Xogo

Un xogo[1] é unha actividade recreativa que envolve un ou máis xogadores. Caracterízase por ter un obxectivo que os xogadores tratan de acadar e por un conxunto de regras que din o que os xogadores poden ou non poden facer. A función principal dun xogo é a de entreter e divertir, pero pode tamén representar un papel educativo.

Aínda que moitos animais xogan, só os seres humanos teñen xogos propiamente ditos. Que algúns animais son o bastante intelixentes como para poder xogar ó estilo dos humanos é motivo de discusión, xa que un xogo ten elementos ritualistas (tales como regras e procedementos) que actúan sobre, máis ben que como resultado do instinto. A existencia das regras e dos criterios que deciden o resultado dos xogos implica que os xogos requiren intelixencia nun grao significativo de sofisticación.

Existen xogos competitivos, onde os xogadores teñen que lograr un obxectivo, e xogos non competitivos, onde os xogadores buscan simplemente gozar da actividade e diversión. Os xogos normalmente diferéncianse dos traballos polo obxecto da súa realización. Con todo, en moitos casos estes non teñen unha diferenza demasiado clara. Así mesmo, o xogo utilízase como ferramenta educativa, pois na maioría dos casos funcionan estimulando habilidades prácticas psicolóxicas.

A primeira referencia sobre xogos que existe é do ano 3000 a. C. Os xogos, son considerados como parte dunha experiencia humana e están presentes en todas as culturas.[2] Probablemente, as cóxegas, combinadas coa risa, sexan unha das primeiras actividades lúdicas do ser humano, á vez que unha das primeiras actividades comunicativas previas á aparición da linguaxe.[3]

Mariola1.jpeg
Xogo da mariola.

Concepto do xogo

O xogo é unha actividade inherente ao ser humano. Non é unha actividade exclusiva deste.

Etimoloxicamente, os investigadores refiren que a palabra xogo procede de dous vocábulos en latín: "iocum e ludus-ludere" ambos fan referencia de broma, diversión, chiste, e adóitanse usar indistintamente xunto coa expresión actividade lúdica.

Existen multitude de definicións sobre o xogo, pero a propia polisemia deste e a subxectividade dos diferentes autores implican que calquera definición non sexa máis que un achegamento parcial ao fenómeno lúdico. Pódese afirmar que o xogo, como calquera realidade sociocultural, é imposible de definir en termos absolutos, e por iso as definicións describen algunhas das súas características. Entre as conceptualizacións máis coñecidas apuntamos as seguintes:

  • Huizinga (1938): «O xogo é unha acción ou ocupación libre, que se desenvolve dentro duns límites temporais e espaciais determinados, segundo regras absolutamente obrigatorias, aínda que libremente aceptadas, acción que ten fin en si mesma e vai acompañada dun sentimento de tensión e alegría e da conciencia de 'ser doutro xeito' que na vida corrente.»
Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst
Nenos festexando unha vitoria nun xogo.
  • Gutton, P. (1982): É unha forma privilexiada de expresión infantil.
  • Cagigal, J. M. (1996): «Acción libre, espontánea, desinteresada e intranscendente que se efectúa nunha limitación temporal e espacial da vida habitual, conforme a determinadas regras, establecidas ou improvisadas e cuxo elemento informativo é a tensión.»

En conclusión, estes e outros autores como Roger Caillois, Moreno Paus, etc., inclúen nas súas definicións unha serie de características comúns a todas as visións, das que algunhas das máis representativas son:

  • O xogo é unha actividade libre: é un acontecemento voluntario, ninguén está obrigado a xogar.
  • Localízase nunhas limitacións espaciais e nuns imperativos temporais establecidos de antemán ou improvisados no momento do xogo.
  • Ten un carácter incerto. Ao ser unha actividade creativa, espontánea e orixinal, o resultado final do xogo flutúa constantemente, o que motiva a presenza dunha agradable incerteza que nos cativa a todos.
  • É unha manifestación que ten finalidade en si mesma, é gratuíta, desinteresada e intranscendente. Esta característica vai ser moi importante no xogo infantil xa que non posibilita ningún fracaso.
  • O xogo desenvólvese nun mundo aparte, ficticio, é como un xogo narrado con accións, afastado da vida cotiá, unha continua mensaxe simbólica.
  • É unha actividade convencional, xa que todo xogo é o resultado dun acordo social establecido polos xogadores, quen deseñan o xogo e determinan a súa orde interna, as súas limitacións e as súas regras.[4]

Diferenza entre xogo e deporte

Gummitwist-1998Kinder2
Salto con goma, xogo infantil.

Existen múltiples concepcións de deporte segundo o autor que se tome como referencia, autores como Coubertain, Demeny, Cagigal, Parlebas, García Ferrando, etc. Sintetizando pódese definir deporte e diferencialo do xogo:

O deporte é un conxunto de situacións motrices e intelectuais, diferenciado do xogo en que busca a competición con outros ou consigo mesmo, que precisa unhas regras máis concretas ademais de estar institucionalizado.

Características dun xogo

Función do xogo na infancia

O xogo é útil e é necesario para o desenvolvemento do neno na medida en que este é o protagonista.

A importancia da utilidade do xogo pode levar aos adultos a roubar o protagonismo ao neno, a querer dirixir o xogo. A intervención do adulto nos xogos infantís debe consistir en:

  • Facilitar as condicións que permitan o xogo.
  • Estar a disposición do neno.
  • Non dirixir nin impor o xogo. O xogo imposto pode cambiar a actitude do neno.[5] O xogo dirixido non cumpre coas características de xogo, aínda que o neno pode acabar facéndoo seu.
David playing
Xogando con bólas de cores.

O xogo permite ao neno:

  • Que se manteña diferenciado das esixencias e limitacións da realidade externa.
  • Explorar o mundo dos maiores sen estar eles presentes.
  • *Interactuar cos seus iguais.
  • Funcionar de forma autónoma.

O xogo sempre fai referencia implícita ou explícita ás relacións entre infancia, diversión e educación.

O xogo é unha actividade que ten un fin en si mesma, é dicir, o individuo realiza a propia actividade para conseguir o obxectivo que é ser pracenteira. O xogo ten un carácter de finalidade intrínseca e é liberador dos conflitos, xa que ignora os problemas ou os resolve. Unha das súas principais características é a sobremotivación, a cal, pretende facer dunha actividade ordinaria unha actividade de motivación suplementaria. O xogo temperán e variado contribúe positivamente a todos os aspectos do crecemento e está vinculado ás catro dimensións básicas do desenvolvemento infantil que son a psicomotora, a intelectual, a social e finalmente a afectivo-emocional.

Funcións do xogo infantil:

O xogo sobre o corpo e os sentidos
  • Tug-of-war
    O xogo da corda é fácil de organizar, require forza e pouco equipo: é o típico xogo improvisado.
Tug-of-war
O xogo da corda é fácil de organizar, require forza e pouco equipo: é o típico xogo improvisado.

Descubrir novas sensacións.

  • Coordinar os movementos do seu corpo de forma dinámica, global, etc.
  • Desenvolver a súa capacidade sensorial e perceptiva.
  • Organizar a súa estrutura corporal.
  • Ampliar e explorar as súas capacidades motoras e sensoriais.
  • Descubrirse nos cambios materiais que se derivan da exploración.
O xogo e as capacidades de pensamento e creatividade
  • Estimular a capacidade para razoar, estimular o pensamento reflexivo e o representativo.
  • Crear fontes de desenvolvemento potencial, é dicir, aquilo que pode chegar a ser.
  • Ampliar a memoria e a atención grazas aos estímulos que se xeran.
  • Fomentar o descentramento do pensamento.
  • Desenvolver a imaxinación e a creatividade e a distinción entre fantasía-realidade.
  • Potenciar o desenvolvemento da linguaxe e do pensamento abstracto.
O xogo sobre a comunicación e a socialización
  • Ninos ajedrez
    Dous nenos dunha escola de xadrez, na fase de Apertura do xogo.
Ninos ajedrez
Dous nenos dunha escola de xadrez, na fase de Apertura do xogo.

Os xogos de representación (simbólicos, rol, dramáticos, ficción).

  • Achegarse ao coñecemento do mundo real e preparar ao neno para a vida adulta.
  • Favorecer a comunicación e a interacción, sobre todo cos iguais.
  • Fomentar e promover o desenvolvemento moral nos nenos.
  • Potenciar a adaptación social e a cooperación.
  • Xogo de regras.
  • Aprender a seguir unhas normas impostas.
  • Facilitar o autocontrol.
  • Desenvolver a responsabilidade e a democracia.
  • Xogos cooperativos.
  • Potenciar a cooperación e a participación.
  • Mellorar a cohesión social do grupo.
  • Mellorar o autoconcepto e o concepto do grupo.
  • Promover a comunicación positiva e diminuír a negativa.
  • Incrementar as condutas asertivas cos seus iguais.
O xogo como instrumento de expresión e control emocional
  • Proporcionar diversión, entretemento, alegría e pracer.
  • Expresarse libremente e descargar tensións.
  • Desenvolver e aumentar a autoestima e o autoconcepto.
  • Vivir as súas propias experiencias acomodándoas ás súas necesidades.
  • Desenvolver a personalidade.

Evolución do xogo no neno

Os nenos cambian a súa forma de xogar ao longo dos seus anos de vida. A principal forma de xogar dos nenos é saber como funciona o mundo e as persoas que están dentro del.

  • De 0 a 3 meses: Os bebés están atraídos por obxectos brillantes e cores brillantes, especialmente se contrastan co fondo e os que se moven e soan. Tamén a cara, a mirada e a conversa dos adultos. O bebé usa reflexivamente o seu propio corpo, xa que o seu instinto por experimentar faino explorar o seu corpo.
  • De 3 a 6 meses: o bebé segue xogando co seu corpo, co do adulto e con obxectos que pode manipular. O xogo baséase na súa capacidade para tocar, atrapar, poñer obxectos na boca, sorrir ás persoas e emitir sons e movementos do corpo en resposta aos comentarios e caricias da nai.
  • De 6 a 9 meses: xoga cos pés, é capaz de virar lateralmente, desafiar, seguir o camiño dun obxecto e recollelo se está dentro do seu campo visual. Chora contra os estraños, mentres que a xente que coa que está familiarizado proporciónalle seguridade e tranquilidade suficiente para xogar e explorar. Como pode estar sentado no chan, pode coller dous obxectos ao mesmo tempo e facelos chocar ou pasar un obxecto dunha man á outra. Nesta etapa o xogo segue sendo exploratorio pero agora só do seu propio corpo e o da nai.
  • De 9 a 12 meses . o neno comeza a procurar obxectos que están ocultos. Cando un obxecto lle cae e desaparece do seu campo visual, será capaz de entender onde foi capaz de rebotar. Un dos seus entretementos será tirar obxectos, enrolalos, observar a traxectoria, o ruído que fan. Comeza a entender a relación entre as partes en xogos simples de encaixar. Nesta fase, a forma de explorar cambia, xa que o neno xoga a explorar o espazo e os obxectos que o rodean.
  • De 12 a 18 meses . Segue avanzando no coñecemento do funcionamento dos obxectos (coa culler come e dá comida, co camión transporta terra, obxectos ...), pero o seu principal interese será comprender as distintas partes das que están compostos os xoguetes: para para explorar, desmontar, desvestir as bonecas, será o seu novo entretemento. Tamén será importante explorar co seu propio corpo (agocharse ou poñerse diante...).
  • 18 a 24 meses . combina dous ou máis xoguetes nun tema sinxelo. Fai composicións cos bloques de construción para despois destruír e reconstruír (casas, pontes ...) reproduce cos seus xoguetes (a casa, o coche, as bonecas ...) o seu coñecemento das actividades da vida diaria (na casa, na escola).
  • De 2 a 4 anos: Durante os dous primeiros anos de vida, o xogo é esencialmente individual e de exploración. Se xoga en compañía, normalmente é co adulto. As interaccións cos compañeiros adoitan ser conflitivas: pelexas, protestas, empurróns polos xoguetes... Entre os dous e catro anos, haberá cambios de especial relevancia en diferentes tipos de xogos. Agora o interese do neno céntrase nos xogos que implican saltar, correr, escalar, etc.
  • De 4 a 6 anos . De 4 a 6 anos segue progresando no campo dos materiais e o medio ambiente, pero o cambio máis espectacular é no campo dos xogos sociais. Aumenta ata oito ou dez o número de membros do grupo, onde todos teñen que desempeñar o seu papel ben baixo a supervisión do resto dos membros do grupo. Prefiren xogar nenos con nenos e nenas con nenas, pero tamén poden xogar xuntos e incluso nenos máis pequenos cando lles convén, especialmente para realizar certos papeis (é preciso que un neno faga de pai, unha nena para ser nai e a filla será unha nena pequena). A partir da progresiva evolución e complexidade dos xogos sociais, crearase unha estrutura de grupo, aparecerá o líder do grupo, os que obedecen, os que non aceptan as imposicións e forman un subgrupo, etc.
  • De 7 a 12 anos: a importancia dos xogos de competición en grupo, a necesidade de organizarse. Diferencian o que é un xogo do que son outras actividades serias. Prefiren xogar sen a presenza de adultos.

Evolución do xogo nas especies

O xogo social é unha conduta sumamente corrente na práctica totalidade dos mamíferos e algunhas aves.[6] Os mamíferos xogan para aprender. De feito a principal función do xogo é aprender. Os mamíferos caracterízanse por un cerebro evolucionado, infancia longa, coidado parental, aleitamento das crías, caza en grupo, división social e non xenética de traballo. Os mamíferos xogan a cazar en grupo, definir xerarquías, explorar, dividirse o traballo, entre outros. O xogo entre os mamíferos (caninos, felinos, acuáticos, primates) baséase na imitación e na exploración por ensaio e erro. Nos mamíferos hai unha ausencia total de xogo simbólico.

O xogo simbólico faise sobre representacións e non sobre cousas reais. As pinturas rupestres son o primeiro exemplo de ¨xogo¨ simbólico. Os homes prehistóricos utilizábanas para actuar sobre os animais a través das súas representacións. O xogo simbólico está claramente presente en tódolos nenos normais a partir dos dous anos de idade. O xogo simbólico está presente cando un neno toma unha pedra e xoga con ela coma se fose un carro. Este neno está a xogar co carro, non coa pedra.

Os chimpancés e outros primates teñen a capacidade de utilizar representacións, poden por exemplo usar algunhas palabras, pero non aparece neles ningunha forma de xogo simbólico. O xogo dos chimpancés ten as mesmas características que o de todos os mamíferos. A aparición do xogo simbólico preséntase exclusivamente nos nenos, xunto coa linguaxe 'intrinsecamente simbólica'.

O ser humano pode profundar e divertirse máis no xogo grazas ao seu lóbulo frontal (tamén chamado neo-cortex) que é onde se atopa a imaxinación, o xogo, a arte, matemáticas etc, o cal nos diferencia dos demais mamíferos que tamén xogan e dalgúns parentes xa extintos como o neandertal que como non tiñan o lóbulo frontal tan desenvolvido, producía que non tivesen unha capacidade de resolución de problemas rápida.

Nos seres humanos, logo da aparición do xogo simbólico, cara aos dous anos, comeza unha etapa de xogo social, no que os nenos xogan cada vez máis entre si e cos adultos, utilizando a linguaxe. Este xogo social require cada vez máis o establecemento de acordos e finalmente termina no xogo formal, cuxa característica esencial é que é un xogo con regras moi claras. Os xogos de bólas son un excelente exemplo de xogos infantís con regras, cara aos seis anos de idade. Isto non desaparece grazas á neotemia que é a capacidade dunha especie de conservar trazos da infancia no período adulto, o cal nos deixa seguir gozando coma os nenos. Na historia da especie humana é probable que o xogo formal apareza logo da sedentarización resultado da agricultura e a escritura. No xogo formal o obxecto do xogo son as regras en si mesmas, non as representacións. Grazas a esta capacidade para establecer regras e xogar dentro delas, a especie puido construír ¨xogos¨ chaves como a democracia, a relixión e a ciencia. Crear xogos con regras é a esencia da evolución da civilización. A partir dos cinco anos os nenos poden utilizar regras para manipular os obxectos, interactuar socialmente ou para xerar coñecemento, os tres usos fundamentais do xogo e das regras.

Elementos dos xogos

Os xogos poden caracterizarse polo "que fai o xogador".[7] Os elementos clave principais neste contexto son as ferramentas e as regras que definen todo o xogo.

Ferramentas

Game pieces
Pezas de diferentes xogos: xadrez, bólas, peóns do Monopoly, dominós, hoteis do Monopoly, pelouros e pezas das damas.

Habitualmente os xogos clasifícanse segundo os obxectos que se requiren para xogalos, como miniaturas, un balón, naipes, taboleiro ou un computador. Nos lugares nos que se estableceu o emprego do coiro os balóns convertéronse en pezas popular ao longo da historia. En ocasións as ferramentas realmente representan outras cosas, como poden ser os peóns dun taboleiro ou o diñeiro para xogar.

Algúns xogos como as agachadas non empregan ferramentas obvias, mais a súa interactividade defínese polo contorno. Os xogos deste tipo varías dependendo do lugar no que se xoga.

Regras

Á parte das ferramentas, en ocasións os xogos defínense polas súas regras. As regras están suxeitas a cambios poden dar lugar a un xogo "novo". As regras en xeral determinan o sistema de quendas, os dereitos e responsabilidades dos xogadores e os obxectivos de cada un.

Habilidade, estratexia e sorte

As regras e ferramentas dun xogo requiren ademais habilidade, estratexia, sorte ou unha combinación destas. Poden considerarse xogos de habilidade física a loita e de habilidade mental as damas. Os xogos de estratexia inclúen o go e os de sorte son os xogos de azar como o mah-jongg, ademais dos que precisan dados ou naipes. Con todo, a maioría de xogos conteñen varias destes elementos, como a maioría dos xogos de taboleiro de estratexia, como o Risk, Settlers of Catan ou Carcassonne.

Solitarios

A maioría de xogos requiren múltiples xogadores, mais os solitarios son únicos en canto os desafíos que formulan. Porén, xogar cun yo-yo ou xogar ao tenis contra unha parede non adoitan ser considerados xogos debido á falta de oposición.

Algúns xogos descritos como "único xogador" poden ser considerados realmente crebacabezas ou xogos recreativos.

Tipos de xogos

Xogos populares

SchoolRugbyMatch
Partido de rugby.
Artigo principal: Xogos populares.

Os xogos populares están moi ligados ás actividades do pobo, e ao longo do tempo pasaron de pais a fillos. Da maioría deles non se coñece a orixe: simplemente naceron da necesidade que ten o home de xogar, é dicir, trátase de actividades espontáneas, creativas e moi motivadoras.

O seu regulamento é moi variable, e pode cambiar dunha zona xeográfica a outra con facilidade; mesmo poden ser coñecidos con nomes diferentes segundo onde se practique.

Os xogos populares adoitan ter poucas regras e normalmente sinxelas, e neles utilízase todo tipo de materiais, sen que teñan que ser específicos do propio xogo. Todos eles teñen os seus obxectivos e un modo determinado de levalos a cabo: perseguir, lanzar un obxecto a un sitio determinado, conquistar un territorio, conservar ou gañar un obxecto, etc. A súa práctica non ten unha transcendencia máis aló do propio xogo, non está institucionalizado, e o grande obxectivo do mesmo é divertirse.

Co tempo, algúns vanse convertendo nun apoio moi importante dentro das clases de Educación Física, para desenvolver as distintas capacidades físicas e calidades motrices, ou servir como base doutros xogos e deportes.

Os xogos populares poden servir como ferramenta educativa na aula en diversas materias xa que nos seus retrousos, cancións ou letras obsérvase características de cada unha das épocas. Esta tipoloxía pode ser unha estratexia divertida na que as persoas que os realizan aprenden ao mesmo tempo que se divirten.

Xogos tradicionais

Son xogos máis solemnes que tamén foron transmitidos de xeración en xeración, mais a súa orixe remóntase a tempos moi afastados. Na súa conservación e divulgación tiveron moito que ver as institucións e entidades que se preocuparon de que non se perdesen co tempo. Están moi ligados á historia, á cultura e ás tradicións dun territorio. Os seus regulamentos son semellantes independentemente de onde se desenvolven.

O material dos xogos é específico deles e está relacionado coa zona, os costumes e mesmo as clases de traballo que se desenvolvían no lugar.

Os seus practicantes adoitan estar organizados en clubs, asociacións e federacións e existen campionatos oficiais e competicións máis ou menos reguladas. Algúns destes xogos tradicionais convertéronse en deportes, denominados tradicionais, de xeito que a popularidade que teñen entre os habitantes dun territorio compite coa popularidade doutros deportes convencionais. Algúns exemplos son a petanca, os birlos etc. A orixe de algúns dos xogos e deportes tradicionais está vencellado á propia orixe dese pobo e denomínanse xogos ou deportes autóctonos, como a loita canaria ou a soga tira.

Xogos de mesa

Parchis
O parchís é a versión occidental dun xogoo indio.

Os xogos de mesa empregan como ferramenta central un taboleiro no que se segue o estado, os recursos e o progreso dos xogadores empregando símbolos físicos. Moitos tamén implican dados ou naipes. A maioría dos xogos que simulan batallas son de taboleiro, e este pode representar un mapa no que se moven de forma simbólica os contendentes. Algúns xogos, como o xadrez e o go son completamente determininstas, baseados só na estratexia. Os xogos infantís baséanse en gran parte na sorte, mentres que o parchís é unha mestura de sorte e estratexia.

Os xogos de mesa son antigos ou tradicionais, mais son considerados actuais debido a que foron mellorando o seu deseño, complementos e características.

Xogos de naipes

Os xogos de naipes empregan como ferramenta central unha baralla. Esta pode ser de diferente tipo segundo o xogo.

Videoxogos

Duo-cardgame
DUO, videoxogo de naipes.
Artigo principal: Videoxogo.

Os videoxogos son aqueles que controla un ordenador ou computadora, que poden crear as ferramentas virtuais que se utilizarán nun xogo, como naipes ou dados ou elaborados mundos que se poden manipular.

Un videoxogo utiliza un ou máis dispositivos de entrada, ben unha combinación de teclas e joystick, teclado, rato, trackball ou calquera outro controlador. Nos xogos de computador o desenvolvemento do xogo depende da evolución das interfaces utilizadas.

Ás veces, hai unha carencia de metas ou de oposición, que provocou unha discusión sobre se estes débense considerar "xogos" ou "xoguetes".[8]

Coa conexión a Internet apareceron novos xogos; algúns necesitan un cliente mentres que outros requiren soamente un navegador web. O xogo de computador distribuíuse por todos os sectores sociais, transformando a forma tradicional de xogar.

Xogos de rol

Os xogos de rol son un tipo de xogo no que os participantes asumen o papel das personaxes do xogo. Na súa orixe o xogo desenvolvíase entre un grupo de participantes que inventaban un guión con lapis e papel. Unidos, os xogadores poden colaborar na historia que implica as súas personaxes creando, desenvolvendo e explorando o escenario, nunha aventura fóra dos límites da vida diaria. Un dos primeiros xogos de rol en seren comercializados foi Dungeons & Dragons.

Notas

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para xogo.
  2. (pp. 43-58) Publicación Facultade de Ciencias Sociais Universidade Xaveriana.
  3. Trascrición dunha entrevista a Robert Provine por Eduard Punset en RTVE.
  4. Caillois, Roger (1957). Les jeux et les hommes. Gallimard.
  5. Varea, Valeria (02 de 2012). "Explorando el juego y el jugar. Implicancia de los jugadores en dos situaciones de juego.". Consultado o 21 de abril de 2014.
  6. Anguera, M. Teresa (1999). Observación en etología (animal y humana): Aplicaciones. Edicions Universitat de Barcelona. p. 104.
  7. Crawford, Chris (2003). Chris Crawford on Game Design. New Riders. ISBN 0-88134-117-7.
  8. Crawford, Chris (2003). Chris Crawford on Game Design. New Riders. ISBN 0-88134-117-7.

Véxase tamén

Bibliografía

  • Pecci, M. C., Herrero, T., López, M. y Mozos, A. (2010). El juego infantil y su metodología. Madrid: McGraw-Hill/Interoamericana.
  • Bishop, A. J., et al. (2008). El juego como estrategia didáctica. Barcelona: Graó.
  • Delval, J. (1996). El desarrollo humano. Madrid: Siglo XXI de España Editores, S.A.
  • de Gainza, M. y Lares M. (2011): Conversaciones con Jorge Fukelman, Buenos Aires. Grupo Editorial Lumen.
  • de Gainza, M. y Lares M. (2015): Texto establecido de “Ponerse en juego”, Seminario de Jorge Fukelman en el Círculo psicoanalítico del Caribe. Buenos Aires, Grupo Editorial Lumen.
  • Lares, Miguel J. (2014): Juego e infancia, Buenos Aires, Grupo Editorial Lumen.
  • Huizinga, Johan (2012). Homo Ludens, Tercera edición, Editorial Alianza S.A., Madrid.
  • Eliseo Andreu (2009). El juego infantil mediterráneo: Grecia antigua, Revista de Psicología, Ciències de l’Educació i de l’Esport

Outros artigos

Ligazóns externas

Acordeón

O acordeón é un instrumento musical de vento, é o máis pequeno representante da familia do órgano. Está composto dun fol que permite o desprazamento de aire, dun xogo de botóns que vibran co paso do aire e dun teclado.

Baloncesto

O baloncesto (basketball en inglés) é un deporte colectivo inventado en 1891 polo profesor de Educación Física James Naismith, na Asociación Cristiá de Mozos de Springfield, EUA. Cada un dos dous equipos está formado por cinco xogadores. Ten como obxectivo pasar a pelota por dentro dunha cesta colocada nas extremidades da pista. Actualmente pode xogarse tamén en pistas ao aire libre. Neste deporte pódense facer os cambios de xogadores que o adestrador estime necesarios. As posicións máis comúns dos xogadores son: base, escolta, aleiro, ala-pivote e pivote. O base ten a función de dirixir o xogo.

Os xogadores poden camiñar na pista sempre que boten contra o chan a pelota a cada paso dado. Tamén é posíbel dar un pase, ou sexa, lanzar a pelota en dirección a un compañeiro de equipo.

Cesta ou canastra é o nome dado comunmente ao tiro de facer a pelota pasar por ese aro; entón márcanse puntos:

Dous puntos no caso do lanzamento entre a liña de fondo e a chamada liña dos 3 puntos

Tres puntos se o lanzamento viñer de fóra desa área

E un punto cando o lanzamento viñer dun tiro libre.Unha grande habilidade no baloncesto é a puntería certeira. Polo tanto, os equipos deben facer puntos sempre do mesmo lado - é a media pista de ataque - e defender a cesta oposta - na media pista de defensa. Obviamente o equipo que defende tenta impedir que o equipo que ataca faga canastra, a través da marcación, da interceptación de pases ou ata mesmo do bloqueo ao lanzamento. No entanto, os contactos máis fortes púnense como falta. Se o xogador fixer cinco faltas, debe ser substituído e non pode volver á pista. A partir da cuarta falta colectiva dun equipo, o equipo adversario ten dereito a tiros libres toda vez que sufra unha falta. En caso de que estea no acto do lanzamento e a pelota entre na cesta, terá dereito a un tiro libre. No caso de a pelota non entrar na cesta, terá tantos tiros libres como o valor do lanzamento tentado ao sufrir a falta.

Actualmente o baloncesto internacional atópase organizado na FIBA - Federación Internacional de Baloncesto. A súas determinacións valen para todos os países onde se xoga o baloncesto, excepto para a liga profesional dos EUA, a NBA, que mantén regras propias un pouco diferentes das internacionais. A expectativa é que as dúas entidades aproximen cada vez máis os seus regulamentos.

Para xogos regulamentados pola FIBA, o tempo de xogo oficial é de 40 minutos, divididos en catro períodos iguais de 10 minutos cada un. Entre o 2º e 3º períodos, hai intervalo de 15 minutos, e invértense as pistas de ataque e defensa dos equipos; logo, cada equipo defende en dous períodos cada cesta. Ao contrario doutros deportes colectivos, non hai sorteo para definir quen ten a posesión de pelota no comezo do xogo: a pelota lanzase para cima por un árbitro, e un xogador de cada equipo (naturalmente o máis alto) colócase para saltar e tentar obter a posesión.

Non se permite saír dos límites da pista, e nos xogos oficiais tampouco se permite que o xogador leve a pelota para a pista de ataque e retorne para a pista de defensa. Alén diso, hai tamén unha limitación de tempo (24 segundos) para facer a cesta, e a prohibición de que o atleta salte e retorne ao chan coa posesión de pelota, sen executar lanzamento ou pase. As faltas cóbranse da lateral de pista, así como as demais violacións; no entanto, en caso de que un equipo cometa máis de 4 faltas nun período, as faltas do adversario pasan a cobrarse na forma de tiro libre: o xogador colócase nunha liña a 4,60 metros da cesta e lanza sen a marcación dos rivais. O tiro libre tamén se cobra cando un xogador sofre falta no momento en que está tentando un lanzamento - independentemente do número total de faltas do equipo adversario.

Alén da NBA, que se considera unha liga moi emocionante e espectacular, o principal torneo de clubs de baloncesto é a Euroliga. Se dun lado a NBA conta cos xogadores de maior poder defensivo e de forza, a Euroliga conta con xogadores máis cerebrais e técnicos. Xa entre as seleccións, o torneo máis importante aínda é o Olímpico.

O baloncesto en cadeira de rodas é unha modalidade bastante coñecida entre os deportes para persoas discapacitadas.

O Mini Baloncesto é a forma de disputa do deporte para nenos con menos de 12 anos. Foi desenvolvido como unha forma divertida de descubrir o baloncesto. Algunhas regras son diferentes do baloncesto tradicional. A altura da cesta (do aro ata o solo) é de 2,60 m. O tempo de xogo recomendado pola FIBA é de 2 (dous) períodos de 20 minutos; no entanto, algúns Estados introduciron adaptacións a esta regra visando un maior desenvolvemento do xogo. No Río de Xaneiro, por exemplo, úsanse 3 (tres) períodos de 5 minutos. Xa en Sao Paulo se empregan 2 (dous) períodos de 7 minutos.

Tamén como recomendación da FIBA, visando a participación do maior número de xogadores, existe unha regra referente á substitución de atletas: "cada xogador debe xogar no mínimo en dous períodos, excepto aqueles que tiveren sido substituídos por lesión, descualificación ou que teñan cometido 5 faltas persoais." Esta regra tamén sofre adaptacións nalgúns Estados.

Outra gran diferenza cando se compara co baloncesto tradicional obsérvase ao final do xogo, en caso de que o partido presente empate, este é o resultado final, non se debendo xogar ningunha prorrogación.

Balonmán

O balonmán é un deporte de pelota no que se enfrontan dous equipos, cada un de sete xogadores, seis son xogadores de campo e un é porteiro. Este deporte goza de certa popularidade en países como Galiza, España, Alemaña, Suecia e Francia entroutros.

Base (baloncesto)

Base (inglés: point guard ou playmaker), tamén chamado 1 na terminoloxía usada polos adestradores, é unha das 5 posicións dun equipo nunha pista de baloncesto. É o xogador que dirixo ao equipo na pista, ordena as xogadas e normalmente é a extensión do adestrador no terreo de xogo. Xeralmente é o xogador máis habilidoso do equipo, habitualmente o máis baixo de todos, aínda que hai excepcións. Na NBA, os casos extremos en canto á estatura atopámolos por un lado en Muggsy Bogues, que apenas medía 1,60 metros, e por outro lado a Magic Johnson, con 2,06 metros. Caracterízanse por ter unha boa visión de xogo, seren rápidos e manexar moi ben o balón.

Boxeo

O boxeo é un deporte no que dous loitadores se enfrontan golpeándose, de acordo a un preciso regulamento, cos puños recubertos por unhas luvas especiais e co torso nu para os profesionais. A primeira codificación das normas que regulan os encontros de boxeo remóntase a 1743, mentres que as regras aínda vixentes foron establecidas en 1889 polo marqués de Queensberry.

Os encontros de boxeo comezaron realizándose sen limitación de asaltos, a continuación a 20 asaltos e logo a 15. Actualmente os campionatos do mundo e continentais realízanse a 12 asaltos, os campionatos con título nacional en xogo a 10 asaltos e os combates sen título en xogo ou con algún título de menor importancia realízanse a 4,6,8 o 10 asaltos segundo se pacte, os combates afeccionados realízanse a 4 asaltos de 2 minutos (os asaltos en combates profesionais son a 3 minutos).

Béisbol

O béisbol é un deporte que xogan 18 xogadores. Son nove por equipo que se alternan bateando e defendendo. Procede probablemente do críquet que levaron os colonos británicos a Norteamérica. En 1846 xogouse o primeiro partido oficial.

Procede dun grupo de xogos similares á billarda de longa traxectoria. De feito nunha das miniaturas das Cantigas de Afonso X aparecen varias persoas xogando a algo semellante. Pola posición dos homes o xogo amosado é moito máis parecido ao béisbol que ao criquet ou a billarda.

FIFA

A Fédération Internationale de Football Association ou Federación Internacional de Fútbol (FIFA) é a institución que dirixe internacionalmente as asociación deportivas de fútbol. Fundouse o 21 de maio de 1904 e ten a súa sede en Zúric, en Suíza. Forma parte do FA Board Internacional, organismo encargado de modificar as regras do xogo. Ademais, a FIFA organiza os campionatos mundiais de fútbol nas súas distintas modalidades.

A FIFA agrupa 209 asociacións ou federacións de fútbol de distintos países, contando con 17 países afiliados máis cá Organización das Nacións Unidas, e catro menos que a Federación Internacional de Baloncesto.

Fútbol

O fútbol é un deporte por equipos, o máis popular do mundo, tanto respecto ó número de espectadores como ó número de participantes activos. O organismo reitor do fútbol é a Fédération Internationale de Football Association (FIFA). Millóns de persoas xogan en clubs de afeccionados ou van a acotío ó estadio para apoiaren o seu equipo favorito. Os países de Europa e Sudamérica son os que dominan o xogo a nivel internacional.

A FIFA é o organismo encargado de organiza-lo fútbol a nivel mundial, e para facilitar ese traballo, creou diversas organizacións continentais. Así, temos en Europa á UEFA; en África á CAF; en América do Norte, Central e Caribe, á CONCACAF; en Sudamérica á CONMEBOL; en Asia á AFC; e en Oceanía á OFC.

Dentro das competicións a nivel mundial, o torneo máis relevante é o Copa do Mundo, polo que a seleccións nacionais se refire, que se disputa cada catro anos. En canto a clubs, o torneo máis importante é a Copa Mundial de Clubs da FIFA, que disputan os campións de tódalas confederacións. Este torneo substitúe á antiga Copa Intercontinental.

Fútbol americano

O fútbol americano é un deporte de conxunto coñecido por mesturar complexas estratexias e un xogo físico moi intenso. Naceu hai máis de 100 anos nos Estados Unidos. É un dos deportes de impacto máis competitivos do mundo onde o xogador require dunha gran disciplina, adestramento físico e preparación mental. A maior manifestación competitiva e mediática deste deporte dáse na National Football League (NFL), a liga de fútbol americano profesional de Estados Unidos.

Fútbol sala

O fútbol sala, futsal, futsala ou fútbol de salón, é un deporte derivado da unión de outros deportes: o fútbol, que é a base do xogo; o waterpolo; o voleibol, o balonmán e o baloncesto. Tomando destes non só parte das regras, senón tamén algunhas técnicas de xogo.

Os xogadores deste deporte precisan dunha gran habilidade técnica e dominio sobre o balón, así como velocidade e precisión na execución tanto ao recibir, pasar ou realizar xestos técnicos.

Inicialmente rexido pola Federación Internacional de Fútbol de Salón (FIFUSA), hoxe existen dous entes mundiais, a Asociación Mundial de Futsal (AMF) e a Federación Internacional de Fútbol Asociación (FIFA). Esta última transformou unha modalidade deportiva denominada "Fútbol 5" moi similar ao fútbol sala da FIFUSA, cando a mesma se extinguiu, aínda que hoxe este fútbol 5 ou "showbol" se practica en México (fútbol rápido) e Estados Unidos (Indoor Soccer).

A pesar dos esforzos tanto da AMF e a FIFA por unificar esta modalidade e de ser recoñecidos polo Comité Olímpico Internacional, ningunha das dúas entidades conseguiu o seu propósito, deixando como consecuencia o estancamento desta disciplina, xa que en Europa e Sudamérica practícanse con regras similares pero distintas e en algúns casos utilizando os mesmos deportistas para eventos de ambas entidades, posto que a FIFA prohibe aos seus deportistas practicar o futsal da AMF.

A selección feminina galega foi a subcampioa mundial da AMF World Futsal Championships celebrada en 2008, por detrás de Cataluña.

Hóckey a patíns

O hóckey a patíns é un deporte de equipo que se xoga en patíns de catro rodas paralelas no que se enfrontan dous equipos de cinco xogadores cada un (un porteiro e catro xogadores de campo) que empregan un pau de madeira de forma curva ou stick para conducir e golpear unha pequena pelota de caucho. Este deporte xógase nunha pista pechada por un valo de esquinas redondeadas e dúas porterías. O hóckey a patíns é practicado principalmente en Europa e América do Sur, e os países que historicamente dominaron nesta modalidade a nivel mundial foron Portugal, España, Arxentina e Italia, o hóckey rodado tamén ten importancia nalgúns países de África, principalmente en Angola e Mozambique (antigas colonias portuguesas), o mesmo pasa en Asia, onde a máxima dominadora é Macau.

O hóckey a patíns é coñecido polo nome de roller hockey en inglés, rink hockey ou hockey sur patins, nos países francófonos, hardball hockey en Estados Unidos, hockey sobre patines nos países de fala castelá, hoquei sobre patins nas áreas de fala catalá e hoquei em patins nos países de fala portuguesa.

O hóckey a patíns non é unha modalidade olímpica na actualidade, mais nos Xogos Olímpicos de Verán de 1992 foi incluído como deporte de exhibición, gañando a medalla de ouro a selección da Arxentina.

Hóckey sobre xeo

O hóckey sobre xeo é un deporte que se xoga entre dous equipos de seis xogadores con patíns sobre unha pista de xeo. Os patinadores deben dirixir un disco de caucho (puck) cun bastón longo (stick), para tratar de anotar na portaría do rival. Ao termo dun partido, o equipo que máis goles marcou gana.

Esta variante do hóckey caracterízase por ser un deporte físico; os xogadores poden realizar cargas co corpo sobre o rival para tratar de arrebatarlle o control do puck, polo que os xogadores adoitan ir equipados con toda clase de proteccións. É tamén un dos xogos máis rápidos, debido a que a fricción do disco e os patíns sobre o xeo é mínima, e un dos poucos deportes que permiten realizar cambios de xogadores de forma ilimitada e sen necesidade de interromper o xogo.

Inventouse a finais do século XIX no Canadá, onde está considerado como o seu deporte nacional. Ademais, tamén goza de bastante popularidade en Estados Unidos, Suecia, Finlandia, Europa Central e Rusia, e mesmo está considerado como a principal variante de hóckey en países do hemisferio norte con climas fríos. O seu principal órgano reitor a nivel internacional é a Federación Internacional de Hockey sobre Xeo.

MobyGames

MobyGames é un sitio web dedicado a catalogar videoxogos, tanto do pasado como do presente. O sitio contén unha extensa base de datos de información de videoxogos. O obxectivo do sitio web defínese así na propia páxina: "Catalogar polo miúdo toda a información relevante acerca de xogos electrónicos (computadora, consola, e arcade) nunha maneira de xogo-por-xogo, e logo ofrecer esa información a través de preguntas flexibles e minaría de datos. En termos comúns, esta é unha base de datos sobre xogos enorme". A partir de 2009, ese catalogo inclúe máis de 87 plataformas de xogos separadas (consolas, computadoras e artefactos de man incluíndo teléfonos móbiles) e máis de 30 000 xogos únicos.

Motor de xogo

Un motor de xogo (inglés: game engine) é un programa informático deseñado para a creación e desenvolvemento de videoxogos. Os desenvolvedores utilizan estes programas para crear xogos para consolas, dispositivos móbiles e ordenadores. As funcionalidades habituais que adoita fornecer un motor de xogo inclúen a renderización de gráficos 2D e 3D, un motor de físicas e detección de colisións, son, scripting, animación, intelixencia artificial e funcionalidades de rede entre outras. O proceso de desenvolvemento de videoxogos adoita economizarse en gran medida reutilizando ou adaptando o mesmo motor de xogo para a creación de diversos xogos.Na maioría dos casos o motor de xogo fornece unha serie de ferramentas de desenvolvemento visuais ademais de compoñentes de software reutilizables. Estas ferramentas adoitan incluírse dentro dunha contorna integrada de desenvolvemento para permitir un desenvolvemento simplificado e rápido de videoxogos seguindo un deseño orientado a datos. Algúns motores de xogo cualifícanse en ocasións coma middleware, xa que fornecen unha plataforma de software flexible e reutilizable coas funcións básicas necesarias dende o comezo.

Posicións no fútbol

No fútbol, cada un dos once xogadores dun equipo ten asignado un rol específico. O equipo está formado por un porteiro e dez xogadores de campo. Estas posicioón indican a zona do campo que acostuman ocupar así coma a súa función. Ao longo do tempo tanto as tácticas como as fucións dos xogadores foron variando ata chegar ao momento actual.

Cada posición require unha serie de habilidades, así que o máis común é que un xogador poida ser eficaz nunha ou dúas posicións. Existen xogadores capaces de ocupar case calquera zona do campo.

O Fútbol Total veu a revolucionar estes termos, xa que o intercambio de posicións e de roles era algo frecuente. Este xeito de xogar esixe futbolistas que sexan quen de adaptarse á posición requirida segundo o momento do xogo. Johan Cruyff é un exemplo deste estilo.

Rugby

O rugby é un deporte de contacto orixinario de Inglaterra no cal se enfrontan dous equipos nun terreo de xogo rectangular co obxectivo de anotar puntos cun balón ovalado. Os puntos poden acadarse pousando o balón coas mans na zona de ensaio rival ou pasando o balón co pé entre dous paus. Existen varias modalidades de rugby que se diferencian principalmente pola cantidade de xogadores que compoñen cada equipo, chamándoselle rugby en Galicia ó rugby union por ser a única disciplina que conta con practicantes, equipos, competicións e federación na comunidade autónoma. Esta é a modalidade mais estendida no mundo, e a súa característica principal é que os equipos contan con quince xogadores cada un.

O deporte do rugby toma o seu nome da cidade inglesa na que naceu, sendo a súa orixe as primitivas regras do fútbol escritas no Rugby School no século XIX. Nos tempos actuais a súa práctica está moi estendida nas Illas Británicas, en países con pasado colonial británico como Australia, Suráfrica e Nova Zelandia, e noutros países como Francia, Italia e Arxentina. Outros países como Estados Unidos, Canadá, Xapón, Samoa, Fidxi, Tonga, Uruguai, Namibia, Xeorxia ou Romanía tamén participan frecuentemente en torneos internacionais de primeiro nivel como a Copa do Mundo de Rugby, que se disputa cada catro anos. Outros torneos de grande importancia a nivel de seleccións nacionais son o Seis Nacións e o Rugby Championship que se disputan cada ano. A nivel de clubs os torneos mais salientables son o Super Rugby e a Champions Cup.

A entidade reguladora do rugby a nivel mundial e a World Rugby, fundada en 1886, e cuxa sede está en Dublín (Irlanda).

Tenis

O tenis é un deporte que disputado entre dous xogadores (individuais) ou entre dous equipos formados por dous xogadores cada un (dobres). Cada xogador usa unha raqueta para golpear unha pelota de goma oca cuberta de feltro por riba dunha rede cara á cancha do opoñente.

O tenis moderno orixinouse no Reino Unido a finais do século XIX como "tenis de céspede", que tiña moitas similitudes con varios xogos de herba, así como co xogo antigo do tenis real. O tenis é un deporte olímpico, ademais de ser xogado por persoas de distintos niveis sociais de tódalas idades. O deporte pódese xogar por calquera que poida agarrar unha raqueta, o que inclúe as persoas en cadeira de rodas.

As regras do tenis cambiaron moi pouco desde a década de 1890. Dúas excepcións son que desde 1908 ata 1960 o xogador que sacaba debía ter un pé no chan todo o tempo e a adopción do tie-break nos anos 70. Ademais, recentemente produciuse a inclusión no tenis profesional dunha tecnoloxía electrónica de revisión xunto a un sistema de impugnación de puntos que permite a un xogador rebater a decisión dun xuíz (de liña ou cadeira) de se a pelota entrou ou non.

O tenis é moi popular en todo o mundo grazas aos catro torneos Grand Slam: o Aberto de Australia, Roland Garros, Wimbledon e o Aberto de Estados Unidos.

Voleibol

O voleibol ou balonvolea (do inglés: volleyball) é un deporte de balón xogado por 12 persoas en dous equipos de seis cada un. Neste deporte o balón pode ser tocado ou impulsado con golpes limpos, pero non pode ser parado, suxeitado, retido ou acompañado. Cada equipo dispón dun número limitado de toques para devolver o balón cara ó campo contraro. A esfera golpéase principalmente coas mans ou brazos, pero tamén pode golpearse con calquera outra parte do corpo. Unha das características do voleibol é que os xogadores teñen que ir rotando as súas posicións a medida que van conseguindo novos puntos.

Wáter-polo

O wáter-polo, tamén chamado polo acuático[Cómpre referencia], é un deporte que se practica nunha piscina onde se enfrontan dous equipos. O obxectivo do xogo é marcar o maior número de goles na portería do equipo contrario.

O campo de xogo e un rectángulo de 30 por 20 metros e as porterías son de 90 cm de alto e 3 metros de longo.

Os equipos contan con seis xogadores máis un porteiro. Diferéncianse pola cor do gorro de natación, que pode ser azul ou branca, exceptuando a dos porteiros que sempre son vermellas.

Xadrez

Para describir os movementos das pezas de xadrez neste artigo usouse a notación alxébrica.

O xadrez é un xogo de estratexia que se practica normalmente entre dúas persoas nas que cada unha delas dispón de 16 pezas móbiles de diferentes formas e características (1 rei, 1 raíña ou dama, 2 alfís, 2 cabalos, 2 torres e 8 peóns) e que se colocan sobre un taboleiro cadrado dividido en 64 casas ou escaques nunha disposición cadrada de 8x8 e de dúas cores alternas, normalmente brancas e negras. O obxectivo é dar xaque mate («derrocar») ao rei do opoñente. Isto faise ameazando a casa que ocupa o rei con algunha das pezas propias sen que o outro xogador poida protexer ao seu rei interpoñendo unha peza entre o seu rei e a peza que o ameaza, mover o seu rei a un escaque libre de ameazas ou capturar á peza que o está ameazando, o que trae como resultado o xaque mate e o fin da partida.

Malia a que os xogadores compiten a nivel individual en diferentes torneos tamén existen competicións por equipos, sendo unha das máis importantes as Olimpíadas de xadrez.

Na súa versión de competición, o xadrez está considerado como un deporte.O xadrez é un dos xogos máis populares do mundo, practicado por millóns de persoas de maneira informal, en torneos (de afeccionados e profesionais), clubs, escolas, a través de Internet ou por correspondencia. Atópanse características de arte e de ciencia nas composicións xadrecísticas e na súa teoría, que abarca aperturas, medio xogo e finais, as fases en que tradicionalmente se subdivide o transcurso do xogo. Na terminoloxía xadrecística, os xogadores de xadrez son coñecidos como xadrecistas. No xadrez, que é un xogo de estratexia e de táctica, non implica o elemento sorte, coa única excepción en canto ao sorteo das cores ao comezo do xogo (as brancas sempre fan o primeiro movemento) e é especialmente coñecido pola súa alta complexidade.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.