Lò-mâ Ti-koet

Lò-mâ Ti-koet (Kûng-ngièn-chhièn 27-ngièn — 476-ngièn), he kú-thoi Lò-mâ vùn-mìn ke yit-ke kiê-ton, he yit-ke chôn-chṳ ke chṳn-thí.

Lò-mâ Ti-koet khó-yî yung-lòi péu-sṳ só-yû chhai Lò-mâ thúng-chhṳ chṳ̂-ha ke thú-thi. Lò-mâ ke khok-chông hó-sṳ́ Lò-mâ chhêu-chhut liáu yit-ke sàng-pâng ke kôn-ngiam, sṳ̀n-vì yit-ke ti-koet. Lò-mâ Ti-koet chúng-khiung khúng-chṳ thai-yok ńg-pak kiú-sṳ̍p phiàng-fông kûng-lî ke thú-thi, he sṳ-kie kú-thoi Li̍t-sṳ́ sông chui-thai ke koet-kâ chṳ̂-yit.

Roman Empire map-3
Lò-mâ Ti-koet
7-ngie̍t 25-ngit

7-ngie̍t 25-ngit he Gregorius La̍k-fap ngièn tî-tú ke thi 206 ngit (yùn-ngièn thi 207 ngit), lì ngièn-mî hàn-yû 159 ngit .

Alsace

Alsace (Fap-ngî: Région Alsace) he Fap-koet tûng-phu yit-chak thi-khî ke miàng-chhṳ̂n, kì pûn Rhin-hò nàm-pet fûn-khôi sṳ̀n lióng-ke phu-fun: pet-phu ke Hâ Rhin-sén lâu nàm-phu ke Sông Rhin-sén. Kú-thoi he Fap-làn-khiet Vòng-koet ke yit-phu-fun, chok-vi Hâ-pu-sṳ̂-páu Kâ-chhu̍k ke fap-ngièn-thi, chhai Sṳ̍p-chhit Sṳ-ki yî-chhièn phu-fun liâng-thú kûi-su̍k Fap-koet, phu-fun liâng-thú kûi-su̍k Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ Ti-koet.

Augustus

Augustus (Là-tên-ngî: Imperator Caesar Divi F. Augustus, chhièn 63-ngièn 9-ngie̍t 23-ngit -14-ngièn 8-ngie̍t 19-ngit), ngièn-miàng Gaius Octavius Thurinus, he Lò-mâ Ti-koet ke khôi-koet kiûn-chú, thúng-chhṳ Lò-mâ chhòng-tha̍t 43-ngièn. 14-ngièn 8-ngie̍t, chhai kì hi-sṳ heu, Lò-mâ Ngièn-ló-yen chiông 8-ngie̍t chhṳ̂n-vì “Augustus” ngie̍t, liá ya-he Êu-chû ngî-ngièn chûng 8-ngie̍t ke lòi-ngièn.

Yit-pân ngin-vì Octavius he chui ví-thai ke Lò-mâ fòng-ti chṳ̂-yit. Sûi-yèn kì pó-chhṳ̀ liáu Lò-mâ Khiung-fò-koet ke péu-mien hìn-sṳt, than-he sa chok-vì yit-vi thu̍k-chhài-chá, thúng-chhṳ Lò-mâ chhòng-tha̍t si-sṳ̍p-ngièn yî-sông. Kì kiet-suk liáu yit-ke sṳ-ki ke nui-chan, sṳ́ Lò-mâ Ti-koet chin-ngi̍p siông-tông chhòng yit-thon fò-phìn, fàn-yùng ke fî-fông sṳ̀ -khì. Li̍t-sṳ́ ho̍k-kâ thûng-sòng yî kì ke thèu-hâm “Augustus” (“ chûn-chhùng ” ke yi-sṳ̂) lòi chhṳ̂n-fû kì, liá-ke chhṳ̂n-ho he kì-chhai chhièn 27-ngièn ke sṳ̀ -hèu fe̍t-tet ke, nâ-sṳ̀ kì 36-se.

Octavius he Julius Caesar ke sên-sûn lâu yông-chṳ́ , pûn chang-sṳt chṳ́ -thin vì Caesar ke ki-sṳ̀n-ngìn.

Caesar (Thèu-hâm)

Caesar (Yîn-ngî: Caesar), ngièn-chhṳ yî Là-tên-ngî: Cæsar, he Lò-mâ Ti-koet Fòng-ti ke thèu-hâm chṳ̂-yit. Chhiùng Lò-mâ Khiung-fò chṳn-thí chón hîn vì Ti-koet ke ko-chhàng chûng, chhai sṳ̂n vì thu̍k-chhài-kôn ke Julius Caesar (chhièn 102-ngièn - chhièn 44-ngièn) sí-mòng chṳ̂-heu, kí-vi kú Lò-mâ chóng vok sṳ̍t khièn ke Liâng-thô-ngìn, tû siên chhṳ̂n chhṳ-kâ ki-sṳ̀n liáu Caesar kâ-chhu̍k ke miàng-ho (lâu khì ha̍p fap ke thúng-chhṳ thi-vi). Yî he "Caesar" yit-chhṳ̀ phien sṳ̀n liáu Lò-mâ Fòng-ti ke chung-tô thèu hâm chṳ̂-yit.

Chúng-thúng

Chúng-thúng he tui Khiung-fò chṳ koet-kâ Ngièn-sú ke chhṳ̂n-fû

Chúng-thúng ke Yîn-vùn yi̍t chhṳ̂n "President", chhai Yîn-vùn chûng he chṳ́ liâng-thô chá, chhai Lò-mâ Ti-koet sṳ̀-khì vì fu chṳp-chṳn kôn fe̍t hàng sén chúng tuk ke chṳt vi, pin fî chṳp-chṳn kôn. Than "President" put yit-thin he chṳn-chhṳ liâng-chhiu, mêu-sia kî-kèu fe̍t thòn-thí ke Chú-sit, fu-chit ngìn, Kûng-sṳ̂ ke chúng chhài fò Thai-ho̍k ke Káu-chhòng ya sṳ́-yung liá chhṳ̂n vi.

Constantine 5-sṳ

Constantine 5-sṳ (718-ngièn - 775-ngièn), he Tûng Lò-mâ Ti-koet fòng-ti (741-ngièn - 775-ngièn chhai-vi).

Hadrianus

Hadrianus (Là-tên-ngî: Publius Aelius Traianus Hadrianus Augustus, 76-ngièn 1-ngie̍t 24-ngit -138-ngièn 7-ngie̍t 10-ngit), Lò-mâ Ti-koet ńg-hièn-ti chṳ̂-yit, 117-ngièn -138-ngièn chhai-vi. Kì chui vì-ngìn só-tî ke sṳ-tsiak he hîn-kien liáu Hadrianus Chhòng-sàng, va̍k-thin Lò-mâ Ti-koet chhai Britannia ke pet-phu koet-kin sien. Hadrianus chhai thúng-chhṳ khì-kiên kí-fû chéu-phiên liáu lò-mâ-ti-koet ke mî-yit ke hàng-sén.

Julius Caesar

Julius Caesar (Là-tên-ngî: Gaius Julius Caesar, chhièn 100-ngièn 7-ngie̍t 13-ngit - chhièn 44-ngièn 3-ngie̍t 15-ngit), Lò-mâ Khiung-fò-koet ma̍t-khì ke kiûn-sṳ thúng-soi, chṳn-chhṳ-kâ, Yî-lio̍k kâ-chhu̍k sṳ̀n-yèn.

Caesar chhut-sṳ̂n kui-chhu̍k, li̍t-ngim chhòi-vu-kôn, thai-chi-sṳ̂, thai-fap-kôn, chṳp-chṳn-kôn, kâm-chhat-kôn, thu̍k-chhài-kôn tén chṳt. Chhièn 60-ngièn lâu Pompey, Marcus Licinius Crassus (Crassus) pi-me̍t kiet-sṳ̀n chhièn sâm-thèu thùng-mèn, sùi-heu chhut-ngim Gallia chúng-tuk, yung liáu 8-ngièn sṳ̀ -kiên chṳ̂n-fu̍k Gallia chhiòn-kin (hien-chhai ke Fap-koet), yi̍t sip-kit liáu German lâu Britain. Sî-ngièn-chhièn 49-ngièn, kì sut-kiûn cham-liâng Lò-mâ, tá-phai Pompey, si̍p-thai khièn yî yit-sṳ̂n, sṳ̍t-hàng thu̍k-chhài thúng-chhṳ, chṳ-thin liáu 《Julius-la̍k》 (Julian Calendar).

Chhièn 44-ngièn, Caesar chô-yî Marcus Junius Brutus (Brutus) só liâng-thô ke ngièn-ló-yen sṳ̀n-yèn am-sat sṳ̂n-mòng. Khái-sat sṳ̂n-heu, khì sên-sûn khi̍p yông-chṳ́ Gaius Octavius kit-phai Marcus Antonius khôi-chhóng Lò-mâ-ti-koet pin-chhiâ sṳ̀n-vì thi-yit vi ti-koet fòng-ti. Khái-sat ya-he Phû-khiet-phài lî ke fông-khoài K ngìn-vu̍t.

Justinian 2-sṳ

Justinian 2-sṳ (Lâ-tên-ngî: Flavius Iustinianus Augustus, 668-ngièn - 711-ngièn), he Tûng Lò-mâ Ti-koet fòng-ti (685-ngièn - 695-ngièn; 705-ngièn - 711-ngièn chhai-vi).

Kâ-lâ-thai-sû

Kâ-lâ-thai liá-ke miàng-chhṳ̂n chhai Pó-lò sṳ̀-thoi yû-ke yi-sṳ, yit-ke he chṳ́ Séu-â-se-â pet-phu Gaul-ngìn kî-chhu ke Kâ-lâ-thai thi-khî, yit-ke chet chṳ́ kha kóng-thai ke Lò-mâ Ti-koet ke Kâ-lâ-thai-sén, pâu-hàm nàm-phu ke Lî-kô-nì, Fut-lî-kâ thi-khî. kîn-kí Sṳ́-thù-hàng-chhon ke ki-chai, Pó-lò thi-yit chhṳ lî-hàng pu-tho sṳ̀, chên tham-fóng Kâ-lâ-thai-sén song-sut nàm-phu ke thi-fông —— Chhiong Thi̍t-pí-sàng, Lu-sṳ̂-tet-sàng, Yî-kô-ngiam tén sàng-sṳ, pin sat-li̍p kau-fi.

Kam-chhat yî pún-sû só kóng-lun ke mun-thì lâu Sṳ́-thù-hàng-chhon sṳ̍p-ńg chông ki-chai Yâ-lu-sat-lâng thai kûng fi-ngi ke chú-thì siông-thùng, sa mò thì-tó fi-ngi ke kiet-thin, Kâ-lâ-thai-sû chṳ̂n khó-nèn he siá chhai Yâ-lu-sat-lâng kûng-khôi thai-fi (kûng-ngièn 49-ngièn) chṳ̂-chhièn.

Tông-sṳ̀ Kâ-lâ-thai kau-fi su-tó Yù-thai-ngìn ke ká sṳ̂-fu ke káu-lon, yeu yín-yu kau-fi sùi-chhiùng phe̍t-chúng fuk-yîm, féu-ngin Pó-lò kekhièn-piang. Pó-lò chhù-liáu pok-chhṳt Yù-thai-phai ke chho-ngu, sot-mìn chhîn-chhú "yîn sin chhṳ̂n-ngi" ke fuk-yîm chṳ̂n-lî.

Lâ-tên-ngî

Lâ-tên-ngî (Lingua Latīna) su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne Yi-thai-li Ngî-chhu̍k, he chui-chó chhai Latium (kîm-ha Lazio) lâu Lò-mâ Ti-koet sṳ́-yung. Hien-chhai phu-fun kî-tuk-kau sṳn-chṳt ngìn-yèn khi̍p ho̍k-chá cho-tet liù-li sṳ́-yung Lâ-tên-ngî. Lò-mâ Thiên-chú-kau chhòn-thúng sông yung Lâ-tên-ngî chok-vi chṳn-sṳt fi-ngi ke ngî-ngièn lâu lî-pai ngì-sṳt yung ke ngî-ngièn. Nang-ngoi, hó-tô sî-fông koet-kâ ke thai-ho̍k yìn-yèn thì-kiûng yû-kôan Lâ-tên-ngî ke kho-chhàng. Chhai Yîn-ngî lâu khì-thâ sî-fông ngî-ngièn chhóng-chho sîn-chhṳ̀ ke ko-chhàng chûmh, Lâ-tên-ngî yit-chhṳ̍t tet-tó sṳ́-yung. Thûng-ko tui chó-khì Yi-thai-li vì-liù vùn-hien ke ngiên-kiu, khó-yî chṳn-sṳ̍t khì-thâ Yi-thai-li Ngî-chhu̍k fûn-kî ke chhùn-chhai. Lâ-tên-ngî lâu Hî-lia̍p-ngî thùng-vi yáng-hióng Êu-Mî ho̍k-su̍t lâu Chûng-kau chui-chhṳ̂m ke ngî-ngièn. Chhai Chûng Sṳ-ki, Lâ-tên-ngî he tông-sṳ̀ Êu-chû m̀-thùng koet-kâ kâu-liù ke mòi-kie-ngî, ya-he ngiên-kiu khô-ho̍k, chet-ho̍k lâu sṳ̀n-ho̍k só pit-sî ke ngî-ngièn.

Lò-mâ

Lò-mâ (Yi-thai-li-ngî: Roma) vì Yi-thai-li sú-tû, ya-he koet-kâ chṳn-chhṳ, kîn-chi, vùn-fa lâu kâu-thûng chûng sîm, sṳ-kie chho̍k-miàng ke li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng, Kú Lò-mâ Ti-koet ke fat-siông-thi, yîn kien-sàng li̍t-sṳ́ yû-kiú yì pûn nit chhṳ̂n-vì "Yún-hèn chṳ̂-sang". Khì vi-yî Yi-thai-li Pan-tó chûng-sî-phu, Thòi-pak-hò hâ-yù phìn-ngièn thi ke chhit-chho séu-sân khiu-sông, sṳ-chûng-sîm mien-chit yû 1200-tô phìn-fông kûng-lî. Lò-mâ he chhiòn sṳ-kie Thiên-chú-kau-fi ke chûng-sîm, yû cchit-pak-tô chho kau-thòng lâu siû-tho-yen, chhit-só thiên-chú-kau thai-ho̍k, sṳ-nui ke Fâm-tì-kông he thiên-chú-kau kau-chûng lâu kau-thìn ke chu-thi. Lò-mâ lâu Fu̍t-lò-lùn-sṳ̂ thùng vì Yi-thai-li Vùn-ngi Fu̍k-hîn chûng-sîm, hien-kîm yìn pó-chhùn yû siông-tông fûng-fu ke vùn-ngi fu̍k-hîn lâu Pâ-lo̍k-khiet fûng-mau; 1980-ngièn, Lò-mâ ke li̍t-sṳ́ sàng-khî pûn lie̍t-vì sṳ-kie vùn-fa vì-sán.

Milano

Milano (Yi-thai-li-ngî: Milano) he Êu-chû koet-kâ Yi-thai-li ke sî-pet-fông thai sàng, ya-he Milano-sén ke Sén-fi fò Lombardia ke Sú-fú, vi-yî Yi-thai-li ngìn-khiéu chui me̍t-si̍p fò fat-chán chhàng-thu chui-kô ke Lombardia phìn-ngièn sông. Kì he Êu-chû nàm-fông ke chhùng-yeu kâu-thûng yeu tiám, Li̍t-sṳ́ siông-tông yû-kiú, yî kôn-kông, sṳ̀ song lâu kien-chuk kín-kôn vùn-miàng yî sṳ. Milano muk-chhièn yû 132 van kî-mìn, than yì kó chiông kau khî ke kî-chhu ngìn-khiéu kie-son chhai-nui, chet chhêu-ko 810 van-ngìn, he Êu-chû sâm-thai Tû-fi-khî chṳ̂-yit. Chúng mien-chit yok-yû 1,982 phìn-fông kûng-lî, mî phìn-fông kûng-lî chhêu-ko 2,000 ngìn kî-chhu . Muk-chhièn mí làn Sṳ-chhòng vì Giuliano Pisapia.

Sṳ khî sâng-sán chúng-chhṳ̍t tsam Yi-thai-li koet-nui sâng-sán chúng-chhṳ̍t ke 4.8%, liá-ke thi-khî ya pûn chhṳ̂n-vì làm hiông tsiau (Blue Banana), he Êu-chû-ngìn khiéu chui me̍t-si̍p lâu kûng-ngia̍p chui fat-tha̍t ke thi-khî chṳ̂-yit .

Milano chui-chhû pûn Celt-ngìn tông-chûng ke Insubre-ngìn (Insubres) chhṳ̂n-vì Medhlan. Heu-lòi Lò-mâ-ngìn chhai Sî-ngièn chhièn 222-ngièn chṳ̂n-fu̍k kâi thi heu, chhṳ̂n kì vì Mediolanum. Milano yîn-chhṳ́ sṳ̀n-vì Lò-mâ Ti-koet chui fàn yùng ke thi-khî chṳ̂-yit, pin chhai 286-ngièn chṳ 402-ngièn sṳ̀n-vì sî Lò-mâ Ti-koet ke sú-tû. Milano chhai chûng Sṳ-ki sṳ̀-khì chet pûn chhṳ̂n-vì Mailand, Tet-ngî muk-chhièn yî-yèn sṳ́-yung liá-ke miàng-sṳ, kì lòi-chhṳ yî Celt-ngî ke Mid-lan, yi vì " phìn-ngièn chûng-sîm ". Napoleon 1-sṳ yî 1796-ngièn cham-liâng mí làn, pin yî 1805-ngièn chiông mí làn tông chok Yi-thai-li Vòng-koet ke sú-tû . Milano sùi-heu sṳ̀n-vì su-to O-thi-li Ti-koet só khúng-chṳ ke Lombardo-Veneto Vòng-koet sú-tû, pin yî 1859-ngièn sṳ̀n-vì Sardegna Vòng-koet ke yit-phu-fun, tak-chhiam li su̍k-yî Yi-thai-li Vòng-koet.

Pó-lò

Pó-lò (保羅, 3-ngièn — 67-ngièn; Hî-lia̍p-ngî: Παῦλος, Lâ-tên-ngî: Paulus), he Sṳ̀n só kién-sién, chiong fuk-yîm chhòn-pûn ngoi-pâng-ngìn ke sṳ́-thù, ya-phî Li̍t-sṳ́-ho̍k-kâ kûng-ngin he tui-yî chó-khì Kau-fi fat-chán kung-hien chui-thai ke sṳ́-thù. Kí yit-sên chûng chṳ-séu chin-hàng liáu sâm-chhṳ chhòng-khì ke siên-kau chṳ̂ lî-chhàng, chiuk chiak-phiên chṳ Séu-â-se-â, Hî-lia̍p, Yi-thai-li kok-thi,chhai ngoi-pâng-ngìn chûng kien-li̍p kau-fi, yáng-hióng chhṳ̂m-yén.

Pó-lò he Â-pak-lâ-hón ke heu-yí, su̍k-yî Phien-ngâ-mén kî-phai ke Yî-set-lie̍t-ngìn, he chhut-sên chhai koet-ngoi ke Yù-thai khièu-mìn, kí-ke kâ chhai Kî-li-kâ-sén ke Thai-su-sàng, liá thi-fông he tông-sṳ̀ Lò-mâ Ti-koet ke chú-yeu ho̍k-su̍t chûng-sîm chṳ̂-yit. Pó-lò ngièn-lòi ke miàng-sṳ he chhṳ̂n-fû Só-lò, yi-sṳ chhiu-he "khiù-mun" , yîn-vi chhut-sên chhai Lò-mâ Ti-koet ke chhṳ̍t-su̍k liâng-thi, kîn-kí chhut-sên-thi koet-si̍t ngièn-chet, khí-yû Lò-mâ Kûng-mìn ke sṳ̂n-fun. Pó-lò ke fu-chhîn he Fap-li-soi-ngìn, kí chóng-thai heu yu-to Yâ-lu-sat-lâng chhut-miàng ke ho̍k-chá Kâ-mâ-lie̍t mùn-hâ ho̍k-si̍p, só-yî kí chhiùng-séu su Fap-li-soi kau-mùn ke hiûn-thò, pin chiap-su-ko ngiàm-kiet ke li̍t-fap Kau-yuk. Pó-lò tui Khiu-yok Sṳn-kîn, Hî-lia̍p-vùn lâu Chet-ho̍k tû-yû chhṳ̂m-ngi̍p ke ngiên-kiu, tui kí heu-lòi sṳn-kûng lâu yû chṳ̂n-thai ke pông-chhu.

Roman Ngî-chhu̍k

Lò-màn Ngî-chhu̍k, su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne, he chhiùng Yi-thai-li Ngî-chhu̍k yén-sâng chhut-lòi ke hien-thoi ngî-chhu̍k, chú-yeu pâu-koat chhiùng Lâ-tên-ngî yên-fa yì lòi ke hien-thoi chû-ngî-ngièn. Chhâu Lò-màn Ngî-chhu̍k ngî-ngièn ke ngìn chú-yeu pâu-koat chhòn-thúng yi-ngi sông ke "Êu-chû Lâ-tên-ngìn". Lò-mâ Ti-koet ngá-kié chṳ̂-heu, ngièn-pún thúng-yit ke Lâ-tên-ngî ya sùi-tén thi-vet ke m̀-thùng yì-yèn sán-sên kok-lui fông-ngièn, chhiu-he kîm-ngit chû-ngî-ngièn ke chhṳ-hìn.

Sîn-kau

Liá-piên "Sîn-kau" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"新教" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.Kî-tuk Sîn-kau he Sṳ̍p-liuk Sṳ-ki Chûng-kau Kói-kiet yun-thung chûng thot-lì Thiên-chú-kau yì sṳ̀n-hìn ke sîn chûng-phai. Liá-ke miàng-chhṳ̀ lòi-ngièn chhṳ Tet-vùn ke Protestanten, chṳ́ 1529-ngièn Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ ti-koet kí-hàng ke ti-koet ngi-fi chûng ke séu-su fán-tui phai. Muk-chhièn chhiòn-khiù yok yû ńg-yi kiú-chhiên-van kau-thù.

Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ Ti-koet

Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ Ti-koet he 926-ngièn chṳ 1805-ngièn chhai sî-êu lâu chung-êu ke fûng-kien ti-koet. Sṳ̀n-lò chó-khì he thúng-yit koet-kâ, chung-sii-ki heu pien-sṳ̀n yit-ke sṳ̀n-ngin vòng-ti chui-kô khièn-vî ke chṳn-khièn lièn-mèn. Tet-koet-ngìn chhṳ̂n kì cho thi-yit ti-koet.

Tûng Lò-mâ Ti-koet

Tûng Lò-mâ Ti-koet he yit-ke li̍t-sṳ́ sông tî-miàng ke Ti-koet. Ti-koet vi-yî Êu-chû tûng-phu, liâng-thú chên pâu-koat Êu-Â-Fî sâm-thai chû ke Â-chû sî-phu lâu Fî-chû Pet-phu, he kú-thoi lâu Chûng Sṳ-ki Êu-chû li̍t-sṳ́ sông chui yû-kiú ke Kiûn-chú chṳ koet-kâ.

Yi-thai-li

Yi-thai-li (意大利), fe̍t-chá ham cho Ngi-thai-li (義大利), he yit-chak Êu-chû koet-kâ, chú-yeu yù vi-yî nàm êu ke Yi-thai-li pan-tó khi̍p lióng-ke vi-yî Thi-chûng-hói chûng ke tó-yí Sicilia lâu Sardegna só chû-sṳ̀n, Koet-chi thoi-ma vì IT. Yi-thai-li pet-fông ke Alpes sân thi-khî lâu Fap-koet, Sui-sṳ, O-thi-li yî-khi̍p Slovenia chiap-yòng, khì liâng-thú pâu vì chho̍k lióng-ke mì hîn koet-kâ: San Marino lâu Vatican, yì chhai Shuì-sṳ yúng-yû chho-lo̍k yî Lugano-fù fù-pán ke Campione d'Italia liá-ke kin-ngoi liâng-thú. Chhiòn-koet hàng-chṳn va̍k-fûn 20 ke Thai-khî (khì-chûng 5 ke vì Chhṳ-chhṳ-khî), 110 ke sén lâu 8,100 ke sàng-sṳ. Sú-tû vì Lò-mâ, Yi-thai-li Vòng-koet chhai 1870-ngièn chiông sú-tû sat tsì chhai chhṳ́, yì Torino (1861-ngièn -1865-ngièn) khi̍p Firenze (1865-ngièn -1870-ngièn) ya chên he Yi-thai-li Vòng-koet ke sú-tû. Kîn-kí 2009-ngièn thúng-kie, Yi-thai-li ngìn-khiéu thai-yok vì 6,020 van, liâng-thú mien-chit yok vì 301,338 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu Me̍t-thu yok mî phìn-fông kûng-lî 200 ngìn, su̍k-yî Vûn-tai hì-hèu. Yi-thai-li he Êu-chû-ngìn khiéu thi 5 tô ke koet-kâ, ngìn-khiéu chhai sṳ-kie sông phài-miàng thi 23 vi. Yi-thai-li yîn khì yúng-yû mî li ke chhṳ-yèn fûng kông fò vì sú chung-tô ke ngìn-lui vùn-fa vì-sán yì pûn chhṳ̂n-vì mî li ke koet-thu (Belpaese).

Hien-kîm ke Yi-thai-li khî-vet he yî-chhièn Êu-chû mìn-chhu̍k khi̍p vùn-fa ke yèu làm, chên yín yuk chhut Lò-mâ vùn-fa khi̍p Etrusca vùn-mìn, yì Yi-thai-li ke sú-tû Lò-mâ, kí ke Sṳ-ki yî-lòi tû-he Sî-fông sṳ-kie ke chṳn-chhṳ chûng-sîm, ya chên-kîn he Lò-mâ Ti-koet ke sú-tû. Tông Lò-mâ Ti-koet yun-lo̍k heu, Yi-thai-li chô su liáu tô-chhṳ ngoi chhu̍k ngi̍p-chhîm, pâu-koat Lombard-ngìn khi̍p Ostrogoth-ngìn tén German mìn-chhu̍k, chṳ̂-heu hàn-yû Norman-ngìn tén. Chhai kí ke Sṳ-ki heu, Yi-thai-li chón yì sṳ̀n-vì vùn-ngi fu̍k-hîn ke Fat-ngièn-thi

Khì-thâ ngî-ngièn

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.