Yn Velg

Ta'n Velg, ny Reeriaght y Velg (Ollanish: Koninkrijk België, Frangish: Royaume de Belgique, Germaanish: Königreich Belgien) ny çheer 'syn Oarpey Heear. T'ee ny bun-oltey jeh'n Unnaneys Oarpagh as ta kione-cherroo yn unnaneys ny hoie aynjee, myrane lesh kione-cherrooyn sheshaghtyn eddyrashoonagh mooarey elley, goaill stiagh RCAH (NATO).[4] Ta'n Velg 30,528 kilometeryn kerrinagh (11,787 mi ker) er eaghtyr as ta 10.7 millioonyn dy chummaltee 'sy çheer.

Ta'n çheer goalscarrey harrish y joarey cultooragh eddyr yn Oarpey Ghermaanagh as Ladjynagh, as ta'n çheer ny balley da daa phreeu-phossan çhengoaylleeagh, ny Flandrynee as ny Frangisheyryn, Walloonee son y chooid smoo, myrane lesh possan beg dy Ghermaanisheyryn. T'ad y daa ard smoo 'sy Velg na'n ard Ollanish - yn Flandyryn - 'sy twoaie lesh 59% jeh sleih-earroo ny çheerey, as yn ard Frangish - yn Walloon - ayns jiass ny çheerey as lesh 31% jeh sleih-earroo ny çheerey. Ta Ard Preeuvaljagh ny Brussyl, daa-hengagh dy h-oikoil, ny h-ard Frangish son y chooid smoo as eh ny hoie çheusthie jeh'n Ard Flandrynagh. Ta 10% jeh sleih-earroo ny çheerey ayn. Ta possan beg dy Ghermaanisheyryn ry-gheddyn ayns shiar ny Walloon myrgeddin. Ta neuchaslid hengoaylleeagh y Velg as ny streeuyn cultooragh as politickagh ta bentyn reeish aahoilshit ayns shennaghys politickagh ny çheerey as ta corys cast dy reiltys aynjee.[5][6]

Ta'n fockle 'Belg' çheet magh ass Gallia Belgica, queiggey Romanagh ayns shiar hwoaie Ghoal as y boayl shen cummaltit liorish ny Belgae, mestey Celtiee as Germaanagh.[7] Dy shendeeagh, va'n Velg, y Çheer Injil as Lucsemburg er enney ain myr ny Çheeraghyn Injil, as ad coodaghey ard beggan ny smoo na'n ard Benelux jeh'n laa t'ain jiu. Veih jerrey ny Mean Eashyn derrey'n 17-oo eash, v'ee ny h-ynnyd raahagh son traght as cultoor. Veih'n 16-oo eash derrey irree magh y Velg ayns 1830, va shiartanse dy chaggaghyn eddyr cummaghtyn Oarpagh cosnit ayns ard y Velg, as er yn oyr shen hooar y çheer yn ennym "magher caggee ny h-Oarpey" — ambee va niartit liorish y daa Chaggey Dowanagh. Nar hooar y Velg e neuchrogheydys, ren ee commeeys 'sy Çhyndaa Çhynskylagh[8][9] as, ec jerrey'n nuyoo eash jeig, va shiartanse dy choloinyn eck. Va'n nah lieh jeh'n 20-oo eash cowrit lesh irree streeuyn co-phobbylagh eddyr ny Flandrynee as ny Frangisheyryn as ad lhieenit marish anchaslidyn cultooragh er un çheu as aafilley tarmaynagh sprangagh ny Flandyryn as ny Walloon er y çheu elley. Er ny h-oyryn shen cha nel y Velg ny steat unnaneagh ny smoo, agh ny steat conastagh.

Koninkrijk België (Ollanish)
Royaume de Belgique (Frangish)
Königreich Belgien (Germaanish)
Reeriaght y Velg
Brattagh y Velg Cowrey cleinney y Velg
Brattagh Armys
Jarroo-raaEendracht maakt macht (Ollanish)
L'union fait la force (Frangish)
Einigkeit macht stark (Germaanish)
"Ta'n unnaneaght jannoo yn niartaght"
Arrane ashoonaghLa Brabançonne
EU location BEL
Preeu-valley
(as y balley smoo)
Yn Vrussyl
Erioll world.svg50°54′ Hwoaie 04°32′ Hiar
Çhengey oikoil Ollanish, Frangish, Germaanish
Reiltys Deynlaghys ard-whaiylagh as Reeriaght vunraghtoil
 -  Ree Philippe
 -  Ard-vinishter Sophie Wilmès
Seyrsnys
 -  Fogrit magh 4 Jerrey Fouyir 1830 
 -  Er enney 19 Averil 1839 
Entreilys gys yn UO 25 Mart 1957
Eaghtyr
 -  Yn clane 30,528 km² (139-oo)
11,787 mi ker 
 -  Ushtey (%) 6.4
Earroo yn phobble
 -  Ooley 2008 10,665,867[1]
 (76-oo [2005])
 -  Coontey-pobble 2001 10,296,350 
 -  Glooaght 344.32/km² (29-oo)
892/mi ker
LTS (CCK) Ooley 2008
 -  Yn clane $389.793 billioon[2] 
 -  Yn dooinney $36,415[2] 
LTS (ennymagh) Ooley 2008
 -  Yn clane $506.183 billioon[2] 
 -  Yn dooinney $47,289[2] 
Gini (2000) 33 (meanagh) (33-oo)
ALD (2007) 0.953[3] (feer ard) (17-oo)
Argid euro (€)1 (EUR)
Traa ynnydagh CET (UTC+1)
 -  Souree (TTLS) CEST (UTC+2)
Coad eddyr-voggyl .be2
Coad çhellvane +32
1 Roish 1999: franc y Velg
2 Ta .eu ymmydit myrane lesh çheeraghyn elley yn Unnaneys Oarpagh.

Imraaghyn

  1. Structuur van de bevolking—België / Brussels Hoofdstedelijk Gewest / Vlaams Gewest / Waals Gewest / De 25 bevolkingsrijkste gemeenten (2000–2006) (asp) (Ollanish). Shirveishagh Reiltyssagh Chonastagh Tarmaynys y Velg—Ard-Stiureydaght Staydraa y Velg (© 1998/2007). Feddynit er 23-05-2007.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Belgium (Baarle). International Monetary Fund. Feddynit er 01-10-2009.
  3. (Baarle) Human Development Report 2009. Ny h-Ashoonyn Unnaneysit. Feddynit magh er 5 Jerrey Fouyir 2009
  4. Fo-note: Ta'n Velg ny h-oltey jeh, ny cochianglt rish, ram sheshaghtyn eddyrashoonagh, goaill stiagh ACCT, AfDB, AsDB, Possan ny h-Austrail, Benelux, BRE, CKeL, CO, CERN, CPOA, BOAL, BYO, EMU, ESA, UO, SVE, G-10, IAEA, IBRD, ICAO, QCE, ICRM, SLE, BLE, JBE, TELE, CAE, IFRCS, SVE, SOE, TAE, SVE (IMO), IMSO, Intelsat, Interpol, BOE, SEA, ISO, UÇE, MONUC (fakideryn), RCAH, JBÇ, PLÇ, RSA (fakider), RCTL, SMAK, SSCO, QVE, AU, UNCTAD, UNECE, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNMIK, UNMOGIP, UNRWA, UNTSO, UPU, BLAH (neu-ardjynagh), WEU, WHO, WIPO, WMO, WTrO, BZ.
  5. Morris, Chris (13-05-2005). Language dispute divides Belgium (Baarle). BBC News. Feddynit er 08-05-2007.
  6. Petermann, Simon, Professor ec Ollooscoill Liège, y Wallooon, y Velg-ec colloquium IXe Sommet de la francophonie—Initiatives 2001—Ethique et nouvelles technologies, session 6 Cultures et langues, la place des minorités, Bayreuth (25-09-2001). Langues majoritaires, langues minoritaires, dialectes et NTIC (Frangish). Feddynit er 04-05-2007.
  7. Bunson, Matthew (1994). Encyclopedia of the Roman Empire, Hardcover 352pp, Facts on File, New York, 169. ISBN 0 8160 2135 X [Paperback 512pp, ISBN 0-8160-3182-7; Lhieggan lhiasit (2002), Cooyl creoi 636pp, ISBN 0-8160-4562-3].
  8. Fitzmaurice, John, ec Ard-Screeudeyraght jeh'n Commishoon Oarpagh, ynsit ec Université Libre de Bruxelles (1996). New Order? International models of peace and reconciliation—Diversity and civil society. Democratic Dialogue Northern Ireland's first think tank, Beeal Feirshtey, Nerin Hwoaie. Feddynit er 12-08-2007.
  9. Belgium country profile. EUbusiness, Richmond, RU (27-08-2006). Feddynit er 2007-08-12.
Champenois

She çhengey Romanagh ee Champenois, as t'ee ry-chlashtyn 'sy Rank. T'ee coontit mastey çhengaghyn ardjynagh ny Frank.

Frangish

She çhengey ny Frangee ee yn Rangish (as e hellooyn har mooir), as çhengey yn Velg, yn Elveeish, Lucsemburg, Monaco, yn Chanadey as ram jeh'n Affrick Twoaie. She çhengey Romanagh t'ayn, goll rish Spaainish as Iddaalish.

Frans Hals

Va Frans Hals (1580? - 26 Luanistyn 1666) ny pheinteyr Ollanagh. Rug eh ayns Antwerp, Yn Velg ayns 1580? as hooar eh baase ayns 1666 ayns Haarlem, Yn Ollan.

Gwened

Ta Gwened (Frangish: Vannes) ny chommyoon as ny valley 'sy département Mor-Bihan 'sy Vritaan, ayns sheear hwoaie ny Frank. Va'n balley bunnit 2,000 bleeantyn er dy henney.Ta'n ennym Frangish Vannetais currit er cummaltee yn valley.

Nomenclature d'unités territoriales statistiques

Ta Nomenclature d'unités territoriales statistiques ("Enmys Unnidyn Thallooin Staydraaoil") ny NUTS ny corys cadjinit dys çheet er aarheynnyn çheerey er son staydraa. T'eh fo stiurey yn Unnaneys Oarpagh, as t'eh rang-oardraghey olteynyn yn Unnaneys son y chooid smoo. Ta ymmyd jeant jeh dys cooilleeney Tashtey Troggalagh yn Unnaneys.

Ta keimoilaght tree keimyn NUTS currit er dagh çheer oltey yn UO liorish Eurostat. Cha nel dagh aarheynn NUTS corrym rish aarheynn reiragh ny çheerey. Ec toshiaght y choad, ta daa lettyr. Er lhimmey jeh'n RU, t'ad rere coad ISO 3166-1 alpha-2 ny çheerey. Ta ny aarheynnyn cowrit liorish earrooyn 1-9, ny lettyryn mooarey my ta rouyr aarheynnyn ayn. Myr sampleyr, ta Bretyn cowrit liorish UKL, Bretyn Heear liorish UKL1, as Moan liorish UKL11.

Rere NUTS 2008-2011, ta 97 ardjyn NUTS 1, 271 ardjyn NUTS 2 as 1303 ardjyn NUTS 3 ayn. Ta corys staydraaoil faggys da er ny veenaghey er son olteynyn shirree yn UO as olteynyn Co-heshaght Dellal Seyr Oarpagh, agh cha nel ad ayns NUTS ny fo stiurey ny h-annaghyn echey.

Choud's tree keimyn da çheeraghyn UO, ta coad NUTS ec dagh ooilley çheer, jeant jeh daa lettyr da'n vooar-rheynn as as daa earroo da'n çheer. Ta earrooyn er lheh ec steatyn, queiggaghyn as thallooyn ny Steatyn Unnaneysit, ny Canadey as ny h-Austrail myr dy row ad nyn jeeraghyn hene.

Ta doilleeidyn ennagh ayn; myr sampleyr, ta NUTS cur Gibraaltar çheumooie jeh'n UO myr EO21, as ta Geeaaney ayn daa cheayrt, myr FR930 ny Frank as myr AS13 ayns America Yiass.

Ollanish

She çhengey ashoonagh ny Çheer Injil as ny Flandyryn ee yn Ollanish (ayns Ollanish: Nederlands). T'ee loayrit ayns y Velg as ayns y Çheer Injil son y chooid smoo, agh t'ee ec ram sleih ayns çheeraghyn elley er feie ny cruinney lhied as y Toorinam as yn Affrick Yiass. She çhengey Ghermaanagh t'aynjee as ee cosoylagh rish y Ghermaanish as y Vaarle.

Plañvour

Ta Plañvour (Frangish: Ploemeur) ny chommyoon 'sy département Frangagh Mor-Bihan 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank. Ta Plañvour soit faggys da'n chaayr, An Oriant.

Ta'n ennym Frangish Ploemeurois currit er cummaltee yn valley.

Reeriaght vunraghtoil

She corys reiltys ard-reeagh ee reeriaght vunraghtoil ta soiaghey ard-ree ny chione steat rere cagliaghyn bunraght screeut ny aafillit. Ta'n corys shoh soiaghey noi ry-hoi jarroo-reeriaght gyn cagliagh bunraghtoil erbee er pooar yn ard-ree.

Dy cadjin, ta parlamaid ec reeriaght vunraghtoil as pooar reiragh echey son y chooid smoo. Ta pooaryn yn ard-ree croghey er y vunraght t'ayn. Ny keayrtyn, ta currymyn jesh-chliaghtagh ec yn ard-ree; ny keayrtyn elley, ta pooar gear-ghaue ec yn ard-ree.

Ny keayrtyn, ta reeriaghtyn bunraghtoil er go-obbraghey marish reiltyssyn Fashishtagh (myr sampleyr, Yn Iddaal Fashishtagh as Yn Spaainey Francoagh) as ard-reillaghtyn caggee. Ny keayrtyn elley, ta laue scanshoil oc ayns shassoo noi coupyn d'état ny eabyn reiltyssyn deynlagh y chur fo haart liorish gleashaghtyn cummynagh ny fashistagh (myr sampleyr, coup 23-F ny Spaainey, ny coupyn 1981 as 1985 ny Çheerey Thai). Va paart y ree ayns ny cooishyn shen feer scanshoil.

Ta reeriaghtyn vunraghtoil goaill stiagh yn Austrail, ny Bahamaghyn, Barbados, yn Velg, yn Veleesh, yn Vutaan, Bahrain, yn Chamboyd, yn Chanadey, Y Danvarg, Grenada, yn Yamaicey, yn Çhapaan, Jordan, yn Choowait, Liechtenstein, Lesoto, Luxembourg, yn Valaysia, Monaco, yn Varoc, yn Teelan Noa, yn Çheer Injil, Norlynn, Papooey Guinea Noa, Noo Winsen as ny Grenadeenyn, ny h-Ellanyn Holomon, yn Spaainey, yn Toolynn, yn Çheer Thai, Tuvalu, as y Reeriaght Unnaneysit.

Rolley coadyn çhellvane eddyr-ashoonagh

Shoh rolley coadyn çhellvane ta meenit rere moylley E.164 jeh'n ITU-T.

Ta cummey earrooyn çhellvane ry hoi corys çhellvane goaill roie-earroo jeeley eddyr-ashoonagh, lheid as "00" ny "011", as ad jeelit roish coad ny çheerey choud's t'ou jeeley earroo çhellvane eddyr-ashoonagh. Dy cadjin, myr t'ayns y rolley shoh heese, ta ymmyrçh y roie-earroo shen cowrit rish y chowrey "+".

Rolley çheeraghyn as thallooyn foddey ersooyl rere eaghtyr

Shoh rolley çheeraghyn y theihill rere eaghtyr slane. Ta'n rolley shoh rang-oardraghey çheeraghyn seyr, chammah as thallooyn hene-reiltagh. Ta lane-eaghtyryn gowit stiagh, as ad goaill stiagh thalloo, ushtaghyn antraieagh (loghyn, doouryn, awinyn). Cha nel ushtaghyn marrey, ushtaghyn thallooinagh as Cryssyn Tarmaynagh Liehlagh coontit stiagh 'syn earroo, chammah as aggyrtysyn er yn Antarctagh.

Ta thallooyn hene-reiltagh (myr ta sorçhit ec yn AU) rang-oardraghit magh veih ny çheeraghyn seyr oc, as t'ad ayns clou idaalagh.

Ta'n Antarctagh ny wheiggoo vooar-heer smoo as eh mygeayrt 14,200,000 km² er eaghtyr. Ta aggyrtysyn ec ny çheeraghyn shoh ny lurg er er y vooar-heer: yn Argenteen (969,000 km²), yn Austrail (6,120,000 km²), yn Çhillee (1,250,000 km²), yn Rank (432,000 km²), yn Teelynn Noa (450,000 km²), Norlynn (2,500,000 km²) as Reeriaght Unnaneysit (1,395,000 km²).

Rolley çheeraghyn rere earroo yn phobble

Shoh rolley çheeraghyn rhenk-oardraghit rere earroo yn phobble. Ta'n rolley shoh cur stiagh, as rhenk-oardraghey steayn seyr as kerçheenysyn hene-reiragh. Ta ny h-earooyn bunnit er yn ooley s'jerree ny er tilgey lught-reill choontey-pobble as ta ny h-earrooyn cruinnit. Ta ny h-earrooyn eley bunnit er ooley Rheynn Cooishyn Soshiallagh as Tayrmanagh yn UN er 1 Jerrey Souree ny bleeaney 2007. Er y fa nagh vel ny h-earrooyn çhymsit ec y traa cheddin ayns dagh çheer, ny er cormid currymid cheddin, foddee dy vel ny rhenkyn meestiuragh.

Sphinx

Ta'n sphinx jalloo feayn-skeealleydagh baagh-chrooagh, ta soilshaghit magh myr leion ny lhie sheeynt lesh kione deiney. Ta'n bunneydys echey soit ayns shenn jallooyn grainnit ayns Shenn-Reeriaght ny Shenn-Egypt, quoi dy vel yn ennym "toghteyder" currit orroo liorish ny Greagee. Ta cretooryn cosoylagh ry-akin ayns Jiass as Shiar-Yiass ny h-Aishey, as va aavioghey yn sphinx ayns ellyn jesheenagh ny h-Oarpey veih'n Aaruggyr derrey'n laa t'ayn.

Tim Henman

Ta Timothy Henry "Tim" Henman (ruggit er 6 Mean Fouyir, 1974 ayns Aah yn Ollee, Sostyn) ny henn-leddogeyr Goaldagh.

Çheeraghyn ny h-Oarpey
Abcaaish, yn2, 5 · Albaan, yn · Andorra · Ard-valley yn Phaab · Armeain, yn1 · Asserbajaan, yn2 · Austeyr, yn · Bosnia as Herzegovina · Chassaghstaan, y2 · Cheeprey, y1 · Cheeprey Hwoaie, y1, 6 · Çheer Injil, y3 · Çhorshey, y2 · Chroit, y · Clovack, y · Clovean, y · Danvarg, y3 · Eeslynn, yn · Elveeish, yn · Estaan, yn · Finnlynn · Ghermaan, y · Ghreag, y · Iddaal, yn2 · Kosovo4 · Latvey, y · Liechtenstein · Litaan, y · Lucsemburg · Moldova · Monaco · Montenegro · Nerin · Norlynn3 · Ookraan, yn · Ossetia Yiass2, 5 · Phobblaght Çheck, y · Pholynn, y · Phortiugal, y3 · Rank, y2 · Reeriaght Unnaneysit · Romaan, y · Roosh, y2 · San Marino · Serb, y · Spaainey, y2 · Toolynn, y · Turkee, y2 · Ungaar, yn · Valta, y · Vassadoan, y · Velaroosh, y · Velg, y · Vulgeyr, y
1 Ta'n çheer shoh soit dy slane 'syn Aishey Heear agh ta kianglaghyn shesh-pholitickoil eck lesh yn Oarpey. 2 Ta cooid jeh'n çheer shoh soit çheumooie jeh'n Oarpey. 3 Ta croghaneyn ec y çheer shoh soit çheumooie jeh'n Oarpey. 4Va neuchrogheydys Chosovo soilshit magh er 17 Toshiaght Arree, 2008 as t'ee er enney ec 62 olteynyn yn AU. 5Cha nel yn Abcaaish as Ossetia Yiass er enney agh ec 6 olteynyn yn AU. 6Cha nel y Cheeprey Hwoaie er enney agh ec y Turkee.
Çheeraghyn yn Unnaneys Oarpagh
Austeyr, yn · Cheeprey, y · Çheer Injil, y · Chroit, y · Clovack, y · Clovean, y · Danvarg, y · Estaan, yn · Finnlynn · Ghermaan, y · Ghreag, y · Iddaal, yn · Latvey, y · Litaan, y · Lucsemburg · Nerin · Phobblaght Çheck, y · Pholynn, y · Phortiugal, y · Rank, y · Reeriaght Unnaneysit · Romaan, y · Spaainey, y · Toolynn, y · Ungaar, yn · Valta, y · Velg, y · Vulgeyr, y Flag of Europe.svg
Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie (RCAH)
Olteynyn Albaan, yn · Chanadey, y · Çheer Injil, y · Chroit, y · Clovack, y · Clovean, y · Danvarg, y · Eeslynn, yn · Estaan, yn · Ghermaan, y · Ghreag, y · Iddaal, yn · Latvey, y · Litaan, y · Lucsemburg · Norlynn · Phobblaght Çheck, y · Pholynn, y · Phortiugal, y · Rank, y · Reeriaght Unnaneysit · Romaan, y · Spaainey, y · Steatyn Unnaneysit, ny · Turkee, y · Ungaar, yn · Velg, y · Vulgeyr, y
Fakideryn Çhorshey, y · Vassadoan, y

Ayns çhengaghyn elley

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.