Yn Danvarg

Ta'n Danvarg (Danvargish: Danmark, focklit magh myr [ˈd̥ænmɑɡ̊], shenn-emshiragh: [ˈd̥anmɑːɡ̊]) ny çheer Loghlinagh 'syn Oarpey Hwoaie as t'ee ny h-oltey shinsharagh jeh Reeriaght ny Danvarg. T'ee ny çheer smoo jiassagh jeh ny Çheeraghyn Nordagh; çheu heear yiass veih'n Toolynn as çheu yiass veih Norlynn, as t'ee çhemmit da'n jiass liorish y Ghermaan. Ta'n Danvarg caglit liorish y Vooir Valtagh da'n shiar as Mooir Hostyn da'n sheear myrgeddin. Ta'n çheer jeant seose jeh lieh-innys mooar Jylland (ny Jutland) as ram ellanyn, y Teelynn (Sjælland), Fyn, Vendsyssel-Thy, Lolland, Falster as Bornholm, chammah as keeadyn dy ellanyn beggey elley as yn ennym yn Ellanragh Danvargagh currit orroo. Ta beeal dys y Vooir Valtagh stiurit as fo smaght ec y Danvarg er feie traa liauyr, er oyr nagh vel entreilys dys y Vooir harrish ushtey jargal agh trooid nane jeh tree ammyryn, er enney lhien myr "Keyllyssyn ny Danvarg".

Ta'n Danvarg ny reeriaght vunraghtoil lesh corys ard-whaiylagh myr corys reiltys eck. Ta reiltys ec keim y steat eck as reiltyssyn ynnydagh ayns 98 baljaghtyn. Ta'n Danvarg ny h-oltey jeh'n Unnaneys Oarpagh veih'n vlein 1973, agh cha nel y çheer ny cooid jeh Cryss yn oarey. Ta'n Danvarg ny bun-oltey jeh'n RCAH (NATO) as yn RCTL.

Ta'n Danvarg, lesh tarmaynys capitlagh seyr-vargagh as steat lhiassee mooar ayn,[3] rang-oardit rere un towse, myr y chied çheer 'sy theihll lesh y cheim s'yrdjey dy cho-chormid çheet stiagh. Rere yn earishlioar dellal Americaanagh Forbes, ta'n çhymmyltaght dellal share 'sy theihll ec y Danvarg.[4] Veih 2006 dys 2008, chur towshanyn[5] y Danvarg myr "y boayl s'maynrey 'sy theihll," as ny h-eiyrtyssyn shen bunnit er towshanyn slaynt, lhiassee, as ynsee. Ta Ayndagh Shee Dowanagh ny bleeaney 2009 rang-oardraghey yn Danvarg myr y nah çheer 'sy theihll er cooishyn shee, lurg y Teelynn Noa.[6] Ayns Ayndagh Tastidyn Sollaghey-Laue ny bleeaney 2008 va'n Danvarg rang-oardit myr y çheer lesh y chooid by loo jeh sollaghey-laue 'sy theihll,[7] as y stayd shen rheynnit lesh y Toolynn as y Teelynn Noa.

Ta'n çhengey ashoonagh, y Danvargish, cosoylagh rish y Toolynnish as y Norlynnish, as ta kianglaghyn shendeeagh as cultooragh lajer eddyr ny tree cultooryn. Ta 82.0% jeh cummaltee ny Danvarg as 90.3% jeh ny Danvargee nyn olteynyn jeh agglish Lutheragh y steat. Ta seyraanaght joarree ec mygeayrt 9% jeh sleih-earroo ny çheerey - ta'n chooid smoo jeu çheet ass çheeraghyn Loghlinagh elley.

Kongeriget Danmark
Reeriaght ny Danvarg
Brattagh ny Danvarg Cowrey cleinney ny Danvarg
Brattagh Armys
Jarroo-raagyn jarroo-raa oikoil
(Jarroo-raa reeoil: Guds hjælp, Folkets kærlighed, Danmarks styrke
"Cooney Yee, Graih y Phobble, Niartaght ny Danvarg")
Arrane ashoonaghDer er et yndigt land (ashoonagh)
Arrane reeoilKong Christian stod ved højen mast
EU location DEN
Preeu-valley
(as y balley smoo)
København
Erioll world.svg55°43′ Hwoaie 12°34′ Hiar
Çhengey oikoil Danvargish1
Reiltys Deynlaghys ard-whaiylagh as reeriaght vunraghtoil
 -  Benrein Margrethe II
 -  Ard-vinishter Lars Løkke Rasmussen
 -  Loayreyder y Folketing Pia Kjaersgaard
Cur ry-cheilley 8-oo eash 
Entreilys gys yn UO 1 Jerrey Geuree 1973
Eaghtyr
 -  Yn clane 43,098.31 km² (134-oo)
16,640 mi ker 
 -  Ushtey (%) 1.6
Earroo yn phobble
 -  Ooley 2009 5,519,441 (108-oo)
 -  Glooaght 127.9/km² (78-oo)
331.2/mi ker
LTS (CCK) Ooley 2008
 -  Yn clane $204.269 billioon[1] (49-oo)
 -  Yn dooinney $37,304[1] (16-oo)
LTS (ennymagh) Ooley 2008
 -  Yn clane $340.029 billioon[1] (27-oo)
 -  Yn dooinney $62,097[1] (5-oo)
Gini (2008) 21.7 (injil) (1-d)
ALD (2007) 0.955[2] (feer ard) (16-oo)
Argid krone (DKK)
Traa ynnydagh CET (UTC+1)
 -  Souree (TTLS) CEST (UTC+2)
Coad eddyr-voggyl .dk2
Coad çhellvane +45
1 Ta Greenlynnish ynrican ny çhengey oikoil ayns Greenlynn as ta Faaroish ny çhengey oikoil ayns Ellanyn ny Geyrragh, myrane lesh y Danvargish.
2 Ta .eu ymmydit myrgeddin, myrane lesh çheeraghyn elley yn Unnaneys Oarpagh.

Cultoor

Ta ennym mooar er ram Danvargee 'sy theihll cultooragh, lheid as y skeeandagh Ole Rømer, y fallsoonagh Søren Kierkegaard, y screeudeyr Hans Christian Andersen, y fishigagh Niels Bohr, as Lars Ulrich ass Metallica.

Imraaghyn

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Denmark (Baarle). International Monetary Fund. Feddynit er 01-10-2009.
  2. Human Development Report 2009. Ny h-Ashoonyn Unnaneysit. Feddynit magh er 5 Jerrey Fouyir 2009.
  3. (Baarle) Esping-Andersen, G. (1990). The Three Worlds of Welfare Capitalism. Princeton, NJ: Princeton University Press.
  4. Forbes: Denmark has the best business climate in the world (Baarle). Copenhagen Capacity. www.copcap.com. Feddynit er 03-08-2009.
  5. ABC News: Great Danes: The Geography of Happiness (Baarle). Abcnews.go.com. Feddynit er 05-05-2009.
  6. (Baarle) Global Peace Index Rankings 2008. Vision of Humanity.
  7. Transparency International, 2008 Corruption Perceptions Index. Transparency.org. Feddynit er 20-08-2009.
Ardjyn ny Danvarg

Hie Ardjyn ny Danvarg er nyn groo rere Lhiassaghey Baljagh y Danvarg 'sy vlein 2007. Va queig ard currit stiagh ayns ynnyd ny h-eear-choondaeghyn (amter). Ec y traa cheddin, va earroo ny baljaghtyn giarrit. Roish y Lhiassaghey va 270 baljaghtyn (kommuner). Hie yn lhiassaghey er bree er 1 Jerrey Geuree 2007.

Aundyr Nobel ayns Lettyraght

Ta'n Aundyr Nobel ayns Lettyraght currit da sar-screeudeyryn ayns prose ny feeleeaght.

Danvargish

She fer jeh ny çhengaghyn Germaanagh Hwoaie ta goll er loayrt ec mysh 6 millioonyn dy leih ee yn Danvargish (dansk, focklit magh myr [danˀsɡ̊]). T'ee goll er loayrt 'sy Danvarg da'n chooid smoo, agh t'ee myr çhengey ghooie ec 50,000 Germaanee jeh sluight Danvargagh ayns ayrnyn twoaie Schleswig-Holstein, y Ghermaan, raad ta staydys eck myr myn-çhengey. Lhisagh da dagh peiagh ynsaghey'n Danvargish 'sy scoill ayns ny thallooyn Danvargagh Ellanyn ny Geyrragh (raad ta staydys oikoil eck) as Greenlynn, chammah as 'syn Eeslynn.

Faaroee

Ta ny Faaroee (Faaroish: føroyingar) nyn gynney beg ayns yn Oarpey my hwoaie. T'ad jeh kynney fuilleeaght ny Loghlynee as ny Celtiee. T'ad ry-gheddyn ayns Ellanyn ny Geyrragh, yn Eeslynn, y Danvarg, Norlynn as yn Austrail. T'ee Faaroish, çhengey Ghermaanagh gollrish yn Eeslynnish, nyn jengey oc.

Faaroish

She çhengey ellanagh Loghlinagh ee Faaroish. T'ee goll er loayrt ec 48,000 deiney ayns Ellanyn ny Geyrragh as ec mysh 25,000 deiney 'sy Danvarg as ayns buill elley. T'ee coontit mastey kiare sluightee - t'eh shen yn Eeslynnish, y Norlynnish, as y Nornish varroo - y Çhenn Loghlinish Heear va goll er loayrt car ny Mean Eashyn. T'eh er credjal dy row y Norlynnish so-hoiggal rish yn 'aaroish. Cha nel yn 'aaroish as yn Eeslynnish, y conastagh jerrinagh bio, so-hoiggal rish nyn geilley rere co-loayrtys, agh ta ny çhengaghyn screeuee feer chosoylagh rish nyn geilley.

Greenlynnish

Ta'n Ghreenlynnish (Kalaallisut) ny çhengey Eskimagh-Aleutagh ta loayrit ayns Greenlynn. Ta faggys-mooinjerys eddyr ee as ny çhengaghyn Inuitagh elley 'sy Chanadey, lhied as Inuktitut. Ta'n çhengey loayrit ec mygeayrt 54,000 dy 'leih, earroo ta ny smoo na çhengaghyn Inuitagh elley ry-cheilley. She yn Ghreenlynnish Heear (Kalaallisut) yn abbyrt smoo scanshoil, as t'ee er y çhengey oikoil 'sy çheer. Ta'n abbyrt my hwoaie, Inuktun (Avanersuarmiutut), ta loayrit mygeayrt y valley Qaanaaq feer cosoylagh liorish Inuktitut ny Canadey. T'ad Greenlynnish Hiar (Tunumiit oraasiat) as abbyrt Upernavik ny h-abbyrtyn elley.

ISO 4217

Ta'n ISO 4217 ny stundayrt eddyr-ashoonagh ta cur cooney jeh coadyn tree-lettyragh (ny coad argid) dy chur baght er enmyssyn argid as ad bunnit liorish Sheshaght Eddyr-ashoonagh ry hoi Stundayrtagh (ISO).

Nomenclature d'unités territoriales statistiques

Ta Nomenclature d'unités territoriales statistiques ("Enmys Unnidyn Thallooin Staydraaoil") ny NUTS ny corys cadjinit dys çheet er aarheynnyn çheerey er son staydraa. T'eh fo stiurey yn Unnaneys Oarpagh, as t'eh rang-oardraghey olteynyn yn Unnaneys son y chooid smoo. Ta ymmyd jeant jeh dys cooilleeney Tashtey Troggalagh yn Unnaneys.

Ta keimoilaght tree keimyn NUTS currit er dagh çheer oltey yn UO liorish Eurostat. Cha nel dagh aarheynn NUTS corrym rish aarheynn reiragh ny çheerey. Ec toshiaght y choad, ta daa lettyr. Er lhimmey jeh'n RU, t'ad rere coad ISO 3166-1 alpha-2 ny çheerey. Ta ny aarheynnyn cowrit liorish earrooyn 1-9, ny lettyryn mooarey my ta rouyr aarheynnyn ayn. Myr sampleyr, ta Bretyn cowrit liorish UKL, Bretyn Heear liorish UKL1, as Moan liorish UKL11.

Rere NUTS 2008-2011, ta 97 ardjyn NUTS 1, 271 ardjyn NUTS 2 as 1303 ardjyn NUTS 3 ayn. Ta corys staydraaoil faggys da er ny veenaghey er son olteynyn shirree yn UO as olteynyn Co-heshaght Dellal Seyr Oarpagh, agh cha nel ad ayns NUTS ny fo stiurey ny h-annaghyn echey.

Choud's tree keimyn da çheeraghyn UO, ta coad NUTS ec dagh ooilley çheer, jeant jeh daa lettyr da'n vooar-rheynn as as daa earroo da'n çheer. Ta earrooyn er lheh ec steatyn, queiggaghyn as thallooyn ny Steatyn Unnaneysit, ny Canadey as ny h-Austrail myr dy row ad nyn jeeraghyn hene.

Ta doilleeidyn ennagh ayn; myr sampleyr, ta NUTS cur Gibraaltar çheumooie jeh'n UO myr EO21, as ta Geeaaney ayn daa cheayrt, myr FR930 ny Frank as myr AS13 ayns America Yiass.

Rigsfællesskabet

Ta'n Rigsfællesskabet (Gaelg: Cohionnal y Rheaym) ny ockle Danvargagh son mooinjerys t'eddyr y Danvarg, Greenlynn as Ellanyn ny Geyrragh.

Rolley coadyn çhellvane eddyr-ashoonagh

Shoh rolley coadyn çhellvane ta meenit rere moylley E.164 jeh'n ITU-T.

Ta cummey earrooyn çhellvane ry hoi corys çhellvane goaill roie-earroo jeeley eddyr-ashoonagh, lheid as "00" ny "011", as ad jeelit roish coad ny çheerey choud's t'ou jeeley earroo çhellvane eddyr-ashoonagh. Dy cadjin, myr t'ayns y rolley shoh heese, ta ymmyrçh y roie-earroo shen cowrit rish y chowrey "+".

Rolley çheeraghyn as thallooyn foddey ersooyl rere eaghtyr

Shoh rolley çheeraghyn y theihill rere eaghtyr slane. Ta'n rolley shoh rang-oardraghey çheeraghyn seyr, chammah as thallooyn hene-reiltagh. Ta lane-eaghtyryn gowit stiagh, as ad goaill stiagh thalloo, ushtaghyn antraieagh (loghyn, doouryn, awinyn). Cha nel ushtaghyn marrey, ushtaghyn thallooinagh as Cryssyn Tarmaynagh Liehlagh coontit stiagh 'syn earroo, chammah as aggyrtysyn er yn Antarctagh.

Ta thallooyn hene-reiltagh (myr ta sorçhit ec yn AU) rang-oardraghit magh veih ny çheeraghyn seyr oc, as t'ad ayns clou idaalagh.

Ta'n Antarctagh ny wheiggoo vooar-heer smoo as eh mygeayrt 14,200,000 km² er eaghtyr. Ta aggyrtysyn ec ny çheeraghyn shoh ny lurg er er y vooar-heer: yn Argenteen (969,000 km²), yn Austrail (6,120,000 km²), yn Çhillee (1,250,000 km²), yn Rank (432,000 km²), yn Teelynn Noa (450,000 km²), Norlynn (2,500,000 km²) as Reeriaght Unnaneysit (1,395,000 km²).

Rolley çheeraghyn rere earroo yn phobble

Shoh rolley çheeraghyn rhenk-oardraghit rere earroo yn phobble. Ta'n rolley shoh cur stiagh, as rhenk-oardraghey steayn seyr as kerçheenysyn hene-reiragh. Ta ny h-earooyn bunnit er yn ooley s'jerree ny er tilgey lught-reill choontey-pobble as ta ny h-earrooyn cruinnit. Ta ny h-earrooyn eley bunnit er ooley Rheynn Cooishyn Soshiallagh as Tayrmanagh yn UN er 1 Jerrey Souree ny bleeaney 2007. Er y fa nagh vel ny h-earrooyn çhymsit ec y traa cheddin ayns dagh çheer, ny er cormid currymid cheddin, foddee dy vel ny rhenkyn meestiuragh.

Tórshavn

She Tórshavn preeu-valley Ellanyn ny Geyrragh. T'eh soit er y çheu yiass jeh'n ellan Streymoy. Ta ny sleityn Húsareyn (347 m) soit da'n sheear hwoaie as Kirkjubøreyn (350 m) da'n sheear yiass. Va 12,345 dy 'leih 'sy valley ayns 2005. Va'n balley bunnit 'sy 10oo eash. Va ard-whaiyl ny Loghlynagh bunnit er kione çheerey Tingenes 'sy vlein 825.

Yn Kaart Oarpagh son Çhengaghyn Ardjynagh ny Mynçhengaghyn

She conaant Oarpagh (CETS 148) va doltit ayns 1992 fo currym Choonseil ny h-Oarpey son çhengaghyn ardjynagh as mynçhengaghyn 'syn Oarpey y choadey as y chur er oaie eh yn Kaart Oarpagh son Çhengaghyn Ardjynagh as Mynçhengaghyn.

Yn Teelynn, y Danvarg

Ta'n Teelynn (Danvargish: Sjælland; ASE: [ˈɕɛˌlænˀ]) ny h-ellan smoo 'sy Danvarg as ny 96oo ellan smoo er y Dowan. Ta'n ellan 7,031 km2 er eaghtyr as ta 2,491,090 dy 'leih cummal er. T'eh kianglt rish Funen liorish Droghad y Chryss Vooar, rish Lolland, Falster (as y Ghermaan lurg y vlein 2021) liorish Droghad Storstrøm as rish y Toolynn harrish Amager as Droghad Øresund.

Ta København, preeu-valley yn Danvarg, ny hoie dy paartagh er coose hiar y Teelynn as dy paartagh er Amager. Ta caayryn elley er yn ellan goaill stiagh Roskilde, Næestved as Helsingør (ny Elsinore).

Çheeraghyn ny h-Oarpey
Abcaaish, yn2, 5 · Albaan, yn · Andorra · Ard-valley yn Phaab · Armeain, yn1 · Asserbajaan, yn2 · Austeyr, yn · Bosnia as Herzegovina · Chassaghstaan, y2 · Cheeprey, y1 · Cheeprey Hwoaie, y1, 6 · Çheer Injil, y3 · Çhorshey, y2 · Chroit, y · Clovack, y · Clovean, y · Danvarg, y3 · Eeslynn, yn · Elveeish, yn · Estaan, yn · Finnlynn · Ghermaan, y · Ghreag, y · Iddaal, yn2 · Kosovo4 · Latvey, y · Liechtenstein · Litaan, y · Lucsemburg · Moldova · Monaco · Montenegro · Nerin · Norlynn3 · Ookraan, yn · Ossetia Yiass2, 5 · Phobblaght Çheck, y · Pholynn, y · Phortiugal, y3 · Rank, y2 · Reeriaght Unnaneysit · Romaan, y · Roosh, y2 · San Marino · Serb, y · Spaainey, y2 · Toolynn, y · Turkee, y2 · Ungaar, yn · Valta, y · Vassadoan, y · Velaroosh, y · Velg, y · Vulgeyr, y
1 Ta'n çheer shoh soit dy slane 'syn Aishey Heear agh ta kianglaghyn shesh-pholitickoil eck lesh yn Oarpey. 2 Ta cooid jeh'n çheer shoh soit çheumooie jeh'n Oarpey. 3 Ta croghaneyn ec y çheer shoh soit çheumooie jeh'n Oarpey. 4Va neuchrogheydys Chosovo soilshit magh er 17 Toshiaght Arree, 2008 as t'ee er enney ec 62 olteynyn yn AU. 5Cha nel yn Abcaaish as Ossetia Yiass er enney agh ec 6 olteynyn yn AU. 6Cha nel y Cheeprey Hwoaie er enney agh ec y Turkee.
Çheeraghyn yn Unnaneys Oarpagh
Austeyr, yn · Cheeprey, y · Çheer Injil, y · Chroit, y · Clovack, y · Clovean, y · Danvarg, y · Estaan, yn · Finnlynn · Ghermaan, y · Ghreag, y · Iddaal, yn · Latvey, y · Litaan, y · Lucsemburg · Nerin · Phobblaght Çheck, y · Pholynn, y · Phortiugal, y · Rank, y · Reeriaght Unnaneysit · Romaan, y · Spaainey, y · Toolynn, y · Ungaar, yn · Valta, y · Velg, y · Vulgeyr, y Flag of Europe.svg
Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie (RCAH)
Olteynyn Albaan, yn · Chanadey, y · Çheer Injil, y · Chroit, y · Clovack, y · Clovean, y · Danvarg, y · Eeslynn, yn · Estaan, yn · Ghermaan, y · Ghreag, y · Iddaal, yn · Latvey, y · Litaan, y · Lucsemburg · Norlynn · Phobblaght Çheck, y · Pholynn, y · Phortiugal, y · Rank, y · Reeriaght Unnaneysit · Romaan, y · Spaainey, y · Steatyn Unnaneysit, ny · Turkee, y · Ungaar, yn · Velg, y · Vulgeyr, y
Fakideryn Çhorshey, y · Vassadoan, y
Yn Choonseil Nordagh
Olteynyn Danvarg, yn · Eeslynn, yn · Finnlynn · Norlynn · Toolynn, yn
Fo-olteynyn Åland · Ellanyn ny Geyrragh · Greenlynn

Ayns çhengaghyn elley

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.