Yn Oarpey Heear

Yn Traa t'Ayn

Keeayllaght rere ny h-Ashoonyn Unnaneysit

Europe subregion map UN geoscheme
Ardjyn staddyssaghtoil ny h-Oarpey myr ta baghtal ec ny h-Ashoonyn Unnaneysit (keeayllaght ny h-Oarpey Heear ayns gial-ghorrym):      Yn Oarpey Hwoaie      Yn Oarpey Heear      Yn Oarpey Hiar      Yn Oarpey Yiass

Rere ny h-Ashoonyn Unnaneysit ta nuy çheeraghyn 'syn Oarpey Heear, faagail magh Possanyn Ardjynagh ny h-Ashoonyn Unnaneysit (ta'n term shoh cur yn Oarpey Hwoaie as Yiass 'syn earroo):

Keeayllaght rere Unnaneys ny h-Oarpey Heear

WEU Map
Olteynys Unnaneys ny h-Oarpey Heear.     Olteyn

Y cheeayllaght noa-emshiragh, myr ta baghtal ec Unnaneys ny h-Oarpey Heear.

Keeayllaght ymmydit ayns Lioar Oayllys CIA ny Cruinney

CIA Western-Europe-map2
Keeayllaght Lioar Oayllys CIA ny Cruinney:     Yn Oarpey Heear      Yn Oarpey Heear Yiass

Y cheeayllaght rere Lioar Oayllys CIA ny Cruinney[1]: Yn Oarpey Heear:

Yn Oarpey Heear Yiass:

Jeeagh er neesht

  • Unnaneys ny h-Oarpey Heear
  • Yn Oarpey Noa
  • Yn Çhenn Oarpey
  • Plan Varshal
  • Yn Oarpey Veanagh

Imraaghyn

  1. CIA World Factbook
Calamynthey

She lus sheer-vio 'sy ghenus Calamintha ee calamynthey. T'ee ry-akin er feie yn Oarpey Heear, sheese dys yn Spaainey as yn Teer hwoaie. Share jee lhiargee faiyragh çhirrym er thalloo kelkagh, agh t'ee gaase er ayns keyljyn skeaylt, as er thalloo geinee ny mholmagh. Ta niart ack dy hassoo noi thalloo feer alkalaihagh.

Nerin

She yn ellan 'syn Oarpey bun-chooish y duillag shoh. My ta sym ayd ayns y çheer neuchroghagh t'er enney fo'n ennym cheddin, lhaih Pobblaght Nerin.

Ta Nerin (Yernish: Éire, Baarle: Ireland, Ullanish: Airlann) yn trass ellan smoo 'syn Oarpey as ny feedoo ellan smoo 'sy Chruinney. T'ee ny soie ayns sheear hwoaie ny h-Oarpey as t'ee cruinnit lesh keeadyn dy ellanyn as ellaneenyn. Ta'n Vretyn Vooar soit da'n shiar as ish scarrit veih Nerin liorish Mooir Vannin. Ta Pobblaght Nerin coodaghey 5/6 dy eaghtyr yn ellan. Ta Nerin Hwoaie, cooid jeh'n Reeriaght Unnaneysit, coodaghey'n chooid elley, as t'ee ny soie ayns shiar hwoaie yn ellan. Ta'n ellan jeant seose jeh cruink as sleityn injil ta cruinnlaghey strah rea lheeadagh as ta awinyn yn-shiaulley sheeyney stiagh çheu sthie. Ta glasseraght rank 'syn ellan - troar jeh'n speyr faarkagh vog ayn. Va çheshvean yn ellan coodit liorish keylljyn gloo derrey ny 1600yn agh jiu t'ee ny h-ard smoo jee-cheyllit 'syn Oarpey. Ta shey sheeintee ghooghyssagh as feed ayns Nerin. Ta'n shynnagh ruy, yn arkan sonney, as y broc so-akin dy mennick, agh ta'n mwaagh Yernagh, y feeaih ruy as kiyt ny miljyn ry-gheddyn chammah.

T'eh oolit dy vel 6.2 millioonyn dy 'leih ayns Nerin. Ta beggan ny sloo na 4.5 millioonyn dy 'leih cummal ayns Pobblaght Nerin as ta beggan ny sloo na 1.8 millioonyn dy 'leih cummal ayns Nerin Hwoaie. Ta ny h-earrooyn shen taishbyney bishaghey mooar ayns sleih-earroo yn ellan veih'n 4.2 millioonyn va cummal ayn ayns ny 1960yn, agh t'eh foddey ny sloo veih'n 8 millioonyn va cummal er yn ellan ayns ny 1840yn leah roish çheet y Ghortey Mooar.Ayns ny Mean Eashyn haink ny Normanee dys Nerin as fo-yerrey haink jerrey lesh y lhing Normanagh as toshiaght lesh y chioneys Sostynagh ayns ny 1500yn. Ayns ny 1600yn, va corys dy chioneys Sostynagh Protestoonagh er ny chummey dys neuvondeish dy chur er y vooar chooid Chatoleagh Raueagh as Phrotestoonagh yiooldagh, as v'eh sheeynt car ny 1700yn. Ayns 1801, haink er Nerin dy ve ny cooid jeh'n Reeriaght Unnaneysit. Rere caggey er son seyrsnys 'sy 20-oo eash leah haink er y çheer dy ve rheynnit ayns daa ayrn - Steat Seyr Nerin as Nerin Hwoaie. Haink er Steat Seyr Nerin dy ve ny smoo seyr harrish ny jeihaghtyn agh hannee Nerin Hwoaie lesh y Reeriaght Unnaneysit. Haghyr boirey theayagh ayns veih ny 1960yn jeianagh derrey ny 1990yn. Huitt y mooadys dy voiraghyn lurg conaant politickagh ayns 1998. Ayns 1973, hie'n daa ayrn jeh'n ellan stiagh 'sy Voodeeys Tarmaynagh Oarpagh (yn Unnaneys Oarpagh jiu). Haghyr bishaghey tarmaynagh neusampleyrit ayns Pobblaght Nerin veih ny 1990yn meanagh derrey'n gheyre-ghaue argidoil Yernagh ayns 2008-2010.

Quinsh (lettyr)

She lettyr bun-chooish y duillag shoh. My ta sym ayd ayns keeall elley yn 'ockle shoh, lhaih quinsh.She shiaghtoo lettyr jeig abbyrlhit ny Gaelgey eh quinsh (Q, q), rere'n abbyrlhit Romanagh jeianagh.

Rolley çheeraghyn as thallooyn foddey ersooyl rere eaghtyr

Shoh rolley çheeraghyn y theihill rere eaghtyr slane. Ta'n rolley shoh rang-oardraghey çheeraghyn seyr, chammah as thallooyn hene-reiltagh. Ta lane-eaghtyryn gowit stiagh, as ad goaill stiagh thalloo, ushtaghyn antraieagh (loghyn, doouryn, awinyn). Cha nel ushtaghyn marrey, ushtaghyn thallooinagh as Cryssyn Tarmaynagh Liehlagh coontit stiagh 'syn earroo, chammah as aggyrtysyn er yn Antarctagh.

Ta thallooyn hene-reiltagh (myr ta sorçhit ec yn AU) rang-oardraghit magh veih ny çheeraghyn seyr oc, as t'ad ayns clou idaalagh.

Ta'n Antarctagh ny wheiggoo vooar-heer smoo as eh mygeayrt 14,200,000 km² er eaghtyr. Ta aggyrtysyn ec ny çheeraghyn shoh ny lurg er er y vooar-heer: yn Argenteen (969,000 km²), yn Austrail (6,120,000 km²), yn Çhillee (1,250,000 km²), yn Rank (432,000 km²), yn Teelynn Noa (450,000 km²), Norlynn (2,500,000 km²) as Reeriaght Unnaneysit (1,395,000 km²).

Sostyn

Ta Sostyn (ASE: [ˈsɑsən̪] ny [ˈsɑst̪ən̪]; Baarle: England) ny çheer as ny cooid jeh'n Reeriaght Unnaneysit. T'ee çhemmit liorish Nalbin da'n twoaie as liorish Bretin da'n sheear. T'ee çhemmit myrgeddin liorish Mooir Hostyn da'n shiar, Mooir Vannin da'n sheear hwoaie, y Vooir Cheltiagh as Keyllys Vristol da'n sheear yiass, as Mooir yn Eeaght da'n jiass. She Lunnin preeu-valley Hostyn, as t'eh ny chryss baljagh smoo ayns y Reeriaght Unnaneysit as nane jeh ny baljyn smoo 'syn Oarpey. Rere ooley-pobble ny bleeaney 2006 va ny smoo na 50 millioonyn cummaltee 'sy çheer.

Yn Nah Chaggey Dowanagh

By chaggey dowanagh eh yn Nah Chaggey Dowanagh. Dy cadjin, t'eh er coontey dy doshee eh 'sy vlein 1939 as dy daink jerrey lesh 'sy vlein 1945. Ansherbee, va caggaghyn ayn hannah hene 'syn Aishey as, lurg tammylt, v'ad coontit myr paart jeh'n Nah Chaggey Dowanagh. Va tromlagh jeh ashoonyn y dowan troiddey 'sy chaggey as ad rang-oardit ayns daa phossan jeh cochaarjyssyn cahnagh: ny Forseyn Cochaarjagh as ny Forseyn Essylagh. V'eh ny chaggey smoo lheeadagh v'ayn rieau as ny smoo na 100 millioon dy gheiney goaill shirveish ayns unnidyn cahnagh. Va ny commee vooarey ayns staydys slane chaggey, as va jargaghtyn tarmaynagh, çhynskyllagh as oaylleeagh currit rish yn eab caggee. Ayns ny çheeraghyn va'n anchaslys eddyr y chooid heayagh as y chooid chahnagh dollit magh. By eh yn eiyrtys smoo baghtal ayn na mooad ny guintee hivoilagh, goaill stiagh adsyn va currit gy baase 'sy Deherree as yn ymmyd va jeant jeh bleaystanyn çheshveanagh. T'eh er ooley dy dooar eddyr 50 millioon as 85 millioon dooinney baase 'sy chaggey.

V'eh yn dean ec Impiraght ny Shapaan na yn Aishey Hiar y chur fo'n chosh eck, as, ec toshiaght y chaggey, v'ee troiddey noi Pobblaght ny Sheen veih'n vlein 1937. Jiu, t'eh coontit dy doshee yn Nah Chaggey Dowanagh er 1 Mean Fouyir 1939 tra ren y Ghermaan ruegey yn Pholynn. Ren y Reeriaght Unnaneysit as y Rank fogrey magh dy row ad ayns staydys caggey noi'n Ghermaan myr eiyrtys er y ruegys er y Pholynn. Myr eiyrtys er faghtyssyn as conaantyn, chur y Ghermaan y cochaarjys Essylagh er bun marish yn Iddaal, as ren ad cur cooid vie jeh'n Oarpey vooarheeragh fo smaght. Lurg Conaant Molotov-Ribbentrop, ren y Ghermaan as yn Unnaneys Soveidjagh rheynn magh as goaill stiagh thallooyn jeh ny çheeraghyn gerroil eddyr oc, goaill stiagh y Pholynn as ny çheeraghyn Baltagh. Cha row çheer elley, faagail magh y Reeriaght Unnaneysit as çheeraghyn elley jeh'n Cho-unnaneys Goaldagh, troiddey noi ny Forseyn Essylagh, as caggaghyn taghyrt 'syn Affrick Hwoaie as Cah yn Atlantagh. Ayns Mean Souree 1941, ren ny Forseyn Essylagh ruegey yn Unnaneys Soveidjagh, red ren cur cribbag er y chooid smoo jeh ny Forseyn Essylagh derrey jerrey yn chaggey. Ayns Mee ny Nollick 1941, ren y Çhapaan çheet er çheu ny Forseyn Essylagh, soiaghey ny Steatyn Unnaneysit as thallooyn Oarpagh harrish y Cheayn Sheealtagh as, dy tappee, va'n chooid smoo jeh ard heear y Cheayn Sheealtagh fo smagh ec ny Shapaanee.

Va stadd currit er gleashaghey ny Forseyn Essylagh 'sy vlein 1942. Chaill y Çhapaan caggey criticoil er Midway, faggys da Hawaiʻi, as cha ren ad cosney yn ghleashaght reesht. Va'n Ghermaan castit 'syn Affrick Hwoaie as, dy briwnyssagh, ayns Stalingrad 'sy Roosh. 'Sy vlein 1943, lurg straih taartyssyn ec ny Germaanee 'syn Oarpey Hiar, y ruegys Cochaarjagh er yn Iddaal as eh cur rish livrey seose eck, as barriaghtyn Americaanagh 'sy Cheayn Sheealtagh, ren ny Forseyn Essylagh cooyllaghey dy ro-inçhynagh er dagh çheu. 'Sy vlein 1944, ren ny Forseyn Cochaarjagh ruegey yn Rank, as ren yn Unnaneys Soveidjagh aaghoaill dagh cooid jeh'n thalloo va caillt as ren ny forseyn Soveidjagh ruegey yn Ghermaan as ny cochaarjyn eck. Car ny bleeantyn 1944 as 1945, ren ny h-Americaanee cur Lhuingys Chaggee Impiroil ny Shapaan fo haart as ghow ad smaght er ram ellanyn ogheragh 'sy Cheayn Sheealtagh Heear.

Haink jerrey lesh y chaggey 'syn Oarpey tra ren ny Forseyn Cochaarjagh ruegey yn Ghermaan as y ruegys shen çheet gys mullagh lesh goaill Verleen ec forseyn Soveidjagh as Polynnagh. Ren y Ghermaan livrey seose gyn conaant er 8 Boaldyn 1945. Lurg Fogrey Potsdam ec ny Cochaarjee er 26 Averil 1945, ren ny Steatyn Unnaneysit ceau bleaystanyn breneenagh er daa chaayr Shapaanagh, Hiroshima as Nagasaki, er y 6 Luanistyn as y 9 Luanistyn er lheh. Ren y Çhapaan livrey seose er 15 Luanistyn 1945 er yn oyr do row ruegys er yn Ellanragh Shapaanagh er gerrey as er yn oyr dy ren yn Unnaneys Soveidjagh fogrey magh staydys caggey noi'n Çhapaan roish dy ren ad ruegey y Vançhoor.

Ren y Nah Chaggey Dowanagh caghlaa çheughey politickagh as strughtoor sheshoil y dowan. Va ny h-Ashoonyn Unnaneysit currit er bun ry-hoi co-obbraghey eddyr-ashoonagh as son caggaghyn y haghney. Haink er ny pooaryn barriaghtagh—ny Steatyn Unnaneysit, yn Unnaneys Soveidjagh, y Çheen, y Reeriaght Unnaneysit, as y Rank—dy ve nyn olteynyn beayn er Coonseil Hickyrys ny h-Ashoonyn Unnaneysit. Dirree ny Steatyn Unnaneysit as yn Unnaneys Soveidjagh magh myr mooar-phooaryn trughanagh as eh cur rish toshiaght y Chaggey Feayr. Ec y traa cheddin, hoshee niart as cleayney ny pooaryn Oarpagh goll sheese as hoshee lesh jee-choloinaghey ny h-Aishey as ny h-Affrick. Dirree co-hymey politickagh magh, 'syn Oarpey er lheh, myr eab son mooinjerys eear-chahnagh y hickyraghey as dy cho-obbraghey ny s'breeoil car y Chaggey Feayr.

Yn Oarpey

She fer jeh shiaght mooar-rheynnyn ny cruinney ee yn Oarpey (ASE: [ˌənʲˈɔːrpə]) ny yn Europey (ASE: [ˌənʲjuˈroːpə]). T'ee coodaghey lieh-innys heear ny h-Oaraishey, as t'ee goll er scarrey magh veih'n Aishey liorish Sleityn ny h-Ooral as Sleityn ny Coagaash, Awin ny h-Ooral, y Vooir Chaspagh as y Vooir Ghoo, as ny h-ushtaghyn ta kiangley yn Vooir Ghoo rish y Vooir Aejeeanagh. Ta'n Oarpey çhemmit liorish y Cheayn Sheear da'n twoaie as da'n sheear, liorish y Veanvooir da'n jiass, as liorish y Vooir Ghoo as ny h-ushtaghyn kianglee eck da'n shiar yiass.

Ta'n Oarpey ny nah vooar-rheynn sloo rere eaghtyr thallooin, as t'ee coodaghey 10,180,000 kilomeaderyn kerrinagh (3,930,000 meeilaghyn kerrinagh), ny 2% jeh eaghtyr ny cruinney ny 6.8% jeh'n eaghtyr thallooin eck. Mastey ny 50 çheeraghyn 'syn Oarpey, she yn Roosh y fer smoo rere eaghtyr as rere earroo yn phobble eck (ga dy vel cooid vooar jeh'n çheer shen soit 'syn Aishey), as she Ard-valley yn Phaab y fer sloo. Ta'n Oarpey ny trass mooar-rheynn smoo rere earroo yn phobble, lurg yn Aishey as yn Affrick, lesh 733,000,000 dooinney, ny 11% jeh pobble ny cruinney.

She boayl ruggyree chultoor yn neear t'ayn 'syn Oarpey, as 'sy Çhenn-Ghreag er lheh. Va paart mooar eck ayns cooishyn y theihll veih'n 16oo eash er oaie, as lurg toshiaghey yn choloinaghys er lheh. Eddyr y 16oo as y 20oo eash va America, cooid vooar jeh'n Affrick, y Faarkeylann as cooid vooar jeh'n Aishey fo stiurey phooaraghyn Oarpagh. Va'n daa Chaggey Dowanagh jeerit er yn Oarpey, as rere shen haghyr failleil ayns cleayney Oarpagh er yn ardan dowanagh roish mean y 20oo eash tra dirree scansh yn Unnaneys Soveidjagh as ny Steatyn Unnaneysit. Car y Chaggey Feayr hie yn Oarpey er ny rheynn magh liorish y Churtan Yiarn eddyr NATO 'sy neear as Conaant Warszawa 'sy niar. Ren cur-ry-cheilley yn Oarpey cur Coonseil ny h-Oarpey as yn Unnaneys Oarpagh er bun 'syn Oarpey Heear. Lurg tuittym yn Unnaneys Soveidjagh 'sy vlein 1991 ren y ghleashaght shen lheanaghey magh gys y niar.

Yn Oarpey Hwoaie

She yn Oarpey Hwoaie cooid hwoaie ny h-Oarpey. Ta ny h-Ashoonyn Unnaneysit cur baght er yn Oarpey Hwoaie myr cooid hallooin ta goaill stiagh ny çheeraghyn as ny croghaneyn shoh:

Y Danvarg

Ellanyn ny Geyrragh

Greenlynn

Yn Eeslynn

Yn Estaan

Finnlynn

Åland

Y Latvey

Y Litaan

Nerin

Norlynn

Svalbard as Jan Mayen

Reeriaght Unnaneysit

Mannin

Ellanyn Vooir Eeaght: Guernsey as Jersee

Y ToolynnCha nel ny Çheeraghyn Nordagh ny yn ard Nordagh goaill stiagh agh fo-rheynn jeh ny çheeraghyn as ny croghaneyn va soilshit magh heose. Roish y 19-oo eash, va'n enmys 'Nordagh' ny 'Twoaieagh' ymmydit son Twoaie ny h-Oarpey ayns keeal va goaill stiagh ny çheeraghyn Nordagh, y Roosh Oarpagh, çheeraghyn Baltagh (yn Estaan, Livonia as Kurzeme). Ta'n Reeriaght Unnaneysit as Nerin coontit myr çheeraghyn 'syn Oarpey Heear ny keayrtyn.

Yn Rank

Ta'n Rank (Frangish: La France, Fockley magh ayns Frangish : [fʁɑ̃s]), ny Pobblaght ny Frank dy h-oikoil (Frangish: République française, focklit magh myr: [ʁepyblik fʁɑ̃sɛz]), ny çheer ta ny soie 'syn Oarpey Heear, lesh shiartanse dy chroghaneyn as thallooyn harrish mooir as ad nyn soie er mooar-rheynnyn elley. Ta'n Rank vooar-heeragh sheeyney veih'n Veanvooir dys Mooir yn Eeaght as Mooir Hostyn, as veih'n Rhine dys y Cheayn Sheear. Ta'n ennym L’Hexagone ("Y Shey-Lhiattaghan") currit urree dy mennick er oyr cummey towse-oaylleeagh ny thallooin eck. Ta'n Rank ny pobblaght lieh-eaghtyraneagh unnaneagh as ny preeu ard-smooinaghtyn focklit magh ayns Fogrey ry hoi Kiartyn Deiney as y Teyranagh.

Ta'n Rank Vooar-heeragh çhemmit (myr y clag veih'n twoaie) liorish y Velg, Lucsemburg, y Ghermaan, yn Elveeish, yn Iddaal, Monaco, Andorra, as y Spaainey. Ta joaraghyn thallooin ec rheynnyn as co-chadjinyssyn harrish mooir ny Frank myrgeddin. Ta Geeaaney Rangagh ayns America Yiass çhemmit liorish y Vrasseel da'n shiar as y jiass, as liorish y Toorinam da'n sheear. Ta Saint-Martin çhemmit liorish ny h-Antillaghyn Ollanagh 'sy Vooir Charibagh chammah. Ta'n Rank kianglt rish y Reeriaght Unnaneysit liorish Thiollane Vooir Eeaght, as eh goll fo Mooir yn Eeaght.

Ta'n Rank ny çheer smoo 'syn Unnaneys Oarpagh er eaghtyr as ny nah çheer smoo 'syn Oarpey lurg yn Ookraan (faagail magh ny thallooyn neu-Oarpagh). Va'n Rank ny cummaght vooar er feie ram eashyn lesh cleayney tarmaynagh, cultooragh, cahnagh as politickagh lajer eck. Car y 17-oo as y 18-oo eash, ren y Rank coloinagh er ayrnyn mooarey jeh America Hwoaie; car y 19-oo as y 20-oo eash, va'n nah impiraght smoo jeh'n traa eck er ny troggal ec y Rank, as ee goaill stiagh ayrnyn mooarey jeh'n Affrick Hwoaie, Heear as Veanagh, yn Aishey Hiar Yiass, as ram ellanyn y Cheayn Sheealtagh.

Ta'n Rank ny çheer lhiasit as ta'n queigoo harmaynys smoo 'sy theihll eck rere LTS ennymagh Ta'n Rank ny bun-oltey jeh'n Unnaneys Oarpagh as ny h-Asonnyn Unnaneysit as t'ee ny h-holtey jeh'n Francophonie y G8, yn RCAH, yn RCTL, yn RTT as yn Unnaneys Ladjynagh. T'ee ny h-oltey beayn jeh Coonseil Hickyrys ny h-Ashoonyn Unnaneysit.

Yn Vretyn Vooar

She yn ellan bun-chooish y duillag shoh. My ta sym ayd ayns keeall elley yn 'ockle shoh, lhaih Yn Vretyn Vooar (reddaghey).

She ellan ayns sheear hwoaie ny h-Oarpey ee yn Vretyn Vooar ny Çheer ny Goal. T'ee ny nuyoo ellan smoo er y theihll as yn ellan smoo 'syn Oarpey. Ta mychione 60 millioonyn dy leih cummal er yn ellan, as rere shen, t'ee ny trass ellan smoo er y theihll rere earroo yn phobble. Ta ny smoo na 1,000 ellanyn beggey elley cruinnlaghey yn Vretyn Vooar. Ta ellan Nerin ny lhie da'n sheear, as ta'n Rank, çheer er mooarheer ny h-Oarpey, ny lhie da'n jiass. T'ee cruinnit liorish y Cheayn Sheear da'n sheear hwoaie as da'n twoaie, liorish Mooir Hostyn da'n shiar, liorish Mooir yn Eeaght da'n jiass, liorish y Vooir Cheltiagh as Mooir Vretyn da'n sheear yiass, as liorish Mooir Vannin da'n sheear. Dy politickagh, ta'n ellan ny ayrn smoo jeh'n Reeriaght Unnaneysit as ta tree co-heeraghyn soit urree: Nalbin 'sy twoaie, Bretyn 'sy neear, as ta Sostyn jannoo seose y chooid smoo elley.

Yn Vritaan (çheer)

She yn çheer bun-chooish y duillag shoh. My ta sym ayd ayns keeall elley yn 'ockle shoh, lhaih Yn Vritaan.She ard cultooragh ee yn Vritaan (Britaanish: Breizh, focklit magh myr [bʁɛjs] ny [bʁɛχ]; Frangish: Bretagne, focklit magh myr [bʁə.taɲ]; Galloish: Bertaèyn, focklit magh myr [bəʁ.taɛɲ]). She nane jeh ny h-Ashoonyn Celtiagh ee. Roish dy daink urree dy ve ny cooid jeh Reeriaght ny Frank 'sy vlein 1532 myr queiggey, by reeriaght as, eisht, ghiucaght neuchrogheydagh ee.

Ta'n Vritaan coodaghey y lieh-innys heear hwoaie jeh mooar-heer yn Oarpey ayns shiar hwoaie y Rank. T'ee çhemmit liorish Mooir yn Eeaght 'sy twoaie, liorish y Vooir Cheltiagh as y Cheayn Sheear 'sy neear as liorish Baie ny Biscaayn 'sy jiass. T'ee 34,023 km2 er eaghtyr. T'ee goll er rheynn magh ayns queig rheynn: Penn-ar-Bed 'sy neear, Aodoù-an-Arvor 'sy twoaie, Il-ha-Gwilen 'sy niar hwoaie, Liger-Atlantel 'sy jiass as Mor-Bihan 'sy jiass.

'Sy vlein 1956, va gurneilys ynnydagh y Rank aachummit as va ny h-ardjyn currit er bun. Va Ard y Vritaan currit er bun ec y traa shen, agh cha nel yn ard coodaghey agh 80% jeh eaghtyr yn ard cultooragh. Va Liger-Atlantel, mygeayrt y chaayr Naoned, scarrit magh ass y Vritaan as currit stiagh 'syn ard Broioù al Liger.

Ayns Jerrey Geuree 2006 va 4,300,500 dooiney cummal ayn. Ta 72% jeh'n phobble cummal ayns Ard y Vritaan as 28% ayns Ard Broioù al Liger. 'Sy vlein 1999 v'ad Naoned (711,120), Roazhon (521,188) as Brest (303,484) ny caayryn smoo ayn.She çheer ghooie ny Britaanee ee yn Vritaan as ta'n çheer coontit myr fer jeh ny h-Ashoonyn Celtiagh as ee freill enney cultooragh ta aahoilshaghey e shennaghys. Ta deiney ennagh cur feysht er staydys bunraghtoil roie yn Vritaan, as ta gleashaght ashooneyragh shirrey ny smoo hene-reiltys da'n Vritaan çheusthie jeh'n Rank.

Ayns çhengaghyn elley

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.