Helsinki

She preeu-valley as y balley smoo Finnlynn ee Helsinki (Soolynnish: Helsingfors). T'ee ny lhie ayns jiass ny çheerey er coose Lhoob Finnlynn, rish y Vooir Valtagh. 'Sy vlein 2009 va 578,126 cummaltee 'sy valley as ny smoo na millioon 'sy valjaght.

Ta Helsinki, myrane lesh ny baljyn gerroil Vantaa (Vanda), Espoo (Esbo), as Kauniainen (Grankulla), jannoo seose yn ard preeu-valjagh lesh ny smoo na millioon cummaltee ayn. Ta Helsinki Vooar jeant seose jeh 12 valjaght as ta ny smoo na 1,300,000 cummaltee ayn. Ta kiarroo pobble ny çheerey ayn, myrane lesh 29% ny kiartagyn, as un trass jeh LTS.

Ta Helsinki ny preeu-valley ry hoi dellal, ynsagh, ronsaghey, cultoor, as reiltys Finnlynn. Ta hoght ollooscoillyn as shey pairkyn çhaghnoaylleeaght 'sy valley.[1] Ta mygeayrt 70% jeh colughtyn joarree ta gobbraghey ayns Finnlynn nyn lhie ayns ard Helsinki.[1] Rere inymmyrkey cummaltee çheerey, t'ee nane jeh ny h-ardjyn moirvaljagh ta gaase s'tappee 'syn Oarpey.

Ta'n phurt-aeragh eddyr-ashoonagh smoo scanshoil eck, Purt Aeragh Helsinki-Vantaa, soit 40 minnidyn magh as çheshvean y valley lesh bollee etlagh jeeragh er feie ny cruinney. Ta'n bollagh tarrooagh Helsinki-Tallinn 1.5 oor er mayrnaght er mooir as 18 minnidyn liorish coptyr. Ta'n daa ard-valley, Tampere as Turku, nyn lhie 1.5-2 oor magh ass Helsinki er traen[2] as 1.5-2.5 oor liorish gleashtan.

Helsinki
Helsingfors
—  Caayr  —
Helsingin kaupunki
Helsingfors stad
Veih'n chlee gys y jesh as veih'n vaare gys y vun: Moir-agglish Helsinki, Suomenlinna, Kerrin y Çhannad, traie Aurinkolahti, Halley ny Caayragh
Veih'n chlee gys y jesh as veih'n vaare gys y vun: Moir-agglish Helsinki, Suomenlinna, Kerrin y Çhannad, traie Aurinkolahti, Halley ny Caayragh
Armys Helsinki

Armys
Helsinki er caslys-çheerey

Helsinki
Soiaghey Helsinki ayns Finnlynn
Co-ordnaidyn: 60°10′15″N 24°56′15″E / 60.17083°N 24.9375°ECo-ordnaidyn: 60°10′15″N 24°56′15″E / 60.17083°N 24.9375°E
Çheer Flag of Finland.svg Finnlynn
Ard Uusimaa
Fo-ard Helsinki
Bunneeaght
 - 1550 Kaart
 - 1812 Staydys preeu-valjagh
Reiltys
 - Meoir Jussi Pajunen
Eaghtyr
 - Caayr 715.49 km² (276.3 mi ker)
 - Thalloo 213.75 km² (82.5 mi ker)
 - Ushtey 501.74 km² (193.7 mi ker)
 - Baljagh 770.26 km² (297.4 mi ker)
 - Moirvaljagh 2,970.18 km² (1,146.8 mi ker)
Earroo yn phobble (2011)
 - Caayr 588,941
 - Glooaght y phobble 2,755.3/km² (7,136.2/mi ker)
 - Baljagh 1,046,355
 - Glooaght valjagh 1,358.4/km² (3,518.2/mi ker)
 - Moirvaljagh 1,325,775
 - Glooaght voirvaljagh 446.4/km² (1,156.2/mi ker)
Cryss hraa EET (UTC+2)
 - Sourey (TTSL) EEST (UTC+3)
Ynnyd-eggey www.hel.fi

Shennaghys

Helsinki 1820
Çheshvean Helsinki ayns 1820 roish yn aahroggal. Linneeaght ec Carl Ludvig Engel.

Va Helsinki bunnit ec Ree Gustav I ny Soolynn ayns 1550 myr balley trughanagh rish y valley Hanseatagh, Reval (Tallinn jiu). Agh ayns ny bleeantyn beggey, ren boghtinys, caggaghyn as çhingys jeeyl er y valley aeg. Rish foddey dy hraa, hannee ee ny balley beg slystagh. Ren troggal y Sveaborg (Finnlynnish: Suomenlinna) foays da'n valley as va'n balley jeant ny scanshoil erreish da'n chaggey eddyr y Roosh as y Toolynn tra haink er Finnlynn dy ve ny queiggey fo stiurey ny Rooshee.

Son cleayney ny Soolynn er y wheiggey y cur fo chosh, ren Tsar Alistair I ny Roosh preeu-valley assjee, as chaill Turku e staydys. Va troggalyn, straidyn as çheshvean noa, cosoylagh rish Caayr Pheddyr troggit ayns eash noa yn valley.

'Sy vlein 1917, va neuchroghedys ny Finnlynn fogrit magh as, myr v'ayn 'sy Roosh, haghyr caggey theayagh eddyr ny Forseyn Baney as ny Forseyn Jiargey. Va Helsinki goit liorish ny Jiargyn er y chied laa jeh'n chaggey as hannee ee ayns nyn laueyn oc derrey mee Averil 1918. Eisht, va pobblaght heyr noa currit er bun, Pobblaght Finnlynn, as va Helsinki reiht myr preeu-valley. Erreish da'n chaggey va foays bun-towshanagh y vea baghtal ayns y çheer as ayns y valley.

Jiu t'ee myr nane jeh ny baljyn er feie ny h-Oarpey ta gaase dy tappee.

Imraaghyn

  1. 1.0 1.1 Coontys giare er Ard Helsinki
  2. Shirveish Hroailtee VR
Bratislava

She Bratislava preeu-valley ny Slovack lesh earroo yn phobble mygeayrt 427,000 echey. Ta'n balley soit er broogh ny h-awin Danube as ee çhemmit liorish yn Austeyr as yn Ungaar. She Bratislava ard-ynnyd politickoil, cultooragh as tarmaynagh ny Slovack.

Bucharest

She preeu-valley ny Romaan ee Bucharest (Romaanish: Bucureşti).

Divlyn

She preeu-valley Nerin as y chaayr smoo ayn eh Divlyn ny Balley Aah Cleeah (Baarle: Dublin, Yernish: Baile Átha Cliath ny Áth Cliath). Ta'n ennym Manninagh çheet ass Dubh Linn ny Yernish as eh keeayllaghey "doo lhing" ny "lhing doo". Rere coontey-pobble ny bleeaney 2006, ta ny smoo na 1 villioon dy 'leih cummal 'syn ard baljagh echey, lesh 506,211 deiney cummal 'sy chaayr hene. Ta'n chaayr ny soie begnagh er y lieh-voayl er coose hiar Nerin ec inver Awin ny Liffey as ec çheshvean Ard Ghivlyn. Ta'n clyst choonseilagh hene, ta fo stiurey Choonseil Chaayragh Ghivlyn, çhemmit liorish Coontae 'ine Goal da'n twoaie, da'n sheear hwoaie as da'n shiar hwoaie, liorish Coontae Ghivlyn Yiass da'n sheear yiass, as liorish Coontae Ghoon Laoire-Rhaa yn Doon da'n shiar yiass.

Dy bunneydagh, va'n chaayr bunnit myr balley Loghlynagh. Haink er y chaayr dy ve ny reeriaght er enney myr Reeriaght Ghivlyn as haink urree dy ve ny preeu-chaayr lurg ny ruegyssyn Normanagh. Jiu, ta Divlyn ny ynnyd shenndeeagh as cultooragh da'n çheer, myrane lesh laare noa-emshyragh yn ynsee, ny h-ellynyn, y ghurneilys, yn tarmaynys as yn çhynskyl.

Finnlynn

Ta Finnlynn, ny Pobblaght Finnlynn dy h-oikoil (Finnlynnish: Suomi; Soolynnish: Finland), ny çheer Nordagh as ny deynlaght ta ny soie ayns ard Finn-Loghlynnagh ny h-Oarpey Hwoaie. T'ee çhemmit liorish y Toolynn da'n sheear, liorish y Roosh da'n shiar, as liorish Norlynn da'n twoaie, as ta'n Estaan ny soie da'n jiass harrish Lhoob Finnlynn. She Helsinki preeu-valley ny çheerey.

Ta mygeayrt 5.3 millioonyn dy 'leih cummal ayns Finnlynn, as ta'n chooid smoo jeu cummal ayns cooid yiass ny çheerey. T'ee ny hoghtoo çheer smoo 'syn Oarpey rere eaghtyr as ny çheer chummaltit by loo 'syn Unnaneys Oarpagh. She Finnlynnish çhengey ny mayrey ec y chooid smoo jeh pobble ny çheerey, as y çhengey shen ny çhengey Finn-Oogragh ta bentyn rish yn Estoinish, as ta nane jeh kiare çhengaghyn oikoil yn Unnaneys Oarpagh nagh vel nyn jengaghyn Ind-Oarpagh. She y Toolynnish y nah çhengey oikoil 'sy çheer as ee ny çhengey ghooghyssagh son 5.5% jeh pobble ny çheerey. Ta Finnlynn ny pobblaght ard-whaiylagh gheynlagh lesh reiltys ta soit ayns Helsinki son y chooid smoo as reiltyssyn ynnydagh ayns 348 baljaghtyn. Ta millioon dy 'leih cummal ayns ard Helsinki Vooar (as yn ard shen goaill stiagh Helsinki, Espoo, Kauniainen, as Vantaa), as ta treeoo jeh LTS ny çheerey er ny ghientyn 'syn ard shen. Ta ard-valjyn mooarey elley goaill stiagh lheid as Tampere, Turku, Oulu, Jyväskylä, Kuopio, as Lahti.

Dy shendeeagh va Finnlynn ny cooid jeh'n Toolynn as veih'n vlein 1809 v'ee ny h-Ard-Diucaght hene-reiltagh ayns Impiraght ny Roosh. Va seyrsnys Finnlynn veih'n Roosh fogrit magh ayns 1917 as haghyr caggey theayagh ny lurg, as caggaghyn noi'n Unnaneys Soveidjagh as y Ghermaan Natseeagh lurg shen. Car y Chaggey Feayr va polasee oikoil neuchommeeaght ec Finnlynn. Hie Finnlynn stiagh ayns ny h-Ashoonyn Unnaneysit ayns 1955, 'syn RCTL ayns 1969, yn Unnaneys Oarpagh ayns 1995, as cryss yn oarey veih toshiaght yn argid noa.

Lefkosia

She Lefkosia ny Nicosia (ennym ynnydoil: Lefkosia, Greagish: Λευκωσία, Turkish: Lefkoşa) preeu-valley ny Ceeprey as y balley smoo er yn ellan. Ta'n balley soit ayns çheshvean yn ellan rish yn awin Pedieos. Rish ny bleeantyn jerrinagh shoh ta'n balley er ny ve rheynnit eddyr y Cheeprey as Pobblaght Hurkagh ny Ceeprey Hwoaie, yn un chaayr er y chruinney ta rheynnit liorish boalley meanagh caggee. Ta'n chooid hwoaie ny preeu-valley er y Cheeprey Hurkagh.

Lhoob Finnlynn

Ta Lhoob Finnlynn ny logh marrey smoo shiar jeh'n Vooir Valtagh ta sheeyney magh eddyr Finnlynn da'n twoaie as yn Estaan da'n jiass shiar dys Caayr Pheddyr 'sy Roosh, raad dy vel y Neva teaumey stiagh 'sy vooir. T'ad Helsinki as Tallinn ny h-ard-valjyn mooarey urree.

Ljubljana

She Ljubljana preeu-valley ny Slovean as y balley smoo ayns y çheer. Ta'n balley soit ayns çheshvean ny çheerey er brooghyn ny h-awinyn Ljubljanica as Sava. Va ny smoo na 250,000 deiney nyn gummal ayn 'sy vlein 2007.

Madrid

She preeu-valley ny Spaainey eh Madrid.

Mareeish

She macro-hengey 'sy lught-çhengagh Ooralagh Mareeish (Mareeish: марий йылме, marii jəlme, Rooshish: марийский язык, mariyskiy yazyk). T'ee loayrit ayns Mari El 'sy Roosh son y chooid smoo, chammah's 'syn Tatarstaan, 'syn Udmurt as ayns Perm Krai.

Praag

She preeu-valley ny Pobblaght Çheck ee Praag (Sheckish: Praha).

Sofia

She Sofia (Bulgeyrish: София, Sofiya; IPA: [ˈsɔ.fi.ja]) preeu-valley ny Bulgeyr as y chaayr smoo 'sy çheer. T'ee soit ayns y çheu heear jeh'n çheer ec folieau ny slieau Vitosha.

Tallinn

She Tallinn (er fys ayns shennaghys fo'n ennym Germaanish as Danvargish Reval ny lesh yn ennym Polynnish Rewal) preeu-valley ny h-Estaan. Ta'n balley soit er coose hwoaie ny çheerey er Lhoob Finnlynn. T'eh ny valley scanshoil son çhynskyl as cultoor, as myr ynnyd politickoil.

Uusimaa

Ta'n ard shoh cur sheese er ard noa-emshyragh Finnlynn. Son ymmydyn elley jeh'n fockle Uusimaa, jeeagh er Uusimaa (reddaghey).Ta Uusimaa, ny Nyland ayns Soolynnish (Çheer Noa), ny h-ard (maakunta / landskap) ayns Jiass Finnlynn. T'ee çhemmit liorish ny h-ardjyn Finnlynn Chiart, Kanta-Häme, Päijät-Häme as Uusimaa Hiar. Ta preeu-valley Finnlynn, Helsinki, ny lhie ayns mean Uusimaa, as lesh shen, ta'n ard ny h-ard smoo clannit 'sy çheer.

Valletta

She Valletta (Maltish: Il-Belt Valletta) preeu-valley ny Malta. Rere staydraa ny bleeaney 2005, va 6,315 deiney nyn gummal 'sy valley. Ta'n balley soit ayns y çheu niar-veanagh jeh'n ellan. Va'n balley bunnit er 28 Mart 1566 ec Ard-Vainshtyr ny Reejeryn Maltagh, Jean Parisot de la Valette.

Veen

She Veen (Germaanish: Wien) preeu-valley ny h-Austeyr as nane jeh ny steatyn. Lesh earroo yn phobble ny smoo na 1.7 millioonyn, t'ee ny balley smoo 'sy çheer.

Vilnius

She Vilnius preeu-valley ny Litaan as y balley smoo ayns y çheer. 'Sy vlein 2005 va ny smoo na 550,000 deiney cummal 'sy valley.

Warszawa

She preeu-valley y Pholynn eh Warszawa ny Warsaw (Polynnish: [varˈʂava]. T'eh ny chaayr smoo 'sy çheer as 1.726 villioon cummaltagh ayn mastey 2.666 villioon cummaltagh 'syn ard moir-valjagh. Ta'n chaayr 517.24 kilomeader kerrinagh er eaghtyr as ta'n ard moir-valjagh 6,100.43 kilomeader kerrinagh er eaghtyr. T'eh soit er yn awin Wisła, mysh 260 kilomeader veih'n Vooir Valtagh as 300 kilomeader veih Sleityn Carpathia.

She caayr ghowinagh, kione jurnaa scanshoil da turryssee, as cree scanshoil tarmaynagh t'ayn. Ta'n far-ennym "caayr y veaynushag" currit er y chaayr er coontey earroo ny caggaghyn haghyr 'sy chaayr. Lurg y Nah Chaggey Dowanagh, v'eh er y lught reill y chaayr y aahroggal myr eiyrtys er y jeeyl va jeant da'n chaayr tra va mysh 85% jeh'n chaayr scrysst. Ta enney mooar er y chaayr, chammah, myr caayr ny plaaseyn, garaghyn reeoil as pairkyn mooarey. Shimmey aarys ooasle as thie ooasle ta ry-gheddyn faggys da çheshvean y chaayr.

Ta'n arrane Warszawianka coontit myr anthym neu-oikoil y chaayr.

Yn Oarpey

She fer jeh shiaght mooar-rheynnyn ny cruinney ee yn Oarpey (ASE: [ˌənʲˈɔːrpə]) ny yn Europey (ASE: [ˌənʲjuˈroːpə]). T'ee coodaghey lieh-innys heear ny h-Oaraishey, as t'ee goll er scarrey magh veih'n Aishey liorish Sleityn ny h-Ooral as Sleityn ny Coagaash, Awin ny h-Ooral, y Vooir Chaspagh as y Vooir Ghoo, as ny h-ushtaghyn ta kiangley yn Vooir Ghoo rish y Vooir Aejeeanagh. Ta'n Oarpey çhemmit liorish y Cheayn Sheear da'n twoaie as da'n sheear, liorish y Veanvooir da'n jiass, as liorish y Vooir Ghoo as ny h-ushtaghyn kianglee eck da'n shiar yiass.

Ta'n Oarpey ny nah vooar-rheynn sloo rere eaghtyr thallooin, as t'ee coodaghey 10,180,000 kilomeaderyn kerrinagh (3,930,000 meeilaghyn kerrinagh), ny 2% jeh eaghtyr ny cruinney ny 6.8% jeh'n eaghtyr thallooin eck. Mastey ny 50 çheeraghyn 'syn Oarpey, she yn Roosh y fer smoo rere eaghtyr as rere earroo yn phobble eck (ga dy vel cooid vooar jeh'n çheer shen soit 'syn Aishey), as she Ard-valley yn Phaab y fer sloo. Ta'n Oarpey ny trass mooar-rheynn smoo rere earroo yn phobble, lurg yn Aishey as yn Affrick, lesh 733,000,000 dooinney, ny 11% jeh pobble ny cruinney.

She boayl ruggyree chultoor yn neear t'ayn 'syn Oarpey, as 'sy Çhenn-Ghreag er lheh. Va paart mooar eck ayns cooishyn y theihll veih'n 16oo eash er oaie, as lurg toshiaghey yn choloinaghys er lheh. Eddyr y 16oo as y 20oo eash va America, cooid vooar jeh'n Affrick, y Faarkeylann as cooid vooar jeh'n Aishey fo stiurey phooaraghyn Oarpagh. Va'n daa Chaggey Dowanagh jeerit er yn Oarpey, as rere shen haghyr failleil ayns cleayney Oarpagh er yn ardan dowanagh roish mean y 20oo eash tra dirree scansh yn Unnaneys Soveidjagh as ny Steatyn Unnaneysit. Car y Chaggey Feayr hie yn Oarpey er ny rheynn magh liorish y Churtan Yiarn eddyr NATO 'sy neear as Conaant Warszawa 'sy niar. Ren cur-ry-cheilley yn Oarpey cur Coonseil ny h-Oarpey as yn Unnaneys Oarpagh er bun 'syn Oarpey Heear. Lurg tuittym yn Unnaneys Soveidjagh 'sy vlein 1991 ren y ghleashaght shen lheanaghey magh gys y niar.

Yn Vrussyl

She preeu-valley ny Belg ee yn Vrussyl (Frangish: Bruxelles [bʁysɛl], Ollanish: Brussel [ˈbrɵsəɫ], Germaanish: Brüssel [brʏsəl]). T'ee ny balley raad ta oikyn yn Unnaneys Oarpagh ny lhie. Ta kione-cherroo Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie soit 'sy valley chammah. Ta'n Vrussyl ny preeu-valley son scheimyn aitt lhied as Lucky Luke, Tintin, Cubitus, Gaston Lagaffe as Marsupilami.

Preeu-valjyn yn Unnaneys Oarpagh
Amsterdam · Yn Atheen · Berleen · Bratislava · Bucharest · Budapest · Divlyn · Helsinki · København · Lisboa · Ljubljana · Lucsemburg
Lunnin · Madrid · Lefkosia · Paarys · Praag · Yn Raue · Rīga · Sofia · Stockholm · Tallinn · Valletta · Veen · Vilnius · Yn Vrussyl · Warszawa
Flag of Europe
Preeu-valjyn ny h-Oarpey
Amsterdam · Andorra la Vella · Ankara · Aqwa · Ard-valley yn Phaab · Yn Atheen · Bakı · Belgraaid · Berleen · Berne · Bratislava · Bucharest · Budapest · Chișinău · Divlyn · Helsinki · København · Kyiv · Lefkosia · Lisboa · Ljubljana · Lucsemburg · Lunnin · Madrid · Minsk · Monaco · Moscow · Oslo · Paarys · Praag · Prishtina · Podgorica · Yn Raue · Reykjavík · Rīga · San Marino · Sarajevo · Skopje · Sofia · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tiranë · Vaduz · Valletta · Veen · Vilnius · Yn Vrussyl · Warszawa · Yerevan · Zagreb
Ta ny preeu-valjyn ayns clou iddaalagh nyn breeu-valjyn er çheeraghyn nagh vel currit er enney ec yn AU.
Ta soilshaghey magh preeu-valjyn ta nyn soie 'syn Aishey, agh ta kianglaghyn cultooragh, çheer-oaylleeagh, ny shendeeagh lesh yn Oarpey oc.

Ayns çhengaghyn elley

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.