Jueheguaty

Jueheguaty (Género - Genus) ha'e peteĩ vore tekovekuaaty ñemohendapegua ombyaty umi juehegua aty oikova térã amyrỹ. Oĩ juehepehẽ ha juehegua mbytépe.

Tekovekuaatyñemohenda gn
Tekovekuaaty ñemohenda.
Akutipáy

Akutipáy (Cuniculus) ha'e peteĩ mymba okambúva ha oñapi'ũva jueheguaty, oikovente Ñembyamérikape, oguereko mokõi mymba juehegua.

Araka

Araka (karaiñe'ẽ: guacamayos) (Ara spp.) ha'e peteĩ guyra jueheguaty, guyra tu'ĩ (Psittacidae) juehegua, del juehegua hekovety herava Psittaciformes pegua, oguereko 14 gua'a juehegua (6 omanoma), yvyrusu Amérika pegua, oikoveva ka'aguy Méhiko guive yvate kuarahyresẽ Argentina peve.

Guyra Araka juehegua

Kaninde (Ara ararauna)

Gua'a hovyũ (Ara ambiguus)

Gua'a ahy'o hovy (Ara glaucogularis)

Gua'a akã pytã (Ara rubrogenys)

Tu'ĩ hovy (Ara militaris)

Araka pytã (Ara macao)

Gua'a pytã (Ara chloropterus)

Marakana guasu (Ara severa)Araka jueheguaty ambuéva

Anodorhynchus, mbohapy guyra juehegua (Anodorhynchus glaucus, Anodorhynchus hyacinthinus ha Anodorhynchus leari)

Cyanopsitta, peteĩnte guyra juehegua (Cyanopsitta spixii)

Diopsittaca, peteĩnte guyra juehegua (Diopsittaca nobilis)

Orthopsittaca, peteĩnte guyra juehegua (Orthopsittaca manilata)

Propyrrhura = Primolius, mbohapy guyra juehegua (Primolius auricollis, Primolius couloni ha Primolius maracana)

Aratĩnga

Aratĩnga (Aratinga) ha'e peteĩ guyra jueheguaty oikove Amérikape, juehepehẽ tu'ĩ (Psittacidae) aty pegua.

Héra ypy ou avañe'ẽgua ha tupi ñe'ẽgua, ara he'iséva tupi ñe'ẽme araka ha tĩnga niko he'ise itĩ michĩ.

Furnarius rufus

Ogaraity (Furnarius) ha'e guyra jueheguaty oĩva juehepehẽ guasu guyrajura (Furnariidae). Umi guyra ohaitypo tatakuáicha.Umi guyra oikove Vrasil retãme, Uruguái retãme, Paraguái retãme, Volívia ha Argentina retãme.

Juehepehẽ

Juehepehẽ térã Jueheguapehẽ (Familia (biología)) ha'e peteĩ vore tekovekuaaty ñemohenda pegua, juehegua hekovety ha jueheguaty mbytépe.

Hominidae

Jaguapehẽ (Canidae)

Kavaju

Kavaju (karaiñe'ẽ: Caballo) (latinañe'ẽme:Equus ferus caballus)mymba tuicha okambúva, jueheguaty sakandu (equus) pegua. Ko mymba ikapi'i'uha, hete tuicha, hetyma irundy, huguái ha ajúra puku.

Yvypóra oipuru ete kavaju, rerojaha hag̃ua, heta tetãme yvypóra ho'u kavaju ro'o ha ambueva oipuru oguerahánte.

Kuatirana

Kuatirana (Sciuridae) ha'e mymba okambúva ha oñapi'ũva juehepehẽ, ko mymba okambúva kuati joguaha.

Kuatirana imichĩ, ijyvatekue ha'e 38 gotyo 45 cm. Ipy mbyky ha sa'i, imbarete avei. Ko mymba oikove ka'aguýpe.

Ho'u yvapo ha yva ra'ỹi, hakatu ho'u avei yva ha mymbachu'i.

Kumbari

Kumbari (Piper) ha'e peteĩ ka'a jueheguaty, oguereko 1.000 ka'avo juehegua omoñeĩva, ha oguereko 3.770 juehegua ndomoñeĩva.

Mbarakajarundi

Mbarakajarundi (karaiñe'ẽ: Felida) hína opa umi mymba mbarakajáicha okambúva, juehepehẽ ho'uso'óva mbytépe.

Felidae

Felinae

Jueheguaty Acinonyx

Acinonyx jubatus - Afrika jaguarete (gepaydo)

Jueheguaty Caracal

Caracal caracal - caracal (mal llamado lince africano, ya que no está relacionado con el género Lynx)

Jueheguaty Catopuma

Catopuma badia - gato rojo de Borneo

Catopuma temminckii - gato dorado asiático

Jueheguaty Felis

Felis bieti - gato chino del desierto o gato montés chino

Felis catus - mbarakaja ógagua.

Felis chaus - gato selvático, gato de la jungla o gato del pantano

Felis manul - manul o gato de Pallas

Felis margarita - gato del desierto

Felis nigripes - gato de pies negros

Felis silvestris - gato montés euroasiático

Género Leopardus

Leopardus braccatus - gato del Pantanal

Leopardus colocolo - gato colocolo

Leopardus geoffroyi - gato montés sudamericano o gato de Geoffroy

Leopardus guigna - kodkod o huiña

Leopardus jacobitus - gato de montaña o gato andino

Leopardus pajeros - gato de las pampas o gato pajero

Leopardus pardalis - ocelote

Leopardus tigrinus - leopardo tigre

Leopardus wiedii - tigrillo, margay o gato tigre

Jueheguaty Leptailurus

Leptailurus serval - serval

Jueheguaty Lynx

Lynx canadensis - lince de Canadá

Lynx lynx - lince boreal

Lynx pardinus - lince ibérico

Lynx rufus - lince rojo o gato montés de Norteamérica

Jueheguaty Pardofelis

Pardofelis marmorata - gato jaspeado

Jueheguaty Prionailurus

Prionailurus bengalensis - gato de Bengala o gato leopardo

Prionailurus bengalensis iriomotensis - gato de iriomonte

Prionailurus planiceps - gato de cabeza plana

Prionailurus rubiginosus - gato rojo manchado

Prionailurus viverrinus - gato pescador

Jueheguaty Profelis

Profelis aurata - gato dorado africano

Jueheguaty Jaguapytã

Puma concolor - jaguapytã

Jaguarundi

Pantherinae

Género Neofelis

Neofelis nebulosa - pantera nebulosa

Neofelis diardi - pantera nebulosa de Borneo

Jueheguaty Panthera

Panthera leo - leõ

Panthera onca - jaguarete

Panthera pardus - jaguareteru

Panthera tigris - jaguareterusu

Jaguaretetĩ

Mborevi

Mborevi (karaiñe'ẽ: Tapir) oĩ ko mymba tuicha okambúva, ko mymba pysã namomokõiva.

Mborevi okaru ka'a ha ambue kapi'i. Pire mborevigua sa'y hũngy.

Omboherokõiva

Omboherokõiva (karaiñe'ẽ: Nomenclatura binomial) ha'e peteĩ téra omoĩva opaite tekove ysaja oĩva térã amyrỹiva, ko téra ha'e mokõi ñe'ẽngue latinañe'ẽme. Carlos Linneo oñepyrũ peteĩháme ko omboherokõiva saro'y XVII-pe. Peteĩha ñe'ẽgue ha'e jueheguaty hera ha mokõiha ñe'ẽngue ha'e peteĩ juehegua heroja tekome'ẽva latinañe'ẽme.

Tekovekuaaty ñemohenda

Tekovekuaaty ñemohenda ha'e pe rysýi omohenda opa juehegua (mymba-ka'avo), oiko térã amyrỹi, oĩ yvóra.

Ko ñemohenda ãgagua heñói ary 1753 Carlos Lineo rehegua, ko kuimba'e omohenda opa juehegua oikova.

Jueheguapa (Superregnum)

Tavetã (Regnum)

Pehẽ'a (Phylum)/(Divisio)

Jueheguasã (Classis)

Juehegua hekovety (Ordo)

Juehepehẽ (Familia)

Jueheguaty (Genus)

Juehegua (Species)

Yperana iñakãyvotýva

Yperana iñakãyvotýva (karaiñe'ẽ: Pingüinos crestados) - (Eudyptes) ha'e guyra jueheguaty yperanáicha oikove tenda ro'ýpe. Oguereko 7 guyra yperana juehegua hérava yperana iñakãyvotýva.

Ko aty ha'e jueheguaty tuichave yperana pegua.

Yperana jehaipy

Yperana jehaipy (Spheniscus) ha'e umi guyra yperanaicha jueheguaty; oguereko 5 yperanakuéra juehegua.

Ko guyra hete jehaiva, peteĩ hai guasu ohasa hetere, itĩ hũ ha morotĩ, ipy'a ky'ava, ha oreko peteĩ mbore haguepáva hesa renondépe.

Ko yperana jehaipy ndoikove Antártidape. Ko yperana jueheguakuéra oikove tenda hakúva, Yvyafrika ha Ñembyamérikape.

Ko yperana ijuehegua irundy ha'e:

Spheniscus demersus, yvy akua yperana.

Spheniscus humboldti, Perũ yperana.

Spheniscus magellanicus, Patagonia yperana.

Spheniscus mendiculus, Galápago yperana.Oĩ avei ko yperana juehegua ndoikoveva ko'ãga:

Spheniscus chilensis

Spheniscus muizoni

Spheniscus megaramphus

Spheniscus urbinai

Yperana ruvichaete

Yperana ruvichaete (karaiñe'ẽ: pingüino rey) - (Aptenodytes patagonicus) ha'e peteĩ guyra yperana juehegua oiko tenda ro'ýpe, jueheguaty yperana tĩmbukúva pegua. Yperana guasuve mokõiha, yperana ruvicha rire.

Oikove mante Antártidape, ha ohaitypo ypa'ũ hembe'y Antártidape.

Ipyti'a ha ijahy'o pytã'yjuva, ijatukupe hũngyva. Ipy'a morotĩva, iñakã hũva ha itĩ pytã'yjuva ha mbukúva.

Yperana tĩmbukúva

Yperana tĩmbukúva (Aptenodytes) ha'e guyra yperana jueheguaty aty (Spheniscidae). Ko guyra itĩmbukúva ha hete guasúva.

Oĩ 3 yperana juehegua ko jueheguaty, mokõinte yperana juehegua oikove:

Aptenodytes forsteri, yperana ruvicha.

Aptenodytes patagonicus, yperana ruvichaete.

Aptenodytes ridgeni, yperana juehegua omanoma ha ndoikove ko'ãga.

Ypiaũ ete

Ypiaũ ete (karaiñe'ẽ: sardina común) - (Sardina pilchardus) ha'e peteĩ pira michĩ ypiaũ juehegua. Ko pira juehegua ha'eño jueheguaty ñemohenda rupi.

Hete pukumi ha po'i, ijatukupe ha'e hovyũ kangy ha ijyke hovy. Ipy'a sa'yju kangyete. Ipirapepo sa'y'ỹva térã hũngyva.

Ho'u y paraguasu mymbachu'i ha ambue mymba'i oikove ýre. Oikovente 8 ary ha ohypytu 25 cm pukukue rupi, oikoveva y ro'y rupi oikoveveva.

Yvypóra

Ava, yvypóra, tekove (karaiñe'ẽ: persona, gente).

kuña

kuimba'e

mitã

Ñendai

Ñendai (Thectocercus acuticaudatus) guyra tu'ĩ jueheguaty oiko Ñembyamérikape, para Karíve guive Argentina peve.

Ijyvatekue hína amo 37 cm ha ipohyikue amo 140 térã 190 grámo. Ñandai ojoguaite aratĩnga, hague hovyũ, huguái puku ha hesa ijerére imorotĩ.

Hete hovyũ hína ha iñakã hovy. Oiko avei ko guyra ipyti'a rague hovy, hákatu ojehechavéva isa'yjuha térã hovyũha.

Ambue ñe'ẽ

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.