Provincia de Xaén

A provincia de Xaén (en castelán: Jaén) é unha das oito provincias que conforman a comunidade autónoma de Andalucía. A súa capital é Xaén.

A súa superficie é de 13.498 km². A súa poboación é de 660.284 habitantes (2005, INE), dos cales, preto dunha sexta parte viven na capital, e a súa densidade de poboación é 48,01/km². Está composta por 97 concellos, entre os cales destacan, xunto coa capital, Linares, Úbeda, Baeza, Andújar, Martos, Cazorla e Alcalá la Real.

Provincia de Xaén
Provincia de Jaén
Bandera de la provincia de Jaén
Coat of Arms of Jaén Province
Provincia Jaén
Capital Xaén
Área 13.489 km²
Poboación 669.782 hab. (2009)
Densidade 49,65 hab./km²
Concellos 97
Xentilicio Xienense

Comarcas

Comarcasjaén
Comarcas da provincia de Xaén
  • Metropolitana: comarca que comprende practicamente a totalidade da área metropolitana da capital provincial. Ten unha poboación de 220.448 habitantes, unha superficie de 1.755,56 km², e unha densidade de poboación de 125,57 hab/km². A súa capital é Xaén
  • Sierra Morena: unha parte significativa do territorio desta comarca forma parte da cordilleira de Serra Morena incluíndo o Parque Natural de Despeñaperros. Posúe 105.640 habitantes, ten unha superficie de 1.396,7 km², e unha densidade de poboación de 75,6 hab/km². A súa capital é Linares.
  • La Loma: é o centro da provincia, cunha poboación de 76.961 habitantes e unha superficie de 1.037,4 km². A súa capital, Úbeda.
  • La Campiña: ten unha poboación de 67.749 habitantes, unha superficie de 1.741,7 km², e unha densidade de poboación de 38,9 hab/km². Parte do seu territorio forma o Parque Natural da Serra de Andújar. A súa capital é Andújar.
  • Serra Sur: cunha poboación de 44.339 habitantes, unha superficie de 784,27 km². A súa capital é Alcalá la Real.
  • Sierra Máxina: unha parte significativa do territorio desta comarca forma parte do Parque Natural de Serra Máxina. Ten unha poboación de 42.368 habitantes, unha superficie de 1.389,4 km², e unha densidade de poboación de 30,5 hab/km². A súa capital é a cidade de Xódar.
  • Sierra de Cazorla: comprende gran parte del Parque Natural da Serra de Cazorla, Segura e Las Villas. A poboación desta comarca é de 33.993 habitantes, ten unha superficie de 1.330,72 km², e unha densidade de poboación de 25,5 hab/km². A súa capital, Cazorla.
  • Sierra de Segura: é a comarca máis extensa da provincia e tamén comprende a maior parte do Parque Natural da Serra de Cazorla, Segura e As Vilas, coma a comarca de Cazorla. Conta cunha poboación de 26.574 habitantes, ten unha superficie de 1.931 km². A súa capital é Beas de Segura.
  • Las Villas ou Las Villas: unha parte significativa do territorio desta comarca forma parte do Parque Natural da Serra de Cazorla, Segura e As Vilas. Conta cunha poboación de 22.239 habitantes, unha área de 556,38 km², e unha densidade de poboación de 40 hab/km². A súa capital é Villacarrillo.
  • El Condado: posúe unha poboación de 23.904 habitantes, unha extensión de 1.488,11 km², e unha densidade poboacional de 16,1 hab/km². Navas de San Xoán é a capital.

Xeografía

Na serra de Cazorla, en Pontones, nace o río Segura, mentres que na Cañada das Fontes, no término municipal de Quesada, nace o río Guadalquivir. Aínda que é unha das provincias españolas menos coñecidas polos turistas, ten moitos lugares interesantes que visitar.

Xaén ten, xunto a outras paraxes naturais protexidas, catro Parques Naturais:

  • Parque Natural da Sierra de Andújar.
  • Parque Natural de Sierra Máxina.
  • Parque Natural de Despeñaperros.
  • Parque Natural da Sierra de Cazorla, Segura e Las Villas.

A provincia conta tamén con dúas importantes cidades renacentistas: Úbeda e Baeza, que foron recentemente declaradas Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. A provincia de Jaén é a maior produtora mundial de aceite de oliva. Polo que gran parte da economía xienense baséase no monocultivo da Oliveira.

Alcalá la Real

Alcalá la Real é un municipio do sur de España, pertencente á provincia de Xaén, Andalucía. Está situado a 71 quilómetros de Xaén e a 53 km da cidade de Granada. A súa poboación é de 22.783 habitantes, segundo os datos do INE para o ano 2009. É cabeceira da comarca da Sierra Sur e sitúase no extremo suroeste da provincia, limitando coas provincias de Granada e Córdoba; e cunha superficie de 262,9 quilómetros cadrados.

Andújar

Andújar é unha cidade e un concello da provincia de Xaén, en Andalucía (España). Cabeza da comarca da Campiña de Xaén. A poboación do municipio en 2016 era de 37.975 habitantes, sobre un extenso municipio de 957 km², o maior da provincia.

Arjona

Arjona é unha localidade española, na provincia de Xaén, situada a 44 km da capital da provincia, Xaén, e a 77 km da cidade de Córdoba, na comarca Campiña de Xaén. Ten unha poboación de 5.826 habitantes e unha superficie de 158,6 km².

Baeza

Baeza é unha vila andaluza pertencente á provincia de Xaén. En 2008 tiña 16 197 habitantes. É coñecida polo seu legado monumental, sendo declarada, xunto a Úbeda, cidade Patrimonio da humanidade pola Unesco e ser unha das tres sedes da Universidade Internacional de Andalucía.

Bailén

Bailén é un concello español pertencente á provincia de Xaén, en Andalucía. Está situado na bisbarra de Serra Morena e tiña unha poboación de 18 243 habitantes en 2015.

Cazorla

Cazorla é un concello español da provincia de Xaén, en Andalucía. É a capital da comarca de Sierra de Cazorla e ten unha poboación de 7.812 habitantes (INE 2014).

O concello atópase no leste da provincia, a 104 km de Xaén, xunto á Serra de Cazorla. Está en pleno val do río Cerezuelo, afluente do Guadalquivir.

Ademais da localidade de Cazorla tamén forman parte do concello as pedanías de Valdecazorla, El Molar, El Vadillo Castril, Casas de Estepa e Vado Ancho.

Entre os seus monumentos cabe destacar o Castelo da Yedra, dos séculos XI e XII.

Francisco Cacharro Pardo

Francisco Cacharro Pardo, nado en Guarromán (Xaén) o 16 de novembro de 1936 e finado o 8 de marzo de 2015, foi un político galego. Foi un dos homes fortes do Partido Popular de Galicia na provincia de Lugo durante boa parte do Fraguismo.

Francisco Puy Muñoz

Francisco Puy Muñoz, nado en Cambil (Provincia de Xaén) o 12 de xaneiro de 1936, é un escritor e político español.

Francisco Villar Liébana

Francisco Villar Liébana, nado en Torredonjimeno, Xaén, o 23 de maio de 1942, é un lingüista español especializado en indoeuropeo e paleohispanística, autor de varios traballos fundamentais nestes eidos. É catedrático de lingüística indoeuropea na Universidade de Salamanca.

Juan Martínez Montañés

Juan Martínez Montañés, nado en Alcalá la Real (Xaén) en 1568 e falecido en Sevilla en 1649, foi un escultor barroco español. Educouse e formouse en Granada. Completou a súa educación en Sevilla, sendo recoñecido como o creador da escola sevillana de imaxinería.

Linares, España

Linares é unha localidade e municipio situada na provincia de Xaén (Andalucía). Segundo o INE, en 2008 tiña 61.340 habitantes.

Localízase nas estribaciones de Serra Morena e ten unha situación privilexiada por ser encrucillada de camiños e pola súa riqueza agrícola, pecuaria e mineira.

Actualmente Linares é unha cidade moderna, vangardista e ben comunicada en pleno proceso de crecemento que se caracterizou por ser un dos municipios máis importantes de Andalucía debido á súa pioneira e florecente industria. Cos seus 61.340 habitantes é a segunda cidade máis poboada da provincia logo de Xaén capital.

Linares Club de Fútbol

O Linares Club de Fútbol foi un equipo de fútbol español da cidade de Linares, na provincia de Xaén. Foi fundado en 1960 e desapareceu en 1990.

Martos

Martos é un concello español situado no suroeste da provincia de Xaén, en Andalucía, a 24 km da capital provincial. Aséntase entre a Campiña de Xaén e a zona noroccidental das serras Subbéticas.

Ten unha poboación en 2008 segundo o INE de 24.520 habitantes. É considerada unha cidade clave na Área metropolitana de Xaén xa que é a 2ª cidade máis importante de devandita área logo de Xaén capital debido á industria que concentra. Ademais de desenvolver actividades fabrís relacionadas coa agricultura, existen minas de trípoli, que se extrae para usos industriais.

Debido á calidade e a gran cantidade de aceite de oliva que se produce na cidade, Martos é denominado habitualmente La cuna del olivar, e é considerado o primeiro produtor de aceite de oliva do mundo, tendo ata unha variedade propia de oliva, chamada picual ou marteña.

Os límites municipais de Martos son: ao norte cos termos de Torredonjimeno e Jamilena , ao leste cos de Los Villares e Fuensanta de Martos, ao sur cos de Alcaudete e Castillo de Locubín, e ao oeste cos de Santiago de Calatrava e Almedinilla (este último de Córdoba).

Mengíbar

Mengíbar é un concello español situado na provincia de Xaén, en Andalucía. Está situado a 21 km da capital provincial, Xaén, e a 323 km de Madrid. Pertence á Comarca Metropolitana de Xaén.

Situado xeograficamente entre Xaén, Linares e Bailén, a cidade experimentou un crecemento importante a finais do século XX e principios do XXI, tanto demográfica como economicamente. Pequenas empresas e comercios están afincados no seu termo, como xa fixeron civilizacións anteriores, como os iberos e romanos, ocupando tamén estas terras.

Provincia de Córdoba, España

Córdoba é unha provincia española pertencente a Andalucía, sita na súa parte occidental. A súa capital é a homónima cidade de Córdoba. En 2005 tiña 784.376 habitantes. O 40 % da poboación vive na capital, sendo a densidade demográfica de 57,16 hab./km².

Reino de Xaén

O reino de Xaén foi unha xurisdición territorial da Coroa de Castela desde a súa incorporación no século XIII até a División territorial de España en 1833. Coñecido como o "Santo Reino", comprendeu un territorio que coincide aproximadamente coa actual provincia de Xaén e foi un do catro reinos de Andalucía.

Tras a reconquista do territorio, a primeira idea da monarquía foi crear un reino ao redor de Baeza, o que dese continuidade á Taifa de Baeza e servise para restaurar a desaparecida diocese de Cástulo-Baeza. Con todo, finalmente elixiuse Xaén, que anteriormente fora capital da Taifa de Xaén. Os principais concellos do reino de Xaén foron Andújar, Úbeda, Baeza, Martos, Cazorla e Alcalá la Real.

Desde o punto de vista xurisdicional o territorio do reino de Xaén era tanto de reguengo como señorial, existindo nel señoríos tanto laicos como eclesiásticos. Entre os primeiros atopábanse os territorios da Casa de Santisteban del Puerto, a Casa de Alburquerque, a Casa dos Cobos e da Casa de Arcos. Entre os segundos estaban o Adiantamento de Cazorla e a Encomenda de Martos, propiedade do Bispado de Toledo e da Orde de Calatrava respectivamente, así como Albanchez, da Orde de Santiago.

O Reino de Xaén posuía dous enclaves territoriais situados no Reino de Córdoba, que eran Bélmez e Villafranca de Córdoba. Pola contra, o Reino de Granada tiña un enclave no Reino de Xaén, formado por Bélmez de la Moraleda e Solera.

No século XVIII en territorios do reino de Xaén fundáronse algunhas das Novas Poboacións de Andalucía e Serra Morena.

O Real Decreto de 30 de novembro de 1833 creou a provincia de Xaén, que se formou unindo as localidades do reino homónimo, algunhas localidades do reino de Murcia, e dúas poboacións que até entón pertencían á Mancha: Beas de Segura e Chiclana de Segura. Os lugares do reino de Murcia que se incorporaron a Xaén foron Benatae, Génave, Orcera, Santiago de la Espada, Segura de la Sierra (cos agregados da Porta e de Bujaraiza), Siles, Torres e Villarrodrigo. Así mesmo a nova provincia incorporou os dous enclaves do reino de Granada que existían no reino de Xaén: Bélmez de la Moraleda e Solera, que era un municipio independente (hoxe integrado no de Huelma). Actualmente a provincia ten os seguintes municipios.

Río Guadalquivir

O río Guadalquivir é un río andaluz. O seu nome procede do árabe wadi al-Kabir ("río grande"), chamado Betis (Baetis) desde a era prerromana ata a invasión árabe.

Xaén

Xaén (en castelán: Jaén) é a capital da provincia de Xaén, situada ao sur de España e no nordeste da Comunidade Autónoma de Andalucía. Ten unha poboación de 116.540 habitantes (2005, fonte INE), o que supón aproximadamente unha sexta parte da poboación de toda a provincia. Baixo o lema de Capital Mundial do Aceite de Oliva, a actividade económica da cidade, con todo, está baseada no sector servizos, a administración, a industria agrícola, a construción e un incipiente turismo cultural.

Úbeda

Úbeda é unha cidade da provincia de Xaén (Andalucía), capital da fértil comarca de La Loma. Segundo o INE en 2017 tiña 34.733 habitantes, dos cales 17.046 eran homes e 17.687 mulleres. A cidade, xunto coa próxima Baeza, foi declarada Patrimonio Cultural da Humanidade pola Unesco o 3 de xullo de 2003 debido á calidade e boa conservación dos seus numerosos edificios renacentistas e da súa singular contorna urbanística.

A cidade, situada sobre un cerro e envorcada cara ao val do río Guadalquivir fronte á impoñente Sierra Mágina e cerca do centro xeográfico da provincia, constitúe un importante centro de atracción ao contar con hospital comarcal, centros educativos e escolas universitarias (UNED e SAFA), delegacións de facenda e da seguridade social, xulgados, Centro do Profesorado (CEP) etc, derivando nun dos índices de centralidade máis altos de toda Andalucía. Segundo o anuario de La Caixa, trátase da capital dunha das provincias económicas de España, cunha poboación de máis de 200.000 habitantes que acode habitualmente a comprar nela.

Úbeda vive principalmente do sector servizos, o comercio e a administración, que ocupan o 49% da poboación activa. Pero ademais o peso da agricultura é enorme, sendo un centro neurálxico do oliveiral e a produción aceiteira e un dos maiores produtores e envasadores da provincia de Xaén de aceite de oliva, pedra angular de toda a súa economía. Outras actividades complementarias son a industria, a gandería e un incipiente turismo.

O xentilicio formal da localidade é ubetense, aínda que os seus habitantes, principalmente nos pobos de ao redor como Torreperogil, Sabiote, Baeza, Villacarrillo, Rus ou Canena, tamén son coñecidos como ubedeños.

Andalucía Andalucía  · Concellos da provincia de Xaén

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.