Աշխարհագրական կոորդինատներ

Աշխարհագրական կոորդինատներով (< լատ․ co (cum) ― «համատեղ» և ordinatus ― «կարգավորված», «որոշված») որոշում են երկրի մակերևույթի, կամ ավելի լայն իմաստով աշխարհագրական թաղաթնի, որևէ կետի դիրքը։

Աշխարհագրական կոորդինատները որոշվում են գնդաձև սկզբունքով։ Համանման կոորդինատները են օգտագործվում նաև այլ մոլորակների, ինչպես նաև երկնոլորտի համար[1]։

Geographic coordinates sphere
Կոորդինատային գնդաձև

Լայնություն և երկայնություն

Աշխարհագրական լայնությունը՝ φ, չափվում է այն անկյունով, որ կազմում է տվյալ կետով անցնող ուղղաձիգ գիծը հասարակածի հարթության հետ (MCN)։ Լայնությունները հաշվում են 0o-ից մինչև 90o, հասարակածից հյուսիս և հարավ։

Երկայնությունը՝ λ, չափվում է այն անկյունով, որ կազմում է տվյալ կետի միջօրեականի հարթությունը պայմանականորեն ընդունված սկզբնական («առաջին», «զրոյական») միջօրեականի հարության հետ (OCN)։ Սկզբնական միջօրեականից արևելք 0o-ից մինչև 180o գտնվող երկայնությունները կոչվում են արևելյան, արևմուտք գտնվողները՝ արևմտյան։ Նախկինում ընդունված էին տարբեր սկզբնական միջօրեականներ։

1884 թվականից, միջազգային համաձայնությամբ, որպես սկզբնական միջօրեական ընդունված է Գրինվիչի միջօրեականը (Լոնդոն)։

Ծանոթագրություններ

  1. Геоцентрические координаты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։
CC-BY-SA-icon-80x15
Վիքիպեդիա Սա անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։
Այս նշումը հարկավոր է փոխարինել համապատասխան թեմատիկ նշումով։
Աշխարհագրական լայնություն

Աշխարհագրական լայնություն, աշխարհագրական կոորդինատներից մեկը, որը ցույց է տալիս կետի դիրքը Երկրի մակերևույթի և այլ երկնային մարմինների վրա, ինչպես նաև երկնոլորտում:

Լայնությունն ընդունված է հաշվարկել հասարակածից դեպի հյուսիս: Այդպիսով, կետերի լայնությունը, որոնք տեղակայված են հյուսիսային կիսագնդում, դրական է, իսկ հարավայինում՝ բացասական։ Հասարակածի ցանկացած կետի լայնությունը հավասար է 0°-ի, հյուսիսային բևեռինը՝ +90 °C-ի, հարավային բևեռինը՝ -90 °C-ի։ Միևնույն զուգահեռականի բոլոր կետերի լայնությունը միևնույնն է։ Այն լայնությունները, որոնք մոտ են հասարակածին, անվանում են «ցածր», իսկ բևեռներին մոտ գտնվողները՝ «բարձր»:

Լայնությունն Երկրի մակերևույթի վրա կարելի է որոշել տարբեր եղանակներով մի փոքր տարբեր արդյունքներով:

Այդ մեծությունների տարբերությունը մեծ չէ։ Գեոդեզիական և գեոցենտրիկ լայնությունների տարբերությունը հասնում է առավելագույնի (մոտ 12') պայմաններում։ Հասարակածում և բևեռներում այն հավասար է զրոյի:

Տեղանքի լայնությունը կարելի է որոշել այնպիսի աստղագիտական սարքերի օգնությամբ, ինչպիսիք են սեքստանտը և գնոմոնը, ինչպես նաև կարելի է օգտագործել GPS կամ ԳԼՈՆԱՍ համակարգերը։ Լայնությունից, ինչպես և տարվա եղանակից, կախված է օրվա տևողությունը։

Աստիճանացանց

Աստիճանացանց՝ քարտեզի (գլոբուսի) վրա միջօրեականների ու զուգահեռականների հատումից առաջացած ցանց։ Աշխարհագրական քարտեզը և գլոբուսը, պատած են նուրբ ցանցով։ Դա երկրի աստիճանացանցն է։ Այն կազմված է միջօրեականներից և զուգահեռականներից, որոնք բաժանված են աստիճանների։ Միջօրեականները հատվում են Երկրի բևեռներում՝ Հյուսիսային բևեռում և Հարավային բևեռում։ Բոլոր միջօրեականները նույն երկարությունն ունեն։ Ըստ միջօրեականների որոշում են տվյալ վայրի աշխարհագրական երկայնությունը։ Զուգահեռականները «գոտևորում» են Երկիրը։ Ի տարբերություն միրջօրեականների, դրանք չեն հատվում և ունեն տարբեր երկարություն․ որքան հեռու են բևեռներից, այնքան երկար են։ Ամենաերկար զուգահեռականը կոչվում է հասարակած և ունի 40075160 կմ երկարություն։ Հասարակածը հավասար հեռավորության վրա է գտնվում բևեռներից և երկիրը բաժանում է Հյուսիսային ու Հարավային կիսագնդերի։

Լոնդոնում գտնվող Գրինվիչի աստղադիտարանով անցնող միջօրեականը գիտնականներն ընդունում են որպես սկզբնական միջօրեական (0°)։ Դրանից են սկսում միջօրեականների հաշվարկը։ Ըստ միջօրեականների որոշում են տվյալ վայրի աշխարհագրական երկայնությունը։ Գրինվիչի միջօրեականից արևելք ընկած բոլոր վայրերն ունեն արևելյան երկայնություն, իսկ արևմուտք ընկածները՝ արևմտյան երկայնություն։

Զուգահեռականների հաշվարկը կատարվում է հասարակածից։ Ըստ զուգահեռականների որոշում են տվյալ վայրի աշխարհագրական լայնությունը։ Երկրի մակերևույթի՝ հասարակածից հյուսիս գտնվող բոլոր կետերն ունեն հյուսիսային լայնություն, հարավ գտնվողները՝ հարավային լայնություն։ Լայնություններն ու երկայնություններն աշխարհագրական կոորդինատներ են, որոնք որոշում են կետերի դիրքը Երկրի մակերևույթի վրա։

Ավտոտրանսպորտի GPS մոնիթորինգ

Տրանսպորտի GPS մոնիթորինգ

GPS, տրանսպորտային մոնիթորինգը՝ արբանյակային մոնիթորինգի համակարգի բազմատեսանելիություններից մեկն է, ամերիկյան GPS արբանյակների կիրառման հիման վրա։

GPS տրանսպորտային մոնիթորինգը՝ տեխնոլոգիա է, տրանսպորտում դիսպետչերական ծառայության մեջ օգտագործմամբ, տրանսպորտային տրամաբանության խնդիրների լուծման համար բեռնափոխադրումների ղեկավարման համակարգերում և ավտոպարկերում ավտոմատ ղեկավարման համակարգերում տրանսպորտային միջոցների փաստացի երթուղիների հսկողության համար՝ արբանյակների օգնությամբ։

Ավտոմոբիլային տրեկեր. Սարք է՝ տեղադրված ավտոմոբիլի վրա, նրա հետագա տեղափոխման դիտարկման նպատակով և նրա տեղադիրքի հսկողության նպատակով։

Սովորաբար տրեկերը որոշում է իր տեղադիրքը, կիրառելով GLONASS/GPS ազդանշանները և ուղարկելով շարժական ինտերնետ միջավայր GPRS ալիքով համացանց սերվերի վրա, որի վրա սարքի տիրապետողը դիտում է նրա տեղափոխությունը։ Բոլոր ժամանակակից սարքերը աշխատելով այդ սկզբունքով, կարող են կիրառել մուտքային զանգեր։

Բուլղարիայի աշխարհագրություն

Բուլղարիա, տեղակայված է հարավ-արևելյան Եվրոպայում, սահմանակցում է Ռումինիայի, Սերբիայի, Հյուսիսային Մակեդոնիայի, Հունաստանի, Թուրքիայի հետ և ողողվում է Սև ծովով: Ռումինիայի հետ հյուսիսային սահմանը անցնում է Դանուբով մինչև Սիլիստրա: Ընդհանուր առմամբ՝ Բուլղարիայի տարածքը կազմում է 110 550 կմ²: Երկիրը տեղակայված է Սև ծովի արևմտյան ծովափին, հյուսիսում սահմանակցում է Ռումինիայի, հարավում՝ Հունաստանի և Թուրքիայի, իսկ արևմուտքում՝ Սերբիայի հետ: Չնայած համեմատաբար փոքր չափսերին, Բուլղարիայի լանդշաֆտը բավականին բազմազան է: Անգամ երկրի ոչ մեծ շրջաններում կարելի է միանգամից տեսնել հովիտներ, սարահարթեր, բլուրներ, լեռներ, ջրամբարներ, կիրճեր և խորը գետային հովիտներ: Բուլղարիայի աշխարհագրական կենտրոնը գտնվում է Ուզանա շրջանում:

Աշխարհագրական կոորդինատներ`

43° հս․ լ. 25° ավ. ե.

Կրիպտոս

Կրիպտոս (անգլ.՝ Kryptos), ամերիկացի քանդակագործ Ջեյմս Սանբորնի ԿՀՎ-ի գլխավոր գրասենյակի (Լենգլի, Վիրջինիա) դիմաց տեղադրված քանդակն է։ Քանդակի բացումից՝ 1990 թվականի նոյեմբերի 3-ից սկսած առ այսօր (ավելի քան 25 տարի), արձանի վրա տեղադրված գաղտնագիր տեքստի բացահայտման շուրջ քննարկումներ են գնում։ Գաղտնագիրը կարդալու վրա աշխատել են Կենտրոնական հետախուզական վարչության, Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի աշխատակիցներ և բազմաթիվ անհատներ, բայց կարողացել են կարդալ միայն երեք հատված։ Չորրորդ, այպես կոչված, Կ4 հատվածը համարվում է աշխարհի ամենահայտնի չվերծանված տեքստերից մեկը։

Հիդրոէլեկտրակայան

Հիդրոէլեկտրակայան (ՀԷԿ), Էլեկտրակայանների տեսակ, որտեղ ջրի հոսքի էներգիան փոխակերպվում է էլեկտրական էներգիայի։

Յան Մայեն

Յան Մայեն (նորվ.՝ Jan Mayen), կղզի Գրենլանդական և Նորվեգական ծովերի միջև, Իսլանդիայից մոտ 600 կմ հյուսիս, Գրենլանդիայից մոտ 500 կմ արևելք և մայրցամաքային Նորվեգիայից 1000 կմ արևմուտք։ Հանդիսանում է Նորվեգիայի տարածք։

Չաֆարինաս

Չաֆարինաս (իսպ.՝ Islas Chafarinas) ինքնիշխան տարածք Իսպանիայում։ Ոչ շատ մեծ կղզիների խումբ Միջերկրական ծովի ավազանում՝ 35 կմ Մարոկկոյից հեռավորության վրա։ Իր հարակից կղզիների հետ այն բնության հատուկ պահպանվող տարածք է՝ ազգային պարկ։ Կղզում կան ոչ մեծ կայազոր և փարոս։

Ռեսիստենսիա (Չակո)

Ռեսիստենսիա (Չակո), մայրաքաղաքը Չակո, որը գտնվում է հարավ-մարզի հյուսիսարևելյան բաժնի Սան-Ֆերնանդոյում։

Չակոն առավել խիտ բնակեցված քաղաքն է, նա վարչական, առևտրային և մշակութային կենտրոն է։ Քաղաքն ուներ հատուկ նշանակություն՝ տարածաշրջանում հյուսիս-արևելքում կա խոշոր տրանսպորտային հանգույց։ Ռեսիստենսիա կոչվում է «քաղաքի Քանդակներ» և «բաց երկնքի տակ թանգարան», քանի որ ավելի քան 500 աշխատանքներ են ցուցադրվում փողոցներում։

Կառավարությունը՝ Չակո Տուն

Կարևոր է իմանալ, որ 1750 և 1767 քաղաքը կոչվել է San Fernando del Río Negro։ Քաղաքը Հիմնադրվել է Հունվարի 27-ին 1878 թվականին, բայց բազան 2-րդ օրը փետրվարի 1878, Քաղաք ներգաղթում են ՖՐԻՈՒԼԻ (Իտալիա)։

Այլ լեզուներով

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.