Sobremesa

Na cultura occidental recente, a sobremesa é o derradeiro prato que se serve no curso dunha comida (xantar ou cea). Componse dun prato cociñado máis ou menos azucrado ou ben de froitas, pasteis, cremas, tortas, flans, xeados, pudins e doces.

Nunha acepción máis antiga, a sobremesa comprendía tamén o queixo e algúns s secos (noces, castañas asadas).

Desserts
Sobremesas variadas.

Etimoloxía

O nome é unha extensión de sobremesa, é dicir, do período de tempo en que os comensais permanecen á mesa despois de comeren, xeralmente falando, xa que é nese momento cando se serve.

Na lingua galega, sobremesa vén da construción morfolóxica sobre + mesa, significando sobre 'despois', 'aquilo que sucede máis tarde', e mesa significando 'comida principal que se consome á mesa'. Polo tanto, sobremesa significa despois da mesa ou aquilo que sucede á comida principal.

Historia

Filloas
Filloas, típica sobremesa do entroido en Galicia.

As primeiras sobremesas eran alimentos servidos en cru, como panais de mel, e froitos secos, como dátiles.

Non foi até a Idade Media, cando o azucre comezou a fabricarse, en que a xente empezou a gozar de máis sobremesas doces, pero incluso entón o azucre era tan caro que se reservaba só para os ricos, e en ocasións moi especiais.

A orixe de sobremesas conxeladas, como o xeado e os sorbetes remóntanse tamén á Idade Media, cando a realeza consumía xeo doce con sabor a mel ou a xarope de froitas.[1]

Tamén na Idade Media, nos banquetes da corte francesa, pratos que hoxe consideramos como sobremesa, e que podían consistir en preparacións doces e salgadas, non pechaban a comida, senón que ían seguidos por outros dous servizos, o issue de table e o boutehors, alimentos compostos de viño e especias de cámara (así chamadas porque sa pasaba a unha cámara á parte para degustalas), especias ou froitas confeitadas en azucre ou mel: xenxibre, coandro, fiúncho, anís, nougat de piñóns, doce de marmelo, abelás e pistachos confeitados. Estas especias de cámara gozaban de gran reputación, pois considerábase que facilitaban a dixestión, de xeito que eran máis ben medicamentos que doces, e por iso eran frecuentemente preparadas por boticarios e dadas aos enfermos.[2]

Antes do século XIX, que conduciu, por un lado, ao xurdimento da clase media e, por outro, á mecanización da industria azucreira, os doces eran un privilexio da aristocracia. Cando o azucre se fixo máis barato medrou, paralelamente, o desenvolvemento e a popularización das sobremesas.

En moitas culturas, como a chinesa, non se espera a chegar ao final da comida, servíndose unha mestura de doces e saborosos pratos ao longo da comida.

Doces e sobremesas típicos de tempada

Hai algunhas sobremesas que se consomen especialmente nalgunhas datas significadas. En Galicia, por exemplo:

En entroido
En Pascua
En Santos e defuntos
  • Bolos de vento (chulas), ósos de santo.
En Nadal

Galería de sobremesas

Crema quemada - jlastras

Crema catalá, sobremesa típica de Cataluña.

ArrozDoce

Arroz con leite, típica sobremesa de moitas gastronomías.

Decoración de Piña-2009

Ananás ou "piña americana".

Ice Cream dessert 02

Copa de xeado de chocolate con nata e galleta.

Orellas 1-3

Orellas, doces típicos do Entroido en Galicia.

Huesos del Santo (Yema)

Ósos de santo, doce da Semana Santa de Castelá e León.

Leite frito, Galicia (Spain)

Leite fritido, sobremesa común en Galicia.

Filloas

Filloas, doces típicos de Galicia (especialmente polo Entroido), Bretaña e outros países.

Notas

  1. Delp, Valorie: "History of Desserts". LoveToKnow[Ligazón morta]. (en inglés) Consultada o 9/4/2012.
  2. Jacquert, Danielle (1988): La médecine médiévale dans le cadre Parisien XIV–XVe siècles. Fayard. ISBN 2-213-59923-8.

Véxase tamén

Bibliografía

  • Delp, Valorie: "History of Desserts". LoveToKnow[Ligazón morta] (en inglés). Consultado o 9/4/2012.
  • Dodge, Abigail J. et. al. (2002): Dessert. Simon & Schuster. ISBN 0743226437. [1]
  • Mesnier, Roland (2004): Dessert University. Simon & Schuster. ISBN 0-7432-2317-9 [2]

Outros artigos

Ligazóns externas

Este artigo tan só é un bosquexo
 Este artigo é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.
Arroz

O arroz ([aˈrɔθ]; en gran parte do territorio pronunciado con seseo como [aˈrɔs] (arrós)) é o gran da planta do arroz (Oryza sativa), unha planta da familia das gramíneas que alimenta máis da metade da poboación humana do mundo.

O arroz necesita de auga en abundancia e man de obra intensiva. Dáse ben mesmo en terreos moi inclinados e é costume, nos países do sueste asiático encontrárense socalcos onde se cultiva.

É o terceiro maior cultivo cerealista do mundo, só superado polo millo e o trigo.

Bananas Foster

O Bananas Foster é unha sobremesa feita con bananas e xeado de vainilla, cunha salsa feita de manteiga, azucre moreno, canela, ron e licor de banana. A manteiga, o azucre e os plátanos cocíñanse e logo engádese o alcol e flaméase.

Canela

A canela é unha especia que se tira da codia interna desecada, extraída pelando as pólas da caneleira (Cinnamomum zeylanicum ou Cinnamomum verum), unha árbore procedente da Sri Lanka. Emprégase en pau ou moída (en po). En Galiza emprégase moito para adubar a típica sobremesa de arroz con leite.

Comida

A comida é cada unha das accións de comer, polo xeral a unhas horas máis ou menos fixas, que se fai a diario. Estes son o almorzo, o xantar, a merenda e a cea. En función da hora, do contexto social e cultural, os pratos que se consomen tenden a variar.

Tamén se chaman comidas ós almorzos, xantares, merendas ou ceas que se fan co gallo dunha festa, unha reunión, etc. na honra de alguén ou de algo.

Crema de leite

Este artigo trata sobre a materia graxa do leite, para a sobremesa véxase crema de ovo.

A nata ou crema de leite, é unha substancia graxa de consistencia espesa e tonalidade abrancazada ou amarelada, que se atopa de xeito emulsionado no leite.

Está constituída principalmente por glóbulos de materia graxa que se achan na tona do leite cru; por iso disque é unha emulsión de graxa en auga. Esta tona pódese apreciar deixando certa cantidade de leite, sen homoxeneizar nin descremar, nun cunco: pódese ollar como unha primeira camada colle forma na superficie. Esta tona de graxa sepárase mediante un proceso de centrifugación e envásase por separado para o seu uso en gastronomía.

Cómpre non confundirmos esta "nata fresca" coa tona que se forma cando se ferve o leite, e que se produce pola aglomeración da albumina do leite desnaturalizado pola calor. A tona que se forma na superficie do leite fervido, malia ter un aspecto semellar á "nata fresca" transformouse quimicamente por efecto da calor e ten un sabor e unha textura lixeiramente diferente.

Figueira

A figueira (Ficus carica) é unha arboriña ou un arbusto da familia das moráceas (Moraceae), unha das numerosísimas especies do xénero Ficus. Orixinaria de Asia suroccidental, medra hoxe brava polo Mediterráneo e noutras rexións do mundo. En Galiza, malia non medrar de xeito espontáneo, é común o seu cultivo dende a antigüidade, especialmente nas Rías Baixas, polo que deu lugar a unha infinidade de topónimos. O consumo de figos pasos era moi común coma sobremesa no inverno.

Filloa

A filloa é un produto gastronómico típico da sobremesa en Galicia coñecido tamén nalgunhas zonas como freixó ou marrucho .

É prato propio do entroido ou ben da época da mata do porco (San Martiño). Aquí a tradición acentúase na zona norte da provincia de Lugo e nalgunhas zonas da provincia de Ourense, pero polo xeral (no entroido) faise en moitas zonas de Galicia.

Froita

As froitas son os froitos comestíbeis das árbores froiteiras e outras plantas. Na lingua coloquial e en cociña, cando se fala da froita en termos xenéricos, a palabra refírese normalmente a aqueles vexetais cuxos froitos son carnosos e doces, ricos en azucres e vitaminas e frecuentemente consumidos crus como sobremesa, como por exemplo, as ameixas, mazás, laranxas e un longo etcétera.

Porén, en canto ao nome concreto de cada tipo de froita, moitos vexetais moi comúns, así como varios tipos de noces e grans, reciben o seu nome das especies das que proceden.

Habitualmente estes froitos son moi saborosos e relativamente doces, tendo polo normal cores vivas e aromas agradábeis. Case todas posúen pel, polpa (a carne da froita) e sementes ou carabuñas ben diferenciadas.

As froitas diferénciase dos froitos secos en que as primeiras conteñen unha gran cantidade de auga, contrariamente a estes últimos, que a reduciron tras un proceso de secado, natural ou artificial.

Garfo

Un garfo é un utensilio de mesa que consta dun mango e unha cabeza con dentes longos na punta (normalmente tres ou catro dentes) e é utilizado para furar, soster ou transportar algo. Foi utilizado primeiro en occidente, mentres que en oriente foron máis populares os escarvadentes. Hoxe en día, con todo, os garfos utilízanse tamén en Asia.

En particular utilízase para levar comida á boca ou para fixar algo mentres se cociña ou se corta.

O transporte a miúdo realízase sen furar, simplemente colocando a comida sobre os dentes horizontais. É por este uso tan similar ao dunha culler que os dentes do garfo son curvos.

Existen diferentes tipos de garfo segundo o uso ao que vaia dirixido. Por exemplo, se é para carne, peixe ou sobremesa.

Gastronomía de Galicia

A gastronomía de Galicia ten unha gran tradición e variedade, sendo un dos aspectos de maior importancia na cultura e sociedade galegas.

Está moi establecida a celebración de grandes comidas, ben en familia, ben en eventos, actos ou encontros. En Galiza teñen lugar gran número de festas gastronómicas, a maioría delas no verán. Un dos seus maiores estudosos foi o escritor Álvaro Cunqueiro.

Os petiscos, a diferenza doutros lugares, son consistentes e non se reducen a unhas simples olivas ou patacas; adoitan ser gratuítos ou de moi baixo prezo, sobre todo na provincia de Lugo, onde a súa gratuidade, ao ser acompañados por un viño ou unha cervexa, é unha tradición convertida xa nun reclamo turístico. Ademais dos petiscos, tamén son frecuentes as tapas.

KDE

KDE é unha comunidade internacional de programadores, tradutores, deseñadores gráficos, escritores de documentación etc. que colaboran no desenvolvemento e distribución de software libre para computadores de sobremesa e outros dispositivos.

Leite callado

O leite callado ou leite preso é unha sobremesa láctea elaborada de dúas posíbeis maneiras.

Licor

O licor é unha bebida alcólica doce, xelmente mesturada con froitas, herbas, condimentos, flores, sementes, raíces, cascas de árbores ou cremas. O termo vén do latín liquifacere, liquefacer, disolver, en referencia ás mesturas que se empregan na fabricación da bebida. Os licores non acostuman a ser envellecidos por moito tempo, aínda que poden quedar algún tempo descansando até que adquiran o sabor ideal. A descrición máis común de licor é a dunha bebida doce, de alto contido alcólico. Servido en pequenas copas, é ideal durante ou despois da sobremesa, aínda que pode tomarse só, ou poden servirse durante un cóctel.

Pudin

Un pudin é unha sobremesa doce, de orixe inglesa e consistencia cremosa, elaborada xeralmente con leite, pan esfaragullado, ovos, azucre e froitas ou froitos secos, que se cociña nun molde ao forno ou ao baño maría. Hoxe en día existente en moitas gastronomías, salientado na cociña inglesa e estadounidense, pode tamén estar composto de diferentes ingredientes dependendo da rexión: migallas de pan, biscoito, arroz, sémola etc. aglutinado con ovo e adubado ás veces con crema de ovo ou froitas diversas.

Hoxe en día é común como sobremesa en Galicia.

Torrada

Este artigo trata sobre a rebanda de pan torrada, para a sobremesa véxase Torrada (doce).

Unha torrada ou tosta é o pan torrado no forno ou na torradora debido ao endurecemento provocado pola perda de auga, producida pola calor. O endurecemento da masa fai posible unha mellor aplicación de coberturas.

Torta de Santiago

A torta de Santiago (nome oficial "Tarta de Santiago") é unha sobremesa tradicional e Indicación Xeográfica Protexida da cociña galega (orixinaria da capital, Santiago de Compostela) que pode atoparse en case todo o territorio español. Os ingredientes principais desta torta son a améndoa e os ovos.

Turrón

O turrón é un doce de forma rectangular que se fai con améndoas amasadas con mel ou azucre e é típico do litoral mediterráneo español. Introducido en Galiza nos últimos anos, é xa unha sobremesa de obriga polo Nadal. Moitas veces calquera doce semellante feito con froitos secos, xema de ovo, coco, chocolate ou froitas conservadas en azucre recibe o mesmo nome.

Wii

Wii (ウィー) é unha videoconsola de sétima xeración de Nintendo, que é a sucesora de Nintendo GameCube. Cómpre destacar que Wii foi a primeira consola de sobremesa de Nintendo que non levou a palabra "Nintendo" no nome senón que se chamou unicamente Wii. Foi desenvolvida en colaboración entre IBM e ATI. A Wii é a sucesora da Nintendo GameCube e compite na actualidade contra a Playstation 3 de Sony e a Xbox 360 de Microsoft como parte das videoconsolas de sétima xeración.

A videoconsola foi concibida no ano 2001, xunto ao comezo da venda ao público da Nintendo GameCube. Acorde a unha entrevista con Shigeru Miyamoto, o concepto centrábase nunha nova forma de interacción co videoxogo.

Xeado

Na súa forma máis simple, o xeado é unha sobremesa conxelada feita de leite, nata ou cremas, ingredientes combinados con aditivos como saborizantes, estabilizantes, edulcorantes e azucre.

En xeral os produtos utilizados na súa elaboración son: leite, azucre, edulcorantes, nata de leite, ovo, froitas, chocolate, froitos secos, iogur, auga mineral e estabilizantes.

No proceso antigo de elaboración facíase unha mestura de leite, azucre, nata e algún estabilizante. Esta mestura conxelábase, axitándoa durante o proceso para previr a formación de grandes cristais de xeo. Tradicionalmente, a temperatura reducíase colocando a mestura nun recipiente que se mergullaba nunha mestura frigorífica de xeo moído e sal. O sal diminúe a temperatura de fusión do xeo, absorbendo así unha maior cantidade da calor liberada pola crema, xeándoa durante o proceso.

En 1913 inventouse a primeira máquina continua para elaborar xeados. Basicamente consta, na súa parte exterior, dunha gran marmita de aceiro que se conxela mediante un potente equipo de frío; e na parte interior, dunha batedora con aspas (conectada mediante un eixe a un motor eléctrico) que van raspando as paredes do cilindro e movendo a mestura continuamente até que esta alcance a consistencia dunha crema xeada.

Os xeados véndense principalmente nas xeadarías. Estas ás veces conteñen obradoiros onde se fabrican os xeados e sorbetes.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.