Mo-yi

Mo-yi he tshṳ-ngien ke fo-phín fe̍t-tsá fu̍k-vu kâu-von. Mo-yi ya-nèn pûn tshṳ̂n-tso Sông-ngia̍p. Mo-yi he tshôi yit-ke Sṳ-tshòng tsin-hàng ke. Chui ngièn-sṳ́ ke mo-yi hìn-sṳt he tshṳ̍t-tsiap kâu-von fo-vu̍t fe̍t-he fu̍k-vu. Hien-thoi kîm-tshièn ke tshut-hien thai-thai kién-fa lâu tshiuk-tsin mo-yi. Lióng-ke Mo-yi-tsá tsṳ̂-kiên ke mo-yi tshṳ̂n-tso sûng-piên mo-yi. Mo-yi tshut-hien ke ngièn-yîn tsung-tô.

Accarias de Sérionne - Intérêts des nations de l'Europe, dévélopés relativement au commerce, 1766 - 5790093
Intérêts des nations de l'Europe, dévélopés relativement au commerce, 1766
Amsterdam

Amsterdam he Hò-làn sú-tû khi̍p chui-thai sàng-sṳ, vi-yî kâi koet sî-phu sén-fun pet Hò-làn sén. Kîn-kí 2008-ngièn 1-ngie̍t ke thúng-kie-sú-kí, liá chho sàng-sṳ ngìn-khiéu tha̍t 747,290 ngìn; yì kâi sàng-sṳ só chhú ke Randstad tû-sṳ khiên, thai-yok-yû 670 van-ngìn-khiéu, he Êu-chû thi 6 thai tû-sṳ khiên.

Khì miàng-chhṳ̂n ngièn yî Amstel dam, liá péu mìn liáu kâi sàng-sṳ ke hí-ngièn: yit-ke vi-yî Amstel-hò sông ke súi pa, chit kîm Dam kóng-chhòng tsí. 12 Sṳ-ki vân-khì yit-ke séu n̂g chhûn kien yî chhṳ́, yì heu yù yî mo-yi ke sín mâng fat-chán, Amsterdam chhai Hò-làn Vòng-kîm sṳ̀-thoi yit chhiok yì sṳ̀n-vì sṳ-kie sông chui chhùng-yeu ke kóng-khiéu. Chhai nâ ke sṳ̀-thoi, kâi sàng he kîm-yùng fò chon sa̍k ke chûng-sîm. 19 fò 20 Sṳ-ki, kâi sàng Khok-chán, hí-tô sîn ke kiê fông lâu khiûn kau chhu tshe̍t khî hìn-sṳ̀n.

Amsterdam he Hò-làn ke kîm-yùng fò vùn-fa sú-tû . Hí-tô Hò-làn Thai-hîn kî-kèu ke Chúng-phu tû sat yî chhṳ́, khì-chûng pâu-koat Philips fò ING tén 7 kâ sṳ-kie 500 khiòng khî-ngia̍p ke Chúng-phu . Chok-vì fàm êu kâu-yi só ke yit phu-fûn, Amsterdam chṳn-khèn kâu-yi-só chhô-lo̍k yî sàng-sṳ chûng-sîm. Amsterdam yû hó-tô lî-yû kín tiám, pâu-koat Li̍t-sṳ́ yû-kiú ke Yun-hò mióng, Hò-làn koet-kâ Pok-vu̍t kwón, Van Gogh Pok-vu̍t-kwón, Anne Frank chṳ̂ kâ, fùng tên khî yî-khi̍p hí-tô thai-mà kâ-pî kwón. Mî-ngièn yû thai-yok 420 van yû-hak lòi chhṳ́ kôn-kông .

Bangkok

Bangkok (Thai-ngî:กรุงเทพมหานคร) he Thai-koet sú-tû, ya-he Thai-koet chṳn-chhṳ, kîn-chi, mo-yi, vùn-fa, sa-fi, khô-kî, kau-yuk lâu kok fông-mien chûng-sîm

Bengal-vân

Bengal-vân (Bay of Bengal) he Yin-thu-yòng pet-phu ke yit-ke hói-vân, sî-lìm Yin-thu pan-tó, tûng-lìm chûng nàm pan-tó, pet lìm Mén-thien fò Bangladesh, nàm chhai Sri Lanka chṳ Sumatra yit sien lâu Yin-thu-yòng pún thí siông kâu, kîn Malacca Hói-hia̍p lâu siàm lò vân fò Nàm Chûng-koet Hói siông-lièn. Khôn yok 1600 kûng-lî, mien-chit 217 van phìn-fông kûng-lî; súi chhṳ̂m 2000-4000 mí, nàm-phu kha chhṳ̂m; yàm thu 30-34‰.

Yèn-ngan koet-kâ yû Yin-thu, Bangladesh, Mén-thien, Thai-koet, Sri Lanka, Mâ-lòi-sî-â fò Yin-nì.

Yin-thu fò Mén-thien ke yit-sia chú-yeu hò-liù kiûn liù ngi̍p Bengal-vân, chho̍k-miàng ke thai hò yû: Hèn-hò, Brahmaputra-hò, Irrawaddy-kông, Salween-kông, Krishna-hò tén-tén. Bengal-vân chûng chho̍k-miàng ke tó-yí pâu-koat Sri Lanka, Andaman Khiùn-tó, Nicobar Khiùn-tó, Phuket tén.

Bengal-vân yèn-ngan mo-yi fat-tha̍t, chú-yeu kóng-khiéu yû: Yin-thu ke Kolkata, Chennai, Puducherry, Bangladesh ke Chittagong, Mén-thien ke Yangon, Mawlamyine, Thai-koet ke Phuket, Mâ-lòi-sî-â ke Pulau Pinang, Yin-nì ke Banda Aceh, Sri Lanka ke Jaffna tén-tén.

Chhai Yîn-vùn

Chhai Yîn-vùn (蔡英文, 1956-ngièn 8-ngie̍t 31-ngit – ) Thòi-vân ho̍k-chá khi̍p chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t, Phìn-tûng-yen Piông-sân-hiông Fûng-kóng ngì, chên-ngim Mìn-chú Chin-phu-tóng thi sṳ̍p-ngi kài lâu thi sṳ̍p-sâm kài tóng chú-sit, Chûng-fà Mìn-koet Hàng-chṳn-yen Fu-yen-chóng, Sêu-pó-fi chú-ngim ve-yèn, Liu̍k-ve-fi chú-ngim ve-yèn, Li̍p-fap ve-yèn, Chúng-thúng-fú Koet-chhet Ku-mun, Koet-ôn-fi chṳ-sûn ve-yèn, Koet-li̍p Chṳn-chhṳ Thai-ho̍k kau-su. Chhut-sên yî Thòi-pet-sṳ Chûng-sân-khî, fu-chhîn he Hak-kâ-ngìn, mû-chhîn he Mên-nàm-ngìn, Â-phô he Phài-vân-chhu̍k ngièn-chhu-mìn.

Kì chhai 2016-ngièn 1-ngie̍t 16-ngit tông-sién Chûng-fà Mìn-koet ke chúng-thúng.

Fuk-chû-sṳ

Fuk-chiu-sṳ (Fuk-chiu-fa: Hók-ciŭ) , he Chûng-koet Fuk-kien-sén ke sén-fi, tshai Fuk-kien-sén tûng-phu ke Fuk-chiu phùn-thi song, sṳ-khî ngìn-khiéu lióng-pak tshit-sṳ̍p-yit van, he Fuk-kien chui-thai ke sàng-sṳ Tông-thi kî-mìn ke mû-ngî he Fuk-chiu-fa. Fuk-chiu kien-sàng yí-kîn yû lióng-tshiên lióng-pak tô-ngièn, he Chûng-koet koet-kâ li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng, li̍t-sṳ́ song tshòng-khì tsok-vì Fuk-kien ke tsṳn-tshṳ chûng-sîm, Chûng-koet tûng-nàm yèn-hói tshung-yeu ke mo-yi kóng-héu lâu hói-song Sṳ̂-chhù-chṳ̂-lu ke mùn-fu, thùng-sṳ̀ ya-he tshung-yeu ke vùn-fa chûng. Tshai khiun hien-thoi sṳ́ song, kì he Chûng-koet chui-tsó khôi-fong thûng-sông ke ńg-ke sàng-sṳ tsṳ̂-yit, yu-he Chûng-koet khiun-thoi hói-kiûn ke yèu-làm lâu kûng-ngia̍p, khô-kî fat-ngièn thi. Kîn-kí kôn-fông thúng-kie, Fuk-chiu he sâm-pak tô-van hói-ngoi Fà-ngìn ke tsú-si̍t thi, he Fuk-kien tsú-yeu ke khièu-hiông tsṳ̂-yit.

Gdańsk

Kak-than-sṳ̂-khiet (Pô-làn-ngî: Gdańsk; Tet-ngî: Danzig), he Pô-làn Pô-mî-là-nì-â-sén ke Sén-fi, ya-he kâi-koet pet-phu yèn-hói thi-khî ke chui-thai sàng-sṳ lâu chui chhùng-yeu ke hói-kóng. Chhai Hon-sat Thùng-mèn sṳ̀-thoi yî-lòi ke 600 tô ngièn kiên, Kak-than-sṳ̂-khiet sṳ́ chûng he Pô-lò-tit-hói yèn-ngan thi-khî yit-ke chhùng-yeu ke hòng-yun lâu mo-yi chûng-sîm.

Hiông-kóng-tó

Hiông-kóng-tó (香港島), mien-tsit yok 78.40 phìn-fông kûng-lî, he pâu-hàm Kiú-liùng pan-tó, Sîn-kie tshai-nui Hiông-kóng ke tsú-yeu tsû-sṳ̀n phu-fun. Kì he Hiông-kóng Thai-yí-sân yî-ngoi thi-ngi thai tó-yí. Hiông-kóng-tó he Hiông-kóng khôi-fèu chui-tsó fat-tsán ke thi-khî, tó-song yû Hiông-kóng ke sông-ngia̍p lâu tsṳn-tshṳ tsûng-sîm. Yîn-koet tshṳ̍t-mìn-tsá chui-tshû kî-tshu ke thi-fông Vì-tô-li-â Sàng tshiu-tshai Hiông-kóng-tó pet-ngan. Hiông-kóng-tó lâu Kiú-liùng Pan-tó tsṳ̂-kiên ke hói-kóng yî Vì-tô-li-â ńg-vòng miang-miàng, tshṳ̂n-tso Vì-tô-li-â Kóng, he yî-tshièn tsin-tshut Hiông-kóng ke Mo-yi sòn-tsak thìn-phok ke kóng-héu. Hiông-kóng-tó song tsui-kô ke sân-fûng he Thai-phìn-sân, hói-pha̍t 554-mí.

Ireland

Ireland Khiung-fò-koet (Ireland-ngî : Poblacht na hÉireann; Yîn-ngî: Republic of Ireland), thûng-chhṳ̂n Ireland (Ireland-ngî : Éire; Yîn-ngî: Ireland), he yit-ke Êu-chû koet-kâ, Êu-mèn Sṳ̀n-yèn-koet chṳ̂-yit, vi-yî Êu-chû sî Pet-hói ngan ke Ireland Tó, yok cham kâi tó nàm-phu ke 5/6 mien-chit. Chhûn yì tûng-pet-phu ke 1/6 mien-chit su̍k-yî Yîn-koet, chhṳ̂n Pet Ireland. Sú-tû vi-yî Oi-ngì-làn tó tûng-phu ke Dublin. Oi-ngì-làn chhai 2011-ngièn khiung kie yû 458 van-ngìn-khiéu, he yit-ke Ngi-fi Khiung-fò chṳ koet-kâ. Chhṳ́-ngoi Ireland ya-he Êu-chû lièn-mèn, Êu-chû lî-sṳ-fi, kîn-chi ha̍p-chok lâu fat-chán, sṳ-kie mo-yi chû-chṳt fò Lièn-ha̍p-koet chû-chṳt ke sṳ̀n-yèn.

Ireland Khiung-fò-koet sṳ̀n-li̍p yî 1922-ngièn ke Ireland Chhṳ-yù pâng, kiet-suk liáu Thai-Yîn Ti-koet ke thúng-chhṳ, thu̍k-li̍p chan-châng heu chhiâm-thin liáu Yîn-koet Ireland Thiàu-yok, Ireland thu̍k-li̍p, than tûng-pet-fông ke ke liâng-thú sién-tho̍k ki-sa liù chhai Lièn-ha̍p Vòng-koet nui, hìn-sṳ̀n liáu Pet Ireland.

Hièn-fap kûi-thin koet miàng vì Ireland, than-he liá-ke miàng-sṳ chhai ngoi-kâu sông yû sṳ̀-hèu yû châng-ngi, fap-thin yî Ireland Khiung-fò-koet (Ireland-ngî : Poblacht na hÉireann) lòi ki shu̍t koet-kâ.

Kielce

Khái-ngì-chhái (Pô-làn-ngî: Kielce) he Pô-làn Sṳn-sṳ̍p-sṳ-sén Sén-fi, vi-yî Pô-làn tûng-nàm-phu Sṳn-sṳ̍p-sṳ Sân-mak Silnicą hò-pán, khî-vet kîn-chi, lî-yû lâu mo-yi fi-chán chûng-sîm. Kîn-kí 2010-ngièn 12-ngie̍t 31-ngit thúng-kie sú-kí, yû ngìn-khiéu 203804 ngìn. Hot-khî nui yû 5 ke chhṳ-yèn pó-fu-khî. Khái-ngì-chhái vi-yî Fà-sâ lâu Khiet-là-khô-fû chṳ̂-kiên ke kâu-thûng chûng-ki-tiám. He chhùng-yeu ke kâu-thûng tû-sṳ.

Mien-chit 109.65 phìn-fông chhiên-mí (2010-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit sú-kí)

Khái-ngì-chhái Li̍t-sṳ́, vùn-fa chûng-sîm vi-yî Galicia pet-phu ke Sandomierz. Khái-ngì-chhái fông-ngièn kóng-fàm yin-yung-yî nàm-phu khi̍p chûng-phu thi-khî. Pún-thi-khî thi-sṳ chhâ-phe̍t kha thai, chhiùng hói-pha̍t 260-mí to 408-mí put-tén.

Ngoi-kâu

Ngoi-kâu (Diplomacy) he yit-ke koet-kâ, sàng-sṳ fe̍t chû-chṳt tén chhai Koet-chi kôan-he sông ke fa̍t-thûng, khì muk-tit chhai yî kien-li̍p nèn-kèu mân-chiuk pí-chhṳ́ sî-khiù ke kôan-he. Yì fu phai sṳ́ chiet, chin-hàng thàm-phan, fi-thàm. Yit-pân lòi-kóng ngoi-kâu he koet-kâ chṳ̂-kiên thûng-ko ngoi-kâu kôn-chhiu fò-phìn, vùn-fa, kîn-chi, mo-yi fe̍t chan-châng tén mun-thì chin-hàng hia̍p-sông ke ko-chhàng thí-hì. Yit-pân lòi-kóng Koet-chi thiàu-yok sú-siên he yù ngoi-kâu-kôn hia̍p-sông yì sṳ̀n, yèn-heu yù koet-kâ ke Chṳn-chhṳ-kâ phî-chún chhiâm-shù sâng háu ke. Koet-kâ, Koet-chi kiên ke ngoi-kâu vì pâng kâu fe̍t koet kâu, sàng-sṳ, sàng chi kiên ke ngoi-kâu vì yû-hó sàng-sṳ.

Queensland

Queensland (State of Queensland), vi-yî Au-chû ke tûng-pet-phu, mien-chit he Au-chû ke thi-ngi thai chû, ngìn-khiéu phài-miàng chhiòn Au-chû thi-sâm. Kîn-kí 2007-ngièn 12-ngie̍t thúng-kie, Queensland ngìn-khiéu yí-kîn thu̍t-pho 4,380,000 ngìn, cham-hi chhiòn-koet chúng ngìn-khiéu ke 20%. Queensland thi-yit thai sàng vi sú-fú Brisbane, ngìn-khiéu 1,007,900 (2007-ngièn 3-ngie̍t sú-kí) , thai tû-fi-khî ngìn-khiéu yok lióng-pak-van. Thi-ngi thai sàng he kôn-kông chhung-chṳ́n Gold Coast, ngìn-khiéu 58.3-van (2007-ngièn 10-ngie̍t sú-kí)

Queensland yû siông-tông kóng-thai ke thi-khî vi-yî ngie̍t-tai, sṳn-sán khóng-vu̍t lâu súi-kó, kî-mìn ngie̍t-oi yun-thung, su yû "Yòng-kông chṳ̂ chû" (Sunshine State) ke mî-chhṳ̂n.

Queensland yî nùng-ngia̍p vi chú-yeu mo-yi sán-phín, vi Au-chû ngiù-nen, kâ-pî, yên-chhó, thì-thèu, muk-chhòi, thèu-lui, phìn-kó, khiûng-tsiâu, vòng-lî, muk-kôa, Lai-kî, Mong-kó, kuk-vu̍t, kâm-tsà, mièn-fâ tén sán-phín ke chú-yeu sán-thi.

Sî-pân-ngà Ti-koet

Sî-pân-ngà Ti-koet (Sî-pân-ngà-ngî: Imperio Español) he sṳ-kie sông thi-yit phî chṳ̂n-chṳn yi-ngi sông ke chhiòn-khiù ti-koet lâu chhṳ̍t-mìn ti-koet chṳ̂-yit, ya-he sṳ-kie li̍t-sṳ́ sông chui-thai ke ti-koet chṳ̂-yit. 16 Sṳ-ki chûng, Sî-pân-ngà lâu Phù-thò-ngà he Êu-chû fàn-khiù thâm-hiám lâu chhṳ̍t-mìn khok-chông ke siên-fûng, pin-chhai kok thai hói-yòng khôi-chak mo-yi lu-sien, sṳ́-tet mo-yi fàn-yùng, lu-sien chhiùng Sî-pân-ngà vàng-khiam Thai-sî-yòng to Mî-chû, chhiùng Me̍t-sî-kô vàng-khiam Thai-phìn-yòng, kîn-ko Fî-li̍t-pîn Tûng-Â. Sî-pân-ngà chṳ̂n-fu̍k-chá fí-me̍t Aztec, Inca Ti-koet lâu Maya vùn-mìn, pin tui Nàm-pet Mî-chû thai-phién liâng-thú yúng-yû siên-chhṳ̂n. Sî-pân-ngà chhai 16 chṳ 17 Sṳ-ki kiên kîn-li̍t khì vùn-fa vòng-kîm ngièn-thoi.

Sông-ngia̍p

Sông-ngia̍p he yit-tsúng yû tsû-tsṳt ke thì-kiûng ku-hak só-sî ke vu̍t-phín lâu fu̍k-vu ke yit-tsúng hàng-vì. Tsûng-vùn tsṳ̂ "Sông-ngia̍p" hàm-yi tsṳ́-tsak Sa-fi fûn-kûng tshut-hien ke yû tsû-tsṳt ke Mo-yi hàng-vì, hien-thoi tsṳ́-tsṳ́ liù-thung liâng-thú ke só-yû sán-ngia̍p, tô-kâ lâu mo-yi ha̍p-tshṳ̂n "Sông-ngia̍p Mo-yi". Tô-su ke Sông-ngia̍p hàng-vì he thûng-ko sṳ̀n-pún yî-song ke ka-tshièn mai-tshut sông-phín fe̍t-tsá fu̍k-vu yàng-li.

Sṳ-kie Mo-yi Chûng-sîm

Sṳ-kie Mo-yi Chûng-sîm (1973-ngièn-2001-ngièn kiú-ngie̍t sṳ̍p-yit-ngit) ngièn-pún he Mî-koet Néu-Yok ke thi-phêu tsṳ̂-yit, tshai Néu-Yok Màn-hâ-tun-tó song, 2001-ngièn kiú-ngie̍t sṳ̍p-yit-ngitfat-sên ke Kiú-yit-yit Sip-kit Sṳ-khien chûng tó-thap.

Sṳ̂-chhù-chṳ̂-lu

Liá-piên "Sṳ̂-chhù-chṳ̂-lu" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"絲綢之路" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

Sṳ̂-chhù-chṳ̂-lu, chṳ́ chhiùng song-kú khôi-sṳ́ liu̍k-siu̍k hìn-sàng ke, phiên khi̍p Êu-Â thai-liu̍k ke chhòng-thù sông-ngia̍p mo-yi lâu Vùn-fa kâu-liù sien-lu ke chúng-chhṳn.

Sṳ̂-chhù chṳ̂ lu he yèn-sien kok-koet khiung-thùng chhiuk-chin kîn-mo fat-chán ke sán-vu̍tm, pin sṳ̀n-kûng chiong tûng-sî fông chṳ̂-kiên chui-heu ke chû-liàm hiên-khôi. Chhiùng-chhṳ́, liá-thiàu lu-sien phî chok-vì kok-koet sṳ́-chá、sông-ngìn yèn-tén tho-lu. Liá-thiàu tûng-sî thûng-lu, chiong Chûng-koet、Sî-chhòng lâu Â-lâ-pak、Pô-sṳ̂-vân kín-me̍t lièn-kiê chhai yit-hí. Kîn-ko kí-ke sṳ-ki ke put-thon nú-li̍t, Sṳ̂-chhù chṳ̂ lu hiong sî chhûn-chán to-liáu Thi-chûng-hói. Kóng-ngi sông Sṳ̂-lu ke tûng-thon yí-kîn to-tha̍t Hân-koet、Ngit-pún, sî-thon chṳ Fap-koet、Hò-làn. Thûng-ko hói-lu hàn khó tha̍t Italy、Âi-khi̍p, sṳ̀n-vì Â-chû lâu Êu-chû、Fî-chû kok-koet Kîn-chi Vùn-fa kâu-liù keyû-ngì chṳ̂ lu。

Ted Cruz

Ted Cruz (1970-ngièn 12-ngie̍t 22-ngit - ) he Mî-koet chṳn-chhṳ-kâ lâu Tet-khiet-sat-sṳ̂ Chhâm-ngi-yèn. Kì he chhai 2016-ngièn Khiung-fò-tóng thai-sién thì-miàng vì Mî-koet Chúng-thúng hèu-sién-ngìn. 1992-ngièn Ted Cruz yî Phú-lìm-sṳ̂-tun Thai-ho̍k pit-ngia̍p. Kì chhai Lièn-pâng Mo-yi Ve-yèn-fi chṳn-chhet kûi-va̍k phan-kûng-sṳt chok chú-ngim. Chhiùng 2004-ngièn to 2009-ngièn, Cruz ya-he Mî-koet O-sṳ̂-tin Tet-khiet-sat-sṳ̂ Thai-ho̍k Fap-ho̍k-yen Kau-su.

Thai-yîn Ti-koet

Liá-piên "Thai-yîn Ti-koet" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"大英帝國" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

Thai-yîn Ti-koet (Yîn-ngî: British Empire), he yit-ke yî Yîn-koet tsok-vì tsûng-sîm ke tshiòn-khiù Ti-koet, tshai ngi-sṳ̍p sṳ-ki tshû ke tín-sṳn sṳ̀-khì, tshiòn sṳ-kie yû thai-yok ńg-yi ngìn, ya tshiu-he tông-sṳ̀ tshiòn-khiù ngìn-khiéu ke yok si-fûn tsṳ̂-yit, tû-he liá-tsak ti-koet ke tsṳ́-mìn, liâng-thú mien-tsit tset-yû yok sâm-tshiên sâm-pak liuk-sṳ̍p tshit van phiàng-fông kûng-lî, he sṳ-kie liu̍k-thi tsúng mien-tsit ke si-fûn tsṳ̂-yit. To-liáu ngi-sṳ̍p sṳ-ki tsûng-khì, Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan kiet-suk tsṳ̂-heu, sùi-tén tshiòn-khiù Mìn-tshu̍k tsú-ngi yun-thung ke hîn-hí lâu Yîn-koet ngit-tshiam sṳt-mì ke koet-li̍t, Thai-yîn Ti-koet tak-tshiam ngá-kié. Kîm-ngit, Yîn-koet lâu thai-phu-fun ke tshièn tshṳ̍t-mìn-thi koet-kâ tsû-sṳ̀n yit-ke koet-tsi-sin ke tsû-tsṳt Thai-yîn Koet-hia̍p, than-he lâu Thai-yîn Ti-koet mò-tsai siông-thùng-ke he, Yîn-koet vù-fap tshai tsṳn-tshṳ, ngoi-kâu, kîn-tsi tén kok-kok fông-mien tshṳ̍t-tsiap yáng-hióng Yîn-lièn-pâng ke khì-thâ sṳ̀n-yèn.

Thai-yîn Ti-koet ke hìn-sàng he sâm-pak tô-ngièn lòi mo-yi, yì-sái, lâu vú-li̍t tsṳ̂n-fu̍k ke kiet-kó, khì-kiên ya-yû fò-phìn ke sông-ngia̍p ngoi-kâu fa̍t-thung. Ti-koet ke liâng-thú phiên-mân yî-khi̍ pâu-hàm Nàm-khi̍t-chû tshai-nui ke tshit-thai chû, si thai-yòng, tshai 1890-ngièn tsṳ 1900-ngièn kiên tha̍t-tó chui kô-fûng.

Thai-yîn Ti-koet tshai tshiòn sṳ-kie fam-vì nui hia̍p-tshu tshòn-pô Yîn-koet ke kî-su̍t , sông-ngia̍p, ngî-ngièn lâu kón-lî mù-yong.

Venezia

Venezia (Veneto-ngî: Venezsia; Yi-thai-li-ngî: Venezia; Friulia-ngî: Vignesie; Là-tên-ngî: Venetia; Yîn-ngî: Venice) he Yi-thai-li tûng-pet-phu chho̍k-miàng ke lî-yû lâu kûng-ngia̍p sàng-sṳ, ya-he Veneto thi-khî ke Sú-fú. ngìn-khiéu yok 271,251 ngìn (2004-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit). Venezia lâu Padova, Treviso chû-sṳ̀n Padova-Treviso-Venezia thi-khî (ngìn-khiéu yok 1,600,000 ngìn). Luigi Barzini chên chhai New York sṳ̀ po hìn-yùng kì "mò ngì he chui mî li ke ngìn chho tû-sṳ ", sṳ̀-thoi sien sông ya chhṳ̂n chan vî nì sṳ̂ he Êu-chû chui long màn ke sàng-sṳ chṳ̂-yit.

Venezia sṳ khî hâm-koi Ngi-thai-li tûng-pet-phu Adriatic-hói yèn-ngan ke Venezia sit fù ke 118 ke tó-yí lâu lìn khiûn yit-ke pan-tó. Liá-ke hâm súi sit fù fûn-pu chhai Po Hò lâu Piave-hò chṳ̂-kiên ke hói-ngan sien.

Venezia chên-kîn he Venezia Khiung-fò-koet ke chûng-sîm, sṳ̍p-sṳ kiûn chin-hàng sṳ̍p-sṳ-kiûn tûng-chṳ̂n sṳ̀ ya chên chhai liá-vi si̍p kiet, yì-chhiâ ya-he 13 Sṳ-ki chṳ 17 Sṳ-ki ma̍t yit-ke fî-sòng chhùng-yeu ke sông-ngia̍p (yû-khì he hiông-liau mo-yi, liòng-sṳ̍t lâu mô phì mo-yi) lâu ngi-su̍t chhùng chṳ́n. Heu-lòi yîn-vì Thú-ngí-khì ngìn tui Thi-chûng-hói tûng piên ke khúng-chṳ chhiuk sṳ́ Êu-chû koet-kâ chhìm-tsáu khì-thâ hòng-sien ke yu̍k mong, Venezia yîn-chhṳ́ sṳt-hi liáu thai phu-fûn ke chhùng-yeu sin lâu yáng-hióng li̍t.

Viking-ngìn

Vì-kîn-ngìn (Kú Nok-ngì-sṳ̂-ngî : víkingr) he Nok-ngì-sṳ̂-ngìn ke yit-kî (sṳ̂-khâm-tit-nâ-vì-â ngìn), kì-têu he chhiùng Kûng-ngièn 8 Sṳ-ki to 11 Sṳ-ki chhîm yéu pin chhṳ̍t-mìn Êu-chû yèn-hói fò Yîn-koet tó-yí ke Thâm-hiám-kâ, vú sṳ, sông-ngìn fò hói tho. Khì chiuk chiak phiên-khi̍p chhiùng Êu-chû Thai-liu̍k chṳ pet khi̍t kóng-fat kiong vet, Êu-chû liá yit sṳ̀-khì pûn chhṳ̂n-vì “vì kîn sṳ̀-khì”. Liá thon sṳ̀-kiên Pet-Êu ke kiûn-sṳ, mo-yi khi̍p ngìn-khiéu khok-chông he sṳ̂ khâm ke nâ vì â, Put-lie̍t-tiên Khiùn-tó, sî sî lî, Ngò-lò-sṳ̂ khi̍p Êu-chû khì-thâ thi-khî chûng-kú sṳ̀-khì Li̍t-sṳ́ ke yit-ke chhùng-yeu Ngièn-su .

Chhai Yîn-ngî chûng, vì kîn ngìn liá-ke chhṳ̀ he chhiùng 18 Sṳ-ki ke chhòn khì ku-sṳ chûng yín ngi̍p ke, yû yit-chúng sot fap ngin-vì khó-nèn he lòi-ngièn yî kú-thoi Pet-Êu ngìn ke kú Pet-Êu ngî ngî-ngièn, “vik” yi-sṳ̂ he “ hói-vân ”, “ing” yi-sṳ̂ he “ chhiùng …… lòi ”, kâ hí-lòi “ vì kîn ” yi-sṳ̂ he chhai hói-vân chûng chhiùng sṳ mêu-chúng sṳ, “vikingr” he chhai hói-vân chûng chhiùng sṳ liá-chúng sṳ ke ngìn. Nang yit-chúng sot fap ngin-vì he lòi-ngièn yî kú Yîn-ngî “wíc” yi-sṳ̂ he “ chin-hàng mo-yi ke sàng-sṳ ”, yîn-vì heu-lòi phu-fûn vì kîn ngìn thin-kî to Put-lie̍t-tiên tó, pin fò tông-thi ngìn chin-hàng mo-yi. Kì-têu chhai Kûng-ngièn 800 to 1070-ngièn chhú-yî thúng-chhṳ thi-vi, tui hói sông kâu-thûng kèu-sṳ̀n vî-hia̍p.

Khì-thâ ngî-ngièn

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.