Vitamina

As vitaminas (termo chegado dende o inglés, creación da lingua científica que combina o latín vita ‘vida’ e amine ‘amina’, porque se pensou que as vitaminas contiñan aminoácidos)[1] son compostos heteroxéneos que non poden ser sintetizados polo organismo, polo que este non pode obtelos máis ca a través da inxestión directa. As vitaminas son nutrientes esenciais, imprescindibles para a vida. Actúan como coenzimas e grupos prostéticos dos enzimas. Os seus requirimentos non son moi altos, pero tanto o seu defecto coma o seu exceso poden producir enfermidades (respectivamente, avitaminoses e hipervitaminoses).

As vitaminas adóitanse clasificar segundo a súa solubilidade en auga ou en lípidos:

Vitaminas
Nesta táboa móstranse as principais vitaminas e unha explicación de cada unha delas.

Hidrosolubles:

  • Vitamina C ou ácido ascórbico (antiescorbútica)
  • Complexo B
    • Vitamina B1, tiamina, aneurina ou vitamina antiberibérica
    • Vitamina B2, riboflavina, lactoflavina, verdoflavina ou vitamina Q
    • Vitamina B3, niacina, ácido nicotínico, nicotinamida ou vitamina PP
    • Vitamina B5 ou ácido pantoténico
    • Vitamina B6, piridoxina, piridoxal, piridoxamina ou adermina
    • Vitamina B7, biotina, factor bios, coenzima R, vitamina H, vitamina B8, vitamina Bw
    • Vitamina B9, ácido fólico, folacina, factor S, factor U, vitamina 10, vitamina 11 ou vitamina M
    • Vitamina B12, cianocobalamina ou factor extrínseco de Castle
    • Vitamina B15* ou ácido pangámico
    • Vitamina B17*, laetril ou amigdalina
    • Vitamina BT ou carnitina

Nota: as marcadas cun (*) non se consideran realmente vitaminas.

Liposolubles:

  • Vitamina A, retinol, vitamina antixeroftálmica ou vitamina antiinfecciosa
  • Vitamina D, calciferol (colecalciferol ou D3) (antirraquítica)
  • Vitamina E, tocoferol, vitamina antiesterilidade ou vitamina da fertilidade
  • Vitamina K, naftoquinona, filoquinona, vitamina antihemorráxica

Funcións

  • Os enzimas poden estar activados ou desactivados, este paso é debido a cofactores enzimáticos, que poden ser coenzimas, grupos prostéticos ou ións metálicos. Os enzimas activados chámanse holoenzimas e os desactivados apoenzimas.
  • Os coenzimas están debilmente unidos ó enzima para separarse doadamente. Os grupos prostéticos teñen unha ligazón máis forte.
  • As vitaminas son moléculas orgánicas cuxa ausencia provoca enfermidades chamadas avitaminoses, coma o escorbuto. Posto que o organismo non é capaz de sintetizalas debe adquirilas cos alimentos. Unha dieta na que falte algunha delas provocará trastornos metabólicos que acabarán por provocar enfermidades, e incluso a morte.
  • As vitaminas adoitan ser precursoras dos coenzimas.
  • As vitaminas tamén actúan como substancias antioxidantes, que preveñen distintos tipos de cancro. Así, por exemplo, a vitamina E parece que, tomada nos alimentos que a conteñen, prevé o cancro de próstata.

Actualmente a vitamina D non se considera de xeito especifica unha vitamina, senón que se pode considerar como hormona.

Mitos sobre as vitaminas

Existen crenzas moi estendidas sobre as vitaminas pero que en realidade non sempre son reais.

  • A recuperación dunha deficiencia de vitaminas é lenta: ás veces si, ás veces non. Pode ser lenta ou moi rápida. Na curación do escorbuto, as hemorraxias poden desaparecer en 24 horas, e gran parte dos síntomas desaparecen en 10 ou 15 días.

No caso do beriberi húmido a recuperación pódese cualificar de espectacular. Un enfermo cunha deficiencia de anos pode mostrar unha recuperación asombrosa en poucas horas, ou ata no transcurso de só unha hora. Aínda así, o tratamento deberá continuar ata que se repoñan as súas reservas.

  • As vitaminas engordan: as vitaminas non teñen valor calórico. Con todo, a deficiencia de vitaminas do grupo B e a A poden diminuír o apetito e ao tomar vitaminas volve normalizarse o apetito. Con todo, tamén aumenta o metabolismo ao repor as vitaminas B, o que dá lugar a un maior consumo enerxético.
  • Unha persoa con sobrepeso non pode estar malnutrida: as deficiencias non teñen tanto que ver coa cantidade de comida senón coa calidade da alimentación (non se debe confundir o termo malnutrición co termo desnutrición). De feito, se se reduce a cantidade de comida, adóitanse reducir as necesidades de vitaminas. Ao estudar xaxúns controlados moi longos, de ata case 300 días, viuse que se non había unha deficiencia previa, durante o xaxún non se producía ningunha deficiencia.

En resumo, unha persoa con sobrepeso ou obesa pode ter unha deficiencia de vitaminas ou outros nutrientes.

  • Aínda que non se teña unha deficiencia, unha achega extra de vitaminas é boa: en principio, se non se ten unha falta de vitaminas, unha maior inxesta de vitaminas non vai producir ningún beneficio. Con todo, moitos médicos comentan que segundo a súa experiencia, a pesar de non observar unha deficiencia, si viron unha melloría.

Esta circunstancia pódese deber a que, realmente, un exceso de vitaminas é positivo, ou que sexa debido a unha deficiencia, moi pouco evidente, que se cura ao administrar vitaminas. Por suposto, as doses diarias recomendadas débense superar para cubrir necesidades diarias e repor as reservas dos días en que non se chega ás doses mínimas. Ademais, en situacións de tensión, exercicio intenso ou de competición as necesidades adoitan aumentar.

  • A vitamina C prevé enfermidades: hai evidencias de que a vitamina C pode reducir a incidencia ou recuperación de enfermidades coma o catarro[Cómpre referencia]. Con todo, a súa deficiencia, así coma a doutras vitaminas coma as B ou a A, poden afectar ao sistema inmunolóxico.
  • As vitaminas presentes nos alimentos son máis baratas: en relación ao seu prezo, un suplemento vitamínico ten maior dose que a que pode ter practicamente calquera alimento. Con todo, é moito máis recomendable conseguir as vitaminas dos alimentos, xa que estes achegan outras substancias moi importantes. Por exemplo, o consumo de alimentos ricos en vitamina E diminuía o risco de cancro, pero ao consumila en comprimidos de vitamina E sintética, non se producía este beneficio, porque os comprimidos carecían dos antioxidantes que acompañaban á vitamina E natural neses alimentos.

Avitaminoses

A deficiencia de vitaminas pode producir trastornos máis ou menos graves, segundo o grao de deficiencia, chegando ata a morte. Respecto á posibilidade de que estas deficiencias se produzan no mundo desenvolvido hai posturas moi enfrontadas. Por unha banda están os que aseguran que é practicamente imposible que se produza unha avitaminose, e por outra os que responden que é bastante difícil chegar ás doses de vitaminas mínimas, e xa que logo, é fácil adquirir unha deficiencia, polo menos leve.

Os que alegan que unha avitaminose é pouco probable son maioría. Este grupo maioritario argumenta que:

  • As necesidades de vitaminas son mínimas, e non hai que preocuparse por elas, en comparación con outros macronutrientes.
  • Faise un abuso de suplementos vitamínicos.
  • Na nosa contorna faise unha dieta o suficientemente variada para cubrir todas as necesidades.
  • A calidade dos alimentos na nosa sociedade é suficientemente alta.

Polo lado contrario respóndese que:

  • As necesidades de vitaminas son pequenas, pero tamén o son as cantidades que se atopan nos alimentos.
  • Non son raras as carencias dalgún nutriente entre a poboación de países desenvolvidos: ferro e outros minerais, antioxidantes (moi relacionados coas vitaminas) etc.
  • As vitaminas son afectadas negativamente polos mesmos factores que os demais nutrientes, aos que suman outros coma a calor, o pH, a luz, o osíxeno etc.
  • Basta que non se sigan as recomendacións mínimas de consumir 5 porcións de verduras ou froitas ao día para que non se chegue á cubrir as necesidades diarias básicas.
  • Calquera factor que afecte negativamente á alimentación, como poden ser cambios de residencia, falta de tempo, mala educación nutricional ou problemas económicos, pode provocar algunha deficiencia de vitaminas ou outros nutrientes.
  • Son ben coñecidos, desde hai séculos, os síntomas de avitaminoses severas. Pero non se sabe tan ben como diagnosticar unha deficiencia leve a partir dos seus posibles síntomas como poderían ser: as estrías nas unllas, sangrado das enxivas, problemas de memoria, dores musculares, falta de ánimo, torpeza, problemas de vista etc.

Por estes motivos uns recomendan consumir suplementos vitamínicos se se sospeita que non se chega ás doses necesarias, mentres que outros o ven innecesario, e advirten que abusar de suplementos pode ser prexudicial.

Hipervitaminose e toxicidade das vitaminas

As vitaminas, aínda que son esenciais, poden ser tóxicas en grandes cantidades. Unhas son moi tóxicas e outras parece que son inocuas mesmo en cantidades moi altas.

A toxicidade pode variar segundo a forma de aplicar as doses. Como exemplo, a vitamina D adminístrase en cantidades suficientemente altas como para cubrir as necesidades para 6 meses; con todo, non se podería facer o mesmo con vitamina B3 ou B6, porque seria moi tóxica.

Outro exemplo é que a suplementación con vitaminas hidrosolubles a longo prazo tolérase mellor debido a que os excedentes elimínanse máis facilmente pola urina.

As vitaminas máis tóxicas son a D, e a A. Tamén o pode ser a vitamina B3. Outras vitaminas, con todo, son moi pouco tóxicas ou practicamente inocuas.

A B12 non posúe toxicidade ata doses moi altas. Á tiamina ocórrelle algo parecido. Con todo, con doses moi altas e durante moito tempo pode provocar problemas de tiroides. No caso da vitamina E, só é tóxica con suplementos específicos de vitamina E e con doses moi altas. Tamén se coñecen casos de intoxicacións en esquimós ao consumir fígado de mamíferos mariños.

Recomendacións para evitar deficiencias de vitaminas

A principal fonte de vitaminas son os vexetais crus, por iso, hai que igualar ou superar a recomendación de consumir 5 a 9 porcións de vexetais frescos ao día.

Hai que evitar os procesos que produzan perdas elevadas de vitaminas:

  • Hai que evitar cociñar os alimentos en exceso, a moita temperatura ou durante moito tempo.
  • Débense botar os alimentos que se vaian cocer na auga xa fervendo, en vez levar a auga a ebulición con eles dentro.
  • Evitar que os alimentos estean preparados (cociñados, triscados ou espremidos) moito tempo antes de comelos.
  • A pel das froitas ou a casca dos cereais conteñen moitas vitaminas, polo que non é conveniente quitala.
  • Elixir ben os alimentos á hora de compralos: unha mellor calidade redunda nun maior valor nutritivo.

Aínda que a maioría dos procesos culinarios ou industriais prexudican o contido vitamínico, algúns procesos biolóxicos poden incrementar o contido ou a dispoñibilidade de vitaminas nos alimentos. Algúns deles son:

Os procesos industriais, normalmente adoitan destruír as vitaminas. Pero algún pode axudar a que se reduzan as perdas:

  • O vaporizado do arroz consegue que as vitaminas e minerais da casca se peguen ao corazón do arroz e non se perda tanto ao quitar a casca. Hai que recordar que o arroz con casca ten 5 veces máis vitamina B1 (e outras vitaminas) que o que está refinado.
  • A ultraconxelación permite conservar as propiedades dos alimentos mellor cá conxelación caseira.
  • Os procesos de esterilización UHT, moi rápidos, evitan un exceso de perdas vitamínicas, cousa que se dá con procesos máis lentos. Tamén pode neutralizar o efecto dalgúns enzimas destrutores de vitaminas coma os que existen no zume de laranxa.

Notas

  1. "Vitamina". Portal das Palabras. Consultado o 11 de outubro de 2016.
Adenina

A adenina é unha das cinco bases nitroxenadas que forman parte dos ácidos nucleicos (ADN e ARN) e no código xenético represéntase coa letra A. As outras catro bases son a guanina, a citosina, a timina e o uracilo. No ADN a adenina sempre se emparella coa timina.

Forma os nucleósidos adenosina (Ado) e desoxiadenosina (dAdo), e os nucleótidos adenilato (AMP) e desoxiadenilato (dAMP).

Na bibliografía antiga, a adenina foi algunha vez chamada vitamina B4; porén, hoxe non se considera unha verdadeira vitamina.

A súa fórmula é C5H5N5. É un derivado da purina (é unha base púrica) na que un hidróxeno foi substituído por un grupo amino (NH2):

Ó igual que a guanina, a citosina, a timina e o uracilo (todas bases nitroxenadas), forma parte dos nucleótidos que constitúen as longas cadeas de ácidos nucleicos; cada nucleótido está formado por un grupo fosfato, un azucre de cinco carbonos (ribosa ou desoxirribosa) e unha destas bases. Na estrutura de dobre hélice en forma de escada retorta que presenta o ácido desoxirribonucleico (ADN), cada base acóplase con outra base específica, formando os traveseiros da escaleira. A unión destas bases prodúcese por afinidade química, de forma que no ADN, a adenina sempre se une á timina. Nas secuencias de nucleótidos, a adenina represéntase pola letra A.

Tamén forma parte da molécula de trifosfato de adenosina, que constitúe a fonte principal de enerxía a nivel celular, e está presente en moitas substancias naturais como a remolacha, o té e os ouriños.

A adenina, xunto coa timina, foi descuberta en 1885 polo bioquímico alemán Albrecht Kossel.

Adolf Otto Reinhold Windaus

Adolf Otto Reinhold Windaus, nado o 25 de decembro de 1876 en Berlín (Alemaña) e finado o 9 de xuño de 1959 en Göttingen, foi un químico alemán, descubridor da vitamina D e a histamina. Gañou o Premio Nobel de Química en 1928.

Cobalamina

A cobalamina ou vitamina B12 é unha vitamina hidrosoluble. Posúe un grupo prostético, que contén cobalto, con enlaces semellantes aos do ferro coa hemoglobina.

A cobalamina ten funcións metabólicas e actúa como coenzima aceptora de hidróxeno. Contribúe a reducir os ribonucleótidos a desoxirribonucleótidos, fundamental na replicación do ADN. Por mor destas funcións, intervén no crecemento e na maduración de eritrocitos.

A vitamina B12 está presente en moitos alimentos vexetais. Para a súa absorción é preciso a síntese de factor intrínseco, producido nas paredes do estómago. Unha vez unida ao factor, absórbese no íleo terminal.

O seu déficit ocasiona anomalías hematolóxicas, coma anemia macrocítica ou anemia perniciosa. A falla prolongada desta vitamina causa alteracións do tecido nervioso, especialmente nos cordóns posteriores da medula e nos cordóns lateais. Estas dexeneracións poden causar a perda da sensibilidade periférica ou incluso parálise.

O ligando axial superior do ión cobalto da cobalamina pode variar, o que orixina as seguintes substancias:

Cianocobalamina (na que R = -CN)

Hidroxocobalamina (R = -OH)

Metilcobalamina (R = -Me), que é unha forma activa da vitamina B12

Adenosilcobalamina (R = -Ado), que tamén é unha forma activa da vitamina B12.

Coenzima

Os coenzimas son cofactores orgánicos non proteicos, termoestables, que unidos a un apoenzima constitúen o holoenzima ou forma cataliticamente activa do enzima. Teñen en xeral baixa masa molecular. Son claves no mecanismo de catálise, por exemplo, aceptando ou doando electróns ou grupos funcionais, que transportan dun enzima a outro. A diferenza dos enzimas, os coenzimas modifícanse e consómense durante a reacción química.

Fariña

A fariña é un po resultante de moer o gran, xeralmente dos cereais (especialmente trigo, millo etc). É o principal ingrediente do pan, o alimento básico en moitas partes do mundo. Tamén se obtén fariña dalgúns legumes e de froitos secos, como a soia e a améndoa.

A fariña é rica en amidón, que é un hidrato de carbono complexo. Cando a fariña se mestura con auga, o glute, unha proteína, actúa dándolle unha estrutura elástica á masa que permite "traballala" e que reteña burbullas de gas, o que resulta nunha textura final esponxosa. Este é un efecto buscado no pan, pasteis etc.

Algúns individuos padecen dunha intolerancia ao glute denominada celiaquía ou enfermidade celíaca, o que lles impide comer pan, pastas, pasteis ou calquera produto derivado do trigo, avea ou cebada, cereais que conteñen glute, pero hoxe pódense atopar no mercado produtos derivados de fariña sen glute.

Terpeno

Un terpeno ou isoprenoide é un tipo de lípido insaponificable derivado do isopreno (ou 2-metil-1,3-butadieno), un hidrocarburo de 5 átomos de carbono que se polimeriza. O nome procede da palabra inglesa turpentine (augarrás ou esencia de trementina), xa que os primeiros que se obtiveron derivaban dese produto. Cando os terpenos son modificados quimicamente, por exemplo por oxidación ou reorganización do esqueleto hidrocarbonado, adoitan denominarse terpenoides (como a vitamina A ou retinol, que contén un átomo de osíxeno).

Os terpenos son produtos principalmente vexetais, especialmente das coníferas, pero hainos en todos os grandes grupos de seres vivos.. Algúns animais como térmites ou certas bolboretas emítenos no seu osmeterio. Os terpenos máis importantes das plantas son os carotenoides, que interveñen na captación de enerxía luminosa durante a fotosíntese.

Unidade internacional

En farmacoloxía, a Unidade Internacional (UI, abreviada alternativamente IU -do inglés International Unit-) é unha unidade de medida da cantidade dunha substancia, baseada na súa actividade biolóxica mediada (ou os seus efectos). É empregada para vitaminas, hormonas, algunhas drogas, vacinas, produtos sanguíneos e substancias bioloxicamente activas semellantes.

A definición precisa de 1 UI difire dunha substancia a outra e é estabelecida por acordo internacional. O Comité de Estandarización Biolóxica da Organización Mundial da Saúde achega unha preparación de referencia dunha substancia determinada, (arbitrariamente) fixa o número de UI contidas nesa preparación e especifica un procedemento biolóxico para comparar outras preparacións coa preparación de referencia. Unha vantaxe deste procedemento é que diferentes preparacións que teñan o mesmo efecto biolóxico conterán o mesmo número de UI.

Para algunhas substancias, a masa equivalente de 1 UI é establecida máis tarde, e a UI é entón oficialmente abandonada para esa substancia. Porén, a unidade normalmente permanece en uso porque é conveniente. Por exemplo, a vitamina E existe en diferentes formas, tendo todas diferentes actividades biolóxicas. Máis que especificar o tipo e a masa precisos de vitamina E nunha preparación, para os propósitos de farmacoloxía é abondo con especificar o número de UI de vitamina E.

As masas equivalentes de 1 UI das substancias seleccionadas:

1 UI de insulina: o equivalente biolóxico de arredor de 45,5 μg de insulina cristalina pura (1/22 mg exactamente).

1 UI de vitamina A: o equivalente biolóxico de 0,3 μg de retinol, ou de 1,8 μg de beta-caroteno.

1 UI de vitamina C: 50 μg de vitamina C.

1 UI de vitamina D: o equivalente biolóxico de 0,025 μg de colecalciferol/ergocalciferol (1/40 μg exactamente).

1 UI de vitamina E: o equivalente biolóxico de 0,666 mg de d-alfa-tocoferol (2/3 mg exactamente), ou de 1 mg de acetato de d-alfa-tocoferol.A UI non debe confundirse coa unidade de encima, que é tamén coñecida como a «Unidade internacional de actividade das encimas» e é abreviada como U.

Vitamina A

A vitamina A é unha vitamina liposoluble, presente en forma de provitamina en certos vexetais e certos produtos animais (especialmente, fígado, ovos e produtos lácteos), necesaria para a formación e mantemento dos tecidos epiteliais (especialmente, da retina) e o desenvolvemento normal do tecido óseo, ademais doutras funcións fisiolóxicas.

Desde o punto de vista químico é un alcohol de fórmula C20H30O, chamado tecnicamente retinol (nome que debe ó seu efecto sobre a retina do ollo). Realmente, o que denominamos vitamina A é un conxunto ou familia de substancias químicas con acción vitamínica A (retinol, retinal e ácido retinoico), chamadas formas activas, e outro tipo de substancias que son precursoras daquelas, chamadas provitaminas. As formas activas máis coñecidas son os isómeros 11-cis-retinal, o trans-retinal e o ácido 9-cis-retinoico.

Nos alimentos está presente sempre en forma de vitamina preformada ou de provitamina que, no noso organismo, se transformarán en vitamina.

Nos alimentos de orixe animal (fígado, ovos e produtos lácteos, como dixemos) está en forma de ésteres do retinol.

Nos alimentos de orixe vexetal (cenorias, espinacas etc.) está en forma de carotenoides, sobre todo como β-caroteno. O metabolismo destas substancias pode dar lugar, segundo a fonte e o mecanismo químico de transformación –hidrólise ou oxidación-, a retinol, a retinal (tamén chamado retineno, retinaldehido ou aldehido de vitamina A) ou a ácido retinoico.A vitamina A foi a primeira vitamina descuberta, en 1913. Os investigadores Elmer McCallum e Marguerite Davis, da Universidad de Wisconsin-Madison, conseguiron demostrar que, para conseguir un crecemento normal en ratas, era necesario suplementa-la dieta experimental (formulada con principios inmediatos puros) cun “factor liposoluble A”, que achegaban engadindo manteiga ou aceite de fígado de bacallau, e un “factor liposoluble B”, que achegaban con sementes de trigo. Descoñecendo completamente a posible composición dos nutrintes que puideran conter eses suplementos, escolleron as primeiras letras do alfabeto para nomealos.

Fue sintetizada no laboratorio en 1947 polos químicos holandeses David Adriaan van Dorp e Jozef Ferdinand Arens.

A efectos de análises de alimentos ou de necesidades recomendadas na dieta (RDA, Recomendated Dietary Allowances), a actividade vitamínica A medíase en Unidades Internacionais (UI), pero úsase o Equivalente Retinol (ER) tendo en conta que o retinol absórbese mellor e ten máis actividade que os carotenoides. Así, 1 ER equivale a 1 μg de retinol, a 12 μg de beta-caroteno ou a 24 μg doutros carotenoides.. A correspondencia sería de 1 ER = 3,3 UI de vitamina A, ou 1 UI = 0,33 ER.

Vitamina B1

A vitamina B1, tamén coñecida como tiamina , é unha substancia que actúa como coenzima no metabolismo dos hidratos de carbono, permitindo metabolizar o ácido pirúvico. Ademais participa na síntese de substancias que regulan o sistema nervioso. A súa forma activa é o pirofosfato de tiamina (TPP).

A súa absorción no intestino realízase facilmente, polo que a súa falta na dieta causa problemas metabólicos, en particular a nivel do metabolismo dos carbohidratos, poucos días despois.

A carencia de vitamina B1 produce unha enfermidade con sintomatoloxía nerviosa denominada beriberi.

A vitamina B1 ou tiamina atópase na carne de vacún ou de porco, noces, garavanzos, millo, ovos, figos secos, fígado, avea, chícharos, cacahuetes, pataca, arroz integral, fabas de soia, trigo e fariña branca enriquecida.

Vitamina B2

Esta vitamina hidrosoluble, tamén coñecida como riboflavina, intervén nos procesos encimáticos relacionados coa respiración celular, en oxidaciones tisulares e na síntese de ácidos graxos. É necesaria para a integridade da pel e das mucosas e pola súa actividade osixenadora da córnea para a boa visión. A súa presenza faise máis necesaria cantas máis calorías incorpore a dieta.

As súas fontes naturais son as carnes e produtos lácteos, cereais, fermentos e vexetais verdes.

As súas necesidades diarias son de 1,5 mg para nenos e de 1,7 mg para adultos. Por outra banda, a riboflavina non é almacenada polo organismo, polo que o exceso de consumo se elimina por vía urinaria.

A súa carencia xera trastornos oculares, bucais e cutáneos, cicatrización lenta e fatiga. Máis que á unha inxesta insuficiente pode ser debida a réximes non equilibrados, alcoholismo crónico, diabetes, hipertiroidismo, exceso de actividade física, estados febrís prolongados, lactación artificial, tensión, calor intensa ou ó uso dalgunhas drogas.

Esta vitamina é sensible á luz solar e a certos tratamentos, como a pasteurización, proceso que fai perder o 20% do seu contido. Por exemplo, a exposición á luz solar dun vaso de leite durante dúas horas fai perder o 50% do seu contido de vitamina B.

É un aditivo alimentario permitido pola Unión Europea, identificado polo código E101.

Vitamina B3

A niacina, ou ácido nicotínico, vitamina B3 ou vitamina PP, é unha vitamina hidrosoluble cuxos derivados, NADH e NAD+ , e NADPH e NADP+, xogan roles esenciais no metabolismo enerxético da célula e da reparación do ADN . A designación vitamina B3 tamén inclúe ás correspondentes amidas, nicotinamida ou niacinamida, con fórmula química C6H6ON2.

Co termo xenérico de niacina enténdese o ácido nicotínico, a súa amida (a nicotinamida) e todos os derivados biolóxicos que se poden transformar en compostos bioloxicamente activos. Polo xeral defínese a actividade da niacina nos alimentos como a concentración de ácido nicotínico formado pola conversión en niacina do triptófano contido nos alimentos. Esta é bioloxicamente precursora de dúas coenzimas que interveñen en case todas as reaccións de oxidorredución: o nicotín adenín dinucleótido (NAD+) e o nicotín adenín dinucleótido fosfato (NADP+).

A nicotinamida e o ácido nicotínico atópanse abundantemente na natureza. Hai unha predominancia de ácido nicotínico nas plantas, mentres que nos animais predomina a nicotinamida. Atópase principalmente no lévedo, o fígado, as aves, as carnes sen graxa, os froitos secos e os legumes. O triptófano, precursor da niacina, atópase abundantemente na carne, o leite e os ovos.

A niacina participa nas reaccións que xeran enerxía grazas á conversión bioquímica de hidratos de carbono, graxas e proteínas. NAD e NADH son fundamentais para utilizar a enerxía metabólica dos alimentos. A niacina participa na síntese dalgunhas hormonas e é fundamental para o crecemento.

As necesidades diarias recomendadas de equivalentes de niacina (NE) para un adulto son: 6,6 NE por 1.000 kcal e non menos de 13 NE por consumo de calorías inferior a 2.000 kcal. Para os nenos de ata seis meses, cunha dieta calórica de 1.000 kcal ao día, son de 8 NE/día. Para idades superiores as necesidades diarias dependen de cantas calorías se inxiren. As mulleres embarazadas necesitan suplementos de 2 NE ao día, as que aleitan necesitan 5 NE ao día.

A pelagra é a consecuencia dunha carencia de vitamina B3 (de aí o nome de factor PP, Preventivo da Pelagra) e de triptófano ou do seu metabolismo.

Vitamina B5

A vitamina B5 ou ácido pantoténico é unha vitamina hidrosoluble (soluble en auga) que intervén como compoñente do coenzima A e doutras moléculas importantes.Desempeña un papel moi importante no funcionamento do metabolismo celular e do sistema nervioso e inmunitario. Esta vitamina utilízase no tratamento das alopecias, enfermidades das uñas e cambras do embarazo. Tamén se utiliza no tratamento de acne, xa que practicamente non ten efectos secundarios e dá moi bos resultados.

Atópase na maioría dos alimentos, sobre todo en ovos de ave e de peixe, fígado, ril, lácteos e fermento. Fontes de orixe vexetal: aabaza, cacahuetes, fermento de cervexa, pemento doce, tofu, arroz integral, améndoas, pipas de xirasol, entre outros.A falta de ácido pantoténico pode provocar infertilidade e insuficiencia renal, aumento de fatiga e tensión, caída do cabelo, feridas e úlceras cutáneas e alteracións na sensibilidade dos pés.

Vitamina B6

A vitamina B6 é a coenzima de numerosas enzimas que actúan no metabolismo das proteínas e dos ácidos graxos, entre outras funcións. En realidade é unha denominación común para tres compostos químicos chamados piridoxina, piridoxal e piridoxamina.

Atópase no xerme do trigo, carne e verduras. Ó tratarse dunha vitamina hidrosoluble elimínase a través dos ouriños e hase de repor diariamente coa dieta. Necesítase en maior cantidade cando se seguen dietas altas en proteínas.

A carencia de vitamina B6 provoca náuseas, parestesia, debilidade muscular e alteracións cutáneas (dermatite, ó que se debe o nome que se lle deu de adermina).

Vitamina B7

A biotina, vitamina H ou vitamina B7 é unha vitamina, estable á calor, soluble en auga e alcol e susceptible á oxidación, que intervén no metabolismo dos hidratos de carbono, graxas e aminoácidos e purinas. Biotina deriva do grego bios (vida).

Alivia dores musculares, o eccema e a dermatite e tamén axuda a combater a depresión e a somnolencia. É esencial para a síntese e degradación de graxas e a degradación de certos aminoácidos. Non se levaron a cabo estudos definitivos sobre os requirimentos de biotina pola falta de coñecemento sobre a dispoñibilidade dela nos alimentos e a contribución microbiana, pero recoñécese que unha inxesta segura e adecuada desta vitamina é de 200-300 μg diarios.

Hai tres formas de biotina: biotina libre (a única útil para os seres humanos), biocitina (e-biotina-L-Lisina) e dous sulfóxidos L e D da biotina.

Vitamina C

A vitamina C ou ácido ascórbico é unha molécula usada na hidroxilación de varias reaccións bioquímicas nas células. A súa principal función é a hidroxilación do coláxeno, a proteína fibrilar que dá resistencia aos ósos, dentes, tendóns e paredes dos vasos sanguíneos. Alén diso é un poderoso antioxidante, usándose para transformar os radicais libres de osíxeno en formas inertes. Úsase tamén na síntese dalgunhas moléculas que serven como hormonas ou neurotransmisores.

Todos os efectos da vitamina C son importantes para doentes con deficiencias. Non existe hipervitaminose de vitamina C a través dos alimentos, pero se se toma sinteticamente e en exceso pode ser daniño. Ten os seguintes efectos no organismo en doses moderadas:

Favorece a formación dos dentes e ósos;

Axuda a resistir ás doenzas.

Prevén gripes, fraqueza muscular e infeccións. Axuda sen dúbida en doentes xa con escorbuto.

Axuda o sistema inmunolóxico e a respiración celular, estimula as glándulas suprarrenais e protexe os vasos sanguíneos.A carencia desta vitamina provoca a avitaminose designada escorbuto.

Vitamina D

A vitamina D é un grupo de substancias esteroides cun anel da molécula roto (secosteroides) liposolubles. Nos humanos a vitamina D é única entre as vitaminas, porque funciona como unha prohormona e porque o corpo pode sintetizala en forma de vitamina D3 cando a nosa pel se expón ao sol.

As medidas dos niveis séricos de vitamina D3 son un reflexo da síntese endóxena por exposición á luz solar e da inxestión da vitamina na dieta, e pénsase que a síntese pode en xeral manter niveis séricos axeitados da vitamina. As evidencias indican que a síntese de vitamina D por exposición ao sol funciona como un bucle de retroalimentación que impide a súa toxicidade por exceso, pero advírtese que a exposición ao sol tampouco debe ser excesiva debido aos riscos de cáncer de pel.

Cando se sintetiza nos riles, o calcitriol (ou 1,25-dihidroxicolecalciferol) circula polo organismo como unha hormona, regulando a concentración de calcio e fosfato na corrente sanguínea e favorecendo o crecemento saudable e a remodelación dos ósos. A vitamina D prevén o raquitismo nos nenos e a osteomalacia nos adultos, e, xunto co calcio, axuda a protexer aos anciáns da osteoporose. A vitamina D tamén afecta á función neuromuscular, a procesos de inflamación, e inflúe na acción de moitos xenes que regulan a proliferación celular, diferenciación celular e apoptose.As probas dos efectos saudables sobre a suplementación con vitamina D na poboación xeral son consistentes, especialmente en canto aos beneficios sobre a saúde ósea e o descenso da mortalidade en mulleres anciás.

Vitamina E

O termo vitamina E utilízase para designar un grupo de compostos liposolubles que inclúen tanto o grupo do tocoferol coma o do tocotrienol. Hai moitas formas distintas de vitamina E. O α-tocoferol é a forma máis activa bioloxicamente da vitamina E, polo que moitas veces se utiliza o termo tocoferol como sinónimo de vitamina E. O α-tocoferol é abundante, por exemplo, no aceite de xerme de trigo e no de xirasol. O γ-tocoferol pode atoparse, por exemplo, no aceite de millo, de soia, e margarina. A vitamina E é un antioxidante liposoluble que impide a produción de especies reactivas do osíxeno formadas cando se oxidan as graxas.

Vitamina K

No termo vitamina K inclúese un grupo de vitaminas liposolubles estruturalmente similares, entre as que destacan a vitamina K1 (tamén chamada vitamina Kj, filoquinona, fitomenadiona ou fitonadiona), e a vitamina K2 (menaquinona).

A vitamina K é necesaria para realizar a modificación postraducional de certas proteínas, principalmente as requiridas para a coagulación do sangue, e está implicada tamén en diversas rutas metabólicas do tecido óseo e outros tecidos. Existen dúas formas naturais da vitamina K, a K1 e K2 (esta con varios subtipos), e tres formas sintéticas (derivados da 2-metil-1,4-naftoquinona), a K3, K4, e K5.

A vitamina K1 é sintetizada polas plantas e atópase nas hortalizas de grandes follas verdes e no aceite de soia.

Os varios homólogos que existen da vitamina K2 (menaquinonas) caracterízanse polo número de residuos isoprenoides contidos na súa cadea lateral, que varía dunha menaquinona a outra. As menaquinonas abrévianse como MK-n, onde n representa o número de isoprenos da cadea lateral. Así, a menaquinona-4 (ou menatetrenona) abreviada como MK-4, ten 4 residuos de isopreno. As bacterias poden producir varias formas de vitamina K2, e as bacterias do noso intestino delgado poden tamén converter a K1 en K2. Non se coñece que as vitaminas K1 e K2 teñan toxicidade.

Coñécense tres tipos sintéticos de vitamina K: K3, K4 e K5. Aínda que as vitaminas K1 e K2 naturais non son tóxicas, a forma sintética K3 (menadiona) ten toxicidade.A vitamina K foi identificada en 1929 polo científico danés Henrik Dam cando estaba investigando a función do colesterol. Alimentou polos cunha dieta moi baixa en colesterol, e viu que a ausencia de certa substancia da dieta producía nos polos hemorraxias. Esa substancia era a vitamina K, que recibiu o nome da palabra alemá Koagulationsvitamin (K) .

Ácido fólico

O ácido fólico ou ácido pteroilglutámico, é unha vitamina hidrosoluble. O ácido fólico por si mesmo non é bioloxicamente activo, pero a súa importancia débese a que del derivan o tetrahidrofolato e outros derivados despois da súa conversión no fígado a ácido dihidrofólico, os cales transportan grupos hidroximetilo e formilo nas reaccións do metabolismo. No organismo humano, é necesario para colaborar na síntese de purinas e timina, que son constituíntes do ADN. Xunto á vitamina B12, é preciso para o crecemento, polo que o seu déficit pode producir un crecemento menor ao fisiolóxico.

Ademais, o ácido fólico intervén na maduración dos eritrocitos, e a falla desta vitamina produce unha anemia de eritrocitos de grande tamaño (megaloblástica).

Vitaminas
Liposolubles
Hidrosolubles

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.