1916

1916 - ary.

Oararecha'akue

Omano'akue

10 jasypo

Ára 10 jasypo ha'e ára 130ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 131ha umi ary hekope'ỹme. Umi 235 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

11 jasypo

Ára 11 jasypo ha'e ára 131ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 132ha umi ary hekope'ỹme. Umi 234 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

12 jasypoteĩ

Ára 12 jasypoteĩ ha'e ára 163ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 164ha umi ary hekope'ỹme. Amo 202 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

14 jasypoteĩ

Ára 14 jasypoteĩ ha'e ára 165ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 166ha umi ary hekope'ỹme. Amo 200 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

16 jasypo

Ára 16 jasypo ha'e ára 136ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 137ha umi ary hekope'ỹme. Umi 229 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

1915

1915 - ary.

1917

1917 ary.

20 jasypo

Ára 20 jasypo ha'e ára 140ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 141ha umi ary hekope'ỹme. Umi 225 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

21 jasypo

Ára 21 jasypo ha'e ára 141ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 142ha umi ary hekope'ỹme. Amo 224 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

24 jasypoteĩ

Ára 24 jasypoteĩ ha'e ára 175ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 176ha umi ary hekope'ỹme. Amo 190 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

29 jasyrundy

29 jasyrundy ha'e 119º ára arygua.

3 jasypo

Ára 3 jasypo ha'e ára 123ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 124ha umi ary hekope'ỹme. Umi 242 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

6 jasypo

Ára 6 jasypo ha'e ára 126ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 127ha umi ary hekope'ỹme. Umi 239 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

9 jasypoteĩ

Ára 9 jasypoteĩ ha'e ára 160ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 161ha umi ary hekope'ỹme. Amo 205 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

Avañe'ẽ

Avañe'ẽ ha Guarani ñe'ẽ ombohéra hikuái umi Guaranikuéra pe iñe'ẽ teépe. Guarani ha'e peteĩva umi te'yikuéra Amérika-gua ñe'ẽnguéra apytépe hetave iñe'ẽhárava, oñemohendáva irundy tetãnguéra iñambuévape (Paraguái, Argentina, Volívia ha Brasil). Avei, ha'eñoite ojehechakuaáva ñe'ẽ teéramo peteĩ tetã Ñembyamérika-guápe.

Tupi ha guarani ñe'ẽ aty guasu rehegua, oguereko hetáichagua ñe'ẽnunga, upéicharõ jepe oĩ jekupyty ijapytepekuéra ha heta mba'épe ojojogua ko'ã ñe'ẽnungakuéra.

Avañe'ẽ ha karaiñe'ẽ ha'e Paraguái retaãme ñe'ẽ tee ary 1992 guive. Japypateĩ 2006 guive ha'e avei ñe'ẽ tee Mercosur-pe, karaiñe'ẽ ha poytugañe'ẽ ykére.

Ilánda

Ilánda (ilandañe'ẽme: Éire; ingleñe'ẽme: Ireland) héra tee niko Tavakuairetã Ilánda (ilandañe'ẽme: Poblacht na hÉireann; ingleñe'ẽme: Republic of Ireland) oñembojuavy hag̃ua Yvate Ilánda retãgui, ha'e peteĩ tetã hekosãsóva, oĩva Európa Joajúpe ha ojejuhúva upe ypa'ũ héra jojáva ipehẽngue tuichavépe. Itavusu niko táva Dublín, ojejuhúva ko ypa'ũ ipehẽngue kuarahyresẽguápe. Ko tetã oñemohembe'y yvýre tetã Yvate Ilánda rehe añónte, peteĩ umi tetã oĩva Tavetã Joajúpe. Ko ypa'ũ ijerére ojejuhu paraguasu Atlántiko, upéicha ñemby gotyo oĩ para Sélta, ku yrape San Jorge ñemby kuarahyresẽ ngotyo ha para Ilandagua kuarahyresẽ ngotyo. Ilánda hína peteĩ tavakuairetã amandajerapépe orekóva hendota poravopyre omba'apóva Tetã Ruvicháicha.

Tetã Ilánda ko'ãgagua ohupyty isãso tee Tavetã Joajúgui ary 1922-pe, oiko rire ñorairõ tekosãsóre, ku ñorairõ opákuri Ilánda ha Tavetã Joaju ojapo rire kuatia jekupytyha, ha tetã Yvate Ilánda oiporavo opytaséva Tavetã Joaju poguýpe. Ilánda ha'éramo jepe peteĩ tetã hekosãsovýva Mburuvi Vyretáña ipoguýpe, hérava Tetã Sãso Ilánda, ary 1931-pe oñemoañete tekorã rupive ko tetã hekosãsoite ha ary 1937-pe ojapo iléi guasu pyahurã ha oñembohéra Ilánda.

Ary 2011 ha 2013-pe, Ilánda oĩkuri umi tetã orekóva yvypóra ñakãrapu'ã rechaukaha porãvéva apytépe. Upéicha avei, ko tetã oĩ umi tetã hetãyguakuéra imba'ehetaitéva apytépe.

Tavakuairetã Ndominikagua

Tavakuairetã Ndominikagua térã Tetã Ndominikagua (karaiñe'ẽme: República Dominicana) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva oĩva Karíve-pe, ypa'ũnguéra Karíve pegua atýpe, ha peteĩ umi 35 tetã hekosãsóvagui Amérika pegua, ijyvy apekue niko upe ypa'ũ La Española ipehẽngue kuarahyresẽ. Ko tetã ha'e peteĩ umi 13 tetã hekosãsóvagui oĩva Karíve-pe. Itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra hína Santo Domingo. Ijerére ojejuhu yvate gotyo ku paraguasu Atlántiko, kuarahyresẽ ngotyo yrape Mona, upe yrape guasu oĩva ko tetã ha Puerto Rríko mbytépe, ñemby gotyo para Karíve ojejuhu, ha kuarahyreike gotyo tetã Haiti, tetã ambuéva ijyvy apekue oĩ La Española ypa'ũme. Ko tetã yvy apekue ohupyty amo 48 730 km², upéicha ko tetã hína tetã tuichavéva mokõiha Karíve-pe, Kuva rire, ha oiko ijyvýpe amo 10 500 000 tapichakuéra ary 2010-pe.Umi taíno oiko ko tetã yvýpe saro'y VII guive, ary 1492-pe oguahẽ Kiritóval Kolõ ko ypa'ũme ha upéicha oñepyrũ Epáña ikolónia peteĩha Amérika-pe, oñembohéra Santo Domingo, ko tetã itavusu ko'ãgagua ha Epáña tavusu peteĩha Amérika-pe. Ohasa rire mbohapysa ary Epáña ipoguype ko tetã ohupyty isãso ary 1821-pe, hákatu tetã Haiti oñembojára Tavakuairetã Ndominikagua yvýre ary 1822-pe.

Ipu'aka rire upe ñorairõ hekosãsorã ary 1844-pe, umi Ndominikagua retãygua ohasa hetaite mba'e asýre oñorairõgui joapytépe, ho'a avei Epáña ipoguýpe avei (1861-1865), hákatu Epáña noñembojárari hekosãso rekóre. Tetãvore Joapykuéra oñembojára avei ko tetãre ary 1916 guive 1924 peve ha, upéva rire, poteĩ ary ipy'aguapy ha oñemomba'eheta Horacio Vásquez ñesãmbyhýme (1924-1930), ha upéi ou porokuái hatã Rafael Trujillo ñesãmbyhýme (1930-1961). Upe porokuái hatã rire ou ñesãmbyhy sarambíva ha pyta'ỹ (1962-1964), ipahápe oiko ñorairõ joapytépe ary 1965-pe, opákuri oguahẽvo Tetãvore Joapykuéra oguerúgui iñorairõhára aty, upe rire ou heta porokuái hatã ha jekopytyjoja'ỹva, techapyrãme Joaquín Balaguer (1966-1978 y 1986-1996), porokuái hatã Antonio Guzmán Fernández ñesãmbyhýme (1978-1982) ha Salvador Jorge Blanco ñesãmbyhýme (1982-1986). Ary 1996 guive, Tavakuairetã Ndominikagua oñepyrũ oguata jekopytyjoja oporombuekoviáva rapépe.

Tavakuairetã Ndominikagua tetã imba'ehetavéva porundyha Amérika Latina-pe ha tetã imba'ehetavéva Mbyteamérika-pe ha Karíve-pe. Herakuã oñemuitégui ha ojapógui asuka, ko'ãga hína ko tetã imba'ehetavéva ojejuhúgui ñemuha opaichagua. Hákatu heta ojehecha ñemomba'apo'ỹ, tetã rekuái pokarẽ ha ndaiporiha umi tetã remimoĩmbyre oñekotevẽva (y porã, tendyry, tekombo'e, tasyo ha ambuéva).

Tavakuairetã Ndominikagua ha'e tetã omoguahẽvéva tapichakuéra ambue tetãgui ohecha hag̃ua henda porãnguéra Karíve-pe. Ko tetã hembiechaukarã hetaite, yvyty yvatevéva opaite Karíve-pe, Pico Duarte, ojejuhu ko tetãme, upéicha avei ikatu ojehecha ypa Enriquillo, ypa tuichavéva ha tenda yguasúgui iguyvéva Karíve-pe. Ndominikagua, upéicha ojehero avei, ha'e niko tetã hi'arahakumeméva ha ojehechahápe tekove'etaita porãite.

Vakapipopo Ñembyamérika Joaty

Vakapipopo Ñembyamérika Joaty (poytugañe'ẽme: Confederação Sul-Americana de Futebol/karaiñe'ẽme: Confederación Sudamericana de Fútbol), ojekuaavéva CONMEBOL (oñembykývo héra tee: Confederación Sudamericana de Fútbol) ha'e peteĩ FIFA joaty vakapipopo ojejapo porã hag̃ua Ñembyamérikape. Oñepyrũ ára 9 jasypokõi ary 1916-pe táva Buenos Aires, ha ha'e vakapipopo peteĩha ojejapóva. Hóga guasu opyta táva Lúkepe, Paraguái retãme. CONMEBOL ha UEFA mante ipu'akáva Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽme.

Conmebol oñepyrũ peteĩ tembiesaráime heta tetãgua Ñembyamérika pegua. Peteĩha Kópa Amérika ojejapóva ary 1916 táva Buenos Aires-pe avei, umi tetã oñepyrũva ha'e akue Argentina, Brasil, Chile ha Uruguái. Ha upei ou Paraguái (1921), Perũ (1925), Volívia (1926), Ecuador (1927), Kolombia (1936)ha Venesuéla (1953). Umi tetã Gujána, Suriname, Gujána Hyãsiapegua ha Trinidad ha Tobago oho Yvate-Mbyteamérika ha Karive Joaty , Concacaf.

Ñembosaraipavẽ

Ñembosaraipavẽ (karaiñe'ẽ: Juegos Olímpicos) térã Ñembosarái pavẽ, ha'e jetepyso ñembyaty tuichavéva heta tetãgua ha heta ñembosarái oñeha'ãva. Hetave 200 tetãnguéra oñeha'ã Ñembosaraipavẽme. Oĩ mokõi ñembosaráipavẽ mokõikõi arýpe: Ñembosaraipavẽ Arahakúpe ha Ñembosaraipavẽ Araro'ýpe.

Ñembosaraipavẽ ko'ãgagua ojogua ha ou ñembosarái táva Olímpia pegua, saro'y VIII Kirito mboyvépe, Gyresia retã ymaguare ojapóva ary 776 K. mboyve guive ha 393 K. rire peve, táva Olímpiape. Saro'y XIX jave, yvypóra oñepyrũ oñeha'ã Ñembosaraipavẽme, ymaguaréicha. Karai Pierre de Coubertin oñepyrũ pe ñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua (COI) ary 1894-pe. Upe guive, pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua omohenda ha ojapo Ñembosarái pavẽ.

Peteĩha Ñembosaraipavẽ ojejapo vaekue táva Atena-pe, Gyresia retã itavusu, ára 6 jasyrundy ary 1896 guive. Upe guive, ojejapo irundyrundy arýpe ko'ã ñembosarái heta távape heta tetãme, ndaipóri ramo jepe ary 1916, 1940 ha 1944, Peteĩha ha Mokõiha Ñorairõ Guasu haguére.

Tenda ojejapóva Ñembosaraipavẽ

Ambue ñe'ẽ

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.