Ponte Caldelas

Ponte Caldelas (do latín aquas calidas, 'augas cálidas, termais') é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca de Pontevedra. No ano 2016 tiña 5.573 habitantes, segundo datos do IGE. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é pontecaldelán.

Coordenadas: 42°23′20″N 08°30′08″O / 42.38889, -8.50222

Ponte Caldelas
Escudo de Ponte Caldelas
Casa consistorial de Ponte Caldelas
Casa do Concello.
Situacion Ponte Caldelas
Situación
Xeografía
ProvinciaProvincia de Pontevedra
ComarcaComarca de Pontevedra
Poboación5.491 hab. (2018)
Área87,0 km²
Densidade63,11 hab./km²
Entidades de poboación9 parroquias
Capital do concelloPonte Caldelas
Política (2019[2])
AlcaldeAndrés Díaz Sobral (PSdeG-PSOE[3])
ConcelleirosBNG: 2
PPdeG: 3
PSdeG-PSOE: 8
Eleccións municipais en Ponte Caldelas
Uso do galego[4] (2011)
Galegofalantes53,24%
Na rede
http://www.pontecaldelas.org/
alcaldia@pontecaldelas.org

Xeografía

O municipio de Ponte Caldelas sitúase nunha zona xeográfica de transición entre as montañas do interior pontevedrés e as ribeiras das rías Baixas. Está encadrada nunha comarca natural que se estende polas estribacións occidentais da serra do Suído. É terra de mananciais e ríos (Oitavén e Verdugo), de abruptas serras (A Fracha, Castrelada...) e encaixados vales. Limita ao norte con Cerdedo-Cotobade, ao sur con Fornelos de Montes e Soutomaior, ao leste coa Lama e ao oeste con Pontevedra.

Ponte Caldelas presenta unha morfoloxía de fortes contrastes topográficos provocados por unha intensa erosión diferencial favorecida pola rede de fracturas tectónicas ás que foi sometido polos episodios xeolóxicos.

As superficies de aplanamento orixinarias percíbense nos cumios suaves dos seus montes, entre os que destacan a serra da Castrelada (663 m), O Couto da Brea (536 m), A Penarada (544 m), monte do Antón (453 m) e monte do Taboadelo (432 m). Encaixados entre as serras, os ríos discorren por vales abruptos e profundos, con pronunciadas pendentes.

A súa densa rede fluvial organízase en torno aos cursos do Verdugo e do Oitavén, alimentados por afluentes curtos, pero de abundante caudal debido ás elevadas precipitacións que se rexistran no paso das frontes atlánticas. Entre estes afluentes destaca o Calvelle que se une ao Verdugo antes do seu paso pola capital municipal, onde por atravesar algunhas fallas orixina a aparición de mananciais de augas minerais, ben coñecidas polas súas propiedades.

No río Oitavén construíuse a presa de Eirás, que abastece de auga a área urbana de Vigo, antes de que, xa no municipio de Soutomaior, una as súas augas ás do río Verdugo, que poucos quilómetros máis adiante desembocará na ría de Vigo.

Clima

O clima de Ponte Caldelas é un clima de transición que posúe algún trazo do clima do interior galego. As temperaturas no inverno son frías (cunha media de 7 °C, xeadas e neves moi habituais nos cumes e menos ocasionais aínda que presentes nos vales). No verán, o termómetro mantense morno cunha media duns 18 °C. As precipitacións son moi notorias achegándose aos 1.950 mm anuais. Entre novembro e marzo hai chuvias intensas, mais a seca estival propia das Rías Baixas queda moi atenuada. A elevada pluviosidade é por causa da posición frontal da serra fronte ao avance das borrascas atlánticas.

Demografía

Está encadrado no Partido Xudicial de Pontevedra, pero foi capital dun partido xudicial propio cos concellos da Lama e de Ponte Sampaio (disolto nos 60).

Non foi un concello que perdera demasiada poboación grazas á emigración das montañas cara a capital municipal que foi pouca pero constante. O saldo é normalmente negativo, aínda que se combinan ben a capital municipal (que medra moi intensamente) e as outras parroquias (que teñen unha poboación que sobe uns anos e baixa outros).

Censo total 2015 5.540 habitantes
Menores de 15 anos 699 (12.62 %)
Entre 15 e 64 anos 3.441 (62.11 %)
Maiores de 65 anos 1.400 (25.27 %)

Historia

Detalle laxe das cruces 7
Detalle petróglifo da Laxe das Cruces.

Pouco se sabe da orixe da vila, aínda que non son poucos os que a atribúen a unha fundación romana, e aínda alguén quere ver nos gregos ós primeiros poboadores do municipio.[Cómpre referencia]

No ano 1126 o rei Afonso VII deulle o título de "Moi Leal". Conta a tradición tamén que a famosa raíña Lupa, a cal perseguiu aos discípulos do Apóstolo Santiago, foi natural desta vila ou residiu nela. Posteriormente no século XIX recibiu o tratamento de "Vila".

Estas terras foron patrimonio da catedral de Santiago de Compostela, dándolle Xelmírez privilexios e franquías. No pasado, o agora término de Ponte Caldelas pertencía nunha metade á antiga provincia de Santiago (arciprestado do Morrazo), e na outra metade á de Tui (arciprestado de Soutomaior).

No 1822 pasou formar parte da nova provincia de Vigo e en 1833, finalmente, á de Pontevedra.

Cultura

Toponimia

Probablemente, o municipio recibiu o seu nome pola antiga ponte sobre o río Verdugo, combinado co dos seus mananciais termais sulfuroso-sódicas ("caldas", do latín calida, calidae, "quente"). Aínda así, unha parte da xente do concello distingue entre Caldelas (núcleo principal) e Ponte Caldelas (municipio).

Patrimonio

Patrimonio arquitectónico

A Insua, calvario
Calvario da Insua.

No termo municipal ha numerosas testemuñas do seu pasado, destacando os castros de Santa María de Castro Barbudo e o monte Castrelo en Parada, onde tamén están os petróglifos de Tourón.

A igrexa parroquial de Santa Eulalia de Ponte Caldelas destaca polo seu retablo pétreo, obra do mestre Manuel González, autor tamén da fonte que se atopa na praza do Bispo no centro da vila e do Calvario de Barbudo.

A igrexa de Santa María de Tourón é de orixe románica de finais do século XII, conservando desa época algúns elementos dispersos. Nunha fachada lateral existe un escudo dos Pazos de Proben

Destacan tamén as igrexas da Insua, aberta ao val cun Via Crucis de pedra arredor do adro, e a igrexa de Xustáns, cun conxunto de igrexa e cemiterio con outro cruceiro.

Tamén destaca a Capela do Sagrado Corazón, dende onde se contempla a vista de paxaro a vila.

Hai pazos e casas grandes en Tourón, Sande e San Ramón. Tamén destacan as casas de indianos de Caritel, A Insua e a da Vila.

Patrimonio natural

O bosque caducifolio é o de maior presenza no municipio, sobre todo nos vales dos pequenos ríos. Os cumes dos montes adoitan ter matogueiras e algunhas pequenas árbores. De todos modos, as árbores perennes fixéronse sitio con eucaliptais e piñeirais. As ribeiras do río Verdugo só están densamente poboadas ata o núcleo principal. A partir de entón, debido ao abrupto do terreo, hai matogueiras e plantas herbáceas. Outros bosques importantes son os de bidueiros e castiñeiros.

A fauna posúe especies como son o xabaril, o raposo, o coello e pequenas aves rapaces. O lobo ou a perdiz son outras especies de menor presenza pero aínda relevante.

Nos cumes das montañas, abundan pequenos animais e réptiles como serpes pequenas ou lagartos.

Como capital da troita que é, río Verdugo é un gran río troiteiro. Outros ríos con estes peixes con abundancia son o río San Vicente etc. Outras especies que hai nestes cursos son os anfibios como a píntega ou a ra. Recentemente, atopouse na parroquia de Caritel unha especie de píntega en perigo de extinción.

Os cumes de serras, coma os da Fracha ou os da Castrelada, destacan polas vistas de ata as tres rías pontevedresas (ría de Arousa, ría de Vigo e ría de Pontevedra).

Outro lugar importante son os pasos da Fraga ou os cumes dos montes do leste do concello, con neve nos invernos. O miradoiro do Castreliño é un lugar para divisar case toda a superficie do concello.

No núcleo urbano, destaca a praia fluvial da Calzada, moi concorrida no verán.[5]

A pequena vila de Ponte Caldelas posúe un importante parque central formado pola Alameda e a praza de España. Pero a principal área verde da localidade é o Paseo Manuel Cordo Boullosa e o Paseo do Río, ás beiras do río Verdugo que rematan na praia fluvial antes citada.

Política

Dende o ano 2003 ata o 2015, o alcalde do concello foi Perfecto Rodríguez Muíños, do PPdeG. Dende 1979 ao 2003 o rexedor foi o seu pai, o tamén popular Fidel Rodríguez Toubes.

Dende as eleccións municipais do 2015, o alcalde do concello é Andrés Díaz Sobral, á fronte dun goberno formado polo PSdeG, a AVP e o BNG.

Resultados das últimas eleccións de cada ámbito:

Partido Votos %
PPdeG 872 42,95%
PSdeG-PSOE 448 22,06%
AGE 158 7,78%
BNG 157 7,73%
Podemos 101 4,97%
UPyD 77 3,79%
Outros 173 8,52%
Partido Votos %
PPdeG 2095 61,79%
PSdeG-PSOE 754 22,24%
BNG 371 10,94%
EU-IU 66 1,94%
UPyD 29 0,85%
EQUO 15 0,44%
Outros 25 0,70%

Emprego

O sector primario foi dende sempre motor da economía local. Pero dende hai uns anos, os sectores secundario e terciario subiron notablemente. A súa explotación está limitada aos arredores do casco urbano.

Sector secundario

O polígono industrial do Campiño foi ampliado recentemente co nome de Parque Empresarial da Reigosa. Moitas empresas están instaladas na antiga superficie e outras están en proceso de asentamento na ampliación. Outras naves instaláronse ao longo do concello.

Manuel Cordo Boullosa, magnate fundador da petrolífera portuguesa Sonap, era fillo de Manuel Cordo Martínez e Leocadia Boullosa Muñoz, da parroquia de Caritel.

Sector terciario

O sector servizos desenvolveuse grazas a dous parámetros: o sector do comercio, que medrou con notoriedade no núcleo urbano, e o turismo.

Turismo

Ponte Caldelas non tivo unha saída ao exterior ata hai pouco. Os aloxamentos baséanse en casas rurais, moi numerosas en parroquias como Anceu. Bastantes restaurantes foron creados recentemente, tanto por influencias do Campiño (na zona da Reigosa), como en Caldelas, polo turismo.

Servizos

Educación

O concello conta con tres institucións, todas elas de carácter público e dependentes da Xunta de Galicia. Estas son:

  • CEIP A Reigosa, na parroquia de Tourón
  • CEIP Manuel Cordo Boullosa, no casco urbano (Rúa Concepción Arenal)
  • IES de Ponte Caldelas, tamén no casco urbano (Rúa Valdarrosa)

Sanidade

O concello conta cun único centro sanitario (Centro de Saúde Pontecaldelas), sito na rúa Lepanto (casco urbano).

Comunicacións

A vila de Ponte Caldelas está a 16 km da capital provincial, desde a que se accede a través da estrada PO-532 (Pontevedra-A Cañiza).

Desde A Coruña e Santiago chégase a Pontevedra pola AP-9 ou pola N-550.

O aeroporto de Peinador é o máis próximo, a uns 35 km.

Ademais, percorren o concello varias rutas de autobús regular, sendo as principais a que une A Lama con Pontevedra, pasando pola vila, e tamén a que a une con Vigo pasando polos concellos de Soutomaior e Redondela.

Festas

As festas patronais celébranse no último domingo de agosto, pero tamén son importantes as de San Vicente, en xaneiro, coa chamada Romaría do Cocido, e en setembro, a Virxe das Dores, en Anceu, cunha tradicional danza á que se atribúe unha orixe celta.

Outra celebración gastronómica destacada é a Festa da Troita de Ponte Caldelas que inclúe un Concurso Internacional de Pesca Deportiva previo á degustación do prato. Celebrada o último domingo de maio, leva máis de 35 edicións.

Outras festas da parroquia son a romaría de San Vicente en Parada, a romaría da Virxe da Saúde en Rebordelo, a festa do Muíño, en Taboadelo,[6] a festa dos Remedios en Vilarchán, a romaría de Cristo Rei en Xustáns e a festa de San Miguel en Contixe.

Galería de imaxes

Artigo principal: Galería de imaxes de Ponte Caldelas.
Arde Galicia

Lumes no ano 2006 en Taboadelo

ITaboadelo

Igrexa parroquial de Santiago de Taboadelo

Xustáns

Igrexa parroquial de San Martiño de Xustáns

CristoRei

Santuario de Cristo Rei, en Xustáns

SantaAna retocada

Capela de Santa Ana, en Buchabade, Tourón

Lugares de Ponte Caldelas

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Ponte Caldelas vexa: Lugares de Ponte Caldelas.

Notas

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Resultado eleccións 2019
  3. Federación Galega de Municipios e Provincias (ed.). "Ponte Caldelas". www.fegamp.gal. Consultado o 15 de setembro de 2019.
  4. Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". Consultado o 14 de outubro de 2014.
  5. "Ponte Caldelas solicita formalmente a bandeira azul para a praia fluvial da Calzada"
  6. "www.festadomuinho.org". Arquivado dende o orixinal o 15 de xuño de 2017. Consultado o 06 de setembro de 2018.
A Insua, Ponte Caldelas

Santa Mariña da Insua é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o IGE en 2016 tiña 895 habitantes (455 mulleres e 440 homes), distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 1 156 habitantes.

A Reigosa, Tourón, Ponte Caldelas

A Reigosa é un núcleo da parroquia de Tourón, no concello de Ponte Caldelas. Segundo o INE en 2008 tiña 200 habitantes, 3 máis ca en 2007.

No lugar está o polígono industrial da Reigosa, anexo ao polígono industrial do Campiño. Neste lugar atópase a fábrica de Tafisa e as instalacións de Distribucións Arnoia e da conserveira Orbe entre outras empresas.

Na Reigosa hai un colexio de primaria, que dá servizo ás parroquias de Xustáns, Taboadelo e Tourón.

Anceu, Ponte Caldelas

Santo André de Anceu é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 163 habitantes (77 homes e 86 mulleres), distribuídos en tres entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 245 habitantes.

Caritel, Ponte Caldelas

Santa María de Caritel é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2017 tiña 237 habitantes (131 mulleres e 106 homes), distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 385 habitantes.

Caritel pertenceu ao arciprestado do Morrazo ao longo de toda a súa historia parroquial ata finais do século XIX; situado a máis de 15 quilómetros en liña recta da península do Morrazo, tratábase da parroquia máis oriental e extrema do dito arciprestado.

Castro Barbudo, Ponte Caldelas

Santa María de Castro Barbudo é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o padrón municipal de 2017 tiña 102 habitantes (45 homes e 57 mulleres), distribuídos nunha única entidade de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 181 habitantes.

A festa parroquial celébrase o 15 de agosto, día da Nosa Señora do Castro.

Cerdedo-Cotobade

Cerdedo-Cotobade é un concello da provincia de Pontevedra creado o 22 de setembro de 2016 a partir da fusión dos concellos de Cerdedo e Cotobade. Ten 5.815 habitantes (suma de datos do IGE 2018) e unha superficie de 214,5 km². Limita cos concellos de Pontevedra, Campo Lameiro, A Estrada, Forcarei, A Lama e Ponte Caldelas.

Comarca de Pontevedra

A comarca de Pontevedra é unha comarca galega situada na provincia de Pontevedra e a súa capital é Pontevedra. Pertencen a esta comarca os concellos de Barro, Campo Lameiro, Cotobade (fusionado co concello de Cerdedo, da comarca de Tabeirós-Terra de Montes), A Lama, Poio, Ponte Caldelas, Pontevedra e Vilaboa. No 2012 tiña 124.094 habitantes.

Edicións do Cumio

Edicións do Cumio foi unha empresa editorial e selo discográfico galego, activa entre 1988 e 2017. Fundada no ano 1988 en Vigo, estivo dirixida primeiramente por Carlos Blanco Yáñez e logo por Antón Mascato García. Foi adquirida polo grupo distribucións Arnoia, e as súas instalacións foron levadas á Ramalleira (Vilaboa). En 2011 as oficinas foron levadas ao Polígono da Reigosa, en Ponte Caldelas.

Eleccións municipais en Ponte Caldelas

Corporacións democráticas en Ponte Caldelas desde a aprobación da Constitución de 1978.

1979 Alcalde: Fidel Rodríguez Toubes — UCD.Modelo:Ponte Caldelas 1979

1983 Alcalde: Fidel Rodríguez Toubes — CP.Modelo:Ponte Caldelas 1983

1987 Alcalde: Fidel Rodríguez Toubes — AP.Modelo:Ponte Caldelas 1987

1991 Alcalde: Fidel Rodríguez Toubes — PPdeG.Modelo:Ponte Caldelas 1991

1995 Alcalde: Fidel Rodríguez Toubes — PPdeG.Modelo:Ponte Caldelas 1995

1999 Alcalde: Fidel Rodríguez Toubes — PPdeG.Modelo:Ponte Caldelas 1999

2003 Alcalde: Perfecto Rodríguez Muíños — PPdeG.Modelo:Ponte Caldelas 2003

2007 Alcalde: Perfecto Rodríguez Muíños — PPdeGModelo:Ponte Caldelas 2007

2011 Alcalde: Perfecto Rodríguez Muíños — PPdeG

2015 Alcalde: Andrés Díaz Sobral — PSdeG-PSOECandidatos: Perfecto Rodríguez Muíños (PP), Andrés Díaz Sobral (PSdeG-PSOE), Alfonso Gutiérrez Santiago (Agrupación Veciñal de Ponte Caldelas) e Manuel Xesús Muíños Rodríguez (BNG).

Forzáns, Ponte Caldelas

San Fiz de Forzáns é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o IGE en 2017 tiña 127 habitantes (57 homes e 70 mulleres), distribuídos nunha única entidade de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 216 habitantes.

Galería de imaxes de petróglifos de Galicia

Galería de imaxes de petróglifos de Galicia.

Un petróglifo é unha representación gráfica gravada nas rochas ou pedras.

Lugares de Ponte Caldelas

Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Ponte Caldelas

PO-532

A PO-532 é unha estrada autonómica que une as poboacións de Pontevedra e Ponte Caldelas. Ten 14,3 quilómetros de longo. É un tramo da antiga C-531 que unía Xinzo de Limia con Vilagarcía de Arousa.

Ponte Caldelas, Ponte Caldelas

Santa Eulalia de Ponte Caldelas é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o IGE en 2017 tiña 2.167 habitantes (1.139 mulleres e 1.028 homes), distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 2.352 habitantes.

Río Verdugo

O Verdugo é un río galego da provincia de Pontevedra, cuxa foz se sitúa no fondo da ría de Vigo.

Suso Vaamonde

Xesús Vaamonde Polo, nado en Rego do Vargo (A Insua, Ponte Caldelas) o 20 de decembro de 1950 e finado en Vigo o 16 de febreiro de 2000, foi un cantautor galego, coñecido como Suso Vaamonde, .

Taboadelo, Ponte Caldelas

Santiago de Taboadelo é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o IGE no 2017 tiña 204 habitantes (110 homes e 94 mulleres), distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón unha diminución respecto ós padróns anteriores.

Tourón, Ponte Caldelas

Santa María de Tourón é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o IGE en 2016 tiña 1099 habitantes (536 homes e 563 mulleres) distribuídos en 6 entidades de poboación.

Xustáns, Ponte Caldelas

San Martiño de Xustáns é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o INE de 2017 tiña 571 habitantes (283 mulleres e 284 homes), distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 601 habitantes.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.