Xoán Cuveiro Piñol

Xoán Cuveiro Piñol, nado na Coruña o 28 de maio de 1821 e finado en Valladolid o 13 de maio de 1906[1], foi un lingüista e escritor galego.

Xoán Cuveiro Piñol
Nacemento28 de maio de 1821
 A Coruña
Falecemento13 de maio de 1906
 Valladolid
NacionalidadeEspaña
Ocupaciónxornalista

Traxectoria

Diccionario gallego, el más completo en términos y acepciones de todo lo publicado hasta el día, con las voces antiguas...
Diccionario gallego, el más completo en términos y acepciones de todo lo publicado hasta el día, con las voces antiguas.....

Militou no Partido Progresista e participou na revolución de 1846, polo que recibiu a cruz de Valor e Constancia. Foi funcionario de Facenda en Valladolid e Pontevedra, onde traballou de libreiro, especialmente cando o cesaron os gobernos moderados (1848 e 1867). Integrouse dentro da ideoloxía rexionalista. Emigrou para Cuba, onde estreou a súa obra Pedro Madruga: drama hestóreco nun auto e tres coadros en verso (1897). Aínda que polo título semella que a obra xira en torno á figura de Pedro Álvarez Soutomaior (Pedro Madruga), este drama está baseado sobre todo nunha historia de amor, de maneira que a figura de Pedro Madruga perde protagonismo.

Tamén é autor de poemas, do estudo sobre a lingua galega El Habla Gallega. Observaciones y Datos sobre su Origen y Vicisitudes (1868), dun Diccionario gallego (1876), a versión galega dunha biografía de Calderón de la Barca editada en Granada en 1881 (en colaboración con Vicente Gutiérrez Piñeiro) e Iberia: protohistoria y rectificaciones de algunos hechos históricos (1891).

Promoveu e dirixiu as publicacións pontevedresas Las Musas del Lérez, El Libre Pontevedrés e El Progreso, colaborou en A Monteira e Revista Gallega e nas pontevedresas El Circulador, La Distracción, El Vociclero, La Opinión e La Revista.

Notas

  1. Necrolóxica en El Norte de Galicia, 26-7-1906, p. 1.

Véxase tamén

Bibliografía

Outros artigos

13 de maio

O 13 de maio é o 133º día do ano do calendario gregoriano e o 134º nos anos bisestos. Quedan 232 días para finalizar o ano.

28 de maio

O 28 de maio é o 148º día do ano do calendario gregoriano e o 149º nos anos bisestos. Quedan 217 días para finalizar o ano.

A Monteira (periódico)

A Monteira foi un semanario cultural galego editado en Lugo entre 1889 e 1890 e dirixido por Amador Montenegro Saavedra (1864-1932). O seu obxectivo rexionalista quedaba evidenciado no subtítulo que acompañaba á cabeceira: "Somanario de intreses rexionales e literatura".

Publicáronse en total só 65 números, entre o 5 de outubro de 1889 e o 27 de decembro de 1890. En 1989, a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria publicou un facsímile coa colección completa. A numeración das páxinas era correlativa ó longo do ano, non para cada número publicado. Así, os 52 primeiros números (ano I) numeraron as páxinas desde a 1ª ata a 416. A partir do nº 53 (ano II) reiniciouse a numeración, para rematar na páxina 104 do nº 65, último publicado.

Cisticercose

A cisticercose é unha enfermidade parasitaria do home e outros mamíferos, producida por consumo de carne de porco ou de vacún infestada con larvas (cisticercos) de certas especies de tenias, enquistadas nos músculos ou outros órganos destes hóspedes intermediarios. Estas larvas adoptan a forma dunha vesícula chea de líquido, que contén no seu interior o escólex da tenia; estas vesículas denomínanse cisticercos ou, popularmente, lentellas . A infestación por tenias adultas chámase teníase.

Diccionario gallego

O Diccionario gallego é un dicionario bilingüe galego castelán de 10.943 voces coas definicións en castelán, elaborado por Xoán Cuveiro Piñol e publicado en Barcelona en 1876. Constitúe o primeiro dicionario galego pancrónico.

Diccionario gallego-castellano (1863)

O Diccionario gallego-castellano é un dicionario bilingüe galego castelán de 3.834 entradas definidas en castelán elaborado por Francisco Javier Rodríguez Gil e publicado postumamente por Antonio de la Iglesia en 1863 na Coruña como suplemento da revista Galicia. Revista Universal de este Reino. Constitúe o primeiro dicionario galego moderno.

Diccionario gallego-castellano (1884)

O Diccionario gallego-castellano é un dicionario bilingüe galego castelán de 10.600 voces coas definicións en castelán, elaborado por Marcial Valladares e publicado en 1884 en Santiago de Compostela.

Comezou a papeletizar en 1850 e rematou en 1869. Valladares continuou recollendo léxico con posterioridade á publicación do seu Diccionario e consérvanse cinco apéndices: un asinado en 1886, dous sen data, un "Nuevo suplemento al Diccionario Gallego-Castellano" de 1896, e un "Nuevo Apéndice al Diccionario Gallego-Castellano" en 1902. A partir de todo isto, Antón Santamarina inclúe un total de 16.082 voces no seu Diccionario de diccionarios.

Flor do mundo

A flor do mundo ou bóla de neve (non confundir co fungo homónimo Agaricus arvensis) Viburnum opulus é unha especie de arbusto pertencente ao xénero dos viburnos, á familia Adoxaceae. Úsase en Galiza coma planta ornamental de xardinaxe.

José Luis Pensado

José Luís Pensado Tomé, nado en Negreira o 6 de marzo de 1924 e finado en Salamanca o 15 de decembro de 2000, foi un filólogo e lingüista galego que entre outros aspectos dedicou parte da súa vida á edición da obra do ilustrado frei Martín Sarmiento. Foi membro de número da Real Academia Galega, correspondente da Real Academia Española e membro de honra da Academia de la Llingua Asturiana.

La Opinión (Pontevedra)

La Opinión foi un xornal editado en Pontevedra entre 1884 e 1899.

Las Musas del Lérez

Las Musas del Lérez foi un semanario editado en Pontevedra en 1842.

Literatura galega do Rexurdimento

O Rexurdimento foi un movemento social, literario e intelectual, localizado no tempo na segunda metade do século XIX. Vería o seu inicio este período da literatura galega en 1863, coa publicación do poemario de Rosalía de Castro Cantares Gallegos. O seu final, porén, habería que situalo en 1890 coa publicación da obra de Valentín Lamas Carvajal A musa das aldeas.

Cando falamos do Rexurdimento literario, estámonos a referir sobre todo a un movemento poético, posto que a prosa e o teatro participarán del tardiamente.

Literatura galega do período intersecular

A literatura galega do período intersecular refírese á creación literaria producida durante o ocaso do século XIX e os albores do XX.

Santa Compaña

A Santa Compaña é unha procesión de mortos ou ánimas en pena que percorren os camiños dunha parroquia. Trátase dun tema do folclore galego. O tema das procesións de mortos e/ou de ánimas é propio da literatura e das tradicións culturais da Europa occidental dende a Idade Media. A zona xeográfica "galega" na que a Santa Compaña influíu máis notoriamente considérase que é o territorio correspondente á antiga Gallaecia, incluíndo o norte de Portugal e Asturias, xa que esta zona posúe características que a identifican como unha comunidade, reflectidas nos seus contos e na súa literatura e testemuñas do fenómeno.

A crenza na Santa Compaña, analizada por Vicente Risco como unha tradición cristiá de poucas pegadas anteriores, está rexistrada por outras fontes anteriores vinculada a tradicións europeas de raigame diferente, integrada máis ou menos ao cristianismo. Recollendo isto por exemplo Martín Sarmiento despois da súa viaxe a Galicia como elemento da antiga cultura aínda vixente. Logo, nos séculos seguintes, atópase en dicionarios, almanaques e na literatura, con máis ou menos consideración da súa función na cultura tradicional galega. Ramón María del Valle-Inclán deulle o toque máis poético. Está tamén estudada dende finais do século XX coma un elemento da antropoloxía cultural galega.

Na súa función de mito, a disgregación da crenza ilustra a desestruturación e a desintegración das partes constituíntes da antiga sociedade galega, é dicir, a desaparición dun estilo de vida tradicional anterior que se constrúe dende a urbanización e a industrialización modernas. Polo tanto a cultura popular de finais do século XX e comezos do XXI considera a Santa Compaña como unha das lendas da mitoloxía popular galega máis arraigada no medio rural.

Xoán (nome)

Xoán, ou a variante Xan, (feminino Xoana) é un nome de pía masculino en galego. Vén do hebraico יוחנן (Yôḥānnān), que quere dicir 'O fidel a Deus'. Do hebraico orixinario pasou a outras linguas. Ιωάννης (Ioannis) é a versión de Yôḥānnān que pasou ao grego. De aí evoluíu até chegar ao galego-portugués: Iohanne > Johan e de aí ao galego moderno Xoham > Xoán, de feminino: Xoana. Xan era un diminutivo común en Galiza hai pouco tempo como demostra a toponimia e a lingua oral: ser un Xan, Xan de Outeiro.

O patronímico de Xoán ou Iohan deu en Galiza Iohannis: 1177:Pedro Iohannis, usado como xenitivo, formaranse despois varios resultados diferentes: Anes (1262: Pedre Anes; 1454: Maria Anes,) Eans, Eanes, Enes, Ennes, Ianes, Yanes (1385: Afonso Yanes Traveso; 1273: Eldora Yanes, que en 1276 aparece como Eldora Eanes; 1275: Laurenço Ianes d'Ourense; 1396: Eynes Ianes), Oanes (1082: Tota Joanis; 1272: Migael Joanes; 1279: Gonzaluo Oanes).

Hoxe é común o castelanizado: Yáñez ('fillo de Xoán o Iohan'). En inglés é Johnson ('fillo de John') e Evanson ou Evans ('fillo de Ewan').

Un nome equivalente a Xoán é Iván, que vén da versión rusa do nome, e que transliterado conserva maior semellanza coa grafía antiga.

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.