1916-ngièn

1916-ngièn he yun-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-liuk.

Sṳ-ki: 19 sṳ-ki 20 sṳ-ki 21 sṳ-ki
Ngièn-thoi: 1880 ngièn-thoi 1890 ngièn-thoi
1900 ngièn-thoi 1910 ngièn-thoi 1920 ngièn-thoi
1930 ngièn-thoi 1940 ngièn-thoi
Ngièn: 1911-ngièn 1912-ngièn 1913-ngièn 1914-ngièn
1915-ngièn 1916-ngièn 1917-ngièn
1918-ngièn 1919-ngièn 1920-ngièn 1921-ngièn
Ngièn-ho: Mìn-koet 5 ngièn

Thai-sṳ

  • BMW Kûng-sṳ̂ chhóng-li̍p.
1911-ngièn

1911-ngièn he phìn-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-ngit.

1912-ngièn

1912-ngièn he yun-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-yit.

1913-ngièn

1913-ngièn he phìn-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-sâm.

1914-ngièn

1914-ngièn he phìn-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-si.

1915-ngièn

1915-ngièn he phìn-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-ńg.

1917-ngièn

1917-ngièn he phìn-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-yit.

1918-ngièn

1918-ngièn he phìn-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-ngi.

1919-ngièn

1919-ngièn he phìn-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-sâm.

1920-ngièn

1920-ngièn he yun-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-si.

1921-ngièn

1921-ngièn he phìn-ngièn, ngièn-tàn he lî-pai-liuk.

7-ngie̍t 15-ngit

7-ngie̍t 15-ngit he Gregorius La̍k-fap ngièn tî-tú ke thi 196 ngit (yùn-ngièn thi 197 ngit), lì ngièn-mî hàn-yû 169 ngit .

Chong Lìn-sâng

Chong Lìn-sâng (ngièn-miàng Chong-pin) he Sân-tûng Vûi-yen ngìn, ngièn-lòi su̍k-yî Chóng-ló-fi tsṳp-sṳ, 1909-ngièn yit-vi tsóng-tsṳ́ yîn-thô kì to Song-hói Sṳ́-thù Sin-sîm-fi tshà-kîn, fán-hiông ke sṳ̀-kiên su Sṳn-lìn, kì tshṳ-ngièn su Sṳ́-thù Sin-sîm-fi tsim-lî, pin pûn on-li̍p sṳ̀n-vì Chóng-ló. Kì su khí-sṳ tông tsûn-sú ôn-sit-ngit.

1916-ngièn Fûn Tet-sîn mu̍k-sṳ̂ vi kì on-sú. Tshai 1918-ngièn tshûn, kì to yit-ke thi-fông lâu Ngùi Pó-lò kien-mien, su Ngùi Pó-lò on-sú tet-tó nèn-li̍t tshiu kiên kì thùng-kûng. 1919-ngièn tsâng-ngie̍t lâu Chong Pâ-nâ-pâ ke kâ-thìn tshòn-tho lióng-ngìn on-sú Ngùi Pó-lò kien-ngi, tsiap-su mien-hiong ha ke sé-lî. Ngùi Pó-lò lì-sṳ heu, tsiông-voi tsiap-ngim Chṳ̂n Yâ-sû Kau-fi tsúng-fi kam-tuk. Put-kiú tshai vân-ngièn ke sṳ̀-khì kì fì-to kâ-hiông mu̍k-yông lâu pó-sú pún-thi ke kau-fi.

Chong Pâ-nâ-pâ

Chong Pâ-nâ-pâ (張巴拿巴, 1882-ngièn ngi-ngie̍t sṳ̍p-yit ngit - 1961-ngièn), ngièn-miàng Chong Thien-kí, Sân-tûng Vûi-yen sî-tsông thèu-ngìn, vú-nùng kiâm-fan kú-túng.

1911-ngièn sâm-ngie̍t sṳ̍p-liuk ngit pho̍k-mu, tshai khóng-yâ sṳ̀ fut-yèn-kiên thâng-kien tshiùng thiên-song yû sâng-yîm kóng: "ma̍t-sṳ kiu-ên tshiùng tûng to sî, phû-kiu van-mìn.” Kì khúi-hâ pet-tshiet khì-tó, kó-yèn su sṳn-lìn kóng fông-ngièn. Chong Lìn-sâng phien fung tsú Yâ-sû sṳn-miàng pûn-têu tshiòn-kâ sṳ̂-tsim, phì-yông tho-lî sâm, si ngièn, yî-heu kim-sṳ̍t khì-tó, on-li̍p sṳ̀n-vì chóng-ló.

1916-ngièn ngi-ngie̍t, tshai lu-song thâng-tó yû sâng-yîm kóng: "Ngì vông nàm-fông tshòn-tho, ngô voi su-pûn ngì thai khièn-piang.” Si-ngie̍t tet-tó tsú khí-sṳ kói-miàng Pâ-nâ-pâ.

1919-ngièn tsiap-su Ngùi Pó-lò kien-ngi, su mien-hiong ha ke sé-lî. Put-kiú kiet-sîm hien-sṳ̂n tshòn-tho kûng-tsok, mùng Sṳ̀n su-pûn kì thai nèn-li̍t hàng sṳ̀n-tsiak.

Chong Pâ-nâ-pâ tshai 1922-ngièn hi Song-hói pông-tshu mu̍k-yông kau-fi, yèn-heu vông Vûn-chiu, Fuk-chiu tshòn-tho, sat-li̍p kau-fi.

1925-ngièn kì lâu thùng-kûng tén-ngìn to Tsong-chiu, thu-sòn to Thòi-vân tshòn-tho yok si-sṳ̍p thiên, sat-li̍p sâm-kiên kau-fi.

1927-ngièn Chong Pâ-nâ-pâ tap-yin Tûng-nàm-â ke yêu-tshiáng, to Sîn-kâ-phô, Mâ-lòi-sî-â tshòn-tho pin sat-li̍p kau-fi.

Flevoland

Flevoland he Hò-làn chûng-phu ke yit sén. Mien-chit 2,343 phìn-fông kûng-lî. 1986-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit kien sén, he Hò-làn thi 12 sén, chui-sîn ke sén-fun, fûn sṳ̀n 6 sṳ. Tûng-pet he Friesland, sî-nàm he pet Hò-làn, nàm he Utrecht, tûng-nàm he Gelderland, tûng he Overijssel. Chhiòn-kin kai vì IJsselmeer Fù ke hói pu sîn sâng thi. Kâi sén Sú-fú he Lelystad. 2005-ngièn ngìn-khiéu thai-yok 365,300 ngìn. Almere ya-he chú-yeu sàng-sṳ.

Chhai kîn-li̍t 1916-ngièn súi châi chṳ̂-heu, Hò-làn kiet-thin fûng-pit pin khôi khén Hò-làn nui-hói Zuiderzee-hói, khôi-sṳ́ Zuiderzee-hói Kûng-chhàng. 1932-ngièn, nèn vàn-chhiòn kak-lì hói ke Afsluitdijk thai thî vàn kûng. Zuiderzee-hói sùi-chho̍k kói-miàng vì IJsselmeer-fù (IJssel-hò ke chhut khiéu fù).

Sîn fù phok chui-chó khôi khén ke phu-fûn he Noordoostpolder. Liá phién sîn thú-thi pâu-hàm liáu chhièn Urk fò Schokland-tó, pin yù Overijssel Kón-hot. Chṳ̂-heu, 1957-ngièn fò 1968-ngièn fûn-phe̍t khôi khén liáu tûng-nàm-phu fò sî-nàm-phu thi-khî. Liá-he Noordoostpolder khôi khén chṳ̂-heu, liá hong chan-heu kie-va̍k ke nang yit-hong chhùng-yeu kói-pien: yèn chho̍k khiu hói-ngan pó-liù ha̍p tsak ke súi-vet, phit-miên ngan piên Sàng-chṳ́n mò-fap thûng vông hói-yòng, yîn-chhṳ́ ngiong Noordoostpolder sṳ̀n-vì chia yù khiâu liông lièn-kiet pún-thú ke ngìn-kûng tó. 1986-ngièn, sâm-ke sṳ chṳ́n thèu piàu kiet-thin thu̍k-li̍p sṳ̀n sîn sén-fun. Flevoland yû yit-ke Thai-hîn chûng pô pô-piong sat phi, chhṳ̂n-vì Flevoland chûng pô fat sa hi (Mediumwave transmitter Flevoland).

Ha-kui Olympic Yun-thung-fi

Ha-kui Olympic Yun-thung-fi (Yîn-ngî: Summer Olympic Games) he chhai ha-kui kí-phan ke Olympic Yun-thung-fi, mî 4 ngièn kí-phan 1 pái.

Ngùi Pó-lò

Ngùi Pó-lò (1877-ngièn - 1919-ngièn) he Chṳ̂n Yâ-sû Kau-fi fat-hí sṳ̀ ke tshung-yeu kûng-ngìn. Ngièn-miàng Ngùi Ên-pô, Hò-pet Pó-thin-fú Yù-sàng-yen Ńg-fông-tshûn sî-tsông ngìn, tshai Pet-kîn Tshṳ̂-hi-khiéu tûng tshà-sṳ̍t fû-thûng khôi ên-sin yún-pu tiam, Lùn-tûn-fi sin-thù Vòng Tet-sun yîn-thô kì hi Tshṳ̂-hi-khiéu Lùn-tûn-fi mu-tho, yit-ngièn heu (1904-ngièn), tshiòn-kâ tshai Sûng-khì-kon Lùn-tûn-fi su-sé ngi̍p-kau. Yu pien-mai fòng-sán tshóng-phan tshṳ-li̍p-fi. Heu-lòi yîn kôn-fam Sṳ̍p-kie pûn kiet-tshù.

1916-ngièn liuk-ngie̍t, fam tshùng-phiang, yî-yo̍k mò-háu. Kiú-ngie̍t sṳ̍p-si ngit, tsiap-su Sṳ́-thù Sin-sîm-fi Sîn Sṳn-mìn tsóng-ló mat-yù on-sú khì-tó. Su-ngit heu phiang hó-tsón, tshai Hîn-lùng-kiê Sṳ́-thù Sin-sîm-fi Phûn Tet-sîn mu̍k-sṳ̂ (Mî-koet-ngìn) tshú su-tsim, ngi̍p Sṳ́-thù Sin-sîm-fi heu, khôi-sṳ́ sú ôn-sit-ngit , pin-yû su lìn-tsim, kóng fông-ngièn. Sâng-yi hîn-sṳn, yu tshai tshièn-mùn ngoi fûn-sat Ên-tsṳn-fà tshù thòn-pù tsông. Thùng-sṳ̀ ngia̍t-sîm tshòn-tho.

Phû Lû-sṳ

Phû Lû-sṳ (蒲魯士, Yîn-ngî: William Nesbitt Brewster; 1862-ngièn - 1916-ngièn), Mî-yî-mî-fi chhai-fà Chhòn-kau-sṳ.

1862-ngièn, Phû Lû-sṳ sâng yî Mî-koet Ngò-hài-ngò-chû. 1888-ngièn chhai Mî-koet Pô-sṳ-tun Thai-ho̍k pit-ngia̍p, fe̍t-tet Sṳ̀n-ho̍k Pok-sṳ ho̍k-vi. 1889-ngièn, su Mî-yî-mî-fi phai-khién chhièn-vông Sîn-kâ-po chhòn-kau, than yîn-vì súi-thú put-fu̍k ke yèn-ku, pûn kói-phai vông Fuk-chû kau-khî chhòn-kau. Chhai Fuk-chû khì-kiên, Phû Lû-sṳ ngìn-sú liáu Fui-sṳ̂-chha̍t séu-chiá (Miss Elizabeth Fisher) kiet-fûn. 1890-ngièn, pûn thiàu-vông chûng Hîn-fa-fú (kîm Phû-thièn-sṳ) chhòn-kau.

Phû Lû-sṳ chhai Hîn-fa-fú khì-kiên ho̍k-fi liáu Phû-siên-ngî, vì-liáu chhòn-kau fông-phien, kì sat-kie liáu Phû-siên-ngî ke Kau-fi Lò-mâ-sṳ —— Hîn-fa Phìn-fa-sṳ, pin chhai 1892-ngièn chṳ 1900-ngièn khì-kiên yung Phû-siên-ngî fân-yi̍t liáu 《Sîn-yok Chhiòn-sû》, khôi-phan mî-hîn sû-khiu̍k yî yin-chṳ 《Sṳn-kîn》. Heu-lòi yu chhóng-li̍p liáu Kau-fi khan-vu̍t 《Fun-hîn-po》. Kì chhai chhòn-kau chṳ̂ yì, hàn chhai Phû-thièn hîn-phan kûng-khiung sṳ-ngia̍p, pâu-koat Fuk-yîm sû-yen, Sî-ho̍k tsai (heu kói-miàng Chet-lî Chûng-ho̍k, kîm-phû-thièn ngi-chûng chhièn-sṳ̂n), Hâm-kông Hîn-yìn Yî-yen (kîm-ha Hâm-kông-khî Yî-yen chhièn-sṳ̂n), kû-yì-yen, kài-yên-sa, kûng-yit-sa, pin-chhiâ hîn-phan sṳ̍t-ngia̍p, yì Hîn-san Lùn-sòn Kûng-sṳ̂, mien-fún kâ-kûng-chhòng. Pin chiông tông-thi miàng-sán chhṳ̀n-chṳ́ Lai-kî yín chúng Mî-koet, yî-khi̍p chû-chṳt Phû-siên kau-yû chhièn-vông Sâ-lâu-ye̍t khén-chhṳ̍t.

1916-ngièn, Phû Lû-sṳ fán fì Mî-koet, put kiú ko-sṳ̂n, ngièn 53-se.

Rwanda

Rwanda Khiung-fò-koet (Rwanda-ngî: Repubulika y'u Rwanda, Fap-ngî: République du Rwanda), kién-chhṳ̂n Rwanda, he yit-ke vi-yî Fî-chû chûng-phu lâu tûng-phu ke chú-khièn koet-kâ, chho-lo̍k chhai chhak-tho yî nàm, lâu Uganda, Tanzania, Burundi lâu Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet chiap-yòng. Rwanda thi-chhú thai-fù thi-khî, hói-pha̍t kha-kô, thi-lî sông yî sî-phu ke sân-khî fò tûng-phu ke ngie̍t-tai chhó ngièn vì-chú, chhiòn-koet kok-thi fûn-pu yû tô-ke fù phok. Kâi koet su̍k Vûn-tai to Â-ngie̍t-tai hì-hèu, mî-ngièn yû lióng-ke yí kui lâu lióng-ke hôn kui.

Rwanda ke ngìn-khiéu chú-yeu kî-chhu-chhai nùng chhûn thi-khî, yî ngièn-khiâng ngìn vì-chú, Me̍t-thu chhai Fî-chû koet-kâ chûng vi kî chhièn lie̍t. Rwanda ngìn chú-yeu fûn-vì sâm-ke chhu̍k-khiùn: fù thù chhu̍k, thù sî chhu̍k fò thi̍t ngá chhu̍k. Khì-chûng thi̍t ngá chhu̍k he kâi koet sâng-fa̍t chhai sêm-lìm chûng ke chui-chó kî-mìn pûn kak mí ngìn ke heu-thoi, yì chhai fù thù chhu̍k fò thù sî chhu̍k ke hí-ngièn sông ho̍k-su̍t kie song vi tha̍t sṳ̀n yit chṳ yi-kien, yit-sia Ho̍k-chá ngin-vì kì-têu he yù yî-chhièn ke chúng-chhu̍k sa-fi yén sâng, nang yit phu-fûn Ho̍k-chá chet ngin-vì kì-têu fûn-phe̍t he chhiùng m̀-thùng ke chúng-chhu̍k fò phu-lo̍k chhiên-yì ko lòi. Rwanda sṳ̍t-hàng Chúng-thúng chṳ chṳn-fú, hien-ngim Chúng-thúng he Rwanda oi koet chhṳn sien ke Pó-lò khà kâ mòi, yî 2000-ngièn sông ngim. Lâu lìn koet siông-pí, yì kîm ke Rwanda thâm vû fú-phai ke chhàng-thu kha-tâi, put-ko ngìn-khièn chû-chṳt po-ko chhṳ̂n kâi koet ke fán-tui-phai thòn-thí su-to ap chṳ, ngièn lun Chhṳ-yù ya chô to khiúng hak fò han-chṳ. Kâi koet chhṳ chhièn chhṳ̍t-mìn sṳ̀-khì yî-lòi chhiu yit-chhṳ̍t yù ngiàm kak ke hàng-chṳn kip phe̍t chin-hàng kón-lî, chhiòn-koet on 2006-ngièn va̍k-thin ke piên-kie fûn sṳ̀n Ńg-ke sén. Chhṳ́-ngoi, Lû-vong-tha̍t ke ńg sin koet Fi-ngi yèn pí-li vì sṳ-kie chui-kô.

Rwanda chhṳ sa̍k hi fò thiet hi sṳ̀-thoi chhiu yû ngìn-khiéu chhai chhṳ́ shiú lia̍p chhái si̍p, chṳ̂-heu yu yû pân thù ngìn chhiên ngi̍p. Liá-têu ngìn-khiéu hí-chhû chhi si̍p sṳ̀n shì chhu̍k sa-fi, chṳ̂-heu yu hìn-sṳ̀n Vòng-koet. 18 Sṳ-ki chûng khì, Lû-vong-tha̍t Vòng-koet khôi-sṳ́ thúng-chhṳ liá phién thú-thi, thù sî chhu̍k koet-vòng chṳ̂n-fu̍k liáu khì-thâ mìn-chhu̍k, si̍p-chûng khièn-li̍t, heu-lòi hàn chṳ thin liáu fán fù thù chhu̍k ke chṳn-chhet. 1884-ngièn, Tet-koet khôi-sṳ́ tui Tûng-Fî sṳ̍t-hàng chhṳ̍t-mìn thúng-chhṳ, Rwanda ya siông-yin sṳ̀n-vì Tet-koet chhṳ̍t-mìn-thi, chṳ̂-heu yu chhai 1916-ngièn yit chan khì-kiên sṳ̀n-vì Pí-li-sṳ̀ chhṳ̍t-mìn-thi. Liá lióng-ke Êu-chû koet-kâ tû-he thûng-ko Rwanda koet-vòng lòi thúng-chhṳ kâi koet, pin yèn sa khì chhîn thù sî chhu̍k chṳn-chhet. 1959-ngièn, fù thù chhu̍k hí pîn chho fán, thù sat liáu thai-liòng thù sî chhu̍k ngìn, chui-chûng chhai 1962-ngièn kien-li̍p liáu yit-ke yî fù thù chhu̍k ngìn cham chú-thô thi-vi ke thu̍k-li̍p koet-kâ. 1990-ngièn, thù sî chhu̍k liâng-thô ke Rwanda oi koet chhṳn sien fat-hí nui-chan, sùi chṳ̂ yì lòi ke he 1994-ngièn ke chúng-chhu̍k me̍t chhie̍t, kû-kie su fù thù chhu̍k khi̍t tôn Fûn-chṳ́ thù sat ke thù sî chhu̍k ngìn fò vûn-fò phai fù thù chhu̍k ngìn yû 50 chṳ 100 van. Chui-chûng Rwanda oi koet chhṳn sien chhí-tet liáu kiûn-sṳ sông ke sṳn-li, liá-chhòng chúng-chhu̍k me̍t chhie̍t chhòi siông-yin chûng chṳ́.

Trois-Pistoles, Quebec

Trois-Pistoles, Quebec he Québec-sén Bas-Saint-Laurent ke sàng-chṳ́n, 1916-ngièn sṳ̀n-li̍p. Chúng mien-chit 9.60 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 3,456-ngìn (2011-ngièn).

Khì-thâ ngî-ngièn

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.