Tartessos

Durante a primeira metade do primeiro milenio a.C. a Península Ibérica estivo colonizada por fenicios e gregos (especialmente no sueste da península) e grazas e eses contactos, dispomos das primeiras novas sobre a Península, centradas na existencia dun grande estado chamado Tartessos.

Ademais dos descubrimentos arqueolóxicos, temos fontes e máis escritos gregos que revelan que Tartessos foi un reino cuxa influencia estendíase dende Serra Morena ata Xibraltar e dende o Oceáno Atlántico ata Cartagena. A súa economía estaba baseada nunha agricultura e nunha economía moi avanzadas xa que explotaban os xacementos minerais da rexión (que ben podían ser de prata, ouro, chumbo e cobre) e a través de perigosas expedicións polo Atlántico obtiñan estaño das illas Casitérides (Illas Británicas)

Pero máis adiante, o pobo dos Tartessos caeu baixo o dominio cartaxinés, un pouco antes do século III a.C.

Tartessos

c. 1000 a.C.–c. 550 a.C.
 

Localización de TartessUs
Mapa de situación das cidades dos tartessos
Capital Huelva
Cádiz
Sevilla
Lingua Lingua tartessa
Relixión Mitoloxía tartessa
Goberno n/d
Presidente
 • Reis mitolóxicos Xerión
Norax
Gargóris
Habidis
 • Rei proto-histórico

...

Argantonio
Período histórico Idade de Bronce atlántica
 • Establecido c. 1000 a.C.
Adolf Schulten

Adolf Schulten, nado en Elberfeld o 27 de maio de 1870 e finado en Erlangen o 19 de marzo de 1960, foi un arqueólogo, historiador e filólogo alemán. Desenvolveu parte da súa carreira en España, e investigou sobre Tartessos.

Andalucía

Andalucía é unha Comunidade autónoma española situada no sur da Península Ibérica. Limita ao sur co Mar Mediterráneo e o Océano Atlántico, ao norte con Estremadura e Castela-A Mancha, ao leste coa Rexión de Murcia e ao oeste con Portugal.

Está formada por oito provincias: Almería, Cádiz, Córdoba, Granada, Huelva, Málaga, Sevilla e Xaén. A capital da comunidade autónoma é Sevilla, cidade recoñecida no Estatuto de Autonomía como sede da organización institucional da Comunidade Autónoma, denominada Junta de Andalucía.

O novo Estatuto de Autonomía (2007) define Andalucía como unha "realidade nacional".

Argantonio

Argantonio (670 a. C. - 550 a. C.) foi o último rei tartésico, aínda que o único do que se ten referencias históricas. Debido á súa lonxevidade, hai historiadores que pensan que podería tratarse non dun rei senón dunha dinastía, xa que se lle atribúen tesouros duns 300 anos de diferenza.

Aparece en fontes gregas pola súa relación militar e comercial con Focea (colonia dos gregos en Asia Menor).

Argantonio é o primeiro monarca histórico da Península Ibérica citado polas fontes da Antigüidade. As únicas referencias sobre a súa figura atópanse nos textos de Anacreonte (s. VI a. C.) e Herodoto (s. V a. C.), quen lle atribúen unha vida de cento vinte anos e un reinado de oitenta. Os historiadores sitúan, pois, o seu reinado entre 630 e 550 a. C., polo que se considera o 670 a.C. data aproximada do seu nacemento.

Arte fenicia

Arte fenicia é a denominación historiográfica da arte da civilización fenicia, tanto o das metrópoles fenicias do Mediterráneo oriental como o das colonias fenicias. Para a produción artística da principal colonia fenicia, Cartago, adoita empregarse o termo arte cartaxinés ou arte púnica (aínda que o termo púnico emprégase tamén para referirse á totalidade do fenicio).

As producións artísticas fenicias teñen un forte compoñente artesanal. Nas súas esculturas, cerámicas, xoias e obxectos de metal, predominaban a [influencias exipcias, con elementos asirios, nun primeiro período (dende o século X a. C. -data máis antiga que se adoita asignar á arte fenicia- até o século VII a. C.). Nun segundo período pasou a predominar a influencia grega, chegando ás veces a confundirse as súas producións coas gregas, aínda que, polo xeral, detéctase unha maior tosquedade e e eclecticismo do artista fenicio nas obras dos seus obradoiros.

A arte fenicia influíu en gran medida na dos pobos indíxenas da Península Ibérica (Tartessos e arte ibérica).

As formas de arquitectura fenicia inférense máis polos debuxos dos selos e outros relevos que polas ruínas dos seus edificios; aínda que non faltan algúns restos de pezas arquitectónicas achados en Chipre e -Fenicia. Entre estes, figura o capitel con volutas, inspirado na arte oriental e que ben puido ser o antecesor do orde xónica. Os templos fenicios (como o de Biblos) distinguíanse por ter o santuario sen cuberta. Nel dábase culto a unha pedra ou betilo que xeralmente consistía nun aerólito de forma cónica (como pedra caída do ceo) situado no medio da estancia á cal precedía un adro rodeado interiormente de columnas. Era tamén característica a forma que os sidonios daban aos seus suntuosos sartegos de pedra, e que reproducía o contorno da figura humana, como os sartegos antropoides de madeira exipcios.

Baixo o nome de esculturas fenicias comprendéronse numerosas e variadísimas estatuas dos pobos fenicios, libios, sardos, tirrenos, pelasgos, hititas e chipriotas que se presentan con certa rixidez arcaica e falta de naturalidade e que ofrecen visibles reminiscencias asirias, exipcias e mesmo gregas segundo as épocas e os países. Considéranse como lexitimamente fenicias en pedra e bronce as esculturas chipriotas (da illa de Chipre) tendo en conta que os fenicios apoderáronse da illa cara ao ano 1000 a. C. e fundaron alí cidades importantes subxugando aos hititas que eran os seus antigos poboadores. Así mesmo, pode estudarse a arte fenicia nas illas de Sardeña e Eivissa das cales se apoderaron as colonias tirias no século VIII a. C.

Despois de repetidas investigacións realizadas sobre a arte fenicia, pódese afirmar que non existe con anterioridade ao século X a. C. pois aínda que moito antes fabricaban e vendían produtos os industriais e mercadores fenicios a súa arte non pasaba de ser unha mera imitación do exipcio ou asirio e parece que mesmo entón se consideraban os seus artigos como orixinarios dos artistas que lles servían de modelo. Desde o devandito século descóbrese nas obras fenicias de estatuaria, glíptica, ourivaría etc. a tendencia a combinar os estilos orientais nunha mesma peza, sobresaíndo o exipcio.

Fenicios

Os fenicios foron un pobo de orixe semítica que habitaron na Fenicia, no norte da rexión hoxe coñecida como Líbano. Fundaron colonias nas costas do mar Mediterráneo e durante longo tempo dominaron o comercio nas súas augas.

Himilcón

Himilcón (en púnico Chimilkât, en grego antigo Ἱμίλκων

) viviu polo 450 a. C.) e foi un navegante e explorador cartaxinés. Realizou unha viaxe polas costas occidentais de Europa, chegando posiblemente até Inglaterra, para dirixir cara a Gades (actual Cádiz) o comercio de chumbo, cuxo monopolio tendía a afianzarse en Marsella. Esta viaxe converteuno no primeiro viaxeiro coñecido proveniente do Mar Mediterráneo que alcanzou as costas noroccidentais de Europa. A súa historia é coñecida por un relato do propio Himilcón no que conta a súa viaxe, citado en obras posteriores de autores romanos como Rufo Festo Avieno, quen cita a viaxe de Himilcón tres veces na súa Ora maritima (114-29, 375-89 e 402-415). A referencia máis antiga á viaxe de Himilcón é unha breve mención realizada por Plinio o Vello na súa Historia Natural (2.169a). A través destes informes púidose reconstruír a ruta que seguiu o cartaxinés, a pesar dos elementos fantásticos que incluíu.

Non se sabe practicamente nada do propio Himilcón. Navegou cara ao norte ao longo da costa atlántica das actuais Portugal, España e Francia. Alcanzou o territorio dos oestrumnides, unha tribo que habitaba en Bretaña, probablemente para comerciar estaño co que facer bronce e outros metais preciosos. Segundo Avieno, Himilcón non foi o primeiro en navegar polo Atlántico norte, senón que seguiu as rutas comerciais usadas polos tartesios do sur da Península Ibérica. Cerca de Tartessos, os cartaxineses gobernaban o porto comercial de Gadir (en fenicio 𐤂‏𐤃‏𐤓‏ «fortificación») polo que é lóxico que Himilcón explorase as costas próximas.

Himilcón describiu as súas viaxes como travesías aterradoras, informando repetidamente da presenza de monstros mariños e algas que impedían a viaxe, probablemente para desalentar os navegantes gregos que trataban de competir nas súas rotas comerciais.

Iberos

Os iberos son un conxunto de pobos que as fontes clásicas (Hecateo de Mileto, Rufo Festo Avieno, Heródoto, Estrabón etc.) identifican na costa oriental da Península Ibérica con este nome polo menos a partir do século VI a.C.: elisices, sordóns, ceretanos, airenosinos, andosinos, berxistanos, ausetanos, indixetes, castelanos, lacetanos, laietanos, cosetanos, ilerxetes, iacetanos, suesetanos, sedetanos, ilercavóns, edetanos, contestanos, oretanos, bastetanos e turdetanos.

Aínda que as fontes clásicas non sempre coinciden nos límites xeográficos precisos nin na enumeración de pobos concretos, parece que a lingua é o criterio fundamental que os identificaba como iberos a partir do punto de vista de gregos e romanos, posto que as inscricións en lingua ibérica aparecen sen entrar en detalles no territorio que as fontes clásicas asignan aos iberos: a zona costeira que vai a partir do sur do Languedoc-Rosellón ata Alacant, que penetra para o interior polo val do Ebro, polo val do Segura, gran parte da Mancha meridional e oriental ata o río Guadiana e polo val alto do Guadalquivir. A partir do punto de vista arqueolóxico actual, o concepto de cultura ibérica non é un patrón que se repite de forma uniforme en cada un dos pobos identificados como iberos, senón a suma das culturas individuais que a miúdo presentan trazos similares, pero que se diferencian claramente noutros e que ás veces comparten con pobos non identificados como iberos.

Idade Antiga

A Idade Antiga é a época histórica que coincide co xurdimento e desenvolvemento das primeiras civilizacións ou civilizacións antigas.

O concepto máis tradicional de historia antiga presta atención ao descubrimento da escrita, que convencionalmente a historiografía considerou o fito que permite marcar o final da Prehistoria é o comezo da Historia, dada a primacía que outorgan ás fontes escritas fronte á cultura material, que estuda co seu propio método a arqueoloxía. Outras orientacións procuran atender ao sistema social ou o nivel técnico. Recentemente, os estudos de xenética de poboacións baseados en distintas técnicas de análises comparativos de ADN e os estudos de antropoloxía lingüística están chegando a reconstruír dun xeito cada vez máis preciso as migracións antigas e a súa herdanza nas poboacións actuais.Sexa cal for o criterio empregado, coincide que en tempo e lugar uns e outros procesos cristalizaron no comezo da vida urbana (cidades moi superiores en tamaño e diferentes en función ás aldea neolíticas), a aparición do poder político (palacios, reis), das relixións organizadas (templos, sacerdotes), unha complexa estratificación social, esforzos colectivos de grande envergadura que esixen prestacións de traballo obrigatorio e impostos, e o comercio de longa distancia (todo o que se veu en chamar Revolución urbana); nivel de desenvolvemento social que por primeira vez se acadou na Sumeria do IV milenio a. C., espazo propicio para a constitución das primeiras cidades-estado competitivas a partir do substrato neolítico que levaba xa catro milenios desenvolvéndose no crecente fértil. A partir delas, e de sucesivos contactos (tanto pacíficos como invasións) de pobos veciños (culturas sedentario-agrícolas ou nómade-gandeiras que se nomean tradicionalmente con termos de validez cuestionada, máis propios de familias lingüísticas que de razas humanas: semitas, camitas, indoeuropeos etc.), fóronse conformando os primeiros estados de grande extensión territorial, ata acadar o tamaño de imperios multinacionais.

Procesos semellantes tiveron lugar en diversos momentos segundo a área xeográfica (sucesivamente Mesopotamia, o val do Nilo, o subcontinente indio, China, a conca do Mediterráneo, a América precolombiana e o resto de Europa, Asia e África); nalgunhas zonas especialmente illadas, algúns pobos cazadores-recolectores actuais aínda non abandonarían a prehistoria mentres que outros entraron violentamente na idade moderna ou contemporánea da man das colonizacións do século XVI ao XIX.

Os pobos cronoloxicamente contemporáneos á Historia escrita do Mediterráneo oriental poden ser obxecto da Protohistoria, pois as fontes escritas por romanos, gregos, fenicios, hebreos ou exipcios, ademais das fontes arqueolóxicas, permiten facelo.

A Antigüidade clásica localízase no momento de plenitude da civilización grecorromana (século V a.C ao século II d. C.) ou en sentido amplo, en toda a súa duración (século VIII a.C ao século V d. C.). Caracterizouse pola definición de innovadores conceptos socio-políticos: os de cidadanía e de liberdade persoal, non para todos, senón para unha minoría sostida polo traballo escravo; a diferenza dos imperios fluviais do Antigo Exipto, Babilonia, India ou China, para os que se definiu a imprecisa categoría de modo de produción asiático, caracterizadas pola existencia dun poder omnímodo na cúspide do imperio e o pago de tributos polas comunidades campesiñas suxeitas a el, pero de condición social libre (pois aínda que exista a escravitude, non representa a forza de traballo principal).O final da Idade Antiga na civilización occidental coincide coa caída do Imperio romano de Occidente (no ano 476; o Imperio romano de Oriente sobreviviu toda a Idade Media ata 1453 como Imperio bizantino), aínda que tal descontinuidade non se observa noutras civilizacións. Xa que logo, as divisións posteriores (Idade Media e Idade Moderna) poden considerarse válidos só para aquela; mentres que a maior parte de Asia e África, e con moita máis claridade América, son obxecto na súa historia dunha periodización propia.

Algúns autores culturalistas fan chegar a Antigüidade tardía europea ata os séculos VI e VII, mentres que, a escola "mutacionista" francesa esténdea ata algún momento entre os séculos IX e XI. Distintas interpretacións da historia pon o acento en cuestións económicas (transición do modo de produción escravista ao modo de produción feudal, desde a crise do século III); políticas (desaparición do imperio e instalación dos reinos xermánicos desde o século V); ou ideolóxicas, relixiosas (substitución do paganismo politeísta polos monoteísmos teocéntricos: o cristianismo -século IV- e posteriormente o islam -século VII-), filosóficas (filosofía antiga pola medieval) e artísticas (evolución desde a arte antiga -clásica- cara a arte medieval -paleocristiá e prerrománica-).As civilizacións da Antigüidade son agrupadas xeograficamente pola historiografía e a arqueoloxía en zonas en que distintos pobos e culturas estiveron especialmente vinculados entre si; aínda que as áreas de influencia de cada unha delas chegaron en moitas ocasións a mesturarse e ir moito máis lonxe, formando imperios de dimensións multicontinentais (o Imperio persa, o de Alexandre Magno e o Imperio romano), talasocracias ('goberno dos mares') ou rutas comerciais e de intercambio de produtos e ideas a longa distancia; aínda que sempre limitadas polo relativo illamento entre elas (obstáculos dos desertos e océanos), que chega a ser radical nalgúns casos (entre o Vello Mundo e o Novo Mundo). A navegación antiga, especialmente a natureza e extensión das expedicións que necesariamente tiveron que realizar as culturas primitivas de Polinesia (polo menos ata a Illa de Pascua), é un asunto aínda polémico. Nalgunhas ocasións recorreuse á arqueoloxía experimental para probar a posibilidade de contactos con América desde o Pacífico. Outros conceptos de aplicación discutida son a prioridade do difusionismo ou do desenvolvemento endóxeno para determinados fenómenos culturais (agricultura, metalurxia, escritura, alfabeto, moeda etc.) e a aplicación do evolucionismo en contextos arqueolóxicos e antropolóxicos.

Idade de Ferro

A Idade de Ferro é a época final do sistema de tres idades, precedida polas Idades de Pedra (Neolítico) e de Bronce. É unha era arqueolóxica na Prehistoria e na Protohistoria de Europa e do Oriente Próximo, e por analoxía tamén é usado para noutras partes do Vello Mundo. O sistema de tres idades foi introducido na primeira metade do século XIX para arqueoloxía europea en particular, pero na segunda metade dese século estendeuse tamén á arqueoloxía de Oriente Próximo. Como suxire o seu nome, é o período en que se desenvolveu a produción de ferramentas e armas mediante a metalurxia do ferro. O ferro é superior ao bronce en relación á dureza e abundancia de xacementos.

A duración da Idade de Ferro varía dependendo da rexión en cuestión. Está definida pola convención arqueolóxica, e a mera presenza de ferro fundido ou ferro forxado non é abondo para representar unha cultura da Idade de Ferro; máis ben, o termo implica que a produción de aceiro ao carbono estaba tan perfeccionada que era posible a produción masiva de ferramentas e armas superiores ás equivalentes en bronce. No antigo Oriente Próximo, esta transición prodúcese no chamado colapso da Idade de Bronce, no século -XII. A tecnoloxía espallouse axiña pola rexión do Mediterráneo e o sur de Asia. Tamén o fixo de xeito máis serodio en Asia central, o leste e centro de Europa, e aínda máis tarde na rexión do norte de Europa, arredor do ano -500.

A Idade de Ferro remata, segundo as convecións, co comezo do rexistro historiográfico. Isto non adoita representar unha diferenza clara no rexistro arqueolóxico. No antigo Oriente Medio remata co estabelecemento do Imperio Aqueménida no -550, (considerado histórico en virtude do rexistro de Heródoto) en Europa central e occidental remata coa conquista romana no século -I. A Idade de Ferro Xermánica de Escandinavia remata arredor do ano 800, co comezo da Era viquinga.

Juan Maluquer

Juan Maluquer de Motes Nicolau, nado en Barcelona en 1915 e finado en Artesa de Segre, (Lleida) en 1988, foi un historiador e arqueólogo español, especialista en Prehistoria e na Idade Antiga, e particularmente na civilización tartésica, Era pai do historiador Jordi Maluquer de Motes.

Porto de Huelva

O Porto de Huelva é un porto marítimo situado na ría de Huelva, na costa atlántica de Andalucía. Está formado por un porto interior situado na cidade de Huelva e por un porto exterior situado no municipio de Palos de la Frontera.

Foi importante na época dos tartessos como porto de intercambio de metais preciosos con fenicios e gregos. Na época romana conectouse a través da Vía da Prata con Hispalis e Emerita Augusta. No século XV converteuse en punto de partida para as rutas a África e América. Acabou de converterse en porto clave a finais do século XIX coa chegada de empresas mineiras inglesas á cunca mineira. En 1969 converteuse no primeiro porto autónomo do país.

Protohistoria

A Protohistoria é un período da historia da humanidade posterior á prehistoria e anterior á historia propiamente dita.

San Pablo-Santa Justa

San Pablo-Santa Justa é un dos once distritos en que está dividida para efectos administrativos a cidade de Sevilla, capital da comunidade autónoma de Andalucía, en España.

Está situado na área central do municipio. Limita ao sur cos distritos Nervión e Cerro-Amate, ao leste co distrito Este-Alcosa-Torreblanca, ao norte cos distritos Norte e Macarena, e ao oeste co distrito Casco Antiguo.

Sanlúcar de Barrameda

A cidade de Sanlúcar de Barrameda é un municipio español situado na provincia de Cádiz, na comunidade autónoma de Andalucía. Asentada na marxe esquerda do estuario do río Guadalquivir, fronte ao Parque Nacional de Doñana, dista 44 km da capital de provincia, Cádiz, e 126 km da capital autonómica, Sevilla. A súa poboación é de 65.820 habitantes (INE 2009)o que representa un aumento de poboación con respecto a 2008 cando tiña 64.434 habitantes.

Topónimos romanos en España

Para firmar o seu poderío na Península Ibérica (Hispania), os romanos fundaron varias colonias nesta rexión do seu Imperio. Na Hispania, o nome dado á Península Ibérica polos romanos, establecéronse poboadores pobres de orixe italiana, en Medellín, Badaxoz (Metellinensis), Cáceres (Norba Caesariana) e Mérida (Augusta Emerita).

Turdetanos

Os turdetanos foron un pobo ibero que habitaba na Turdetania, rexión que abarcaba o val do Guadalquivir desde o Algarve en Portugal ata Serra Morena, coincidindo cos territorios da antiga civilización de Tartessos. Limitaban ao norte cos túrdulos, ao oeste cos conios e ao leste cos bastetanos. Foron un dos pobos prerromanos da península Ibérica con maior desenvolvemento tecnolóxico debido ao seu contacto cos cartaxineses.

Vaca

A vaca (Bos taurus) é un animal doméstico orixinario de Europa. Utilízase para a produción de leite, carne e coiro e tamén é animal de traballo, dependendo da raza e o grao de tecnificación do lugar. As femias coñécense como vacas e os machos como bois ou touros. As crías denomínanse puchos, cuchos, cuxos, becerros ou tenreiros, e desde o ano de idade ata que paren, xovencas. Existen os adxectivos vacún/vacúa e bovino.

Segundo a FAO, no ano 2005 existían no planeta 1.272 millóns de vacas, incluíndo nesta cifra a cebús e iacs. En 2009 a cifra ascendía a 1.382.241.378. Delas corresponderían 270.675.336 a África, 509.551.701 a América, 439.175.098 a Asia, 38.616.809 a Oceanía e 124.222.434 a Europa. Destas, 6.020.200, están en España, que ocupa o sétimo lugar do continente e o sexto da Unión Europea por número de cabezas de gando bovino.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.