Çhengey (çhaghteraght)

Ta çhengey ny tasht ceaghlagh jeh cowraghyn as ymmyd jeant jeu son çhaghteraght, chammah as ny reillyn as coryssyn ta reaghey yn aght t'ou laueaghey ad. Ta çhengey çheet er lheid y corys er lheh, myr sampleyr, Frangish ny Gaelg. Ayns y cheeal cadjin, t'ad cur glare er y phenomenon hene, dy ghra myr shen, jargaght deiney ymmyd jeh lheid y corys y yannoo. Cha nel scoillaryn goaill rish dy vel glare ec cretooryn erbee er lhimmey jeh deiney. Ta coryssyn çhaghteraght ec shiartanse dy chretooryn, agh cha nel ny troyn cheddin ocsyn as ec glare deiney.

Ta sorçh ny ghaa dy hengey ayn:

  • çhengey deiney - çhengey as ymmyd jeant jeh liorish deiney son çhaghteraght cadjin.
  • çhengey formoil - tasht jeh focklyn ny cowraghyn. Cha nel feme erbee eck er keeal; she eie co-ordrailagh t'ayn. Ta ymmyd jeant jeu ayns resoon as sheanse co-earrooagh.
  • far-hengey, ny çhengey troggit - çhengey as e grammeydys, fockle-hasht, sheeanchoryssaght as troyn elley er ny reaghey liorish sleih er fa ennagh. Ta ymmyd jeant jeu son dy chooney çhaghteraght eddyr sleih; ayns skeealyn; as son prowaltyssyn er glare.
Lene Espersen, utrikesminister Danmark. Nordiska radets session 2010 (1)
Çhengey

Troyn çhengaghyn

Ta çhengaghyn goaill stiagh:

  • tasht jeh cowraghyn (focklyn) goit rish dy cadjin ec adsyn ta jannoo ymmyd j'ee.
  • ny keealyn t'ec dagh fockle ny raa (semantaght).
  • grammeydys, dy ghra myr shen, reillyn ta reaghey eddyr-obbraghey troggalagh ny cowraghyn shoh. Ta reillyn grammeydagh lhiggey da ymmydeyryn jannoo ymmyd jeh tasht çheorit jeh cowraghyn son dy chroo raaghyn erskyn towse ta biallagh da'n corys grammeydagh.
  • reillyn ta reaghey obbraghey co-hecks er keeall y fockle (keealloaylleeaght)

Ta cowraghyn dagh çhengey skelimagh. Cha nel ad agh cowraghyn as sleih er goardail y keeal (ny keealyn) oc rish y cheilley. Cha nel feme erbee ayn dy vel keeal er lheh ec cowrey er lheh, ny cowrey er lheh ec keeall er lheh. Myr sampleyr, ta fockle nada ec Spaainish, as y keeal veg echey. Cha nel tro undinagh erbee ec yn sheean ta cur er Spaanisheyryn dy chiangley rish yn eie veg. Foddee oo cur sheeanyn erbee er yn eie (myr sampleyr, y fockle Gaelgagh veg), agh ta dy chooilley Spaainisheyderyn gynsaghey dy chur ry-cheilley y sheean shoh as yn eie shoh. Er y laue elley, da sleih as Sloveanish ny Serbish oc, ta keeal elley ec nada: "jerkallys".

Studeyrys-sheelnaue

Ta studeyrys-sheelnaue nyn magheryn ard-scoillaragh bentyn rish stayd deiney. T'ad jannoo ymmyd jeh saaseyn bun-ronsee, cremeydagh as tuarymagh, cosoylaghey rish saaseyn treealagh oaylleeaght.

Ta ny studeyrys-sheelnaue goaill stiagh studeyrys er çhengaghyn, lettyraght, shennaghys, fallsoonys, as craueeaght. Dy mennick, t'ad cur maroo ny hellynyn reayrtagh as ny hellynyn clistagh (goaill stiagh kiaull); ny keayrtyn, ta magheryn myr antrapoaylleeaght as çhengoaylleeaght currit maroo chammah, agh t'adsyn currit maroo oaylleeaghtyn sheshoil son y chooid smoo.

Çhengey

Ta ny smoo na un cheeal lesh yn 'ockle Çhengey.

Çhengey (ronsaghey-kirpey), ny olt muskylagh 'sy veeal.

Çhengey (çhaghteraght), aght çhaghteraght, myr sampleyr, Gaelg ny Inuktitut

Çhengey (ronsaghey-kirpey)

She olt mussylagh 'sy veeal ee çhengey. T'ee laueaghey bee as goaill y blass jeh. Ayns deiney, ta ymmyd jeant jee lesh jannoo sheeanyn ghlare. Myrgeddin as shen, ta ymmyd jeant jee ayns paagey.

Ta ymmodee beiyn jannoo ymmyd jee son dy oonlaghey ad hene as ny keayryn, ny clein oc. Ta'n çhengey jannoo obbyr stiurey çhiassid ayns moddee, liorish gaalagey, as shen y fa dy vel ad cur magh y çhengey oc.

Ta cretooryn elley jannoo ymmyd jeh myr yiarn. Ta çhengey yn-ghreimmee ec kuse jeu, myr sampleyr, eederyn sniengan, rannagyn as kameelyanyn, as adsyn greimmey bee lioree. Ta stroohyn veishteigyn jannoo y red cheddin; myr sampleyr, ta foillycanyn giu naghtyr lioree. Ta radula ny h-eeastyn shliggagh ny çhengey garroo as adsyn beihll bee lioree.

Ayns çhengaghyn elley

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.