Pictish

Ta Pictish jannoo cur sheese er y çhengey ny ny çhengaghyn marroo va goll er loayrt ec ny Pictee, sleih va cummal ayns twoaie as mean ny h-Albey car ny Mean Eashyn Leah. T'eh er enney dy row çhengey er lheh ayn 'sy Phictish as yn 'eanish ry-akin ayns Historia ecclesiastica gentis Anglorum liorish Beda 'sy 8-oo eash. 'Syn obbyr shen ta'n Phictish enmyssit er lheh myr çhengey va anchasley rish y Vretnish as y Çhenn Ghaelg.

Cha nel jarrooaghey jeeragh ny Pictish ayn son y chooid smoo, faagail magh kuse veg dy vuill-enmyn as enmyn deiney ta ry-gheddyn er lhiaghtyn cooinaghtyn as ny recortyssyn co-emshiragh 'syn ard va fo stiurey ec Reeriaght ny Pictee.

Va'n enmys "Pictish" ymmydit liorish Jackson (1955), as ren Forsyth (1997) ymmyd jeh ny s'anmey, son dy chur sheese er y çhengey va goll er loayrt çheu hwoaie jeh'n linney Keyllys-Y Cleayee ayns ny Mean Eashyn Leah. T'ad cur "Pritennish" son dy chur sheese er y çhengey Proto-Phictish va goll er loayrt 'syn ard shen car yn Eash Yiarn.

Pictish
Goll er loayrt ayns Nalbin
Baase çhengey roish 900 BNJ
Kynney çhengey Ind-Oarpagh
Coadyn çhengey
ISO 639-1 Gyn coad
ISO 639-2 cel
ISO 639-3 xpi
Albaanish

Ta'n Albaanish (gjuha shqipe ASE: [ˈɟuha ˈʃcipɛ] ny shqip [ʃcip]) ny çhengey Ind-Oarpagh ta goll er loayrt ec mysh 7.4 millioon dy leih. T'ee goll er loayrt 'syn Albaan as ayns Kosovo ayns ny çheeraghyn Balkanagh er y chooid smoo.

Armeainish

Ta'n Armeainish ny çhengey Ind-Oarpagh ta loayrit da'n chooid smoo 'syn Armeain.

Celtiagh P as Q

Ta daa skeymyn cohirreydagh jeh rang-oardraghey ny çhengaghyn Celtiagh. Ta'n shenn heiltynys P-Celtiagh/Q-Celtiagh kiangley yn Ghoalish lesh y Vrythonish myr çhengey P-Cheltiagh as t'eh kiangley ny çhengaghyn Gaelgagh lesh y Cheltibeirish myr çhengey Q-Cheltiagh. Ta'n anchasley smoo eddyr ny çhengaghyn P as Q ry-akin ayns dellal y feaym *kw 'sy Phroto-Cheltish. Haink er dy ve focklit magh myr *p ayns ny çhengaghyn P-Cheltiagh, agh haink er dy ve focklit magh myr *k ayns ny çhengaghyn Gaelgagh. Myr sampleyr, she kione (ceann ayns Yernish) y fockle ta currit er y chooid jeh'n chorp ta soit er e vaare, agh she pen yn ennym ta currit er ayns ny çhengaghyn Brythonagh. Ta'n fockle mac (maqq ayns cowraghyn grainnit Ogham) ayns ny çhengaghyn Gaelgagh focklit magh myr mab (map ny s'leah) ayns ny çhengaghyn Brythonagh.

Ta'n skeym elley kiangley ny çhengaghyn Gaelgagh as Brythonagh ry cheilley myr çhengaghyn Celtiagh ellanagh, ayns neuchosoylaght rish ny çhengaghyn Celtiagh mooarheeragh ta goaill stiagh ny çhengaghyn lheid as Goalish as Celtibeirish.

Ta P-Cheltiagh goaill stiagh ny çhengaghyn shoh:

Goallagh

Goalish

Lepontish

Norish

Galatish

Pritennagh

Pictish

Brythonagh (British)

Brythonagh Heear

Shenn Vretnish

Bretnish Veanagh

Bretnish

Cumbrish

Brythonish Heear Yiass

Shenn Vritaanish

Britaanish Veanagh

Britaanish

Shenn Chornish

Cornish Veanagh

CornishTa Q-Cheltiagh goaill stiagh ny çhengaghyn shoh:

Gaelgagh

Yernish Vunneydagh

Shenn Yernish

Yernish Veanagh

Yernish

Gaelg Albinagh

Gaelg

Celtibeirish

Conaant Pheairt

She conaant shee 1266 eh Conaant Pheairt hug jerrey er caggaghyn eddyr Magnus VI Reeriaght Norlynn as Alexander III Reeriaght ny h-Albey er kiondeeaght ny h-Inshyn Goal as Vannin.

Roish my daink stiagh ny Wiggynee, va ny n-Inshyn Goal yiass fo reeriaght Ghaelgagh, Dal Roih-Oddey, as va ny h-Inshyn Goal hwoaie fo stiurey Pictagh.Rere Feniagh-Skeeal Orkneyinga, tra hie Harald I Norlynn er crooiney mysh 872 BNJ, hie ymmodee noidyn er çhea dys ellanyn ny h-Albey. Ren Harald geiyrt orroo, as goaill stiagh Ellanyn y Twoaie 'sy reeriaght ayns 875 as ny h-Inshyn Goal mysh jeig bleeaney ny s'anmey. Hie Mannin er goaill ec ny Norlynnee traa ennagh eddyr 877 as 900 BNJ.Ayns 1098, ghow Magnus III Norlynn barriaght er kione-fir Norlynnagh reeriaghtyn beggey yn Orkaid, ny h-Inshyn Goal as Mannin. Chossyn eh stiurey reeoil jeeragh er ny h-ellanyn. Ren Edgar ny h-Albey coardailys marish Magnus as lhiggey voish ny h-ellanyn.

Hie Conaant Pheairt er coardail ayns 1266 tree blein ny lurg Caggey Largs as eiytys neuhickyr echey. V'eh fo Haakon IV Loghlynn aahoieaghey orroo rish y nah hourey, agh hooar eh baase rish y gheurey. Va Magnus VI ny eiyrtyssagh echey, as hirr eh er shee liorish y chonaant.

Ta'n conaant goaill rish kiondeeaght ny h-Albey er ny h-ellanyn er son sym-glout dy 4000 margyn as bleeanaght dy 100 margyn. Chammah's shen, ren Nalbin goit rish kiondeeaght Norlynn er Shetlynn as yn Orkaid.

Ogham

Notey: Ta cowraghyn er lheh 'syn art shoh. Mannagh vel jargaght jannoo screeu crampit ec y cho-earrooder ayd, foddee dy vaik uss cowraghyn feysht, kishtaghyn ny cowraghyn elley ayns ynnyd ny cowraghyn kiartey.She abbyrlhit mean-eashagh leah eh Ogham (Shenn Yernish "Ogam" [ˈɔɣam], Yernish yeianagh [ˈoːm] ny [ˈoːəm]). Ta ymmyd jeant jeh son dy screeu Shenn Yernish son y chooid smoo (as ny keayrtyn, shennayr Bretnagh ny Bretnish) .

Ta mysh 400 screeuyn Ogham er mayrn, er claghyn ayns Nerin as Bretin Vooar. Ta'n chooid smoo jeu ayns linney eddyr Kerree (ayns Nerin Yiass) as Dyfed (ayns Bretin Yiass). Ta'n chooid elley nyn soie ayns Nerin Hiar-Yiass, Nalbin Heear, Mannin, as creeagh Ghevon as ny Corn. She enmyn sleih t'ayn son y chooid smoo.

Cha nel bun-ocklaght vaghtal ec y fockle ogham. Foddee dy row eh bentyn rish Yernish og-úaim (rinn-whomm), ta çheet er "whomm" jeant liorish rinn wappin.

Ta screeuyn Ogham cooinaghtagh ry-akin ayns Nerin as Bretin, as beggan beg elley ayns Mannin, Sostyn, Nalbin as Shetlynn. Son y chooid smoo, she cowraghyn shellooderaght as claghyn cooinaghtyn v'ayn. Cha nel agh un screeuyn ayn bentyn rish peiagh as enney er ain: clagh cooinaghtyn Vortiporius, va ny ree Dyfed 'sy 6oo eash.. Son y chooid smoo, she Yernish Bunneydagh as Shenn Yernish va screeut oc, er-lhimmey jeh adsyn ayns Nalbin: ny ta screeut orroo, s'cosoylagh dy nee Pictish t'ayn.

Çhengaghyn Celtiagh
Mooarheeragh Celtibeirish · Galatish · Gallaeshish · Goalish · Lepontish · Norish
Ellanagh
Çhengaghyn mestit Beurla Reagaird · Sheltish
Ardjyn Celtish Y Fro Gymraeg · Breizh-Izel · Eilean Cheap Breatainn · An Ghaeltacht · A' Ghàidhealtachd · Y Wladfa
Thum-ynsagh Bunscoill Ghaelgagh · Diwan · Ynsagh trooid mean ny Gaelgey · Gaelscoil · Ynsagh trooid mean ny Bretnish
Ta ny çhengaghyn ayns clou iddaalagh nyn jengaghyn marroo

Ayns çhengaghyn elley

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.