London

London (wurjekowanje zvuk [ˈlʌndən] IPA) je hłowne a najwjetše město Jendźelskeje a zdobom stolica Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje. Město leži w juhowuchodźe Jendźelskeje při rěce Themse. Tak mjenowany Wulki London (jendźelsce Greater London) ma něhdźe wósom a poł miliona wobydlerjow, cyła aglomeracija nimale štyrnaće milionow.

W Londonje namaka so sydło Commonwealtha.

St. Pauls Cathedral with dome
Katedrala swjateho Pawoła
Westminster palace
Westminsterski palast, sydło parlamenta Zjednoćeneho kralestwa
London
London na karće
London
Wopon
wopon
Zakładne daty
stat Chorhoj Zjednoćeneho kralestwa Zjednoćene kralestwo
krajny dźěl Chorhoj Jendźelskeje Jendźelska
London Borough City of London
wysokosć 15 metrow n.m.hł.
přestrjeń 1.572 km²
wobydlerstwo 8.538.689 (2014)
hustosć zasydlenja 5.431,7 wob./km²
póstowe čisło 75001–75020
předwólba (+) 020
webstrona london.gov.uk
12. januara

12. januara abo 12. wulkeho róžka je dwanaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 353 dnjow (354 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

1916

1916 bě přestupne lěto z 366 dnjemi.

22. nowembra

22. nowembra abo 22. nazymnika je 326. dźeń gregorianiskeje protyki (327. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 39 dnjow hač do kónca lěta.

Commonwealth

Commonwealth abo oficielnje Commonwealth of Nations je mjezystatny zwjazk, kotryž wobsteji předewšěm ze Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje a jeho něhdyšich kolonijow. Załoženje a institucionalizacija tutoho zwjazka spočatk 20. lětstotka bě reakcija Zjednoćeneho kralestwa na prócowanja jeho teritorijow Kanada, Južna Afrika, Awstralska a Nowoseelandska wo njewotwisnosć, zo by tute dale z Britiskim mócnarstwom zwjazała.

Po přistupach Indiskeje (1947), Ceylona (1948) a Pakistana (1949), kotrež do jich njewotwisnosće k Britiskemu mócnarstwu słušachu, nasta moderny Commonwealth (New Commonwealth). 1957 přistupi něhdyša kolonija Ghana jako prěni srjedźoafriski kraj. Commonwealth bywaše hromadźišćo něhdyšich britiskich kolonijow; při tym njeje wot wuwołanja republiki hižo trěbne, zo připóznaja čłonske staty britisku kralownu tež jako swójsku statnu hłowu. Dla dekolonizacije přiběraše ličba čłonow wot wósom w lěće 1955 na 20 w lěće 1964. Z Commonwealtha nasta multietniska a multikulturna organizacija. 1995 přistupi Mosambik jako prěni kraj, kotryž ženje britiska kolonija njebě; w lěće 2009 slědowaše Ruanda jako něhdyša belgiska kolonija.

Dźensa ma Commonwealth 53 čłonskich statow, z kotrychž su 16 (tak mjenowane Commonwealth Realms) w personalnej uniji ze sobu zwjazane. W tych krajach płaći přeco hišće britiska kralowna Hilžbjeta II. jako hłowa stata. Zo bychu swoju njewotwisnosć wuzběhnyli, pomjenuja ju pak w jednotliwych krajach oficielnje jako Queen of Canada, Queen of Australia, Queen of New Zealand atd.

Dźensa su nimale 30 % swětoweho wobydlerstwa – cyłkownje wjace hač dwě miliardźe ludźi – w statach Commonwealtha žiwe.

David Bowie

David Bowie (poprawom David Robert Jones; * 8. januara 1947 w Brixtonje, London; † 10. januara 2016) bě britiski popowy hudźbnik, spěwar, producent, dźiwadźelnik a moler. Je wjace hač 140 milionow zynkonošakow předał a płaći jako jedyn z najwuznamnišich hudźbnikow 20. lětstotka kaž tež – z trochowanym zamóženjom wot 900 milionow dolarow – jako jedyn z najbohatšich.

Šěrokemu publikumej bu nanajpozdźišo znaty z albumom The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars. Wot 1976 do 1978 bydleše w Berlinskim měšćanskim dźělu Schöneberg, hdźež nahra hromadźe z producentom Brian Eno albumy Low, Heroes (z titulnym spěwom w němskej wersiji) a Lodger. Dalše swětoznate spěwy z pjera Bowieja su Space Oddity (1969), Life on Mars (1971), Under Pressure (1981, ze skupinu Queen), This Is Not America (1985) a Absolute Beginners (1986).

David Bowie bě wot 1992 woženjeny ze somaliskim modelom Iman Abdulmajid a bydleše z njej a zhromadnej dźowku w New Yorku. Wón zemrě jenož dwaj dnjej po swojich 69. narodninach a wozjewjenju poslednjeho albuma Blackstar po 18-měsačnym boju přećiwo rakej.

Europa

Europa je poměrnje mały kontinent, dokładnje prajene žadyn samostatny kontinent, ale dźěl dwójneho kontinenta Eurazija, wobstejaceho z Europy a Azije. Jenož Awstralija je mjeńša.

Eurostar

Eurostar je słužba spěšnikow, kotryž zwjazuje London z Parisom a Brüsselom. Ćah za to Euro-tunl wužiwa.

Z nowembra 2007, hdyž bu dotwarił Channel Tunnel Rail Link w Britiskej, cyła słužba wužiwa apartajn, spěšne linki kotrež dopušćuja spěšnosće wot hač do 300km/h. Za lěta 2009 Londonowe dwórnišćo je London St. Pancras International; prjedy bě London Waterloo. Pućowanje wot Londona do Parisa traje minimalnje dwě hodźinje a 15 minutow (wotwisnje wot ličby druhich słuženych stacijow); wot Londona do Brüssela jednu hodźinu a 51 minutow. Na rozdźěl wot najwjetšeho dźěla wšědnych spěšnikow je nuznje, zo so zapisuja do lisćiny za nastupišćo kotrež za druhich pućowacych njeje přistupne.

Freddie Mercury

Freddie Mercury (poprawom Farrokh Bulsara, Gujarati: Pharōkh Balsārā‌; * 5. septembra 1946, Zanzibar; † 24. nowembra 1991 w Londonje) bě britiski spěwar a hudźbnik.

Dołholětny spěwar rockoweje skupiny Queen słušeše k prěnim wosobam zjawneho žiwjenja, kiž zemrěchu na AIDS.

Hilžbjeta II.

Hilžbjeta II. (jendźelsce Elizabeth II.; * 21. jutrownika 1926 w Mayfair, London jako HRH (Her Royal Highness) Princess Elizabeth Alexandra Mary of York) z rodu Windsora, najstarša dźowka wot krala Jurja VI. a Elizabeth Bowes-Lyon, je kralowna Zjednoćeneho kralestwa Wulkobritaniskeje a Sewjerneje Irskeje, hłowa Commonwealtha a tuž tež oficielny statny hłowa Antiguwy a Barbudy, Awstralskeje, Bahamow, Barbadosa, Beliza, Grenady, Jamaiki, Kanady, Nowoseelandskeje, Papuwa-Noweje Gineje, Salomonow, St. Kittsa a Nevisa, St. Lucije, St. Vincenta a Grenadinow a Tuvaluwa. Wona je hłowa Anglikanskeje cyrkwje a „zakitowarka wěry“.

Dnja 6. februara 1952, na smjertnym dnju jeje nana Jurja VI., bu proklamowana za kralownu. Oficialne krónowanje sta so dnja 2. junija 1953 w Londonskej Westminster Abbey.

Hilžbjeta II. ma z mandźelskim Princom Philipom Mountbattenom třoch synow - Charlesa (* 1948), Andrewa (* 1960) a Edwarda (* 1964) - a dźowku Anne (* 1950).

Jeje połny titl je Elizabeth the Second, by the Grace of God, of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and of her other realms and territories Queen, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith.

Jendźelska

Jendźelska je najwjetši a najhusćišo wobsydleny kraj Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje. Wobsahuje dwě třećiny teritorija Wulkeje Britaniskeje a leži w juhu kupy. W sewjerje mjezuje z Šotiskej, w zapadźe z Walesom, druhdźe je kraj z morjom wobdawany.

Karl Marx

Karl Heinrich Marx (* 5. meje 1818 w Trierje; † 18. měrca 1883 w Londonje) bě němski filozof, ekonom, towaršnostny teoretikar, politiski žurnalist, protagonist dźěłaćerskeho hibanja a załožer komunistiskeje wučby. Hromadźe z Friedrichom Engelsom sta so z najwuznamnišim teoretikarjom socializma a komunizma.

Komiteja za dźěłaćersku internacionalu

Komiteja za dźěłaćersku internacionalu respektiwnje Komitee für eine Arbeiterinternationale (KAI) a jendźelšćina: Committee for a Workers’ International (CWI) je internacionalne trotzkistiske a rewolucionarno-socialistiske zhromadźenstwo.

Internacionalne sekretariat CWIa ma jeho městno w Londonje a koordinowaše dźěło organizacijow we wšelake krajam.

CWI so distancowaše w teorije a praksy jasnje wot stalinizma.

Marc Bolan

Marc Bolan (* 30. septembra 1947, Hackney, East London, Zjednoćene kralestwo; † 22. měrca 2005, Barnes, London, Zjednoćene kralestwo) bě britiski basnik, komponist, gitarist a spěwar rockowe skupiny T. Rex.

Monmouth

Monmouth (walizisce Trefynwy) je město w Zjednoćenym kralestwje. Leži nad zliwom rěkow Wye, Monnow a Trothy w juhowuchodnym dźělu Waliziskeje, dwaj kilometraj zapadnje hranicy z Jendźelskej. Waliziska stolica Cardiff leži něhdźe 58 kilometrow na juhozapad a wulkobritaniska stolica London něhdźe 200 kilometrow na wuchod. Monmouth ma nimale dźewjeć tysac wobydlerjow a je lokalny centrum wikowanja, kultury a wukubłanja.

Monmouth je tež hłowne město historiskeho hrabinstwa Monmouthshire.

One London

One London běše mała prawicarska strona w Zjednoćenym kralestwje, kotraž eksistowaše jenož wot 2005 do 2008. Wona wobsteješe z něhdyšich zapósłancow strony United Kingdom Independence Party. Předsyda běše Damian Hockney.

Peter O'Toole

Peter Seamus Lorcan O'Toole (* 2. awgusta 1932 w Connemarje, † 14. decembra 2013 w Londonje) bě irski dźiwadźelnik a filmowy hrajer.

Phil Collins

Philip David Charles „Phil“ Collins (* 30. januara 1951 w Chiswick, London) je britiski bubonar, spěwar, spěwytwórc, producent, dźiwadźelnik a awtor kaž tež komponist filmoweje hudźby.

Wón je znaty jako bubonar a spěwar skupiny Genesis (1970–1996) kaž tež jako solowy wuměłc a słuša z wjace hač 250 milionami předatych zynkonošakow k najwuspěšnišim popowym wuměłcam na swěće.

Collins bě trójce woženjeny a ma pjeć dźěći.

Rostliny

Rostliny (Plantae) tworja swójski swět znutřka domena žiwochow z bańkowym jadrom a bańkowej membranu (Eukaryoty). Po dźensnišich trochowanjach eksistuje něhdźe 500.000 rostlinskich družinow. Z nimi so zaběra wědomostnje disciplina botaniki.

Historisce so je definicija zapřijeća rostlina přeměniła. W tu wužiwanej systematice po Adl et al. so rostliny z twjerdźowymi rostlinami (embryophyta) na jednu runinu sadźa. K rostlinam so liča mochi a žiłowe rostliny.

Zjednoćene kralestwo

Zjednoćene kralestwo Wulkobritaniskeje a Sewjerneje Irskeje (jendźelsce United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, ze skrótšenku UK) je kupowy stat w sewjerozapadnej Europje. Britiske kupy wobdawa na wuchodźe Sewjerne morjo a na zapadźe Atlantiski ocean. Wot twjerdźe je dźělena přez Ärmelski kanal. Zjednoćene kralestwo tworja Jendźelska, Šotiska, Waliziska na kupje Wulkobritaniska) a Sewjerna Irska na sewjeru Irskeje kupy. Knježerstwowa struktura je konstitucionalna monarchija, kotrejež hłowa je kralowna Hilžbjeta II..

Najwjetša rěč w Zjednoćenym kralestwje je jendźelšćina, nimo toho rěči so pak tež walizisce a šotisko-gelsce.

W druhich rěčach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.