատմականօրէն հաստատագրուած առաջին արեւելեան սլաւոնական պետութիւնը։ Ան ասպարէզ եկաւ Միջին դարերուն որպէս հզոր պետութիւն, սակայն 12-րդ դարուն փլուզուեցաւ։ 14-րդ դարու կէսերուն Ուքրանական տարածքները երեք արտաքին ոյժերու տիրապետութեան տակ էին՝ Ոսկէ Հորդա, Լիտուական Մեծ Դքսութիւն եւ Լեհաստանի թագաւորութիւն։ Հիւսիսային Մեծ Պատերազմէն ետք (1700–1721), Ուքրանիան բաժնուեցաւ մի քանի ռեգիոնալ ոյժերու միջեւ։ 19-րդ դարուն Ուքրանիոյ գերակշռող մասը ինտեգրուած էր Ռուսական կայսրութեան մէջ, մնացած հատուածը Աւստրո-Հունգարիայի վերահսկողութեան տակ էր։

Ռուսական յեղափոխութենէն ետք մշտական պատերազմական իրադարձութիւններուն հետեւած է 1917-1919 թթ. Ուքրանիոյ անկախութեան ճանաչման մի քանի միջազգային փորձ։

1922 թ. Դեկտեմբերիջ 30-ին, Ուքրանական անկախութեան պատերազմէն կը կազմաորուի Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութիւնը եւ կը դառնայ Խորհրդային Միութեան հիմնադիր հանրապետութիւններէն մէկը։ Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութեան տարածքը ընդարձակուած էր արեւմուտքէն անմիջապէս II Համաշխարհային պատերազմէն առաջ եւ ետքը։ 1954 թ. Ուքրանիան ընդարձակուեցաւ դէպի հարաւ Ղրիմի փոխանցումով։ 1945-ին Ուքրանիոյ ԽՍՀ-ն դարձաւ Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան հիմնադիր անդամներէն մէկը։Ուքրանիան կրկին անկախացաւ 1991 թ., երբ Խորհրդային Միութիւնը փլուզուեցաւ։ Այդ փլուզումով սկսաւ անցումը շուկայական տնտեսութեան, որուն ընթացքին, Ուքրանիան շուրջ 8 տարի շարունակ հետընթաց ունեցաւ։ Այնուհետեւ յաջորդեց տնտեսական բարձրակարգ վերելքի ժամանակաշրջանը։ 2008–2009 թթ Ուքրանիան ընկղմուեցաւ ճգնաժամի մէջ։ ՀՆԱ-ն 2008 թ. գարունէն մինչեւ 2009 թ. գարունը նուազեց 20% -ով, այնուհետեւ կարգաւորուեցաւ։ Երկիրը ինչպէս նախկինին մէջ, կարեւոր դեր հը խաղայ հացահատիկի համաշխարհային շուկային մէջ եւ 2011 թ. տուեալներով հացահատիկի արտահանման ծաւալով աշխարհին մէջ երրորդն է։Ուքրանիան ունիտար պետութիւն է, բաղկացած 24 մարզերէ, մէկ ինքնավար հանրապետութենէն (Ղրիմ) եւ յատուկ կարգավիճակ ունեցող երկու քաղաքներէն. Կիեւ՝ մայրաքաղաք եւ ամենամեծ քաղաք եւ Սեւաստոպոլը, ուր վարձակալութեան պայմանագրով տեղակայուած է Ռուսիոյ Սեւծովեան նաւատորմը։ Ուրանիան կիսանախագահական համակարգով պետութիւն է առանձին օրենսդրական, գործադիր եւ դատական ճիւղերով։ Խորհրդային միութեան փլուզումէն ի վեր Ուքրանիան կը շարունակէ պահպանել իր դիրքերը որպէս Եւրոպայի մէջ, Ռուսիայէն ետք, երկրորդ մեծ սպառազինութիւն ունեցող պետութիւն։ Երկրին մէջ կը բնակին շուրջ 46 միլիոն մարդ, որուն 77.8 տոկոսը ուքրանիացիներ են, կ'ապրին նաեւ ռուսեր (17%), բելառուսներ եւ ռումնացիներ. Պաշտօնական լեզուն ուքրաներէնն է։ Ռուսերէնը նոյնպէս շատ տարածուած է։ Երկրին մէջ, գերակայող կրօնը Արևեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւնն է, որ նշանակալից ազդեցութիւն գործած է Ուկքրանական ճարտարապետութեան, գրականութեան եւ երաժշտութեան վրայ։

Պարթեւ Կարեան

Պարթեւ Կարեան Հայկական երգերու սիրուած մեկնաբան, Պոլսոյ ամենասիրուած ու յայտնի երգիչներէն տասնամեակներէ ի վեր համայնքէն ներս եղած է հայկական երաժշտութեան ջահակիրներէն մին։ Երաժշտասէր հասարակութիւնը իր անձին մէջ ոչ միայն կը տեսնէ մենակատար մը, այլ նաեւ կ՚ողջունէ առաքելութիւն մը, որ յառաջ կը տարուի հետեւողականօրէն։ Պարթեւի հիմնական առանձնայատկութիւններէն մին այն է, որ կը յաջողի իր ջանքերով հայկական երաժշտութեան համար տեղ մը ապահովել, պատուհան մը բանալ՝ մեր ժողովուրդի առօրեային մէջ, զուտ մարդկային շարժառիթներով, համապատասխան զգացումներով։ Ան այս գործը այդքան յաջողութեամբ ըրած է, որ իր համբաւը դուրս եկած է մեր համայնքի սահմաններէն։

Պարթեւ Կարեան այսօր սփիւռքի մէջ ալ հայկական երաժշտութեան համակրելի ու այնքան փնտռուած կատարողներէն մին է։ Ամէն տարի կանոնաւոր պարբերութեամբ համերգներու կը հրաւիրուի արտասահման։ Ցայսօր հանդէս եկած է նաեւ Հայաստանի մէջ։

Պարթեւ Կարեան, որ իր ամբողջ կեանքը նուիրաբերած է միայն հայերէն ու հայկական երգերու մեկնաբանութեան, այդ երկրի դժուարին պայմաններուն տակ, յաջողած է նաեւ իր ձայնը հասցնել այլ հայաշատ երկիրներ։

Սուրբ Մարիամ Մագդաղինէ Եկեղեցի (Պելճիքա)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ եկեղեցի

Սուրբ Մարիամ Մագթաղինե եկեղեցի, (անգլերէն՝ Saint Mary Magdalene Armenian Apostolic Church) Հայ առաքելական եկեղեցի Պելճիքայի Պրուքսէլ քաղաքին մէջ։

Սուրբ Ստեփանոսի Մայր Տաճար (Վիեննա)

Սուրբ Ստեփանոսի մայր տաճար (գեմաներէն՝ Stephansdom, խօսակցական լեզուով՝ Steffl), կաթոլիկ տաճար, Աւստրիոյ ազգային խորհրդանիշը․ Աւստրիոյ մայրաքաղաք Վիեննայի գլխաւոր տաճարը եւ խորհրդանիշը: Կարտինալ արքեպիսկոպոսի նստավայրը։ Կը գտնուի հին քաղաքի կեդրոնական մասը, Սուրբ Ստեփանոսի հրապարակին տարածքին:

Ստեփանոսը մշակութային նշանակութիւն ունեցող կառոյց է։ Գործող եկեղեցի է, ուր ամէն օր ժամերգութիւններ տեղի կ՛ունենան. աշխատանքային օրերուն՝ առաւօտեան ժամը 7-ին, իսկ հանգստեան օրերուն` առաւօտեան ժամը 10-ին։ Պատարագներ կը մատուցին բոլոր եկեղեցական տօներուն. Սուրբ Ծնունդ, Զատիկ, Սուրբ Երրորդութիւն եւ այլն։ Այդ օրերուն Աւստրիացիները եկեղեցին առանձնայատուկ գեղեցկութեամբ կը զարդարեն։

Տաճարին հարաւային աշտարակը, որն ունի 137 մեթր բարձրութիւն, կը համարուի գոթական ճարտարապետական ոճի գլուխ գործոց։ Տաճարին արեւմտեան ճակատը (հսկայական դարպասներն ու երկու հեթանոսական աշտարակները) եւրոպական արուեստի գլուխ գործոցներ են, որոնք գերակայած են Աւստրիոյ ճարտարապետութեան մէջ, 950 թուականէն մինչեւ 1200 թուականը։

Վազգէն Անդրէասեան

Վազգէն Անդրէասեան (10 Ապրիլ 1903(1903-04-10), Հազարի (արևմտահայերեն), Թունջելի — 30 Նոյեմբեր 1995(1995-11-30)), ֆրանսահայ ճարտարագէտ։

Վրաստան

Վրաստան (վրաց.՝ საქართველო սաքարթուելօ աբխ.՝ Қырҭтәыла, ովսերէն՝ Гуырдзыстон, երկիր մը Առաջաւոր Ասիոյ մէջ, կը գտնուէ Սեւ Ծովուն արեւելեան ափին։ Վրաստանը եւ աշխարհի բոլոր պետութիւնները, Ռուսիայէն եւ քանի մը այլ պետութիւններէն բացի, շարք մը տարածքներ կը համարեն գրաւուած եւ Վրաստանի կազմի մէջ մտնող։ Անոնք են՝ Ափխազիան եւ Հարաւային Ովսիան, որոնք Ռուսիոյ եւ քանի մը այլ պետութիւններու կողմէ ճանչցուած են որպէս անկախ պետութիւններ։ Վրացական իշխանութիւններու կողմէ վերահսկուող տարածքը արեւմուտքի մէջ սահմանակից է Ափխազիոյ, իսկ հիւսիսին՝ Հարաւային Ովսիոյ։ Ինչպէս նաեւ հիւսիսին սահմանակից է Ռուսիոյ, հարաւին՝ Թուրքիոյ եւ Հայաստանին, հարաւ-արեւելքին՝ Ազրպէյճանին։ Վրաստանը միջերկրամասային երկիր է, կը գտնուի Ասիոյ մէջ, մասամբ՝ Եւրոպայի մէջ։

1999-ի 27 Ապրիլին Վրաստանը դարձաւ Եւրախորհուրդին անդամ։

Խոշոր քաղաքներն են Քութայիսը, Ռուսթաւին, Պաթումը, Սուխումը։ Մայրաքաղաքը եւ ամենէ խոշոր քաղաքն է Թիփղիսը։

Այլ լեզուներով

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.