कॅनडा

Hea vixoiavoir Romi Konknnint boroil'lem pan vach: Canada
Flag of Canada
कॅनडा चो बावटो
Coat of arms of Canada rendition
कॅनडा चें प्रतीक
Map of Canada
कॅनडा

कॅनडा, उत्तर अमेरिकेंतलो देस आसा। ताची राजधानी ओटावा नगर आसा।[1][2]

संदर्भ

  1. http://www.bbc.com/news/world-us-canada-16841111
  2. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html
अमेरिकेचीं संयुक्त राज्यां

Hea vixoiavoir Romi Konknnint boroil'lem pan vach: Amerikechim Sõyukt Rajyam

आयर्लंड

Hea vixoiavoir Romi Konknnint boroil'lem pan vach: Ireland

आयर्लंड, एरोपांतलो देस आसा। ताची राजधानी डब्लिन नगर आसा।

अटलांटिक म्हासागरांत इंग्लंडाचे अस्तंतेक आशिल्लो जुंवो अक्षवृत्तीय विस्तार 51˚ 30’ उत्तर ते 55˚ 30’ उत्तर आनी रेखावृत्तीय विस्तार 5˚ 30’ अस्तंत ते 10˚ 3’ अस्तंत.क्षेत्रफळ 83,767 चौ. किमी. इशान्येक नॉर्थ चॅनल, उदेंतेक आनी आग्नेयेक सेंट जॉर्जेस चॅनेल आनी आयरीश समुद्र. हेर सगळ्या दिकांनी अटलांटिक म्हासागर.

आर्जेन्टिना

Hea vixoiavoir Romi Konknnint boroil'lem pan vach: Argentina

दक्षिण अमेरिकेच्या दक्षिण वाठारांतलें राश्ट्र. अक्षवृत्तीय विस्तार 22˚ ते 55˚ दक्षिण आनी रेखावृत्तीय विस्तार 54˚ 20' ते 73˚ अस्तंत. आर्जेन्टिनाचे उत्तरेक बोलीव्हिया,इशान्येक पाराग्वे, उदेंतेक ब्राझील, उरुग्वाय आनी अटलांटीक म्हासागर, दक्षिणेक अटलांटिक म्हासागर आनी अस्तंतेक चिली. क्षेत्रफळ 27,77,815 चौ. किमी. आर्जेन्टिना हें नांव आर्जेन्टम् (चांदी) ह्या लॅटीन शब्दावयल्यान आयलां.

आल्जेरिया

Hea vixoiavoir Romi Konknnint boroil'lem pan vach: Algeria

आकाराचे नदरेन आफ्रिका खंडांतलें दुसरें व्हडलें राश्ट्र. क्षेत्रफळ 23,81,743 चौ. किमी. अक्षवृत्तीय विस्तार 19° ते 37° उत्तर, रेखावृत्तीय विस्तार 8° 30’ ते 12° 20’अस्तंत. देशाचे उत्तर दिकेक सुमार 1,046 किमी. लांबायेची भूंयमध्यसागराची (mediteranean) दर्यादेग. उदेंतेक ट्यूनीशिया आनी लिबिया, अस्तंतेक मोरोक्को आनी दक्षिणेकडेन नायजर, माली, मॉरिटेनिया आनी स्पॅनिश सहारा हे देश.

इंग्लंड

Hea vixoiavoir Romi Konknnint boroil'lem pan vach: Ingland

इंटक (इंडियन नॅशनल ट्रेड युनियन काँग्रेस-INTUC)

भारतांतली पयल्या क्रमांकाची मध्यवर्ती कामगार संघटना. 3 मे 1947 दिसा इंटकाची थापणूक जाली. हे संघटनेचे थापणुके फाटल्यान भारतीय राश्ट्रीय काँग्रेसीच्या खूबशा मानादीक फुडाऱ्यांचो तेंको आशिल्लो. अखिल भारतीय ट्रेड युनियन काँग्रेसीचेर दिसानदीस साम्यवादी फुडाऱ्यांचेर चड प्रभाव पडटालो, हें पळोवन काँग्रेस कार्यकर्त्यांक, संघटनेंत रावन आपल्याक जाय तशें कामगारांचें हित सादप कठीण अशें दिसलें. देखून तांणी नवी कामगार संघटना स्थापपाचो निर्णय घेतलो. हि खातरी महात्मा गांधीच्या फुडारपणाखाला अहमदाबाद हांगा 1920 वर्सा स्थापन जाल्ल्या ‘मजूर महाजन’ हे संस्थेन तांकां आदार दिलो. ही संस्था अहमदाबाद शारांतल्या कापड गिरण्यांतल्या कामगारांच्यो अडचणी सोडोवप आनी तांच्यो न्याय्य मागण्यो तांकां मेळोवन दिवप असलो वावर करताली. मालक आनी कामगार हांचेमदीं भासाभास घडोवन मध्यस्तीवरवीं तांचे मदले वाद सोडोवप हो ‘मजूर महाजन’ संस्थेच्या वावराचो मुखेल हेत आशिल्लो. ह्याच हेताचेर इंटक संघनेन आपल्या वावराची सुरवात केली.

इंटकची ध्येयां सर्वोदयवादाच्या विचारसरणीन प्रभावित जाल्यांत आनी वर्गसहकार्याचेर तिचो विश्वास आसा. शासनाचे आनी संघटनेचे संबंद एकमेकांच्या हिताच्या तत्वांचेर आदारून आसात. संपासारके उपाय आपणावपाचें कार्य ही संस्था चडशी करीना. निवारण करूंक येना असो न्याय निर्णय दिवचे परस इंटक संघटना मान्य आशिल्ल्या मध्यस्तीवरवीं मालक आनी कामगार हांचे मदलें वाद सोडोवंक सोदता.

इंटक संघटनेक पुराय भारतभर तेंको मेळ्ळा. तशेंच देशांतल्या कामगार संघटनांची सगळ्यांत व्हड मध्यवर्ती संस्था म्हूण तिका नामनाय मेळ्ळ्या. सुरेशचंद्र बेनर्जी हो संघटनेचो पयलो अध्यक्ष आशिल्लो. फुडें खंडूभाई, मायकेल जॉन, जगन्नाथ मेलकोटे, काशिनाथ पांडे, हरिहरनाथ शास्त्री, वसावडा आदींनी इंटकाचें अद्यक्षपद सांबाळ्ळां.

इंटक संघटने कडेन जोडिल्ले कामगार संघ सगळ्या देशभर आनी सगळ्या धंद्यांनी पातळिल्ले आसात. आसाम, अस्तंत बंगाल, गुजरात, बिहार आनी महाराष्ट्र ह्या राज्यांत हे संघनेचो प्रभाव चड दिसून येता.कापड, येरादारी, खण आदी जायत्या उद्धेगांतले कामगार हे संघटनेचे वांगडी आसात.

इंटक संघटनेचे मुखेल कार्यालय नवी दिल्ली हांगा आसून थंयच्यानच तिचें ‘इंडियन वर्कर’ हें सातोळें उजवाडाक येता. ‘इंटरनॅशनल कॉन्फेडरेशन ऑफ फ्री ट्रेड युनियन्स’ ह्या आंतरराश्ट्रीय पांवड्यावेल्या महासंघाकडेन इंटक जोडिल्लें आसा.

इंटरनॅशनल काउन्सिल ऑफ सांयटिफिक युनियन्स (ICSU): एक आंतरराश्ट्रीय संस्था. ही संस्था 1919 वर्सा रोमन शारांत सुरू केल्ली. हे संस्थेंत वेगवेगळ्या राश्ट्रांनी चालू आशिल्ल्या शास्त्रीय विशयांतले सैद्धांतिक (theoretical) आनी अनुप्रयुक्त (applied) संशोधन एकमेकांच्या आदारान घडोवन हाडपाचे काम जाता. ही संस्था सुरू जावचे आदीं इंटरनॅशनल रिसर्च काउन्सिल ही संस्था अशे पद्धतीचो वावर करताली.

हे संस्थेचें सादारण काम पळोवंक एक सभा घडयल्ली आसा. हे सभेंत विंगड विंगड देशांतल्यो उंचेल्यो शिक्षण संस्था, संशोधन संस्था आनी राश्ट्रीय सरकार हाणी धाडिल्ले आठ सभासद आसात. हेभायर आतंरराश्ट्रीय स्वरुपाचे चवदा शास्त्रीय संघटनांचे प्रतिनिधी आसतात. दर दोन वर्सांनी हे सभेची बसकां भरता आनी हें बसकेंत सभेचें सादारण धोरण थारायतात. तशेंच हें सभेंत वेंचिल्लें 28 सभासदांचे एक वावुरपी मंडळ आसता. तातूत चार मुखेल अधिकारी आसतात. राश्ट्राच्या प्रतिनिधितले धा सभासद आनी शास्त्रय मंडळाचे चवदा प्रतिनिधी आसतात. हातूंतली दुडवां समिती खर्चाचो अदमास काडटा आनी ताचेवेल्यान सभासदांचे वर्गणीची संख्या थारायतात.

हे संस्थेच्या व्हड व्हड प्रकल्पांचो दुडवां खर्च भागोवपाखातीर वेगळ्या निधींची येवजण आसा. ही येवजण 1956 वर्सा सावन सुरू जाली. तेभायर आतंरराश्ट्रीय स्वरुपाच्यो शास्त्रीय संघटना हे संस्थेवांगडा सहकार्य करतात. हातूंत इंटरनॅशनल एस्ट्रॉनॉमिकल युनियन (IAU-ज्योतिषशास्त्र), इंटरनॅशनल जिओग्रॉफिकल युनियन (IGU-भुगोलाविशीं), इंटरनॅशनल मॅथॅमेटिकल युनियन (IMU-गणितीय), इंटरनॅशनल सायंटिफीक रेडिओ युनियन, इंटरनॅशनल युनियन ऑफ बायोकेमिस्ट्री (IUB-जीवरसायन), इंटरनॅशनल युनियन ऑफ बायॉलॉजिकल सायन्सेस (IUBS-जीववैज्ञानिक), इंटरनॅशनल युनियन ऑफ क्रिस्टोलोग्राफी (IUC-स्फटिकविज्ञान), इंटरनॅशनल युनियन ऑफ जिओडेसी अँड जिओफिजिक्स (IUGG-भूगणित,भूभैतिकी) इंटरनॅशनल युनियन ऑफ जिऑलॉजिकल सायन्स. (IUGS), इंटरनॅशनल युनियन ऑफ हिस्टरी अँड फिलॉजॉफी ऑफ सायन्स (IUHPS), इंटरनॅशनल युनियन ऑफ हिस्टरी अँड फिलॉजॉफीकल सायन्स (IUPS), इंटरनॅशनल युनियन ऑफ प्युअर अँड एप्लाइड केमिस्ट्री (IUPAC),इंटरनॅशनल युनियन ऑफ प्युअर अँड एप्लाइड फिजिक्स (IUPAP),इंटरनॅशनल युनियन ऑफ थिओरेटिकल अँड एप्लाइड मेकॅनिक्स (IUTAM) आदी संस्थांचो आस्पाव जाता.

1949 वर्सा आय. सी. एस. यू. एबस्ट्रॅक्टिंग बोर्ड हें मंडळ सुरू जालें. हें मंडळ रशियांतल्या अकॅडमी ऑफ सायन्सेसच्या ‘इन्स्टिट्यूट ऑफ सायंटिफिक इन्फर्मेशन’ हे संस्थेक पालव दिता आनी भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आनी जीवविज्ञान ह्या विशयांतल्या नवे माहितीचो आपरोस रोखड्यारोखडो उजवाडाक हाडपाची तजवीज करता. ह्या मंडळाचें कार्यालय पारिस हांगा आसा.

‘फेडरेशन ऑफ अस्ट्रॉनॉमिकल अँड जेओफिजिकल सर्व्हिसेस’ (FAGS) ही संघटना 1956 वर्सा सुरू जाली. हे संघटनेच्या वावरांत इंटरनॅशनल टाइम ब्यूरो, इंटरनॅशनल पोलर मोशन सर्व्हिस, परमनंट सर्व्हिस ऑफ जिओमॅग्नेटिक इंडाइसेस, इंटरनॅशनल ग्रॅव्हिमेट्रिक ब्यूरो,वातावरणांतलो ओझोन वायू, रेडिओ संदेश आनी संवसारीक दिनमान, सरासरी दर्याची पातळी आदी सेवांचो आस्पाव जाता. हे संघटनेच्या संचालकांचें कार्यालय टोरँटो, कॅनडा हांगा आसा.

वेगवेगळ्या शास्त्रीय विभागांचें काम करपाखातीर स्वतंत्र समित्यो नेमल्यात. ‘कमिटी ऑन स्पेस रिसर्च’ (अवकाशाविशीं संशोधन करपाक नेमिल्ली समिती) ही समिती 1958 चें ‘आतंरराश्ट्रीय भूभौतिक वर्स’ सोंपतकच त्या विशयाचें फुडलें काम चालू दवरपाखातीर स्थापन केल्ली. ही समिती शास्त्रीय संशोधनाखातीर उज्याबाण आनी उपग्रहांचो उपेग करपी सगळ्या राश्ट्रीय संस्थांचो पालव घेवपाखातीर खटपट करता. तशेंच उपग्रह आनी उज्याबाणाच्या मार्गाचो सोद घेवप, पयसुल्ल्या अंतरावेल्यान भौतिक राशींचें माप घेवप, गतिशास्त्र, संवसारीक सौर वर्स,अवकाश जीवविज्ञान, अवकाश तंत्राचो उपेग करून वाऱ्याचें नियंत्रण करप, माहिती एकठांय करप आनी उजवाडाक हाडप अशा वेगवेगळ्या विशयांखातीर उपसमित्यांची नेमणूक जाल्या.अवकाशांत प्रयोग केल्ल्यान काळांतरान वायट परिणाम जावंक शकता हाचेविशीं शिकप करपाखातीर एक मिश्र समिती नेमिल्ली आसा.

‘सायंटिफिक कमिटी ऑन अंटार्क्टिक रिसर्च’ (ICAR) हे समितीचो वावर 1958 वर्सासावन सुरू जालो. अंटार्क्टिकाविशीं शास्त्रीय माहिती एकठांय करपाचें काम सामुदायिक रितीन चालू दवरपाखातीर ही संस्था यत्न करता. हे संस्थेची कचेरी स्कॉट पोलर रिसर्च इन्स्टिट्यूट, केंब्रिज-इंग्लंड हांगा आसा.

‘इंटरनॅशनल जिओफिजिकल कमिटी’ (IGC) ही समिती आंतरराश्ट्रीय भूभौतिक वर्साचो (IGY) वावर फुडें चालू दवरपाखातीर 1959 वर्सा स्थापन केल्ली. हे समितीकडेन वातावरणविज्ञान, भुचुंबकत्व, ध्रुवीय उजवाड, आयनांबर, विश्वकिरण, महासागरविज्ञान आनी भूंयकांपविज्ञान हे विशय दिल्यात. IGY आनी IGC हांणी एकठांय केल्ल्या माहितीचो पुराय उपेग करप, ते माहितीविशींचें साहित्य उजवाडावप, IGY त स्थापन जाल्ल्या संवसारीक निरीक्षण केंद्राचो वावर वेवस्थित चालू दवरप, हीं हे समितीचीं मुखेल कामां आसात.

‘सायंटिफिक कमिटी ऑन ओशियानिक रिसर्च’ (ICOR) हे समितीचें काम 1957 त सुरू जालें. सागरी हवामान, दर्यांतली जीव उत्पत्ती आनी उपेग नाशिल्ली किरणोत्सर्गी द्रव्यां दर्यांत सोडप आदी विशय ही समिती पळेता. हे समितीन 1962 वर्सा सुरू जाल्ले युनेस्कोच्या संवसारीक हिंदी महासागराचे मोहिमेंत म्हत्वाचो वावर केला. समितीची कचेरी हँबर्ग हांगा आसा.

‘स्पेशल कमिटी फॉर इंटरनॅशनल बायॉलॉजिकल प्रोग्रेम’ (SCIBP) ही समिती 1963 वर्सा सुरू जाली. हे समितीची कचेरी रोम हांगा आसा. ही समिती संवसारीक लेकसंख्येची वाड आनी सैमीक परिस्थितींतल्यो गरजो हे विशीं संशोधन करता. ‘स्पेशल कमिटी फॉर द इंटरनॅशनल इयर्स ऑफ द क्वाएट सन’ (IQSYC) ‘इंटरनॅशनल जिओफिजिकल कमिटी’ हे समितीची एक उपसमिती म्हूण 1962 त सुरू जाली. ही समिती सुर्यावयली परिस्थिती शांत आसता त्या वर्सा करपाच्या आंतरराश्ट्रीय संशोधनाची सगळी वेवस्था पळेता. हे समितीचें कार्यालय लंडन हांगा आसा.

ह्या समित्यांभायर ‘इंटर-युनियन कमिटी ऑन रिडिओ मिटिओरॉलॉजी’ (IUCRM, 1959), ‘इंटर-युनियन कमिशन ऑन सोलर- टेरेस्ट्रियल फिजिक्स’ (IUCSTP, 1966), ‘इंटर-युनियन कमिशन ऑन स्पेक्ट्रॉस्कोपी’ (IUCM, 1966), ‘इंटर-युनियन कमिशन फॉर स्टडीज ऑफ द मून’ (IUCM, 1970) आदी समित्यो म्हत्वाचो वावर करतात. तेचपरी उदरगतशील राश्ट्रांत विज्ञान आनी तंत्रविद्या हांचो प्रसार जावंचो म्हूण तांकां उत्तेजन दिवचेपासत ‘कमिटी ऑन सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी इन डेव्हलपिंग कंट्रिज’ (COSTED) हे समितीची 1966 वर्सा थापणूक जाली. विज्ञानाच्या शिक्षणाचो सर्वांगीण अभ्यास करपाखातीर 1968 त, एक समिती स्थापन केली.

ऊंस

(मराठी-ऊस; हिंदी-गन्ना, ऊख; गुजराती- शेरडी ;कन्नड-कब्बू ;तेलगू-चेरकू;तमिळ-करंबू;संस्कृत-इक्षू, गुडतृण; इंग्लीश-शुगरकेन;लॅटीन-सॅकॅरम ऑफिसिनॅरम. कूळ-ग्रॅमिनी). हे वनस्पतीचो आस्पाव सॅकरम ह्या वंशांत जाता. ह्या वंशांत आरूंडीनासीयम(arundinaceum) , स्पोन्टेनीयम(spontaneum), बेन्गालिन्स (bengalnese), सायनेन्स (sinense), रोबुस्टम (robustum) अ वेगवेगळे प्रकार दिश्टी पडटात. कांडाचो कोर, आकार, लागवडीची तरा, साकरेचें प्रमाण हांचेर हे परकार थारायल्ले आसतात. वेवसायीक नदरेन पळेल्यार ‘सॅकॅरम ऑफिसिनॅरम’ ही ऊंसाची जात चड वापरांत आसा. जायतीं वर्सां उरपी हो ऊंस लांब कांडाचो आसता. हे जातींत चड प्रमाणांत साकर आनी कमी प्रमाणांत धागे (fibres) आसतात. ताचीं पानां अशीर , लांबशीं आनी जोंधळयाच्या पानांवरी आसतात. पाळां धवसार, बारीक आनी सुताभशेन (fibruos) आसतात. ऊंसाच्या तेंघशेर लांब, धवो वा रूपेरी मोराच्या पाखांवरी तुरो तयार जाता. ऊंसाच्या शेताक उंशेल म्हण्टात.

एड्स

एड्स हो एका घातक रोग जावन आसा. एड्स म्हळ्यार ‘एक्वायर्ड इम्यूनो डेफिशियन्सी सिन्ड्रोम’ (Accquired Immuno Deficiency Syndrome) ह्या रोगाक लागून मनशाची प्रतिकारशक्त सामकीच उणी जाता. भलायकेन घटमूट आशिल्लो मनीस ह्या रोगाचे व्हायरस कुडींत पावतकच खंयच्याच रोगांचो प्रतिकार करूंक शकना. मनशाच्या रगतांत प्रतिकारजन्य अशे ‘टि लिम्फोसायटस’ आसतात तांचेंय प्रमाण उणें जावन कॅन्सर आनी हेर बरींचशीं दुयेंसां मनशाक सोपेपणान जावंक पावतात.

हो रोग एकेतरेच्या व्हायरसाक लागून जाता. हाका ‘रिट्रोव्हायरस’ अशें म्हण्टात. पयलीं ह्या व्हायरसाक ‘ह्यूमन सॅल ल्यूकोमिया व्हायरस’ अशें म्हण्टालें. उपरांत ताका ‘ह्यूमन टी लिम्फोट्रोपिक व्हायरस ३’

(HTLV ।।।) अशें म्हणूंक लागलें. १९८३ वर्सा फ्रेंच वैज्ञानिकांनी ताचें नांव ‘लिम्फोडिनोपेथी असोसिएटेड व्हायरस’ (LAV) अशें दवरलें. हालींच आंतरराष्ट्रीय पांवड्याचेर व्हायरसांक नांवां दिवपी संस्थेन (ICTV) एक समिती नेमून ह्या व्हायरसाक ‘ह्युमन इम्यूनोडेफिशियन्सी व्हायरस’ (HIV)अशें नांव दिवपाचें थारायलें.

एड्सचे व्हायरस मनशाच्या रगतांत, थुकयेंत, दुकानी, बायलेच्या दुदांत, मुतांत आनी दादल्याच्या वीर्यांत सांपडटात. ब-याच सोदा उपरांत हे व्हायरस मनशाचें रगत आनी वीर्य हातूंतल्यान एकल्यापसून दुस-याचे किंत रिगूंक शकतात, अशें सिध्द जालां.

दादलोबायलेचो लैंगिक संबंद हो ह्या रोगाची लागण जावपाचो मुखेल मार्ग आसा.गुदव्द्ररांतल्यान केल्लो संभोग रोग पातळावपाचो सगळ्यांत चड सर्रास मार्ग आसा. ह्या प्रकारांतल्यान व्हायरस एकदम रगतांत भितर सरतात, आनी भलायकेन बरो आशिल्ल्या मनशाक रोखडोच हो रोग जाता. दादलो बायलेच्या संबंदांत हो रोग दादल्याकडसून बायलेक वा बायलेकडसून दादल्याक जावंक शकता, ह्या रोगाची लागण जावपाची शक्यताय एकापरस अदीक लैगिक जोडीदार आशिल्ल्यांक चड आसता. हातूंत समिलिंगी संभोगी (Homosexuals) वा परलिंगी संभोगी (Hetrosexuals) अशा दोनूय प्रकारचे मनीस ह्या रोगाक बळी पडूंक

शकतात. लैंगिक संबंदाभायर रगतांतल्यान हो रोग एकल्याकडल्यान दुस-यामेरेन पातळूंक शकता. देखीक- रोगाचे व्हायरस आशिल्ल्या मनशाचें रगत दुस-याक दित; वा रोग्याचें रगत काडूंक वापरिल्ल्यो सुयो आनी हेर अवजारां रोग जावनाशिल्ल्या मनशाखातीर वापरीत, जाल्यार हो रोग दुस-याच्या कुडींत पावता. घुंवळे वखदां शिरांतल्यान तोंपून घेवपी लोकांकय हो रोग सिरींज वा सुयांवरवीं जावपाची शक्यताय बरीच चड आसता.

गुरवार बायलेचे कुडींत रोगाचे व्हायरस आसल्यार भुरगें जल्माक येवचे पयलीं वा जल्माक यरतकच ताका ह्या रोगाची बादा जाता. घुंवळे वखदां घेवपी बायलो आनी एकापरस चड दादल्यांकडेन लैंगिक संबंद दवरपी बायलो, समलिंगी संभोग करपी दादलो वा बायल, एकापरस चड बायलांकडेस लैंगिक संबंद आशिल्ले दादले, हाव्यावरवीं हो रोग पातळटा.

ज्या मनशांक हो रोग जाता तांकां वेगवेगळगया प्रकारचीं दुयेंसां जावं येतात. रोगाचो व्हायरस कुडींत रिगल्या उपरांत ६ म्हयने ते पांच वर्सांभितर केन्नाय ह्या रोगाचीं लक्षणां दिसूंक शकतात. रोग जाल्ल्या मनशाक कसलेंच लक्षणां दिसूंक शकतात. रोग जाल्ल्या मनशाक कसलेंच लक्षण नाशिल्लें दुयेंस जावन अचकीत जीव वचूंक शकता. चड करून प्रोटोझोआ,हॅलमीन्थ (कृमि), फंगस, बॅक्टेरिया आनी व्हायरस आशिल्ले हेर रोग रोगी मनशाक जातात .

ह्या रोगाच्या लक्षणांभितर थाकाय येवप, जोर येवप, भूक मरप, वजन उणें जावप, पातळ परसाकडेन जावप, रातचो घाम येवप, गळो, खांके आनी जांगांचेर गुटां येवप हीं लक्षणां सहजपणान दिसपी आसात.रोगी मनशाक न्यूमोनिया आनी कातीचेर वा तोंडांत जावपी ‘कापोसिस सारकोमा’ ह्या प्रकारचो कॅन्सर जावपाची शक्यताय बरीच आसता. हे भायर हेर संसर्गजन्य रोग जावंक शकतात, ते अशें आसात- क्रिपटोक्रोकल इनदफेक्शन (उपसर्ग), मायक्रो बॅक्टेरियल इन्फेक्शन (उपसर्ग), हिस्टोफ्लाजमोसिस, कॉक्सिडाय आयोडोमायकॉसिस,टॉक्सोफ्लाजमीसिस, आयहोस्पोरीयोसिस, कॅन्डीडीयासिस, सायटोमटगालोव्हायरस, हरपीस सिंफ्लेक्स आदी.

मेंदूचेर आनी मज्जातंतूचेर परिणाम करपीघातक दुयेंसांय एड्सची लागण लाल्ल्या मनशाक जावं येतात. हातूंत याद ना जावप, मेनीन्जायटीस, एन्सेफलायटीस, मायलायटीस अशा कांय गुयेंसांचो आस्पाव जाता. सध्या तरी एड्सेफलायटीस, मायलायटीस अशा कांय दुयेंसांचो आस्पाव जाता. सध्या तरी एड्स ह्या रोगाचो पुराय बंदोबस्त करपी एकूय वखद घेवंक ना. ह्या रोगाच्या व्हायरसाक (HIV) आळाबंदा हाडपाखातीर कसलेंच वखद परडणामकारक अशें सिध्द जावंक ना. सूरामीन, रिबावीरीन, फॉस्फोनोफॉर्मेट, एच्. पी. ए. २३, रिफामायसीन, इंटरफॅरॉन आनी एझिलोथायमिडीन हेसारकीं वखदां वापरून एड्स व्हायरसाची वाड थांबोवपाचो यत्न चालू आसा. पूण हातूंतलें खंयचेंच वखद पुरायपणान प्रभावी ना. हेभायर चड तेंप घेतल्यार ह्या वखदांचेय मनशाचे कुडीचेर वायट परिणाम जावं येतात.

कुडीची प्रतिकारशक्त वाडची आनी एड्सची लागण जावंची न्हय, हाकालागून अस्थिमज्जेचें प्रतिरोपण करप (bone marrow transplant इंटरल्यूकिन, इंटरफॅरॉन गॅमा, थायमिक हार्मोन आनी हेर रसायनीक वखदां दिवप ह्या सारके उपाय येवजितात.

एड्स व्हायरसाक आळाबंद हाडूंक आयजमेरेन जरी यश मेळिल्लें ना, तरीपूण ह्या रोगाआड जतनाय घेवं येता.एड्स जाल्ल्या रोगयाचेर उपचार करतल्यांनी सदांच हाताक हातमोजे घालून वावरूंक जाय एक सिरींज वा सूय एकल्या रोग्याक वापरतकच दुस-याक पर्थून वापरची न्हय. एड्स जाल्ल्या रोग्याचे कपडे वा कसलीय वस्त दुस-यान वापरची न्हय. रोग्याचे कपडे लासून उडोवंक जाय रगत दान करतना वा दुस-याचें रगत घेतना बरीच जतनाय घेवंक जाय. हॉस्पिटलांतलो सगळ्यो वस्तू नितळ दवरूंक जाय. कुडीभायर एड्सचे व्हायरस मारून उडोवपाखातीर कांय रसायनांचोय उपेग करतात. हांकां डिस्इन्फेक्टर्स म्हण्टात. हे डिस्इन्फेक्टर्स अशे आसात- क्लोरिन सोडियम डायक्लोसेआयजोसायान्यूरेट, क्लोरामिन, आक्लोहोल इथेनोल, फॉरमाल्डीहायड फॉरमालीन,ग्लुटारल ग्लुटारलडीहायड आदी. रगत, विर्य वा आंगाच्या खंयच्याय भागाचें प्रतिरोपण करतना पुरायपणान तपासणी करूंक जाय.

एड्स हो रोग सगळ्यांत पयलीं १९८१ त अमेरिकेंत सांपडलो. अटलांटा- जॉर्जिया हांगा ५ समलिंगी संभोगी तरणाट्यांक एक वेगळ्याच प्रकारच्या फुफुस्सांच्या रोगाचो संसर्ग जाल्ल्याचें दिसून आयलें. त्याच वर्सा न्यूयॉर्क आनी कॅलिफोर्निया हांगा ‘कापोसिस सारकोमा’ ह्या कॅन्सराच्या रोगाचेय बरेच रोगी सांपडले, जे समलिगीं संभोगी आशिल्ले.

सध्याक ह्या घातक रोगाचेर संवसारभर बोवाळ चल्ला. वैजकी शास्त्रांतच न्हय, तर सादारण लोकांमदींय ह्या रोगाविशीं विंगडविंगड कलपना आनी दुबाव पातळूंक लागल्यात. ह्या रोगान कुडिचेरूय न्हय तर मानसिक परिणामय बरोच घडोवन हाडला.

अमेरिका, कॅनडा, अस्तंत युरोप आनी ऑस्ट्रेलिया ह्या वाठारांनी एड्स दुबावित बरेच लोक सांपडल्यात. त्या मानान पुरायपणान उदरगत जावंक नाशिल्ल्या देशांनी ह्या रोगाचें प्रमाण उणे आसा. भारतांत सध्यामेरेन १६५० रोगी ह्या रोगाक बळी पडल्यात (AIDS Positive cases)म्हणपाचें सिध्द जालां. गोंयांत सुमार १६,४८८ लोकांची दुबावित म्हूण वैजकी तपासणी करतकच ३३ जाणांक ह्या रोगाची लागण जाल्या, अशें समजलां. हातूंत गोंयकार तशेंच गोंयाभायल्या आनी भारताभायल्या गोंयांत रावपी लोकांचो, तातूंतल्या तातूंत भोंवडेकारांचो आस्पाव आसा.

ऑस्ट्रिया

Hea vixoiavoir Romi Konknnint boroil'lem pan vach: Austria

मध्य युरोपांतलें प्रजासत्ताक राश्ट्र. अक्षयवृत्तीय विस्तार 46o22’ उत्तर ते 49o1’ उत्तर आनी 9o22’अस्तंत ते 17 o 10‘अस्तंत. दक्षिण उत्तर अंतर उदेंते वटेन 295 किमी. जाल्यार अस्तंतेवटेन फकत 64 किमी. उदेंत-अस्तंत अंतर चडांतचड सुमार 580 किमी. क्षेत्रफळ सुमार 83,879 चौ. किमी. लोकसंख्या 87.72.865(2017); राजधानी व्हिएन्ना. देशाचे शीमेची लांबाय सुमार 2,627 किमी. आसा. उत्तरेवटेन अस्तंत जर्मनी आनी स्वित्झर्लंड हे देश आसात. ह्या देशाक खंयचेवटेन दरयादेग ना.

ऑस्ट्रेलिया

Hea vixoiavoir Romi Konknnint boroil'lem pan vach: Australia

जगांतलो सगळ्यांत ल्हान आनी लोकसंख्येची दाटी सगळ्यां परस उणी आशिल्लो खंड. ब्रिटीश कॉमनवेल्यांतलो एक स्वतंत्र देश. क्षेत्रफळ 76,95,100 चौ. किमी.लोकसंख्या 1,59,12,000 (1986). उदेंत-अस्तंत विस्तार 3,859 किमी. दक्षिण-उत्तर विस्तार सुमार 3,170 किमी. दर्यादेग 19,664 किमी. अक्षवृत्तीय विस्तार 10O41’ दक्षिण ते 43O39’दक्षिण आनी 113O9’ 153O39’ उदेंत. ऑस्ट्रेलिया म्हळ्यार दक्षिणेवटेनची भूंय. ऑस्ट्रेलियेचे उत्तर दिकेक तिमोर आनी आराफूरा दर्या, इशान्येक कोरल दर्या, उदेंतेक पॅसिफिक महासागर आनी टास्मान दर्या आनी दक्षिणेक आनी अस्तंतेक हिंदी महासागर आसा. दक्षिणे वटेन टास्मानिया जुंवोय आसा. उत्तर दर्यादेगेर कापेंटेरियाचें आखात आनी दक्षिणेवटेन ग्रेट ऑस्ट्रेलियन बायट आनी स्पेन्सर आखात आसा. इशान्य दर्यादेगेर ग्रेट ब्रॅपिअर रीफ ही प्रवाळवणत (coral reef) सुमार 2,009 किमी. च्या वाठारांत पातळिल्ली आसा. दर्या पलतडी ऑस्ट्रेलियेचे उत्तरेक न्यू गिनी, आग्नेय दिकेक न्यूझीलंड आनी वायव्येक इंडोनेशिया हे देश आसात. न्यू सावथ वेल्स, व्हिक्टोरिया, साव्थ ऑस्ट्रेलिया, क्वीन्सलँड, वेस्टर्न ऑस्ट्रेलिया आनी टास्मानिया हीं ऑस्ट्रेलियांतलीं राज्यां आनी नॉर्दन टेरिटरी आनी ऑस्ट्रेलियन कॅपिटल टेरिटरी हे केंद्रशासित प्रदेश आसात. उदेंत न्यू गिनीच्या वाठाराचेर ऑस्ट्रेलियाचेंच प्रशासन चलता. एशमोर आनी किर्तीए जुंवे, क्रिसमस, कोको, हर्ड आनी मॅकडोनेल जुंवे हांचेर ऑस्ट्रेलियाचीच मालकी आसा. पापुआ-न्यूगिनीक 1975 वर्सा स्वतंत्रताय मेळ्ळी.

तांबे

तांबे एक धातू.रंग तांबडो.तांब्याचो अणुभार(Atomic Weight) )63.546 आनी अणुक्रमांक (Atomic number) 29.नवाश्मयुगी मनशान इ.स.पयलीं सुमार 8000 वर्सांच्या अदमासाक सगळ्यांत पयलीं तांब्याचो सोद लायलो आनी फातराबदला तांब्याचो वापर केलो.शुध्द स्वरुपांतल्यान ह्या तांब्यापसून तांणी तुतये सुरयो,चाकू असलीं हत्यारां आनी उपरांत आयदनां तयार करप जालीं.इ.स.पयलीं 6000 च्या अदमासाक उज्याचेर तापयल्यार तांबें विरगळटा आनी जाय तो आकार दिवपाक मेळटा असो सोद लागलो.हातूंतल्यान धातुकापसून धातू गाळपाचे प्रक्रियेक म्हळ्यार धातुविज्ञानाक आरंभ जालो इजिप्तांत तांब्याविशींच्यो खूभ सुदारणा जाल्यो.इ.स.पयलीं 5000 च्या अदमासाक,इजिप्तांत मेल्ल्या मनशांवांगडा तांब्याचीं शस्त्रां आनी हत्यारा दवरताले इ.स.पयली

3000च्या असमासाक स्नेफ्रू ह्या राजांनी सिनई व्दिपकल्पांत तांब्याच्यो खाणी सुरु केल्ल्यो हे

विशींचे पुरावे आसात.ह्या काळांतूच पयलीं कांशें(Bronze)तयाकरप जालें. इ.स.पयली 3000 च्या अदमासाक सायप्रस जुंव्याचेर व्हड प्रमाणांत तांबें तयार जातालें..ह्या जुंव्यावयल्यान रोमन साम्राज्याक तांब्याची पुरवण जाताली.सायप्रसांतल्या des cyprium अशें म्हण्टाले.उपरांत ताचें cyprum हें ल्हान रुप जालें आनी ह्या नांवाचो अप्रभ्रंश जावन cyprum हें ताका नामव पडलें ह्या शब्दांतलीं पयलीं दोन अक्षरां घेवन ह्या धातूचो रसायनीक संकेत तयार जालें.इ.स.पयलीं 2500 च्या अदमासाक

चीनांत तांब्याचो वापर जातालो असो उल्लेख शू चिंग हाच्या म्हाकाव्यांत मेळटा.भारतात ऋग्वेदाच्या काळासावन तांबें वापरप जाता..ह्या धातूच्या तांबडया रंगाक लागून संस्कृतांत ताका ताम्र अशें म्हळां.वखद म्हणून तांब्याचो उपेग करताले असो आयुर्वेदांत उल्लेख मेळटा. तांबें धर्तरेचेर धा लाखांमदीं 4.5 भाग इतलें आसता जाल्यार दर्याच्या उदकांत तें धा लाखांमदीं 1 ते 25 भाग आसता.सगल्या जिवांभितर तांबें आसता.मनशाचे कुडींत सुमार 100 मिलीग्राम तांबें आसता.शरिरांतल्या

स्नायूंनी.फिग्दांत आनी मेंदवांत तांबें आसता. धातुरुपांत मेळोवपाचे नदरेन तांबें सल्फायड धातुकाच्या ऑक्सायड धातुकाच्या आनी शुध्द स्वरुपांत मेळटा.शुध्द स्वरुपांतलें तांबें (99.9 %) अमेरिकेंतल्या लेक सुपिरिअर सरोवराच्या देगांचेर व्हड प्रमाणाचेर आनी कॉर्नवाल,सायबीरिय,,उरल,ऑस्ट्रेलिया,चिली,इटली,स्विडन ह्या इटली,स्विडन ह्या देशांनी उण्या प्रमाणांत मेळटा.कॅल्कोसायट glance),कोबेलाय तांबें मेळटा. अमेरिकेच्या संयुक्त्त संस्थानांच्या

रॉकी पर्वत आनी ग्रेट बेसीन ह्या विभागांनी,पेरु आनी चिलींतल्या अँडीज पर्वताच्या अस्तंत भागांत,

झाईरे(बेल्जियन काँगो) आनी उत्तर झिम्बाब्वे आनी मिशिगनाचो उत्तर भाग आनी कॅनडा ह्या चार विभागांनी जगांतले 90% ताब्याचें सांठे आसात.आलास्का,उत्तर आनी दक्षिण अमेरिकेचो उरिल्लो भाग आनी आफ्रिका ह्या प्रदेशांतल्या तांब्याच्या सांठयांतल्या जगाची तांब्याची गरज भागोवप जाताली.भारतांत

तांब्याचे सांठे राजस्थानांतल्या झंझुनू आनी अल्वार जिल्ह्यांनी आसात.

सिक्कीम राज्यांतल्या रंगपो वाठारांतूय तांबें मेळ्ळां. दोना पावलाचे सोडियम आनी पोटॅशियमगोंयचे राश्ट्रीय समुद्रविज्ञान संस्थेन हिंद म्हासागरांत 1981 वर्सा तांबें,निकॅल(nickel)कोबाल्ट(cobalt),मॅगनीज ( )आणि लोखण आशिल्ले गुळे( ) खूब प्रमाणांत आसा म्हणपाचें सोदून काडलां.भारतांत तांब्याचे हेर मुखेल सांठे बिहार,मध्य प्रदेश,आंध्र प्रदेश आनी कर्नाटकांत आसात.गुजरात,पंजाब आनी उत्तर प्रदेशांतूय तांब्याचे थोडे सांठे आसात. तांबें 1083 सॅ.तापमानांत कडटा आनी 2323 सॅ तापमानांत विरगळना.पूण ऑक्सिडी आम्लांनी तें रोखडेंच विरगळटा.हवेंत,आमोनिया आनी आमोनियम लवणांत तांबें विरगळटा तशेंच तें सायनायडांत विरगळटा,सर्वसामान्य हवेंत तांब्याचेर ऑक्सायडाचो काळसो थर तयार जाता खारे हवेंत क्लोरायडाचो थर तयार जाता.हवेंत तांबें तापयल्यार ताचेर कॉपर ऑक्सायडांचे थर जातात.खूब वेळ तापयल्यार हें ऑक्सायड तयार जाता.हवेंत तांबें जळना पूण तें ऑक्सिजन –हायड्रोजन हांच्यांत जळटा.ऑक्सिजन,नायट्रोजन.कार्बन डाय-ऑक्सायड.सल्फर डायऑक्सायड असले वायू वितिळिल्ल्या तांब्यांत विरगळटात. धातूंभितर तांबें हो म्हत्वाचो धातू विद्युत् जनित्रां आनी चलित्रां(मोटारी),विद्युत्संवाहक सरयो केबली,वारांव,मोटार गाडयेंतलीं उपकारणां स्फोटक पदार्थ,रडियो,दूरचित्रवाणी,घडयाळी,तरातरांचीं आयदनां हातूंत तांबें वा तांबें भरशिल्लो मिश्र धातू वापरतात.कांशें पितूळ सारके मिश्रधातू तांब्यापसून तयार करतात.भांगर-रुपें हें धातू प्रमाणांत तातूंत तांबें भरशितात.कांय देशांनी नाणीं तयार करपाखातीर.हेर धातूंवांगडा तांबें वापरतात.तांबी(copper T )ह्या संतती नियमनाच्या उपकरणा खातीर तांबें वापरतात.

दुकर

दुकर हे समखुरी प्राणीगणांतलें सगळ्यांत व्हड जनावर. वर्गीकरणः संघः कार्डाटा ‍‍‍‍‍‍‍(पृष्ठवंशी);जातः मामालिया ‍(दूद दिवपी); वर्गः अँटीओडेक्टायल ;कूळः सुईडे (रवंथ न करपी);सुस लिन. .दुकराचे शरीर मोटसार,पांय मोटवे,दाट कात,मोटवे आनी खरखरीत केंस,सहज हालचाल करपी लांबतें तोंड,ल्हान शेंपडी. भारतांतलो गांवठी दुकर ही ल्हान आकाराची मोनजात.हो दुकर चडसो काळ्या रंगाचो आनी वेगवेगळ्या आकारांचो आसता.दुकराक वट्ट ४२ दांत आसतात. दुकराचीं हाडां घट्ट आशिल्ल्यान ते नेटान धपको दिवन सादी वणत मोडूंक शकतात. दुकराक घाम येना. ताका लागून हवेंतल्या वातावरणाचो ताचेर रोखडोच परिणाम जाता. ताका म्हशीवरी चिखलांत बसूंक आवडटा.तशेंच माती खणून बुराक करपाची संवय आसता.

दुदी

दुदी हातूंत काळो दुदी, कोंकण दुदी आनी तांबडो दुदी अशे तीन प्रकार आसात.

दूद

दूद हें प्राणवर्धक, सगळ्या प्राण्यांक आत्मसात जावपी, कुडीचें तशेंच मनाचें बलवर्धक, बुद्दीक हितकर, श्रमहर, दोशशामक, रोगनाशक, अशें दुदाचें वर्णन आयुर्वेदांत मेळटा. स्तनी प्राणी, भुरग्याक जल्म दितात त्या काळात (जल्माच्या कांय दीस पयलीं आनी कांय दीस उपरांत) स्त्री प्राण्यांच्या स्तनांत पातळ द्रव पदार्थ आपसुकूच निर्माण जाता, ताका दूद म्हण्टात. हो द्रव पदार्थ जल्माक येवपी भुरग्याचें, सुर्वेच्या काळांतलें सभावीक अशें पोशण करपी पुर्णान्न आसता. स्त्री स्तनी प्रण्यांमदीं निर्माण जावपी दुदाचें प्रयोजन जरी नवजात भुरग्याच्या पोषणाखातीर आसलें तरी, मनीसप्राणी सोडून, हेर स्तनी प्राण्यांच्या ज्यादा दुदाचो उपेग नवजात भुरग्यावांगडाच हेरांकूय एक आहार म्हणून जाता.

धबधबो

धबधबो म्हळ्याार उंचायेवयल्यान सकयल कोसळपी उदकाचें लोट. सादारणपणान धबधबे चड करून न्हंयेच्या लोटाच्या पयल्या टप्प्यांत दिश्टी पजटात. दोंगुल्ल्यांच्या आनी सड्याच्या वाठारांतूय धबधबे दिश्टी पडटा. अंटार्क्टकाखेरीज हेर सगळ्या खंडानी धबधबे आसात. न्हंयेच्या लोटातलें कठीण आनी मोव खडपांचें अस्तित्व, सड्यांच्यो सिमो, प्रस्तरभंग, दर्यादेगेवयले कडे आनी हिमक्षपित वाठांरातलीं हुमकळपी देंगणां हीं सगळीं धबधब्यांची निर्मिती जावपाक कारण थरतात.

न्हंयेच्या लोटाच्या मार्गांत आशिल्ली वेगवेगळें तरेची भूस्तररचणूक धबधबे तयार जावपाक कारण थरता. ह्या लोटाच्या मार्गांत कठीण खडपाचे थर उबें, आडवें वा तिरपे आसूंक शकता. न्हंयेच्या पात्रातलीं खडपां आडवीं आनी क्षितीजसमातंर आसत जाल्यार आनी तांचें उपरांतची खडपां मोव आसत जाल्यार न्हंयेच्या पात्रांतूच एक कटो तयार जाता. ह्या कट्यावयल्यान न्हंयचें उदक एकसारकें सकयल पडत राविल्ल्यान धबधबो तयार जाता. अशे तरेच्या धबधब्यांत न्हंयेचें उदक उंचायेवयल्यान सकयल पडटा आशिल्ल्यान धबधब्याच्या तळाकडेन उदक आपटत रावोन एक तळें तयार जाता. 253 मी. उंचायेच्या गिरसप्पा धबधब्याच्या तळाकडेन सुमार 40 मी. खोलायेचें तळें तयार जाला.

कठीण खडपां आडवीं आशिल्ल्यान वा भूंयपृश्ठाक समांतर आशिल्ल्यान जे धबधबे तयार जाता, ते खूबदां न्हंयेच्या उगमावटेन फाटल्यान सरतात; हाचें कारण म्हळ्यार त्या कठीण खजपां सकयल मोव खडपां आसतात. जंय प्रत्यक्ष खडपां तयार जाता थंय ह्या मोव खडपांचो भाग उक्तो पडटा. पडपी उदकाक लागून मोव खडपांची झीज जाता. मोव खडपांनी घोली भाशेन पोकळ भाग तयार जाता. हाका लागून ताचेवयल्या कठीण खडपांचो भाग ताका पेलना. तो हुमकळटा आनी कीलांतरान तुटून सकयल पडटा आनी धबधब्याची सुवात फाटीं सरत रावता. हें क्रियेक प्रतिवाह प्रतीसरण अशें म्हण्टात. उत्तर अमेरिकेंतलो नायागारा धबधबो हो अशेंच तरेंचें क्रियेक लागून तयार जाला. नायागारा न्हंयेचेर आशिल्ल्या ह्या धबधब्याचो सोद 1678 त ला साल ह्या फ्रेंच पर्यटकान लायलो. ह्या धबधब्या मदीं 'गोट' नांवाचो एक जुंवो आसून ताका लागून नायागाराचे दोन भाग जाल्यात आनी थंयच संयुक्त संस्थानांत आनी कॅनडा हांची शीम आशिल्ल्यान धबधब्याचो एक भाग संयुक्त संस्थानांत जाल्यार दुसरो कॅनडांत आस्पावता. हे दोनूय धबधबे दरवर्सा 30 ते 180 सेंमी. ह्या वेगान फाटीं सरत आसात आनी ही क्रिया अशीच चालू उरल्यार कालांतरान ते ईअरी सरोवराक वचून मेळटलें.

सड्याचो वाठार आनी मळां हांचे शिमेरूय धबधबे तयार जाता. आफ्रिका खंडांत अशें तरेचे धबधबे आसात. थंयचें काँगो न्हंयेचेर 32 धबधबे आसात. तांकां 'लिविंग्स्टन फॉल्स' अशें म्हण्टात. ऑरेंज न्हंयेचेर ओग्राबीस धबधबो आसा. संयुक्त संस्थानांत अशा धबधब्यांची माळूच तयार जाल्या. आफ्रिकेंतल्या सड्याच्या वाठारातल्या आनी प्रपात रेशा विभागांतल्या धबधब्यांक लागून उदका येरादारीक आडखळीं तयार जातात. इंग्लंडांतल्या पेनायन वाठारांत अशे धबधबे आसात.

प्रस्तरभंग जाल्यारूय धबधबे तयार जातात. अशा वाठारांतल्यान न्हंयो व्हावन आयल्यार धबधबे तयार जातात. इंग्लंडांतलो गारडेल बेक धबधबो अशें तरेन तयार जाला. नर्मदा न्हंयचे वयलेंवटेन असलें कांय धबधबे जून ते ऑक्टोबर ह्या काळांत दिसतात. गिमांत तांका उदक आसना. हिमक्षयित वाठारांत कितलेशेच धबधबे दिश्टी पडटात. वेल्सांतलो स्नोडोनिया, इंग्लंडांतलो लेक डिस्ट्रिक्ट आनी स्कॉटलंडाचो दोंगुल्ल्यांचो भाग तशेंत कॅलिफोर्नियांच्या योसेमेटी देगणांत अशे धबधबे खूब आसात. थंयच्या कांय धबधब्यांची उंचाय 100 मी. परस चड आसा.

धबधब्यांक लागून थंयच्या लोकांच्या जिणेचेर परिणाम जाल्लो दिश्टी पडटा. धबधब्यांक लागून उदका येरादारीक अडखळ जाता. धबधब्यांचेर उदकाची विद्युत् केंद्रां तयार करूं येतात. धबधबे हीं सृश्टी सोबीतकायेची थळां आसात. ताका लागून थंय पर्यटन केंद्रां तयार जाता. घटप्रभेवेलो गोकाकचो धबधबो, गोंयचो दूदसागर, अमेरिकेंतलो नायागारा, कर्नाटकांतलो शरावतीवयलो गिरसप्पा धबधबो, कावेरीवयलो शिवसमुद्रमचो धबधबो, ताम्रपर्णीवयलो कोर्टालम् धबधबो हीं थळां पर्यटन केंद्रां जाल्यांत.

नोबॅल पुरस्कार

डायनामायट आनी हेर स्फोटक पदार्थ सोदून काडपी आल्फ्रॅड बर्नार्ड नोबॅल (21 ऑक्टोबर 1833 ते 10 डिसेंबर 1896) ह्या रसायनशास्त्रज्ञ आनी उद्देगपतीच्या नांवान दर वर्सा दितात तो आंतरराश्ट्रीय पुरस्कार. हो पुरस्कार 10 डिसेंबर 1901 सावन आल्फ्रॅड नोबॅल हाचे पांचवे पुण्यतिथी पसून दिवपाक सुरवात जाली. ताच्या इत्सापत्रांतले तरतुदीप्रमाण दर वर्सा पदार्थविज्ञान, रसायनशास्त्र, वैजकीशास्त्र, साहित्य आनी संवसारीक शांतताय कार्य ह्या मळांचेर बरें काम करपी एकत्रीत वा विभागून) वा संस्थांक हो पुरस्कार फावो जाता.

युरेनियम

युरेनियमः एक धातू. चिन्न ‘U’; यरेनियमाचो अणूभार २३८.०३ आनी अणूक्रमांक ९२. एम. एच. क्लॅपरॉथ हाणें इ.स. १७८९ त युरेनियमाचो सोद लायलो. उपरांत १८४१त ई. एम. पेलीगोट हाणें नितळ रुपांत युरेनियम वेगळो काडलो. जाल्यार १८९६त ए.एच.बिक्वेरल हाणें यरेनियम हो किरणोत्सर्गी म्हणून दाखोवन दिलें.

युरेनियमाच्या एका अणूंत ‘इलॅक्ट्रॉन’, ९२ ‘प्रॉटोन्स’ आनी १४२ ते १४६ ‘न्युट्रॉन’ आसतात.

सैमीक युरेनियम म्हळ्यार २३४, २३५ आनी २३८ ह्या तीन आयझोटोपांची भरसण आसता. २३८ आयझोटोप चड प्रमाणांत आसता. ताचें प्रमाण ९९.२७४% जाल्यार २३४ चें ०.००५४% आनी २३५ चें ०.७२०४% तांची हाफ लायफ २३८ (४.४७ × १०) वर्सां, २३४ (२.४५ × १०) वर्सां आनी २३५ (७.०४ × १० वर्सां).

युरेनियम रंगान रुपेरी आसून तो सोंपेपणान प्रक्रिया जावपी धातू (Reactive Metal). युरेनियम हो उणो विद्युतवाहक. ताचे हेर धातूंवागडा जायते मिश्रधातू जातात. युरेनियम हवेंत उरल्यार ताचेर हळदुळो थर तयार जाता जो मागीर काळो पडटा. हवेंत तापयतकच युरेनियम जळटा. तशेंच युरेनियमाचेर उदकाची प्रक्रिया जाता. खर हायड्रोक्लोरीक अॅसीड आनी नायट्रीक अॅसिडांत रोखडोच विरगळटा. पूण सल्फ्युरीक अॅसीड, फॉस्फॉरीक अॅसीड आनी हायड्रोफ्लुओरीक अॅसिडांत सवकास विरगळटा. युरेनियम १३३ डि.सॅ. तापमानांत कडटा. जाल्यार ३८१८ डि.सॅ.तापमानांत सळसळटा.

युरेनियमाचो २३५ हो आयझोटोप फुटपी आशिल्ल्यान अणू इंधन म्हणून वापरतात. अणूबॉब तयार करपाकूय २३५ चो वापर करतात. युरेनियमाचीं मिठां छायाचित्रण, काच उद्देग आनी रसायनीक पृथःकरणांत (Analytical Chemistry) वापरतात.

युरेनियम धर्तरेंत आसा. भुंयेंत युरेनियम ४ पीपीएम इतल्या प्रमाणांत आसता. भुंयेंत २५ किमी.खोलायेमेरेन वट्ट १० किलोग्राम इतलो युरेनियम आशिल्ल्याचो अदमास आसा. जाल्यार दर्यांत १० किलोग्राम इतलो युरेनियम आसपाची शक्यताय आसा.

युरेनियमाचीं जायतीं खनिजां सांपडिल्लीं आसात. पूण तातुंतलीं फकत थोडींच खनिजां अर्थीक नदरेन म्हत्वाचीं. युरेनियमाच्या सगळ्याच खनिजांनी शिंशें आसता. युरेनियम किरणोत्सर्गी आशिल्ल्यान ताचें शिश्यांत रुपांतर जायत आसता. म्हणून युरेनियमाच्या खनिजांनी शिंशें आसताच.

युरेनियमाचीं म्हत्वाचीं खनिजां म्हळ्यार १)पिचब्लँड वा युरॅनाय्ट हातूंत युरेनियम u3o8 ह्या रुपांत आसता.

२)कार्नोटायट. हें युरेनियमाचें मुखेल खनीज.

३)कॅलशियम कार्नोटायट.

४)ऑटनायट.

१९४२ पयलीं युरेनियम वेगळावपाची खास अशी पद्दत नाशिल्ली पूण तेन्ना युरेनियम एक हेर उत्पादन म्हणून रेडियमाचे खाणींतल्यान मेळटालो. अणूस्फोटाचो सोद लागले उपरांत युरेनियमाचें म्हत्व वाडलें. आतां ०.१ टक्के इतलेंपसून उणें युरेनियम आशिल्ले सांठे युरेनियम मेळोवपाक वापरतात.

युरेनियमाचीं खनिजां दक्षिण आफ्रिका, झायरे, कॅनडा, रशिया, स्विडन, टेनॅसी आनी अमेरिकेंत आसात. दक्षिण आफ्रिकेंत भांगराचे खाणींतल्यान युरेनियम एक हेर उत्पादन म्हणून मेळटा. भारतांत बिहार, राजस्थान, आंध्र प्रदेश आनी तमीळनाडूंत थोडया प्रमाणांत युरेनियम आशिल्लीं खनिजां मेळटात. हांगा युरेनियमाचीं खनिजां मायकाचे खाणींनी मेळटात.

युरेनियमाच्या खनिजांतल्यान युरेनियम वेगळो काडूंक ताचेर रसायनीक प्रक्रिया करची पडटा. सुरवेक युरेनियमाच्या खनिजांत युरेनियमाचें प्रमाण वाडोवपाखातीर प्रक्रिया करतात. ही प्रक्रिया दोन पद्दतींनी करूंक येता. पयले पद्दतींत बारीक पिठो केल्लें युरेनियमाचें खनीज आनी ऑक्सिडंट पातळ सल्फ्युरीक अॅसिडांत विरगळायतात. दुसरे पद्दतींत युरेनियमाच्या खनिजाचेर मडवळखाराची प्रक्रिया करून तयार जाल्लें द्रावण पापडखार घालून स्थीर करतात.

वयर दिल्ल्या दोगांमदले खंयचेय पद्दतीन युरेनियमाचें प्रमाण वाडयल्ल्या खनिजाचेर रसायनीक प्रक्रिया करून ताचें युरेनिल नायट्रेट द्रावण तयार जाता. हें द्रावण इथर वापरून सॉल्वंट एक्स्ट्रॅक्शन पद्दतीन नितळ करतात. हे प्रक्रियेक लागून युरोनिमांतली अशुध्दी उदकाच्या थरांत वता, जाल्यार युरेनियम इथराच्या थरांत उरता. इथराचो थर खेरीज काडलेउपरांत नितळ युरेनियम नायट्रेटाचे स्फटीक मेळटात. युरेनियम नायट्रेट तापयतकच ताचें विघटन जावन युरेनियम ट्रायोक्सायड UO3 जाता. युरेनियम ट्रायोक्सायडाचेर हायड्रोजनाची प्रक्रिया करतकच युरेनियम ड्रायोक्सायड UO2 जाता. युरेनियम डायोक्सायडाचें युरेनियम टॅट्राफ्लुओरायड’ UF4 करपाक हायड्रोजन फ्लोरायड वायू वापरतात.

युरेनियम टॅट्राफ्लुओरायडाचें नितळ युरेनियम करपाच्यो दोन पद्दतीन आसात-

१) विद्युत् विघटन पददतः हे पद्दतीन युरेनियम टॅट्राफ्लुओरायडाचें विद्युत् विघटन जावन युरेनियमाचे बारीक कण मॉलीब्डॅनम कॅथोडाचेर एकठांय जातात. हे पद्दतीन तयार केल्ल्या युरेनियमाची नितळसाण वयल्या पांवडयाची आसता.

२) रिडक्शन पददतः हे पद्दतीन युरेनियम टॅट्राफ्लुओरायड आनी कॅल्शियम वा मॅग्नेशियम हांचेर भट्टेंतल्या उच्च तापमानांत प्रक्रिया घडोवन हाडटात. हे प्रक्रियेंतल्यान तयार जाल्लो युरेनियम आनी कॅल्शियम फ्लुओरायड वा मॅग्नेशियम फ्लुओरायड भट्टेंतल्या उच्च तापमानाक लागून कडटा. कडिल्लो जड युरेनियम भट्टेच्या पोंदाक एकठांय जाता आनी थंयच तो घट्ट जाता. घट्ट जाल्लो युरेनियम सादारण नितळ आसता. युरेनियम तयार करपाच्यो आनिकूय पद्दती आसता.

युरेनियम मुखेलपणान अणूउर्जा केंद्रांनी (Nuclear reactor) अणू इंधन म्हणून वापरतात. युरेनियमाचो २३५ होच आयझोटोप अणूइंधन म्हणून वापरूंक जाता. युरेनियम किरणोत्सर्गी जाल्ल्यान तो हाताळटना खूब जतनाय घेवप गरजेचें. युरेनियम आल्फा, बिटा आनी गामा किरणां सतत सोडीत आसता. हीं किरणां जिवीत इबाडपी आशिल्ल्यान तांचेकडेन प्राण्यांचो संपर्क येवंक फावना. युरेनियमाचीं किरणां (Uranium Radiations) चड भिरांकूळ जावपाची गजाल म्हळ्यार मनशाच्या ज्ञानेंद्रियांक ह्या किरणांची जाणविकाय जायना. ह्या किरणांपसून संरक्षण मेळपाक युरेनियमा भोंवतणी दाट कवच आसप गरजेचें. युरेनियमा असलो किरणोत्सर्गी पदार्थ अणूइंधन म्हणून वापरतना उप्रासपी मुखेल भिरांत म्हळ्यार पर्यावरणाचें प्रदुशण आनी किरणोत्सर्गी कोयराचो विलो लावपांत आशिल्ल्यो अडचणी. सोविएत संघ राज्यांच्या युक्रेनांत चॅर्नोबिल हांगा आशिल्ल्या अणूउर्जा केंद्रांत २६ एप्रिल १९८६ ह्या दिसा दुर्घटना जावन पर्यवरणाचें प्रदुशण जाल्लें. ह्या प्रदुशणाक लागून अणूउर्जा केंद्राच्या ३० किमी. भोवतणच्या वाठारांत रावपी सुमार एक लाख लोकांक सुरक्षीत सुवातेर हालोवचे पडल्यात. हे दुर्घटणेक लागून जाल्ले वायट परिणाम त्या वाठारांत शेंकडयांनी वर्सां उरतले.

भारतांत तारापूर, कोटा, नरोरा आनी कल्पकम हांगा अणूउर्जा केंद्रां आसात. गोंयालागसार कैगाक अणूउर्जा केंद्र उबारपाचें काम चालू आसा.

हेर भासांनी

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.