Khô-ho̍k

Khô-ho̍k he chṳ́-chit tui-yî chhṳ-yèn liâng-su ke chṳ-sṳt, kîn-ko khóng-chán、yín-yung chṳ sa-fi、kí pâu-hàm lióng fông-mien ke yi-ngi: ①Tui chhṳ-yèn chok lî-yù chhûng-fun ke kôn-chhat fe̍t-chá ngiên-kiu. Liá-chúng kôn-chhat thûng-sòng chṳ́ khó thûng-ko pit-yeu ke fông-fap chin-hàng ke, fe̍t-he nèn thûng-ko Khô-ho̍k fông-fap —— yit-tho yung yî phìn-ka kîn-ngiam chṳ-sṳt ke chhàng-si yì-yèn chin-hàng ke. ②Thûng-ko liá-yong ke ngiên-kiu yû chû-chṳt thí-ne ke chṳ-sṳt.

Newtons cradle
Khô-ho̍k
Light dispersion conceptual
Abkhazia

Abkhazia Khiung-fò-koet (Abkhaz-ngî: Аҧсны Аҳәынҭқарра), he yit-ke pit-su châng-ngi yì sṳ-sṳ̍t sông thu̍k-li̍p ke koet-kâ. Muk-chhièn yû Ngò-lò-sṳ̂, Nicaragua, Venezuela, Nauru tén koet-kâ sṳ̀n-ngin.

Baku

Baku he Sî-Â koet-kâ Azerbaijan ke sú-tû. Chúng mien-chit 2,130 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 2,122,300 ngìn (2012-ngièn thúng-kie).

Greenland

Greenland (Greenland-ngî: Kalaallit Nunaat) mien-chit 2,166,086 phìn-fông kûng-lî, thai-yok 81%tû pûn pên-siet fu̍k-koi . "Greenland" ke yi-sṳ̂ vì "liu̍k-set thú-thi", he Tân-ma̍k ke hói-ngoi chhṳ-chhṳ liâng-thi.

Krasnodar Piên-kiông-khî

Krasnodar Piên-kiông-khî (Ngò-ngî: Краснода́рский край) , vi yî Pet Kô-kâ-sok sî-phu, lâu Khiet-lî-mí-â siông-mong, he Ngò-lò-sṳ̂ Lièn-pâng Chú-thí chṳ̂ yit, su̍k Nàm-phu Lièn-pâng Kón-khî. Mien-chit 76,000 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 5,337,700 (2013-ngièn). Sú-fú Krasnodar.

Moskva

Moskva (Ngò-ngî: Москва) he Ngò-lò-sṳ̂ Lièn-pâng lâu Moskva-chû ke sú-tû, he Ngò-lò-sṳ̂ chṳn-chhṳ, kîn-chi, khô-ho̍k, vùn-fa khi̍p kâu-thûng chûng-sîm. Cháng-ke Moskva sàng-khî ngìn-khiéu chhêu-ko 12,506,468 (2018-ngièn thúng-kie), he Êu-chû ngìn-khiéu chui-tô ke sàng-sṳ, cham-hi chhiòn-koet chúng ngìn-khiéu ke sṳ̍p-fûn-chṳ̂-yit. Mien-chit 2,510 phìn-fông kûng-lî, lâu Moskva-chû khi̍p Kaluga-chû chiap-yòng.

Ngie̍t

Ngie̍t he sṳ̀-kiên ke Tân-vi.

28,29,30,31ngit=yit-ngie̍t

12ke-ngie̍t=yit-ngièn

Ngit-thèu

Ngit-thèu (日頭) fe̍t-chá Thai-yòng (太陽, Yîn-ngî: Sun) he chhai Thai-yòng-hi chûng-sîm ke hèn-sên, kì he ngie̍t thien-chiong lâu chhṳ̂-chhòng kâu-chṳt chho̍k ke yit-ke lî-sióng khiù-thí. chhṳ̍t-kang thai-yok he 1,392,000 (1.392×106) kûng-lî, siông-tông yî thi-khiù chhṳ̍t-kang ke 109-phi; chṳt-liòng thai-yok he 2×1030 chhiên khiet (thi-khiù ke 330,000-phi) , yok chiam-hi Thai-yòng-hi chúng chṳt-liòng ke 99.86%. Chhiùng Fa-ho̍k chû-sṳ̀n lòi-khon, Ngit-tèu chṳt-liòng ke thai-yok si-fûn-chṳ̂-sâm he Khîn, chhûn-hâ ke tû-he Hoi, pâu-koat Yòng, Than, Nái, Thiet lâu khì-thâ ke chhùng ngièn-su chṳt-liòng séu yî 2%.

Ngièn-su chû-khì-péu

Ngièn-su Chû-khì-péu ke chû-khì-péu he yit-chak yung-lòi péu-sṳ Fa-ho̍k ngièn-su ke péu-kak, kì chiông tông-sṳ̀ yí-kîn tî-tó ke liuk-sṳ̍p-sâm chúng ngièn-su cheu-tén ngièn-chṳ́ liòng phài-lie̍t. Hien-thoi Fa-ho̍k ke Ngièn-su Chû-khì li̍t he tshai-yî 1869-ngièn Ngò-lò-sṳ̂ Khô-ho̍k-kâ Dmitri Mendeleev chhóng-chho. Li-yung Chû-khì-péu, Mendeleev sṳ̀n-kûng ke yi-chhet tông-sṳ̀ hàn-mò fat-hien ke ngièn-su ke thi̍t-sin. 1913-ngièn Yîn-koet Khô-ho̍k-kâ Hên-li Mo̍k-set-lòi li-yung Yîm-khi̍t-sa-sien chhong-kit Kîm-su̍k sán-sên X Sa-sien. Kîn-ko tô-ngièn siû-thin heu tshòi sṳ̀n-vì kîm-ngit ke chû-khì-péu.

Nàm Ossetia

Nàm Ossetia Khiung-fò-koet (Ossetia-ngî: Республикӕ Хуссар Ирыстон) vi yî Nàm Kavkaz ke yit-ke Chú-khièn Koet-kâ, sú-tû chṳ Tskhinvali. Nàm Ossetia ngièn he Gruzia ke yit-ke chhṳ-chhṳ-chû, chên vi Sû-lièn sṳ̀-khì ke yit-ke Chhṳ-chhṳ Khiung-fò-koet .

Nàm Ossetia yî 1990 ngièn-thoi lâu Gruzia ke chhûng-thu̍t chûng siên-pu thu̍k-li̍p, sṳ̀n-li̍p Nàm Ossetia Khiung-fò-koet, song-vi pûn Lièn-ha̍p-koet lâu koet-chi sông tô-sú koet-kâ só sṳ̀n-ngin, Ngò-lò-sṳ̂ yî 2008-ngièn Ngò-lò-sṳ̂ Gruzia Chan-châng heu sú-siên sṳ̀n-ngin Nàm Ossetia pin kien-kâu.

Pâ-lì

Pâ-lì (巴黎, Fap-ngî: Paris) he Fap-koet ke Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ, ya-he Fap-koet ke chṳn-chhṳ lâu vùn-fa chûng-sîm. Pâ-lì-sṳ su̍k-yî Fap-làn-sî tó thai-khî chṳ̂-ha ke Pâ-lì-sén. Pâ-lì chhiòn-sṳ fûn-sṳ̀n ngi-sṳ̍p ke khî, chhṳ-chhiùng 1860 ngièn-thoi khôi-sṳ́ mò chhung-thai pien-fa. Chiet-chṳ 2009-ngièn Pâ-lì sṳ-nui ngìn-khiéu chhêu-ko 223-van. Pâ-lì tû-fi-khî ke ngìn-khiéu chhêu-ko 1200-van, he Êu-chû chui-thai ke tû-fi-khî chṳ̂-yit.

Pâ-lì chhai chiông-khiun yit-chhiên ngièn ke sṳ̀-kiên chûng he sî-fông sṳ-kie chui-thai ke sàng-sṳ. ya chên-kîn he sṳ-kie sông chui-thai ke sàng-sṳ. muk-chhièn he sṳ-kie sông chui chhung-yeu ke chṳn-chhṳ lâu vùn-fa chûng-sîm chṳ̂-yit, tui-yî kau-yuk, ngu-lo̍k, sṳ̀-song, khô-ho̍k, mòi-thí, ngi-su̍t lâu chṳn-chhṳ tén-tén fông-mien yû chhung-thai yáng-hióng-li̍t.

Saint Helena, Ascension lâu Tristan da Cunha

Saint Helena, Ascension lâu Tristan da Cunha he Yîn-koet ke Hói-ngoi liâng-thú.

Su-ho̍k

Su-ho̍k, he ngièn-kiu su-liòng, kiet-kièu, khûng-kiên, kîn pien-fa ke it-mùn ho̍k-khô.

Sîn-chuk-sṳ

Sîn-chuk-sṳ he Chûng-fà Mìn-koet Thòi-vân-sén sî-pet-phu ke yit-ke sén-hot-sṳ, Thòi-vân thi-khî thi-tshit thai tû-sṳ, ngìn-khiéu si-sṳ̍p van. Hon-ngìn yû ne-thúng ke khôi-khén tshiùng Sṳ̍p-pat sṳ-ki tshû-khì khôi-sṳ́. Sîn-tsuk-sṳ yit-tshṳ̍t he tông-thi ke hàng-tsṳn tsûng-sîm lâu sên-fa̍t-khiên tsûng-sîm sàng-sṳ, Sîn-tsuk Khô-ho̍k Kûng-ngia̍p Yèn-khî sat-li̍p tsṳ̂-heu sṳ̀n-vì Thòi-vân ke kô khô-kî tsṳ́n.

Sṳn-tan-tó

Sṳn-tan-tó (Yîn-ngî: Christmas Island) he Au-chû vi yî Yin-thu-yòng tûng-pet-phu ke hói-ngoi liâng-thi, vì fó-sân tó, mien-chit 135 phìn-fông kûng-lî. Pet khî Yin-nì sú-tû Jakarta yok 500 kûng-lî, tûng-nàm khî Au-chû sî-ngan sú-fú Perth yok 2600 kûng-lî, tûng khî nang-yit Au-chû hói-ngoi liâng-thi Cocos (Keeling) Khiùn-tó 975 kûng-lî. Sṳn-tan-tó yû ngìn-khiéu yok 1,493-ngìn.

Tbilisi

Tbilisi (Khiâu-chhṳ-â-ngî: თბილისი) , he kîm-hâ Khiâu-chhṳ-â ke sú-tû, ya-he Kô-kâ-sok thi-khî ke chho̍k-miàng kú-tû. Kí 2010-ngièn thúng-kie sú-sṳ, Tbilisi ngìn-khiéu 1,152,500 ngìn, sṳ-khî ngìn-khiéu tha̍t-to 1,485,293 ngìn.

Thò-yèn-sṳ

Thò-yèn-yen tshai Thòi-vân sî-pet-phu, lâu Thòi-pet-yen, Sîn-tsuk-yen, Ngì-làn-yen siông-lìn. Thò-yèn-yen nui kûng-ngia̍p-khî yû Yu-sṳ̂, Phiàng-tsṳ́n, Thai-yèn, Lìm-khiéu, Kôn-yîm tén ngi-sṳ̍p-ngi ke kûng-ngia̍p-khî lâu Thò-yèn Khô-kî Kûng-ngia̍p-khî, Fà-â Khô-kî Kûng-ngia̍p Yèn-khî, Sîn-tsuk Khô-ho̍k Yèn-khî tén-tén kô khô-kî yèn-khî.

Thò-yèn-yen yî lìn-khiun Thòi-pet Tû-fi-khî, khiun-ngièn lòi fat-tsán khuai-suk, kûng sông-ngia̍p sṳ̍p-fûn fat-tha̍t, khip-yîn thai-liong ngoi yen-sṳ ngìn-khiéu yì-ngi̍p. Thò-yèn-yen he Ho-ló-ngìn, Hak-kâ-ngìn, Ngoi-sén-ngìn, ngièn-tshu-mìn tén tô tshu̍k-khiùn yùng-ha̍p tsṳ̂ thi.

Transnistria

Pridnestrovian Moldavia Khiung-fò-koet (Moldova-ngî: Република Молдовеняскэ Нистрянэ), koet-chi sông phú-phiên ngin-vì liá-he Moldova liâng-thú ke yit phu-fûn. Than-he sṳ-sṳ̍t sông Transnistria chhai Sû-lièn kié-thí sṳ̀ chhiu chhṳ-hàng siên-pu thu̍k-li̍p, pin sṳ̀n-li̍p Pridnestrovian Moldavian Khiung-fò-koet, thin-tû Tiraspol. Tông-thi ngìn-khiéu yok 555,000ngìn (2009-ngièn).

Yerevan

Yerevan he Sî-Â koet-kâ Armenia ke sú-tû. Chúng mien-chit 223 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 1,060,138 ngìn (2011-ngièn thúng-kie).

Yîn-ngî

Liá-piên "Yîn-ngî" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"英文" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

Yîn-ngî fe̍t-he Yîn-vùn, su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne chûng Ngit-ngí-man Ngî-chhu̍k hâ ke Sî German Ngî-kî, yù kú-thoi chhiùng Êu-chû thai-liu̍k yì-mìn Yîn-koet ke Ngit-ngí-man ngìn só kóng ke Ngî-ngièn, pin thûng-ko Yîn-koet ke chhṳ̍t-mìn fa̍t-thung chhòn-pô to sṳ-kie kok-thi. Kîn-kí yî Yîn-vùn chok-vì mû-ngî ke ngìn-su kie-son, Yîn-vùn khó-nèn he sṳ-kie sông thi-sâm thai ngî-ngièn, than kí he sṳ-kie sông chui kóng-fat ke thi-ngi ngî-ngièn. Sông lióng-ke sṳ-ki Yîn-koet lâu Mî-koet chhai Vùn-fa, Kîn-chi, Kiûn-sṳ, Chṳn-chhṳ khi̍p Khô-ho̍k sông ke liâng-siên thi-vi hó-sṳ́ Yîn-vùn sṳ̀n-vì yit-chúng koet-chi ngî-ngièn. Yîn-vùn he Lièn-ha̍p-koet ke kûng-chok ngî-ngièn chṳ̂-yit.

Khì-thâ ngî-ngièn

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.