Porokuái peteĩme

Porokuái peteĩme (karaiñe'ẽ: monarquía) ha'e peteĩ tekuái reko peteĩ Tetã pegua imburuvicha ha'éva:

  • Peteĩnte ha ha'eño (ymaguare oĩ avei porokuái mokõime, porokuái mbohapýpe, porokuái irundýpe ha ambuéva.
  • Jeikove ajáva.
  • Ñemoĩpy ñemoñare rupive (porokuái ñemoñarégui).

Tetã oporokuáiva peteĩme hérava tavetã (karaiñe'ẽ: reino).

European Union member states by head of state
Tekuái reko Europa Joatýgua:      Tavetã (karaiñe'ẽ: reino)      Tavakuairetã (karaiñe'ẽ: república)
Forms of government
Umi porokuái reko
Porokuái peteĩme

     Tavetã oporokuái peteĩme léi guasúre térã oporokuái peteĩme amandajére, upépe Mburuvicha guasu ndoporokuáiriete      Tavetã oporokuái peteĩme léi guasúre térã oporokuái peteĩme amandajére Mburuvicha guasu oporokuaietéva joajuhápe peteĩ Tendota atýra amandaje michĩ ndive.      Tavetã oporokuáiva peteĩme pavẽ

Tavakuairetã

     Mburuvicharape pavẽ      Tetã mburuvicharapépe osãmbyhýva joajuhápe Tendota atýra amandaje ndive      Mburuvichavy rape      Amandajerape      Aty ojoikuaikuaáva peteĩnte

Ambuéva

     Ndaipóri jeroviauka leiguasúre (techapyrã: Tetã ituvicha ha'eño ha milíko).      Umi tetã ndoikéi iporokuái ko'ã ñemohendápe.

Ehecha avei

Amandajerape

Amandajerape (karaiñe'ẽ: parlamentarismo) ha'e peteĩ tekuái reko oporavóva mburuvicharã (Tetã Ruvicha) tendota atýra amandaje rupive (Tetã Amandaje) ha ojokuái hese. Tetã amandajerapépe pe Imburuvicha tetãgua ndaha'éi itekuái ruvicha.

Epáña

Epaña (Karaiñe'ẽ: Reino de España) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva, oikóva Európa Joatýpe, oporombojára Porokuái peteĩme amandajére rupive. España retã oñemohenda 17 tetãvore hekosãsóva ha mokõi táva hekosãsóva rupive, oiko avei retãkuére 50 tetãvoremi. Itavusu ha'e táva Madrid.

Ha'e peteĩ tetã oĩha Kuarahyreike Európape ha Yvate Afrika avei. Európape oĩ opa yvyapy Ivéria rupi, tetã Poytuga kuarahyreike gotyo, Hyãsia retã ha Andorra yvate kuarahysẽ ngotyo, ñemby gotyo ojejuhu upe tetãvore Tavetã Joaju pegua héraha Hivyraytã (Gibraltar), Európape oĩha avei upe ypa'ũ aty Baleares (upe para Yvy mbytépepe); Afrikape oĩ upe táva héraha Ceuta ha upe ambuéva héraha Melilla, umi ypa'ũnguéra Canarias avei (paraguasu Atlántikope) ha heta ypa'ũ ambuéva oĩva Afrikape ha España rembe'ýre.

Epaña ijapekue hína 504 645 km², upévare España ha'e tetã tuichave irundyha Európa pegua, Rrusia, Ukyaña ha Hyãsia rire. Ijyvy yvatekue meme hína 650 metro, upéva España ha'e peteĩ umíva tetã heko yvytyvéva pegua Európape. Epañape oikove 47 129 783 tekove, ary 2013 jave.

Epaña Léiguasu he'i karaiñe'ẽ ha'e Tetã ñe'ẽ tee ha opa umíva España pegua oikuaa va'erã ha oñe'ẽkuaa va'erã chupe. Ary 200 jave, amo 89 % oñe'ẽva karaiñe'ẽ hóga guive. Oĩ avei ñe'ẽ ambuéva heko tee "tetãvore tetãvore" rupi.

Hamáika

Hamáika (Ingleñe'ẽme: Jamaica) ha'e peteĩ umi 13 tetã hekosãsóvagui oĩva Karíve-pe, ypa'ũnguéra Karíve pegua atýpe, ha peteĩ umi 35 tetã hekosãsóvagui Amérika pegua. Itavusu ha itáva orekovéva tekovekuéra ipype ha'e Kingston.

Ipukukue kuarahyreike guive kuarahyresẽ meve ohupyty amo 240 km ha yvate peve guive ñemby meve ohupyty amo 80 km, ojejuhu para Karíve-pe, amo 630 km Mbyteamérika pegua, ijerére ojejuhu yguasu rupi amo 150 km yvate gotyo ypa'ũ Kuva retãgui ha 180 km kuarahyresẽ ngotyo ojejuhu upe ypa'ũ La Española, oĩhápe tetã Haiti ha Tetã Ndominikagua.

Ary 1494 guive ary 1655 peve Hamáika oiko España ipoguýpe, oñembohérava Santiago, ha upéi umi Ingyaterra retãygua ondyry Santiago kolóniape ha oñembojára ko ypa'ũ. Oiko aja Tavetã Joaju ipoguýpe oñembohéra Jamaica ko ypa'ũ. Hamáika ohupyty isãso ára 6 jasypoapy ary 1962-pe.

Orekógui ipype amo 2.970.000 tekovekuéra, ha'e tetã orekovéva tapichakuéra oñe'ẽva ingleñe'ẽ Karíve-pe, ha mbohapyha opa Amérika-pe, Tetãvore Joapykuéra ha Kanatã rire. Hamáika oĩ hína Tetãnguéra Ñembojoaju atýpe; porokuái peteĩme léi guasúre ha Amandaje Guasu rupi.

Iran

Irã, héra tee hína Tavakuairetã Islã jeroviápe Irã (Peysiañe'ẽme, جمهوری اسلامی ایران, oje'éva ‘Yomhurí-ye Eslamí-ye Irán’), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ijyvy Kuarahyresẽ Aguĩguame oĩva, Kuarahyreike Ásiape. Ko tetã héra niko Péysia amo 1000 ary Kirito mboyve ary 1935 peve yvy pehẽngue kuarahyreikeguápe, ko'ãga oñembohéraramo jepe ko tetã rera mokõi, ojeiporu gueteri Péysia ha Irã. Ijerére ojejuhu Pakistán ha Ahyganitã kuarahyresẽ ngotyo; Tuykomenitã ojejuhu yvate kuarahyresẽ ngotyo; upw para Káspio ojejuhu yvate gotyo; Aservaijã ha Armenia yvate kuarahyreike gotyo; Tuykía ha Iráke kuarahyreike gotyo ha, ipahápe, y rembe'ýre ojejuhu parapyte Péysia pegua ñemby ngotyo.

Ko tetã niko tetã ijyvy tuichavéva 18ha, ijapekue hína amo 1 648 195 km², Irãme oiko amo 80 sua tapichakuéra ijypykue opaichagua. Ko tetã niko mba'eguasuite yvy ñesãmbyhýme ojejuhúgui Kuarahyresẽ Aguĩgua, Mbyte Ásia ha Ñemby Ásia apytépe. Teerã niko ko tetã itavusu, táva guasuite ojejuhuhápe tetã porokuái pyenda, umi mba'apoha ha ñoñemuha tuichavéva ha Irã arandupy pyenda ave. Irã niko tetã mbarete osẽ tenondeve umi tetã ambuévagui ijerére oĩva ojekuaa hetaite itakyra rupa ha mba'etĩ ijyvy apekue guýpe ha y rembe'ýpe, upéicha heta ára guive ko tetã omono'õ viru umi mba'ére.

Irã ijypykue opaichagua, ojeikuaa oĩ tapichakuéra ijypykue Peysiagua (hetavéva), umi ijypykue Aservaijã pegua, kurdokuéra, lor kuéra, tuykománo kuéra ha balochi kuéra avei, heta ambuéva mbytépe, oĩ Irã arandupy teépe ha omomba'eguasu ko tetã. Umi ijypykue aravekuéra hetakue michĩmi Irãme (amo 1%).

Irã ha ku tetã ijyképe, Iráke, niko oñepyrũhápe umi avano'õ tujavéva Yvýgui. Las primeras dinastías conocidas en el oeste de Irán son las de Elam, amo ary 2800 Kirito mboyve guive. Umi medokuéra ojapo akue mburuvi guasu peteĩha oñemyasãi va'ekue Kuarahyresẽ Aguĩgua mbytére amo ary 625 Kirito mboyve. Umíva rire ou upe Mburuvi akeménida, ho'áva'ekue Gyrésia poguýpe upe Mburuvi seleúsida rehe, karai Alehándoro Mágno porokuáire, ha upéi ou umi tetã hekosãsóva ambuéva, upe Mburuvi Párto ha Mburuvi Sasánida. Musulmãnguéra oipyhy ha oñemyasã ku yvýre la ary 651 Kirito rire, upéicha Peysiañe'ẽ oñemyasã avei opa ku tetã ijapekue tuichakue ha heta mba'e Irã arandupýgui oike Islãme.

Porokuái peteĩme opa 1979-pe, tetãyguanguéra oñemopu'ãvo oity hag̃ua pe porokuái peteĩme Islã jerovia ñemopu'ã rupive, umi ojeroviáva chíi rapére, upéicha oñemoheñói ko tavakuairetã Islã jeroviáre ára 1 jasyrundy ary 1979-pe.Irã niko peteĩ umi tetã omoheñóigui Tetãnguéra Joaju aty. Irã rekuái oñemboguata ha oñemopyenda Islã Tavakuairetã Léi guasu 1979 rupive, hekome'ẽva opa umi tetã rekuái pehẽngue. Tetã sãmbyhyhára tuichavéva niko upe Irã Mburuvicha guasu, ára ha ára tendota oiporokuáiramo jepe. Tetã jerovia tee niko Islã chíi ha iñe'ẽ Peysiañe'ẽ.

Jekopytyjoja

Jekopytyjoja térã Tetarãkuái ha'e peteĩ avano'õ jeiko reko, omohendáva tekuái, tekove aty guasuvéva jeporavópe. Ha'etehápe, jekopytyjoja he'ise tetãygua oiporavo mba'épa ojapo Tetã térã oiporavo imburuvicharã, he'ise opa kuimba'e térã kuña tetãygua ijoja ha hekosãsóva, orekoha hikuái yvypóra tekoiterape ha Tetã oñangareko hesekuéra.

Jekopytyjoja ojehechauka avei upe tekuái reko rupive ojapo peteĩháme Platõ, ha upei Aristóteles: Porokuái peteĩme (mburuvicha peteĩnte ojokuái), aranduverekuái (tekuái «umi porãvéva» pegua he'i Platõ, «umi sa'ivéva», he'i Aristóteles), tavayguarekuái (tekuái «umi hetave pegua» he'i Platõ ha «umi hetavéva» pegua, he'i Aristóteles). Jekopytyjoja reko ojejuavy umi tekuái reko ambuéva rehe omoĩva opaite tembikuái peteĩ tekovépe — upe porokuái peteĩme guáicha — térã umi tekuái reko omoĩva tembikuái tekove mbovýpe térã peteĩ tapicha aty michĩme — upe "sa'íva rekuái". Hákatu, umíva tekuái reko ombohováiva akue jekopytyjojápe, oúva Gyresia arandúgui, ndombohovavéima, heta tetã ombojoparágui umíva tekuái reko ha jekopytyjoja mba'e kuéra ojokuáiporãve hag̃ua hetãnguéra. Karai Karl Popper he'i va'ekue jekopytyjoja ombohovái porokuái milíko ha umi tetã ojokuáiva hatãme, upévare oheja tekove kuéra tetãygua oisãmbyhy imburuvichápe ha oheja chupe avei omosẽ imburuvicha porokuáigui, ñorairõ'ỹme ha ñemopu'ã'ỹme.Oĩ jekopytyjoja tee'ỹ térã oporombuekoviáva, peteĩ mburuvicha ojokuáivo ha oiporavóvo ombuekoviarã umi tetãygua oiporavo akue chupe. Oĩ jekopytyjoja mboja'opy ohejáva umi tetãygua oike joja peteĩ atýpe térã ojapo peteĩ aty ojokuaikuaáva oiporavo hag̃ua tetã raperã. Ha ipahápe oĩ upe jekopytyjoja tee, umi tetãygua oiporavóvo oporomopa'ũ'ỹva, ikatu oiporavo tekorã ha mba'éichapa ojeipurúta tetã pirapire. Umi mbohapy jekopytyjoja reko ikatu oiko joja ha jehe'ápe.

Haimete opa tetãnguéra ko'ãga ojokuái jekopytyjoja oporombuekoviáva rupive ha ombojehe'a ambue tekuái reko oiporavo porãve hag̃ua hetã raperã, hetáva avei umíva omba'apo jekopytyjoja tee térã ombojopara kóva upe jekopytyjoja oporombuekoviáva ndive, Suisa retã techapyrãme, ku retã ojapo heta tetãygua amandaje oiporavo hag̃ua mba'épa ojejapóta oisãmbyhy hag̃ua tetãre ha oiporavo tetã raperã, Tetã peteĩ reko Amérikagua avei, hákatu omba'apo jekopytyjoja oporombuekoviáva rupive.

Kapaju rekuái

Porokuái milíko (karaiñe'ẽ: dictadura militar) ha'e peteĩ tekuái reko hatã ha mbarete, tetã ñuvãha imbokáva ojokuái pe Tetã Ruvicha, Tetã Amandaje, Tetã Tekojoja Ruvicha, ha ndaipóri jekopytyjoja (tavaygua kuéra oiporavo imburuvicharã).

Lesóto

Lesóto héra tee hína Tavetã Lesóto (Sesóto-pe: Muso oa Lesotho), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva yguasu rembe'y'ỹva ojejuhúva Áfrika ipehẽngue ñembýme, ijerepa rehe ojejuhu tetã Yvyafrika.

Itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra ipype ha'e táva Maseru. Lesóto yvy apekue ohypytýnte amo 30 355 ha ipype oiko amo 2.203.821 tekovekuéra.

Lesóto oĩ Tetãnguéra Ñembojoaju atýpe ary 1966 guive, ha héra ymaguare ha'ékuri Basutolandia. Ko téra Lesóto oipuru añetehápe, Lesotho, ikatu he'ise "umi sesóto oñe'ẽva retã".

Liechytenteĩ

Liechytenteĩ, héra tee hína Liechytenteĩ Mburuvichavete ra'y rekuái (Alemañañe'ẽme: Fürstentum Liechtenstein), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva michĩ ha yguasu rembe'y'ỹva Mbyte Európa pegua oiko porokuái peteĩme léi guasúre tekuái rekópe.

Liechytenteĩ oñepyrũ oñembojoajúvo mokõi táva ha umi yvy ambuéva ijerére: Vaduz ha Schellenberg oñemohendáva 11 tetãvore michĩ rehe. Itavusu ha'e Vaduz ha itáva orekovéva tapichakuéra ipype ha'e táva Schaan.

Ko tetã ojejuhu upe ysyry Ríno yvyty pa'ũme ohasahápe, yvytyrysýi Áype. Ijerére ojejuhu kuarahyreike ha ñemby gotyo tetã Suisa, oñomohembe'y 34 km rupi, ysyry Ríno ombojeíva; kuarahyresẽ ngotyo ojejuhu tetã Auteria, oñomohembe'y 41 km rupi.

Mburuvicharape

Tavakuairetã mburuvicharapépe térã mburuvicharape (karaiñe'ẽ: presidencialismo) ha'e pe tekuái reko, Tavakuairetãme, iLéi guasu ojokuái peteĩ tekuái ñemohenda, pe Tetã Ruvicha, Tetã Amandaje, Tetã Tekojoja Ruvicha, ha pe Mburuvicha Tetãgua, omohechaukateéva tetãme ha oĩ Tetã Ruvicha rekópe, Tekuái Ruvicháre, pe mburuvicha jeporavopyre tavayguáre ha ndaha'éi Tendota atýra amandaje rupive. Pe tavakuairetã jekopytyjojáva mburuvicharapépe ojekuaavéva ko'ãgagua ha'e Tetã peteĩ reko Amérikagua.

Mburuvichavy rape

Tavakuairetã mburuvichavy rapépe, hérava avei tavakuairetã mokõirekuái (karaiñe'ẽ: república semipresidencialista) ha'e pe tavakuairetã oñesãmbyhy Tetã Ruvicha mboja'opyre, peteĩ tendota jeporavopyre (presidente), ha peteĩ sãmbyhyhára peteĩha (primer ministro) jeporavopyre Tetã Amandaje rupive. Tavakuairetã mburuvichavy rapépe pe tendota ha pe sãmbyhyhára peteĩha oporokuái joajuhápe.

Mburuvichavy rape oñemoambue tetã tetãme.

Mónako

Mónako —héra tee hína, Mburuvichavete ra'y rekuái Mónaco (Hyãsiañe'ẽme: Principauté de Monaco; Mónakoñe'ẽme: Principatu de Mu̍negu; Italiañe'ẽme: Principato di Monaco; Occitáno ñe'ẽme: Principat de Mónegue)— ha'e peteĩ tetã hekosãsóva, ojejuhúva Kuarahyreike Európape. Ijyvy apekue oñemohenda 10 tavapy rupive.

Ko mburuvichavete ra'y rekuái ojejuhu para Yvy mbytépe ha yvytyrysýi Áype ypy imbytépe. Oñohembe'y yvy rupive Hyãsia rehe (5,469 métro) ha ojejuhu Hyãsia-Itália oñohembe'yhápe ypýpe. Mónako yrembe'y para Yvy mbytépe pegua ipukukue hína 3,829 métro.Mónako ha'e voi tetã imichĩvéva mokõiha, Táva Vatikano hína peteĩha, ha tetã peteĩha ava hetakue rypy'ũ rehe. Mónako ha'e akue mburuvichavete ra'y retãmi tetã Itália pegua, ha oĩ akue Itália ijyvy apekuépe Hyãsia oñembojára peve opaite Nísa retãvore, amo saro'y XIX-pe. Italiañe'ẽ ha'e akue Mónako iñe'ẽ tee ary 1860 peve. Ko Mónakoñe'ẽ ou hína upe Ligúriañe'ẽgui.

Ko tetã héra ou Gyresiañe'ẽgui Monoikos ('óga peteĩva') ha'e va'ekue karaiguasu Hércules opy ymaguare.

Ndinamáka

Ndinamáka (ndinamákañe'ẽme: Danmark [ˈd̥ænmɑɡ̊]]) hína tetã hekosãsóva oĩva Európa Joaju atýpe ojejuhúva Európa yvate pehẽnguéme. Ko hína pe tetã oĩ yvatevéva gotyo umi tetãnguéra yvatéguigua mbytépe ha avei upe tetã imichĩvéva. Ha'etehápe, ko Tavetã Ndinamáka —ndinamákañe'ẽme: Kongeriget Danmark térã Danmarks Rige— hína ko mbohapy tetãnguéra hekosãsóva aty, Ndinamáka ha'e ae ha mokõi tetã ambuéve, Kyoẽlándia ha ypa'ũnguéra Feroe.

Itavusu hína ha itáva orekovéva tapichakuéra ipype niko Kopeniháge, oĩva Selándia ypa'ũme. Ndinamáka hína pe tetã umi polítiko mbovyitevéva omonda tetã pirapirégui (ary 2010 jave) ha, he'iseháicha ñehesa'ỹijo, pe tetã tapichakuéra ovy'avéva.

Ndinamáka oĩ Ekandinávia rendakuépe ha yvýre ojejuhúnte ñemby gotyo tetã Alemáña, ary 1999 guive orekóramo jepe tape guasu ohasa y ári ha ohóva Suésia retãme, upe hasaha Øresund. Ndinamáka apekue ipype oĩ ku yvyapy Julándia (Jylland) ha 407 ypa'ũnguéra, umíva pegua 79 mante oreko ipype tapichakuéra (ary 2009 jave).Ndinamáka rembe'y ýre hína amo 7314 km ipukukue ha ijerére ojejuhu ku para Yvate ha ku para Vátiko, Julándia ñemby gotyo mante yvýre ojejuhu Európa.

Ndinamáka hína iporokuái peteĩme léi guasúre ary 1849 guive, upe ary ojeheja pe porokuái peteĩme pavẽ oiko va'ekue ary 1660 guive, ha upéi oñemoambue ha oporokuái peteĩme amandajére ary 1901 guive. Porokuái peteĩme itujavéva opa Yvy ári. Ndinamáka hína oiko Európa Joaju atýpe (ndoipurúi hákatu euro pirapire).

Porokuái peteĩme pavẽ

Porokuái peteĩme pavẽ (karaiñe'ẽ: monarquía absoluta) ha'e peteĩ tekuái reko karai térã kuña ojokuáiva (mburuvicha, tendota, sãmbyhyha) ojokuái pavẽite. Ndaipóri tekuái ñemohenda (Tetã Ruvicha, Tetã Amandaje ha Tetã Tekojoja Ruvicha). Tekojoja iñemohenda ramo japo, Mburuvicha guasu ikatu omoambue tekome'ẽ ha tekojoja (Mburuvicha iñe'ẽ ojokuái - La palabra del rey es ley). Pe mburuvicha guasu omoĩ térã oipe'a ipytyvõhára kuéra, oipota ramo. Porokuái peteĩme pavẽme, Tupã mante oĩ Mburuvicha guasu hi'ári.

Porokuái peteĩme pavẽ oñepyrũ ha okakuaa Kuarahyreike Europape.

Peteĩ tetã oporokuáiva peteĩme pavẽ ymaguare ojekuaáva porã ha'e Hyãsia, imburuvicha Luis XIV, Karai Kuarahy, omohechaukave akue ko tekuái reko hetãme. Hyãsia retãme, mbohapy karai ambuéva oporokuái peteĩme pavẽ avei (Luis XIV, Luis XV ha Luis XVI; 1661 - 1789).

Suasilándia

Suasilándia, héra teéva ha'e hína Tavetã Suasilándia (suasi ñe'ẽme: Umbuso weSwatini; ingyaterrañe'ẽme: Kingdom of Swaziland), ha'e peteĩ tavetã hekosãsóva michĩ ha yhembe'ỹva opytáva yvyrusu Afrika iñemby gotyo, kuarahyresẽ gotyo umi Yvytyrysýi Drakensberg, Yvyafrika ha Mosambike imbytépe, hekuái reko oporokuáiva peteĩme pavẽ.

Suasilándia iñemohenda irundy tetãvorére. Oguereko mokõi tavusu: Mbabane, táva ojokuáiva ha Lobamba, táva orekóva tavetã iñemohendaha ha oguerekóva Tetã Tekojoja Ruvicha. Táva orekovéva tapicha kuéra ipype ha'e Manzini, oguerekóva 100.000 tapicha kuéra.

Suasilándia iñemohenda irundy tetãvorére; umíva iñemohenda 55 tinkhundla rehe, ha umíva iñemohenda Imiphakatsi rehe:

Hhohho

Lubombo

Manzini

Shishelweni

Suésia

Suésia (suesiañe'ẽme: Sverige [ˈsværjɛ]), héra tee niko Mburuvi Suésia (suesiañe'ẽme: Konungariket Sverige), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva Ekandinávia pegua ojejuhúva Yvate Európape ha oĩva Európa Joajúpe. Ijerére ojejuhu yvate gotyo Noruéga ha Hĩlándia, kuarahyresẽ ngotyo ojejuhu Hĩlándia ha parapyte Botnia, ñemby gotyo para Váltiko ha kuarahyreike gotyo upe para Yvate ha Noruéga. Yvy rupi oñohembe'y Noruéga ha Hĩlándia rehe ha y rupi Ndinamáka rehe upe yrasaha Öresund rupive. Itáva orekovéva tavayguakuéra ha'e Estocolmo, ko táva niko ko tetã itavusu avei.

Ijyvy apekue hína amo 450 295 km², upéicha ko tetã niko tetã tuichavéva 5ha Európape. Ary 2016 jave, ava hetakue ko tetãme ohupyty amo 10 sua tetãyguakuéra, umívagui amo 98% ikatu oipurukuaa Internet, upéicha Suésia hína upe tetã retãyguakuéra hetakue tuichavéva ikatu oipurukuaa Internet. Suésia retãyguakuéra hetakuégui amo 84% oiko tavaguasúpe ha tavaguasu jerére. Tekoha jeporu porã ha tekoha renda ñangareko mba'etuichavéva ko tetãme ha sa'i ojehecha tekohatyai.

Tavakuairetã

Tavakuairetã (karaiñe'ẽ: república) ha'e peteĩ tenda ñesãmbyhymbyre Leiguasúre ha tekojojáre hekorã rupive, karaiñe'ẽme niko república ha ko ñe'ẽ ou latinañe'ẽ pegua res publica, he'iséva mba'e tavayguágui,Tavakuairetãme ojeiporavo mávapa oisãmbyhyha tetãre ku vóto rupi, ha ava kuéra oiko tavakuairetãme oguereko va'erã heta tekoiterape oñangarekóva hesekuéra.

Tavetã

Tavetã (karaiñe'ẽ: reino) ha'e peteĩ tenda ñesãmbyhypyre porokuái peteĩme.

Ko'ãga oĩ heta tavetã reko, porokuái peteĩme rupive, oĩ umi tavetã oporokuái peteĩme léi guasúre térã oporokuái peteĩme amandajére, upépe Mburuvicha guasu ndoporokuáiriete, umi tavetã oporokuái peteĩme léi guasúre térã oporokuái peteĩme amandajére Mburuvicha guasu oporokuaietéva joajuhápe peteĩ Tendota atýra amandaje michĩ ndive ha umi tavetã oporokuáiva peteĩme pavẽ, karai mburuvichavete pavẽ rupive (rey).

Tekuái reko

Tekuái reko (karaiñe'ẽ: forma de gobierno) ha'e mba'éicha peteĩ Tetã oñemohenda ha oporokuái, mba'éicha iLéi guasu ojokuái ha oñemohenda iporokuái ipype. Sãmbyhy reko peteĩ rendápe ha iñemohenda. Umi teko oñemoambue tetã tetãme ha ára jehasa pukúre.

Oĩ tetã iLéi guasu ojokuái peteĩ tekuái ñemohenda, pe Tetã Ruvicha, Tetã Amandaje, Tetã Tekojoja Ruvicha, ha pe Mburuvicha Tetãgua, omohechaukateéva tetãme ha oĩ Tetã Ruvicha rekópe, Tekuái Ruvicháre, pe mburuvicha jeporavopyre tavayguáre ha ndaha'éi Tendota atýra amandaje rupive, umíva oñembohéra tavakuairetã mburuvicharapépe (república presidencialista); oĩ avei umi tetã oporokuáiva peteĩme hérava tavetã, ha ambue tetãnguéra iporokuái milíko ha ambuéva.

Ypa'ũnguéra Salomõ

Ypa'ũnguéra Salomõ (Ingleñe'ẽme: Solomon Islands) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ijyvy apekue oĩva heta ypa'ũme Oseaníape. Ko tetã oĩ Tetãnguéra Ñembojoaju. Ypa'ũnguéra Salomõ ijyvy apekue ha'e amo 990 ypa'ũ oñemoha mokõi ypa'ũ aty rupive: ypa'ũ aty héra ha'etéva, ojejuhúva Papúa Gynéa Pyahu retãgui ñemby kuarahyresẽ ngotyo, ha Ypa'ũnguéra Santa Cruz, ojejuhúva Vanuátu retãgui yvate gotyo. Itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra ipype ha'e hína Honiara, ojejuhúva upe ypa'ũ Guadalcanal.

Ambue ñe'ẽ

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.