Perexil

O perexil ou pirixel[1] (nome científico: Petroselinum crispum) é unha planta herbácea do xénero Petroselinum dentro da familia Apiaceae, que se distribúe amplamente por todo o mundo, e é cultivada como condimento culinario.

Pirixel
Pirixel

Pirixel
Clasificación científica
Reino: Plantae
División: Magnoliophyta
Clase: Magnoliopsida
Orde: Apiales
Familia: Apiaceae
Xénero: Petroselinum
Especie: Petroselinum crispum
Subespecies

Petroselinum crispum var. neapolitanum

Hábitat

Atópase naturalizado en hortos, xardíns e ás veces en marxes de camiños, muros, cultivos etc. de toda Europa e en parte de Asia.

Descrición

O perexil (Petroselinum crispum) é un planta herbácea bienal, aínda que pode cultivarse tamén como anual. Forma unha roseta empenachada de follas moi divididas, alcanza os 15 cm de altura e posúe talos floríferos que poden chegar a pasar os 60 cm con pequenas flores verdes amareladas. O seu cultivo coñécese desde hai máis de 300 anos, sendo unha das plantas aromáticas máis populares da gastronomía mundial.

A variedade perexil grande Petroselinum crispum tuberosum, posúe unha raíz engrosada axonomorfa, semellante á charouvía, que é a que se consome como hortaliza crúa ou cociñada. Esta variedade ten follas máis grandes e rugosas que as do perexil común e máis semellantes á especie brava.

Compoñentes

Perexil, fresco
Valor nutricional por 100 g
Enerxía151 kJ (36 kcal)
6.33 g
Azucres0.85 g
Fibra alimentaria3.3 g
0.79 g
2.97 g
VitaminasCantidade
%DV
Vitamina A equiv.
53%
421 μg
47%
5054 μg
5561 μg
Tiamina (B1)
7%
0.086 mg
Riboflavina (B2)
8%
0.09 mg
Niacina (B3)
9%
1.313 mg
Ácido pantoteico (B5)
8%
0.4 mg
Vitamina B6
7%
0.09 mg
Ácido fólico (B9)
38%
152 μg
Vitamina C
160%
133 mg
Vitamina E
5%
0.75 mg
Vitamina K
1562%
1640 μg
MineraisCantidade
%DV
Calcio
14%
138 mg
Ferro
48%
6.2 mg
Magnesio
14%
50 mg
Manganeso
8%
0.16 mg
Fósforo
8%
58 mg
Potasio
12%
554 mg
Sodio
4%
56 mg
Cinc
11%
1.07 mg

As porcentaxes son aproximadas empregando a recomendación de US para os adultos.
Fonte: Base de datos USDA Nutrient

As follas de todos os tipos de perexil son ricas en vitaminas A, B1, B2, C e D, sempre que se consuman en cru, xa que a cocción elimina parte dos seus compoñentes vitamínicos.

Uso medicinal

Unha infusión de perexil pódese usar como diurético. Os herboristas chineses e alemáns recomendan tomalo como un para regular a hipertensión, e os indios Cherokee úsano como medicamento tónico para mellorar o rendemento da vexiga urinaria. Tamén se usa frecuentemente como emenagogo.

O perexil incrementa a diuresis por inhibición da bomba de Na /K -ATPase no rin, favorecendo a excreción de sodio e auga, con todo incrementando a reabsorción de potasio e o seu aumento (PMID 11849841).

Efectos secundarios

  • O perexil ten un contido alto (dun 1.70 %) de ácido oxálico, un compoñente implicado na formación de pedras no ril e en deficiencias nutricionais.
  • O pirixel non debería ser consumido por mulleres preñadas. O pirixel, tanto o seu aceite, a raíz, a folla ou a semente pode inducir unha estimulación uterina.
  • O aceite de pirixel contén furanocoumaríns e psoralenos que poden dar lugar a unha fotosensitividade aguda se se usa oralmente.

Cultivo

A súa reprodución realízase por sementes, nun lugar asollado e en calquera chan que non sexa demasiado compacto. Tamén é apta para cultivar en macetas ou xardineiras, podendo dispoñer dunhas follas frescas e tenras para aderezar os pratos cortando simplemente as necesarias e regando despois para estimular o crecemento vexetativo.

Etnoloxía

Ditos

  • Estar feito un pirixel: dise da persoa feble e enfermiza, que está moi magra.
  • É un pirixel, parece un pirixel: aplícase á persoa persoa feble de saúde ou exquisita no carácter ou na comida.

Refráns

  • Quen queira ter p'rixel todo o ano, seménteo no mes de maio.
  • Sementa o p'rixel en maio, e terás p'rixel todo o ano.[2]

Notas

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para Perexil.
  2. Eladio Rodríguez González (1958-1961): Diccionario enciclopédico gallego-castellano, Galaxia, Vigo
Aceite esencial

Os aceites esenciais son mesturas de varias substancias químicas biosintetizadas polas plantas, que dan o aroma ou recendo característico a algunhas flores, árbores, froitos, herbas, especias, sementes e a certos extractos de orixe animal (almiscre, civeta, ámbar gris). Trátase de produtos químicos intensamente aromáticos, non graxos (polo que non se enresesan), volátiles por natureza (evapóranse axiña) e liviáns (pouco densos). Son insolubles en auga, levemente solubles en vinagre, e solubles en alcol, graxas, ceras e aceites vexetais. Oxídanse por exposición ao aire. Denomínanse "esenciais" porque levan a esencia da planta, pero non porque sexan esenciais para a vida (como un aminoácido ou un ácido graxo "esencial"). Aínda que se chamen "aceites", como son unha mestura de substancias, non son triglicéridos nin todos os seus compoñentes son lípidos. Extraéronse máis de 150 tipos, con cadanseu cheiro propio e virtudes curativas únicas. Proceden de plantas tan comúns como o perexil e tan exquisitas coma o xasmín. Para que dean o mellor de si, deben proceder de ingredientes naturais brutos e quedar o máis puro posible.

O termo esencias ou aceites esenciais aplícase ás substancias sintéticas semellantes preparadas a partir do alcatrán de carbón, e ás substancias semisintéticas preparadas a partir dos aceites naturais esenciais. O termo aceites esenciais puros emprégase para resaltar a diferenza entre os aceites naturais e os sintéticos.

Albóndega

Unha albóndega e unha bóla de carne picada mesturada con ovos e diversos condimentos, tales como perexil, comiño etc. A albóndega é tan popular nas diferentes gastronomías e ten tantas receitas que resulta ser un hiperónimo acerca dun alimento.

Chistorra

A chistorra é un tipo de embutido de orixe aragonesa e navarra elaborado con carne picada fresca procedente de carne de porco (pode ser tamén unha mestura de carnes de porco e vacún) e que contén ademais algo de graxa, engádeselle allo, sal e pemento (este adóitalle dar unha cor vermella característico) así como herbas aromáticas (xeralmente perexil). Adóitase tomar frita ou asada.

Churrasco

Churrasco é un termo que se refire á carne asada á brasa nunha grella. De orixe ibérica, o churrasco aparece xa citado en documentos do século XV, traspasado ás Américas coma un xeito de preparación da carne moi común en toda Suramérica. É típico dun amplo número de países desde España e Portugal a América Latina (asado) particularmente na Arxentina, Uruguai e Nicaragua; e tamén no Brasil (churrasco) e nos Estados Unidos (barbacue).

O churrasco faise nun asadeiro con grella chamado churrasqueira. A barbacoa é un asadeiro ou forno portátil que permite prender lume de forma controlada e manter as brasas concentradas para cociñar as grelladas ao ar libre.

O termo churrasco varía lixeiramente o seu significado dun a outros países. En Hispanoamérica o churrasco é un anaco de carne de vacún, xeralmente magro, cocido sobre unha prancha, ás brasas ou directamente sobre as lapas. En España refírese exclusivamente á costela de porco; porén en Galiza é un termo máis amplo (sería a parrillada en castelán) que se refire tanto ao prato (costelas de porco ou tenreira á grella con chourizos crioulos) coma ao evento social en si, especialmente na aldea e no verán. A receita do churrasco é sen dúbida unha das máis evidentes herdanzas do período das grandes emigracións galegas á América do século XX. Hoxe en día, preparar unha churrascada coa familia e amigos ou ir xantar a unha churrascaría pode considerarse un elemento definitorio da Galiza do noso tempo, non importa a clase social ou o idioma que se fale.

Na Arxentina, o churrasco faise con bistés cortados en anacos grandes. Os gauchos facían churrasco como parte do seu tradicional asado, que se converteu no prato nacional do pais, servido co coñecido chimichurri, ensalada e patacas fritas ou en puré, mesmo cun ovo frito. Tamén se come churrasco en Bolivia, Paraguai e Uruguai.

En Nicaragua, o termo churrasco refírese ao bisté de solombo. Tamén se serve con chimichurri e é así mesmo un dos pratos tradicionais do país. O churrasco feito ao xeito de Nicaragua é moi famoso en Cuba, Tailandia, Nixeria e en Texas.

En Chile, churrasco refírese tamén a un bisté á grella, mais cortado en anacos finos, e cómese como un bocadillo. As porcións ásanse á grella e sérvense nun bolo torrado, acompañado normalmente con tomate e/ou aguacate. Se leva maionesa, chámaselle churrasco italiano. Se leva patacas e ovos fritos e cebolas caramelizadas, chámaselle "churrasco do pobre".

No Brasil, churrasco refírese a calquera carne cociñada na "churrascaria". A diferenza das nosas churrascarías, as brasileiras non teñen grella senón espetos (tamén alí chamados así) onde pór a carne sobre o lume. A carne de gando (tenreira, cordeiro ou porco) só se prepara con sal groso na tradición gaúcha, mentres que no caso do polo leva ourego, viño branco ou limón ou vinagre, allo, cebola e perexil, deixándose macerar durante doce horas. Os assadores utilizan para o seu labor facas, unha chaira (para afialas) e garfão (que non se afía). A tradición máis forte procede do Rio Grande do Sul, que limita co Uruguai e coa Arxentina.

En Portugal, o Frango de churrasco con piri-piri (un tipo de polo salgado á brasa cociñado na churrascaria, ao que se lle bota salsa de pemento picante), é moi popular. O feito de que se faga con polo e non con tenreira ou porco sorprende a moitos galegos cando piden por primeira vez un churrasco nun restaurante luso. A variante portuguesa do churrasco é moi coñecida en todos os países con grandes colonias de emigrantes portugueses.A churrascaría é un restaurante onde se prepara churrasco. Son moi típicas en Galiza, e tamén no Brasil. É un local onde a carne servida se prepara nestes fornos. Os chamados rodizios son churrascarías na que os camareiros van arredor do restaurante cos pinchos e serven directamente no prato do cliente.

Especia

Especia é o nome xenérico dado a certas plantas que se empregan para preservar ou sazonar os alimentos ou para aromatizar bebidas; tamén reciben a denominación de condimentos aromáticos. Tecnicamente considéranse especias as partes duras, como as sementes ou codias, de certas plantas aromáticas (árbores, plantas herbáceas ou outras), así como, noutros casos, as raíces ou os froitos, en tódolos casos tralo desecamento, mentres que baixo o nome de herbas aromáticas se clasifican as follas e talos dalgunhas plantas herbáceas; ademais, estas poden utilizarse en fresco. Na práctica, especias e herbas aromáticas tenden a considerarse sinónimos.

As especias eran procedentes das rexións tropicais de Asia e das illas Molucas na Indonesia, tamén coñecidas como as Illas das Especias. As especias empregábanse xa na Antigüidade, e as utilizadas na actualidade son practicamente as mesmas.

Etimoloxicamente, a palabra especia provén da palabra latina species. En principio esta palabra servía para designar calquera cousa unitaria da que se falase, resaltando as características que a facían única. Co paso do tempo foi derivando ao significado de "bens" ou "mercancías", sobre todo para referirse a aquelas que proviñan de países afastados, que habitualmente eran sementes, raíces, gromos ou bagas.

Gastronomía de Galicia

A gastronomía de Galicia ten unha gran tradición e variedade, sendo un dos aspectos de maior importancia na cultura e sociedade galegas.

Está moi establecida a celebración de grandes comidas, ben en familia, ben en eventos, actos ou encontros. En Galiza teñen lugar gran número de festas gastronómicas, a maioría delas no verán. Un dos seus maiores estudosos foi o escritor Álvaro Cunqueiro.

Os petiscos, a diferenza doutros lugares, son consistentes e non se reducen a unhas simples olivas ou patacas; adoitan ser gratuítos ou de moi baixo prezo, sobre todo na provincia de Lugo, onde a súa gratuidade, ao ser acompañados por un viño ou unha cervexa, é unha tradición convertida xa nun reclamo turístico. Ademais dos petiscos, tamén son frecuentes as tapas.

Glutamina

A glutamina (abreviadamente Gln ou Q) é un α-aminoácido que forma parte das proteínas (aminoácido proteinoxénico). A súa cadea lateral -CH2-CH2-CO-NH2 é unha amida formada ao substituír o grupo hidroxilo da cadea lateral do ácido glutámico por un grupo amino. Por tanto, pode considerarse como a amida do ácido glutámico cun grupo carboxiamida. O grupo amino é polar, polo que se considera un aminoácido polar neutro a pH celular. Nas proteínas aparece o isómero L.

Non se considera un aminoácido esencial, pero pode chegar a ser condicionalmente esencial en certas situacións, como adestramento atlético intenso ou trastornos gastrointestinais. Está codificado polos codóns do código xenético CAA e CAG. No sangue humano a glutamina é o aminoácido máis abundante, cunha concentración de arredor 500-900 µmol/L.

Na súa degradación oxidativa a glutamina orixina alfa-cetoglutarato, que pode entrar na gliconeoxénese, polo que é un aminoácido glicoxénico.

Guasacaca

A guasacaca é unha das salsas máis coñecidas en Venezuela, acompañante de carnes, polos, pasteis, empanadas e arepas. Pódese preparar de diversas formas, pero xeralmente úsanse os mesmos ingredientes: aguacate, allo, cebola, coandro, perexil, pementón, aceite e vinagre, todo salpementado. Consérvase refrixerada.

Guerreiros do espazo

Os Guerreiros do espazo ou Saiáns (サイヤ人, Saiyajin) son a raza de guerreiros pertencentes ó universo de Dragon Ball que habitaron o Planeta Vexeta antes da súa destrución a mans do vilán Freezer, quen os mantivo baixo o seu mando. Porén, o seu maior temor era que fóra certa a Lenda do Super Guerreiro. E cando se decatou de que Barduck (O pai de Son Goku) estaba incrementando o seu poder decidiu por seguridade, destruír o Planeta Vexeta. Aínda que se salvaron uns poucos do desastre, como Raditz, Paragus, Turles, Brolin, Nappa, o Príncipe Vexeta, o seu irmán Tarble e Son Goku (chamado Kakarotto), logo uns foron morrendo pouco a pouco a mans dos Guerreiros Z como Raditz (por Piccoro coa axuda de Goku), Nappa (derrotado por Goku e eliminado por Vexeta), Turles (a mans de Goku), Paragus (por unha explosión), Brolin (unha onda vital de Son Gohanda, Son Goten e a alma de Goku), quedando unicamente Tarble, Vexeta e Kakarotto. Esta raza era moi diferente a tódalas demais, xa que os seus poderes os definían como os guerreiros máis poderosos do universo.

Licopeno

O licopeno (nome procedente do nome científico do tomate, Lycopersicum) é un composto fitoquímico e pigmento natural carotenoide do grupo dos carotenos de cor vermella brillante, que se encontra nos tomates e nalgunhas outras froitas e verduras de cor avermellada, como as cenorias vermellas, sandías, gacs (Momordica cochinchinensis), e papaias, pero non noutros vexetais tamén vermellos como amorodos, paprika, ou cereixas. Alimentos vexetais que non son vermellos poden conter licopeno, como os feixóns colorados ou o perexil. Aínda que o licopeno é quimicamente un caroteno, non ten actividade de vitamina A, a diferenza doutros carotenos.En plantas, algas, e outros organismos fotosintéticos, o licopeno é un intermediario importante na biosíntese de moitos carotenoides, como o beta-caroteno, o cal é responsable de dar pigmentacións amarelas, laranxas ou vermellas, intervén na fotosíntese e na fotoprotección. Como todos os carotenoides, o licopeno é un hidrocarburo insaturado, é dicir, un alqueno non substituído. Estruturalmente, o licopeno é un tetraterpeno formado por oito unidades de isopreno, e está composto enteiramente por carbonos e hidróxenos. É insoluble en auga. Os once dobres enlaces conxugados do licopeno danlle a sú acor vermella brillante e a súa actividade antioxidante. Debido á súa forte cor e falta de toxicidade, o licopeno é un colorante alimentario útil (co número E160d) e o seu uso está aprobado na Unión Europea, EUA e outros países.

Marrocos

Marrocos (en bérber: Amrruk, en árabe: المغرب Al-Magrib) é un país do noroeste de África. A súa longa costa atlántica chega desde o Sáhara Occidental ata o estreito de Xibraltar para dar ao mar Mediterráneo (ao norte), e continúa cara ao leste ata chegar a Alxeria, coa que limita ao leste e sueste.

Morteiro (utensilio)

Un morteiro é un recipiente de material duro que se utiliza en usos domésticos, boticas ou en laboratorios para machucar certas substancias (drogas, especias, herbas...). Pode estar feito de madeira, pedra, vidro, ferro, ágata, porcelana, etc, e ten unha cavidade semiesférica na que, coa axuda dun mazo, se esmagan as substancias que se queren converter en po. O mazo pode ser tamén de diversos materiais, aínda que preferibelmente pesado para facilitar o traballo.

Perexil (homónimos)

O pirixel ou perexil é unha herba aromática: Petroselinum crispum (Miller) A. W. Hill.

Pola similitude, especialmente das follas, outras herbáceas levan en galego o nome de pirixel (pronunciado normalmente prixel):

Pirixel das bruxas ou pirixel dos sapos: a especie Conium maculatum L., cegude, cicuta, canafrecha, pé do sapo, planta herbácea pezoñenta da familia das umbelíferas de talos ocos de cor púrpura na base, follas grandes e divididas e flores brancas en umbela. É común na rexión media de Galiza preto ás vilas.

Pirixel bravo: a especie Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm.

Pirixel de burro: a especie Chaerophyllum temulentum L. planta umbelífera de raíz vivaz que é moi común nas sebes e silveiras galegas.

Pirixel de can: a especie Fumaria officinalis L., herba dona, pé de galiña, (tamén se chama así á especie Conium maculatum L.).

Pirixel do mar, ou pirixel mariño: a especie Crithmum maritimum L. planta de raíz vivaz, pertenciente ás umbelíferas, que medra nas rochas da beiramar galega e florea en xullo e agosto.

Prixel do monte: a especie Meum athamanticum Jacq. planta de raíz vivaz, e talo rexo pouco ramoso. É abundante na zona montañosa dos Ancares.

República Dominicana

A República Dominicana é un país que ocupa algo máis dos dous terzos orientais da illa de Santo Domingo ou A Española, no arquipélago das Antillas. Limita ao norte co Océano Atlántico, ao sur co Mar Caribe ou Mar das Antillas, ao leste coa canle da Mona, que a separa de Porto Rico, e ao oeste coa República de Haití. Ten unha superficie de 48.670 km² e unha poboación de máis de 9 millóns de habitantes. A sede de goberno e capital do país é Santo Domingo de Guzmán.

Romesco

O romesco é unha salsa típica do Camp de Tarragona, en Cataluña. É posible que tivera a súa orixe no barrio do Serrallo, en Tarragona.

A súa base está composta por améndoas e abelás, tomate escalivado, sal, allo escalivado e cru, aceite, vinagre e pemento. Poden engandirse ñoras e pan frito para que teña máis consistencia, ou follas de menta, perexil ou fiúncho para aromatizar.

É unha salsa cun punto picante e úsase para acompañar pratos de peixe, carne ou verduras, como por exemplo os calçots, aínda que unha salsa parecida, chamada salvitxada, utilízase tamén para acompañar a estes últimos.

Sopa

A sopa é un prato alimentario de base líquida ou pastosa que constitúe un elemento fundamental da gastronomía.

A sopa é un prato máis elaborado co caldo, e está destinada a inxerirse coa culler. No proceso de elaboración da sopa, vanse engandindo os diferentes ingredientes ao caldo orixinal. Segundo os ingredientes que se lle boten, as propiedades nutricionais e as súas características serán diferentes. Dependendo destes ingredientes pódense atopar diversos tipos de sopas: sopa de peixe, sopa de espárragos, sopa de cebolas etc. Algunhas destas sopas poden ter como ingrediente común o pan, o cal se engade no momento do consumo, xeralmente en anacos ou rabandas. Existen tamén outros ingredientes especialmente indicados para este tipo de prato, por exemplo os fideos, as estreliñas ou as letras, todos eles feitos con pasta de fariña e ovo. En xeral, calquera alimento propenso a ser cocido pode ser empregado para a sopa, como o polo, o porco, a vaca, o marisco, o peixe e o xamón. Outros ingredientes que se adoitan empregar nas sopas son o sal, o perexil e o ovo duro picado.

Tamén existe unha variedade comercial de sopa deshidratada, normalmente obtida por liofilización, con todos os seus ingredientes, que pode empregarse para elaborar este alimento dun xeito rápido e doado.

Troita

A troita, Salmo trutta fario, é un peixe osteíctio de auga doce, unha forma de Salmo trutta, ou subespecie, segundo os autores.

Verdura

As verduras son hortalizas nas que a parte comestible son os órganos verdes da planta, tal e como poden ser os talos, as follas etc. e que forman parte da alimentación humana. Case todas elas son de baixo contido en graxas e calorías, representando ademais fontes de vitaminas, minerais, fibra e hidratos de carbono. A definición do que é verdura é de uso máis 'popular' que 'científico' e está suxeita a diversas interpretacións culturais. Dende un punto de vista culinario as plantas (ou os seus froitos) que non posúen un sabor doce (agás algunhas excepcións) considéranse verduras. A produción comercial de verduras é unha ponla da horticultura denominada olericultura.

Ácido petroselínico

O ácido petroselínico é un ácido graxo que aparece de forma natural en varias graxas animais e graxas e aceites vexetais. É un po branco que se comercializa. Quimicamente, clasifícase como monoinsaturado e omega-12, abreviado co número lipídico de 18:1 cis-6. Ten a fórmula CH3(CH2)10CH=CH(CH2)4COOH. É un isómero posicional do ácido oleico. Chámase petroselínico porque deriva do aceite de Petroselinum, que é o perexil.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.