Paul Ricoeur

Paul Ricoeur, nado en Valence o 27 de febreiro de 1913 e finado en Châtenay-Malabry o 20 de maio de 2005, foi un filósofo e antropólogo francés, coñecido polo seu intento de combinar a descrición fenomenolóxica coa interpretación hermenéutica.

Paul Ricoeur
Attilio Danese e Paul Ricoeur
Nacemento27 de febreiro de 1913
 Valence
Falecemento20 de maio de 2005 e 27 de maio de 2005
 Châtenay-Malabry
NacionalidadeFrancia
RelixiónProtestantismo
Alma máterUniversity of Rennes, Émile Zola school in Rennes, Faculty of Arts of Paris e Universidade de París
Ocupaciónfilósofo, catedrático de universidade e teólogo
PremiosPrêmio Balzan, Karl Jaspers Prize, Oskar Pfister Award, Hegel Prize, Dr. Leopold Lucas Prize, Premios Kyoto, Premio internacional Paulo VI, honorary doctor of the Catholic University of Louvain, Prêmio Gordon J. Laing, honorary doctor of the University of Madrid Complutense, Kyoto Prize in Arts and Philosophy, doutor honoris causa pola Universidade de Padua, doutor honoris causa pola Universidade de Santiago de Compostela, Fellow of the American Academy of Arts and Sciences, Honorary doctor of the University of Ottawa e honorary doctor of the University of Chicago

Traxectoria

Foi profesor nas universidades de Estrasburgo, París, Nanterre e Chicago. Se ben é certo que é o principal representante da hermenéutica en Francia con especial atención ás cuestións éticas.

A súa extensa obra Filosofía da vontade, propón o modelo exemplar dunha fenomenoloxía existencial. A súa segunda obra, Finitude e culpabilidade, trata da fenomenoloxía do mal cunha penetración sen paralelo no século XX. Ricoeur amplía o campo tradicional da hermenéutica nunha interpretación dos símbolos primixenios: falta, pecado e culpa, e dos mitos do mal. E no "ensaio sobre Freud" titulado Sobre a interpretación integra, ademais, a psicanálise.

Pensamento

As expresións simbólicas

As expresións simbólicas encóntranse sobre todo en certos textos (tradicións mitolóxicas e relixiosas, literatura...), pero tamén na vida cotiá (soños, fantasías, expresións neuróticas...). Ricoeur interesouse tanto por unhas como polas outras, pero máis en particular pola simboloxía bíblica (por exemplo, a mancha como símbolo do pecado).

Como filósofo, Paul Ricoeur mantén a súa adhesión á reflexión. Pero pensa que non se deben aceptar sen máis os datos da conciencia inmediata. A transparencia do cogito e do pensamento que pretende captarse e coñecerse con inmediatez é ilusoria. Para coñecerse, a conciencia ten que considerar as súas expresións empíricas, os signos polos cales se manifesta, tanto individual como colectivamente.

A hermenéutica da sospeita e a hermenéutica da revelación

A produción de símbolos, e ao mesmo tempo a hermenéutica, son bifacéticas. O símbolo pode servir para disimular ou para revelar. A funcións disimuladora require unha hermenéutica desmistificadora e mantén a sospeita respecto de toda expresión simbólica, percibida sempre como a máscara dun desexo, unha intención ou unha significación non confesada.

A función reveladora ou de manifestación require, pola súa parte, unha hermenéutica do desvelamento progresivo que intenta traducir un sentido profundo, non inconfesable, pero inefable. Esta hermenéutica aliméntase do sentido do sagrado, un sentido para cal expresión faltan conceptos e termos adecuados.

Ricoeur practicou ambas hermenéuticas.

A hermenéutica desmistificadora encontra exemplar ilustración na psicanálise freudiana, pero procede máis globalmente dos tres mestres da sospeita: Nietzsche, Marx e Freud. A hermenéutica psicanalítica é redutora e regresiva, practica unha "arqueoloxía do suxeito", reduce todas as significacións, psicolóxica e culturalmente elaboradas, á significación única do desexo sexual, é dicir, ao sen sentido dunha pulsión. Non ofrece, en definitiva, ningún sentido, ningunha orientación, ningunha finalidade positiva. Polo contrario, é destrutora de normas e valores.

A hermenéutica da manifestación remite á fenomenoloxía das relixións. É a interpretación do simbolismo sagrado, que apunta á preservación e a restauración do sentido e do valor. Ofrece un sentido no cal o alcance é fundamentalmente escatolóxico, pois concirne aos fins últimos (certos, pero non definibles á perfección, de onde a necesidade da simbolización) da humanidade e do espírito. Polo tanto, é progresiva, segundo unha intención case profética: relevación do Sentido.

Estas últimas precisións permiten presaxiar a resposta que Ricoeur aporta ao problema da dualidade da hermenéutica, problema que é toda unha interpelación á reflexión filosófica.

A articulación das dúas hermenéuticas

A dualidade da hermenéutica enuncia un problema en si mesmo hermenéutico ou "metahermenéutico", posto que se trata dun problema de dobre sentido. ¿Como articular as dúas hermenéuticas? ¿Son irredutiblemente distintas e opostas? ¿Ou ben é posible unha reconciliación mediante a suxestión, por exemplo, de que a hermenéutica da sospeita non é outra cousa que o paso obrigado -a proba crítica e desmistificadora previa, a redución das ilusións e dos ídolos- con vistas á hermenéutica da relevación?

Ricoeur, que é un filósofo cristián, inclínase cara esta última hipótese. Practicar unicamente a hermenéutica da sospeita e pretender analizar o sentido do sagrado como mera máscara do desexo, correspondería a unha actitude nihilista, cega a unha parte esencial da experiencia humana. Levar ao extremo os pensamentos da sospeita invita, en realidade, a sospeitar deles mesmos e a recoñecer que non posúen a última palabra. En última instancia, a hermenéutica é positiva, afirmativa do sentido, encontro do valor, incluso cando a expresión sexa alusiva, parcial e imperfecta. Segundo Ricoeur, a hermenéutica sinala en dirección a unha ontoloxía (tal vez unha teoloxía), un Sentido do Ser, que é un Espírito, e que o concepto e o termo propio non conseguen captar de todo. Pero o traballo de explicitación conceptual e de teorización, de interpretación-tradución filosófica dos símbolos, non ten absolutamente nada de ridículo. Ricoeur non pretende "superar" a filosofía: só se nega a identificala coa reflexión pura da conciencia. Abandonada a súa inmediatez, a conciencia queda baleira, exclusivamente crítica, negativa.

En conclusión, a filosofía, no seu paso pola hermenéutica, aliméntase de símbolos. Por outra parte, a hermenéutica desmistificadora, que de bo grado practica a filosofía dos séculos XIX e XX, debe interpretarse como unha etapa ou un medio con vistas á hermenéutica da restauración do sentido, máis alá do nihilismo.

Hermenéutica versus estruturalismo

A filosofía hermenéutica de Ricoeur non está exenta de preocupacións metodolóxicas e epistemolóxicas. O problema da dualidade hermenéutica é de natureza metodolóxica e enuncia cuestións epistemolóxicas. Así, a propósito da psicanálise, volve presentar o problema da articulación do entender e o explicar. En efecto, os fenómenos psicanalíticos sitúanse no punto de conexión das pulsións (que son forzas biolóxicas e dependen da explicación causal) e das representacións (fantasías, soños) que pertencen á orde do sentido e requiren interpretación.

Non obstante, Ricoeur sumarase ao debate relativo á oposición entre entender e explicar a propósito doutro campo das ciencias humanas: a antropoloxía e a etnoloxía, fundado por Lévi-Strauss segundo o método estruturalista. A lingüística converteuse en certo modo en paradigma das ciencias humanas que, sobre todo durante os anos 60 e en reacción ao existencialismo, declararanse estruturalistas. O movemento afectou en particular á filosofía (Louis Althusser, Michel Foucault), pero tamén á psicanálise (Jacques Lacan) e á crítica literaria (Roland Barthes).

En realidade, o asento filosófico do estruturalismo é pouco preciso. Falouse moito dun pensamento da "fin do suxeito" e da "fin do home". É verdade que o estruturalismo destrúe a imaxe moderna do home, ser libre, voluntarista, consciente, autor responsable das súas palabras e dos seus xestos. Tamén é verdade que as análises estruturalistas, que pretenden atribuír ao home un saber obxectivo sobre si mesmo, non parecen abrir ningunha esperanza propiamente humanista de emancipación, de asunción voluntaria e eficaz da humanidade por si mesma, de acción sobre as estruturas que se considera escravizantes.

O estruturalismo parece fundamentalmente redutor; remite a forzas e causas, a cristalizacións, todo aquilo desprovisto absolutamente de sentido "humano". Leva a estruturas na cal a orixe é continxente, pero nas que a necesidade imponse a partir do momento no que se presentan concretamente.

O máximo de sentido que o estruturalismo parece capaz de conceder é o dos xogos do poder e do desexo, que subministran a enerxía motriz das estruturas inconscientes. O poder e o desexo son as manifestacións antropolóxicas elementais de forzas e de causas. Calquera outro sentido parece absolutamente ilusorio. Polo tanto, o estruturalismo parece fundamentalmente rebelde a toda asimilación, a toda redención dialéctica ou hermenéutica, a toda restauración do sentido e da finalidade como irredutíbeis ao xogo cego das forzas e das causas. O estruturalismo francés ilustra un dos cumios do que se denomina "crise do sentido e dos valores"; é típico do nihilismo contemporáneo.

O estruturalismo dominou o pensamento francés durante máis dunha década a partir dos anos 60. Estableceu múltiples e moitas veces inesperadas complicidades con outras correntes ideolóxicas e filosóficas, como o marxismo (Louis Althussser) ou a fenomenoloxía (Maurice Merleau-Ponty). Eran alianzas parciais e non exentas de profundas diferenzas. O estruturalismo tamén influíu, en diversa medida, nalgunhas das personalidades filosóficas máis relevantes: Gilles Deleuze, Jacques Derrida, Michel Foucault. Só as correntes do pensamento xurdidas do existencialismo espiritualista relixioso ou próximas ao mesmo tempo (sobre todo do personalismo cristián) mantivéronse á marxe desta influencia. Neste último sector colócase o pensamento de Paul Ricoeur. A súa análise crítica do estruturalismo expresouse principalmente na revista Esprit durante os anos 60 e levouno a unha polémica con Claude Lévi-Strauss.

A hermenéutica tamén é fundamentalmente histórica: comprender un acontecemento é ser capaz de situalo nun relato que teña sentido. A historia, a tradición, a narración, son o lugar onde pode vivir o sentido. Esa vida do sentido esixe a continuidade dun fío que una o presente ao pasado máis afastado e que é necesario prolongar nunha invención do porvir. Precisamente nesta incansábel operación de recuperación e de tecido, que é o que permite ao todo manterse unido a pesar das diferenzas, consiste a hermenéutica.

A actualidade do pensamento hermenéutico

Por diversas razóns, a corrente hermenéutica reviste unha importancia de primeira orde na paisaxe filosófica do século XX. Ante todo, estableceu dúas relacións complexas (de converxencia parcial e de oposición) coa maior parte das outras correntes: fenomenoloxía, estruturalismo, Escola de Frankfurt, filosofía da linguaxe, posmodernismo...

En segundo lugar, céntrase na cuestión da linguaxe, determinante para a filosofía do século XX. En terceiro lugar, toma posición con respecto á civilización tecnocientífica contemporánea. En resumo, enriquece unha certa imaxe da condición humana na que encontran os seus respectivos lugares a cuestión da linguaxe e a da tecnociencia.

A cuestión da linguaxe

A corrente hermenéutica contribuíu poderosamente a realizar a importancia privilexiada da linguaxe, que é o trazo máis característico da filosofía do século XX. Gadamer sostivo a natureza verbal de toda comprensión, precompresión e interpretación. Subliña a natureza lingüística da tradición, máis precisamente a súa textualidade, pois é escrita. Asimila o devir da historia ao diálogo englobante que a tradición non deixa de establecer consigo mesma por intermedio dos suxeitos falantes, nós. O diálogo hermenéutico é o presente que xera o futuro na continuidade do pasado (pero non a súa pura e simple repetición). Máis aínda: segundo Gadamer, o ser, en termos precisos, é indisociable da linguaxe, pois o home establece unha relación esencial e orixinariamente hermenéutica co que é.

Obra

  • (con Mikel Dufrenne): Karl Jaspers et la philosophie de l'existence, 1947. (Karl Jaspers e a filosofía da existencia).
  • Gabriel Marcel e Karl Jaspers. Philosophie du mystère et philosophie du paradoxe, 1948. (Filosofía do misterio e filosofía do paradoxe).
  • Philosophie de la volonté. Tome I: Le volontaire et l'involontaire, 1950. (Filosofía da vontade. Toma I: O voluntario e o involuntario).
  • Histoire et vérité, 1955. (Historia e verdade).
  • Philosophie de la volonté. Tome II: Finitude et culpabilité, 1960. (Filosofía da vontade II: Finitude e culpabilidade).
  • De l'interprétation. Essai sur Sigmund Freud, 1965. (Da interpretación. Ensaio sobre Sigmund Freud).
  • Entretiens avec Gabriel Marcel, 1968. (Conversacións con Gabriel Marcell).
  • Le conflit des interprétations. Essais d'herméneutique I, 1969. (O conflito das interpretacións. Ensaios da hermenéutica I).
  • La métaphore vive, 1975. (A metáfora viva).
  • Les cultures des temps, 1975. (As culturas dos tempos).
  • Temps et récit. Tome I: L'intrigue et le récit historique, 1983. (Tempo e relato I: A intriga e o relato histórico).
  • Temps et récit. Tome II: La configuration dans le récit de fiction, 1984. (Tempo e relato II: A configuración no relato de ficción).
  • Temps et récit. Tome III: Le temps raconté, 1985. (Tempo e relato III: O tempo contado).
  • Du texte à l'action. Essais d'herméneutique II, 1986. (Do texto á acción. Ensaio da hermenéutica II).
  • A l'école de la phénoménologie, 1986. (Na escola da fenomenoloxía).
  • Le mal. Un défi à la philosophie et à la théologie, 1986. (O mal. Un desafío á filosofía e á teoloxía).
  • Soi-même comme un autre, 1990. (Un mesmo como outro).
  • Réflexion faite. Autobiographie intellectuelle, 1995. (Reflexión feita. Autobiografía intelectual).
  • Le juste, I, 1995. (O xusto, I).
  • L'idéologie et l'utopie, 1997. (A ideoloxía e a utopía).
  • Amour et justice 1997. (Amor e xustiza).
  • (con Jean-Pierre Changeux): Ce qui nous fait penser, 1998. (O que nos fai pensar).
  • Lectures. Tome I : Autour du politique, 1999.(Lecturas I: Arredor do político).
  • Lectures. Tome II: La contrée des philosophes, Seuil , 1999. (Lecturas II: A contra dos filósofos).
  • Lectures. Tome III : Aux frontières de la philosophie, 1999. (Lecturas III: Nas fronteiras da filosofía).
  • La mémoire, l'histoire, l'oubli, 2000. (A memoria, a historia, o esquecemento).
  • L'herméneutique biblique, 2000. (A hermenéutica bíblica).
  • Le juste, II, 2001. (O xusto, II).
  • La lutte pour la reconnaissance et l'économie du don, 2002. (A loita polo recoñecemento e a economía do don).
  • Parcours de la reconnaissance. Trois études, 2004. (Percorrido do recoñecemento. Tres estudos).
20 de maio

O 20 de maio é o 140º día do ano do calendario gregoriano e o 141º nos anos bisestos. Quedan (225) días para finalizar o ano.

27 de febreiro

O 27 de febreiro é o 58º día do ano do calendario gregoriano. Quedan 307 días para finalizar o ano, 308 nos anos bisestos.

Doutores honoris causa pola Universidade de Santiago de Compostela

Esta é unha lista de doutores honoris causa pola Universidade de Santiago de Compostela

Gumersindo Busto (1934), creador da Biblioteca América da USC.

Gustavo Cordeiro Ramos (1950), Presidente do Instituto para a Alta Cultura de Portugal, pola Facultade de Filosofía e Letras.

Paulo Merèa (1955), catedrático de Historia do Dereito na Universidade de Coímbra, pola Facultade de Dereito.

Andrés Segovia (13 de setembro de 1963), intérprete musical e profesor de "Música en Compostela", pola Facultade de Filosofía e Letras.

Marcelo Caetano (19 de setembro de 1970), profesor da Universidade de Lisboa, presidente do Consello de Ministros de Portugal, pola Facultade de Dereito.

Francisco Grande Covián (1970), catedrático da Facultade de Medicina.

Pedro Barrié de la Maza (1970), financeiro, presidente-fundador da Fundación "Barrié de la Maza".

Ernst Chain (1977), do Imperial College of Science and Technology de Londres, premio Nobel da Facultade de Medicina.

Hamao Umezawa (1977), do Instituto Nacional de Saúde de Xapón, pola Facultade de Farmacia.

Roberto Caldeyro Barcia (1978), catedrático de xinecoloxía da Universidade de Montevideo, pola Facultade de Medicina.

Alvaro Cunqueiro Mora (20 de xaneiro de 1980), da Real Academia Galega, pola Facultade de Filoloxía.

Camilo José Cela Trulock (20 de xaneiro de 1980), da Real Academia Española, pola Facultade de Filoloxía.

Joseph M. Piel (20 de xaneiro de 1980), profesor emérito das universidades de Colonia e Lisboa, pola Facultade de Filoloxía.

Isidro Parga Pondal (2 de decembro de 1983), pola Facultade de Bioloxía.

Raúl Ricardo Alfonsín (4 de xuño de 1988), da Facultade de Dereito.

Gonzalo Torrente Ballester (27 de xuño de 1988), pola Facultade de Filoloxía.

Miguel Fernández Refojo (16 de decembro de 1988), pola Facultade de Medicina.

Luciano Martini (16 de decembro de 1988), pola Facultade de Medicina.

Jacques-Louis Lions (23 de xuño de 1989), pola Facultade de Matemáticas.

José Luis Pinillos Díaz (25 de maio de 1990), pola Facultade de Filosofía e Ciencias da Educación.

Vernon Mountcastle (10 de abril de 1991), pola Escola de Medicina.

Giuseppe Tavani (10 de abril de 1991), pola Facultade de Filoloxía.

Severo Ochoa (31 de maio de 1991), pola Facultade de Bioloxía.

Isaac Díaz Pardo (28 de xaneiro de 1992), polas Facultades de Xeografía e Historia e Bioloxía.

Georges Duby (24 de abril de 1992), pola Facultade de Xeografía e Historia.

Mario Soares (21 de novembro de 1992), pola Facultade de Ciencias Políticas.

Federico Mayor Zaragoza (15 de maio de 1993), pola Facultade de Medicina.

José Luis Aranguren (31 de maio de 1995), pola Facultade de Filosofía e Ciencias da Educación.

Edmond Malinvaud (31 de maio de 1995), pola Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais.

Alonso Zamora Vicente (31 de maio de 1995), pola Facultade de Filoloxía.

Andrés Negro Vilar (20 de decembro de 1995), pola Facultade de Medicina, Departamento de Fisioloxía.

Paul Ricoeur (28 de febreiro de 1996), pola Facultade de Filosofía e Ciencias da Educación.

Xose Filgueira Valverde (26 de abril de 1996), pola Facultade de Xeografía e Historia, Departamento de Historia da Arte.

Leon O. Chua (28 de maio de 1996), pola Facultade de Física, Departamento de Física de Materia Condensada.

Enrique Fuentes Quintana (28 de maio de 1996), pola Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais.

Manuel Alonso Olea (14 de xuño de 1996), pola Facultade de Dereito, departamentos de Dereito Mercantil e Laboral.

Eduardo García de Enterría (14 de xuño de 1996), pola Facultade de Dereito, Departamento de Dereito Público e Teoría do Estado.

Ramón Valdés Costa (12 de xullo de 1996), pola Facultade de Dereito, Departamento de Dereito Público Especial.

Jorge Alarçao (12 de xullo de 1996), pola Facultade de Xeografía e Historia, Departamentos de Prehistoria, Arqueoloxía, Historia Antiga e Ciencias e Técnicas Historiográficas.

Nelida Piñon (1 de abril de 1998), pola Facultade de Filoloxía, Departamento de Filoloxía Galega.

Konrad Messmer (26 de outubro de 1998), pola Facultade de Medicina, Departamento de Cirurxía.

Pierre Aubenque (9 de decembro de 1998), pola Facultade de Filosofía.

Julio Maria Sanguinetti (17 de marzo de 1999), pola Facultade de Dereito.

Juan Rosai (11 de maio de 1999), pola Facultade de Medicina.

Salvador Moncada (21 de outubro de 1999), pola Facultade de Medicina.

Terry Eagleton (2 de decembro de 1999), pola Facultade de Filoloxía, departamento de filoloxía inglesa e alemá.

José Ángel Valente (15 de decembro de 1999), pola Facultade de Ciencias da Educación, Departamento de Teoría e Historia da Educación.

Pierre Furter (20 de xaneiro de 2000), pola Facultade de Ciencias da Educación, Departamento de Teoría e Historia da Educación.

Alphonse Capella (27 de marzo de 2001), pola Facultade de Física.

Yahya Rahmat-Samii (27 de marzo de 2001), pola Facultade de Física.

Joachim Strahale (8 de maio de 2001), pola Facultade de Química.

Andrés Santiago Suárez Suárez (22 de xuño de 2001), pola Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais.

Carlos Svestkakase (22 de febreiro de 2002), pola Facultade de Medicina.

John Bannister Goodenough (5 de abril de 2002), pola Facultade de Física.

Ulrich Engel (8 de maio de 2002), pola Facultade de Filoloxía.

Jürgen Untermann (9 de maio de 2003), pola Facultade de Filoloxía.

Ignacio Ramonet (26 de xuño de 2003), pola Facultade de Ciencias da Comunicación.

John Corcoran (8 de outubro de 2003), pola Facultade de Filosofía.

James Patrick Griffin (8 de outubro de 2003), pola Facultade de Filosofía.

Juan S. López-Arranz (19 de novembro de 2003), pola Facultade de Medicina e Odontoloxía.

Ramachandran PK Nair (1 de abril de 2008), pola Escola Politécnica Superior.

Winfried Stute (1 de abril de 2008), pola Facultade de Matemáticas.

Jaime Gil Aluja (23 de abril de 2008), pola Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais.

Cesare Segre (27 de marzo de 2009), pola Facultade de Filoloxía.

Alan A. Watson (29 de maio de 2009), pola Facultade de Física.

James W. Cronin (29 de maio de 2009), pola Facultade de Física.

Gatze Lettinga (25 de xuño de 2013) pola Escola Técnica Superior de Enxeñaría.

Antonio Bonet Correa (15 de xullo de 2013), pola Facultade de Xeografía e Historia.

Luis Díez-Picazo e Ponce de León (25 de outubro de 2013), pola Facultade de Dereito.

Juan Manuel Escudero Muñoz (4 de abril de 2014), pola Facultade de Ciencia da Educación.

Amable Liñán Martínez (28 de abril de 2014), pola Facultade de Matemáticas.

Enric Trillas (17 de xuño de 2016), pola Facultade de Física.

Jean Michel Uhaldeborde (17 de xuño de 2016), pola Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais.

Crispian Scully (28 de outubro de 2016), pola Facultade de Medicina e Odontoloxía.

Giorgio Franceschetti (28 de outubro de 2016), pola Facultade de Física.

Carlos Ulises Moulines (6 de xuño de 2017), pola Facultade de Filosofía.

Tomás Salvador Vives Antón (6 de xuño de 2017), pola Facultade de Dereito.

Mikhail Alexandrovich Braun (6 de xuño de 2017), pola Facultade de Física.

Nicholas A. Peppas (8 de maio de 2019), pola Facultade de Farmacia.

Bernard L. Feringa (8 de maio de 2019), pola Facultade de Química.

Klaus Von Gadow (28 de xuño de 2019), pola Escola Politécnica Superior de Enxeñaría

Ficción

Denomínase ficción á simulación da realidade que realizan as obras literarias, cinematográficas ou doutro tipo, cando presentan un mundo imaxinario ao receptor. O termo procede do latín fictus ("finxido", "inventado"), participio do verbo fingere.

Porén, non todos os feitos presentados nunha ficción son necesariamente imaxinarios; é o caso por exemplo da novela histórica, que toma para base feitos históricos revelados, pero que aproveita as vacuidades da Historia para presentar personaxes ou acontecementos, sacados da imaxinación do autor.

Filosofía

A filosofía (do grego - φιλοσοφία philos / sophia, "amor á sabedoría") é o estudo das cuestións xerais e fundamentais relacionadas coa natureza da existencia humana; do coñecemento; da verdade; valores morais e estéticos; da mente; tanto da lingua como do universo no seu conxunto en suma pódese dicir que é a procura do coñecemento puro sen deixarse corromper por sistemas preestabelecidos.

A filosofía' busca cuestionar a verdade e os seus problemas. Neste senso é máis crítica que dogmática. Ata o século XVIII-XIX, facía referencia ó conxunto de saberes desinteresados e racionais, que tiñan por obxecto a comprensión xeral do home e do mundo, buscando conclusións sobre as súas causas últimas e bases máis profundas, polo que se diferenza da ciencia, que estuda de xeito único as materias que entran no seu propio campo, dende o punto de vista da súa descrición e explicación. Este foi o carácter polo que a filosofía se diferenza e deixa de ser ciencia a partir do século XIX. As súas disciplinas son a lóxica e a teoría do coñecemento, a metafísica, a estética e a ética. A psicoloxía, o mesmo que as demais ciencias, desenvolveuse a partir da filosofía.

Friedrich Nietzsche

Friedrich Wilhelm Nietzsche, nado o 15 de outubro de 1844 en Röcken, Lützen nos arredores de Leipzig, actual Alemaña, e finado o 25 de agosto de 1900 en Weimar, foi un filósofo, poeta, músico e filólogo alemán, considerado un dos pensadores contemporáneos máis influentes do século XIX.

Realizou unha crítica polo miúdo da cultura, da relixión e da filosofía occidental, mediante a xenealoxía dos conceptos que as integran, baseada na análise das actitudes morais (positivas e negativas) cara a vida. Este traballo afectou profundamente a xeracións posteriores de teólogos, antropólogos, filósofos, sociólogos, psicólogos, politicólogos, historiadores, poetas, novelistas e dramaturgos.

Cavilou sobre as consecuencias do triunfo do secularismo da Ilustración, expresada na súa observación «Deus morreu», dun xeito que determinou a axenda de moitos dos intelectuais con máis sona despois da súa morte.

Se ben hai quen sostén que a característica definitoria de Nietzsche non é tanto a temática que trataba senón o estilo e o bo tino co que o facía, foi un autor que introduciu, como ningún outro, unha cosmovisión que reorganizou o pensamento do século XX, en autores tales como Martin Heidegger, Michel Foucault, Jacques Derrida, Gilles Deleuze, Gianni Vattimo ou Michel Onfray, entre outros.

Nietzsche recibiu un amplo recoñecemento durante a segunda metade do século XX como unha figura significativa na filosofía moderna. A súa influencia foi particularmente destacada nos filósofos existencialistas, críticos, fenomenolóxicos, postestruturalistas e posmodernos, e na socioloxía de Max Weber. É considerado un dos tres «mestres da sospeita» (segundo a coñecida expresión de Paul Ricoeur), xunto con Karl Marx e Sigmund Freud.

Hermenéutica

A Hermenéutica é unha teoría filosófica da interpretación.

A orixe desta palabra remite ó substantivo grego hermeneia (“έρμηνεία”), traducido como "interpretación". Con este sentido aparece, por exemplo, no escrito aristotélico Peri hermeneias ("Sobre a interpretación"). Crese, aínda que non é seguro, que hermeneia procede de Hermes, o deus mensaxeiro encargado de transmitir ós humanos noticias divinas. Esta idea retómana posteriormente os primeiros pastores cristiáns, considerándose a si mesmos os proclamadores da palabra divina. Agora ben, os sacerdotes cristiáns non se limitarían a reproducir sen máis o mensaxe divino, senón que a través da expresividade ofrecida na recitación oral facilitarían a súa comprensión. Interpretan unha mensaxe a través dun determinado estilo oral, algo así como cando actualmente dise dun artista que vai "interpretar" unha canción. Ademais de "interpretación oral", hermeneia ten os sentidos de "aclaración" do significado escuro dun texto escrito e de "tradución", é dicir, trasladar dunha lingua a outra. Por iso tamén se chaman "intérpretes" ós tradutores de linguas. Outros autores propoñen entroncar a orixe da palabra coa figura mítica e lendaria de Hermes Trimegisto, suposto autor dos chamados escritos herméticos, moi difundidos a partir do século II d.C polo mundo grecorromano. Estes escritos, que mesturan temas de carácter ocultista con outros máis de tipo filósofico-relixioso, volveron a florecer nos séculos XVII e XVIII nos ámbitos asociados ó esoterismo e ás ciencias ocultas. En definitiva, en todos estes casos a “interpretación” ven a significar un proceso consistente en “facer comprender” algo difícil (ou secreto).

Historicamente o primeiro documento coñecido no que aparece a palabra latinizada hermenéutica data de 1654. Correspóndese cun libro do teólogo Johann Conrad Dannhauer que leva no título a expresión “Hermenéutica sacra”, entendida como unha técnica destinada ó comentario de textos sagrados. De todas formas, aínda que non se usase a palabra, nocións teóricas sobre como comentar textos sagrados existen xa desde a época do cristianismo primitivo. De aí que habitualmente se asocien os orixes desta disciplina coa Teoloxía.

Karl Jaspers

Karl Theodor Jaspers, nado o 23 de febreiro de 1883 e finado o 26 de febreiro de 1969, foi un psiquiatra alemán e filósofo, tivo unha forte influencia na teoloxía, na psiquiatría e na filosofía modernas. En 1959 foi galardoado co Premio Erasmus.

Marcelino Agís Villaverde

Marcelino Agís Villaverde, nado en Raxó (Poio) o 17 de xuño de 1963, é un profesor e filósofo galego.

Realidade

Realidade (do latín realitas e este de res, «cousas») significa no uso común «todo o que existe». Dun modo máis preciso, o termo inclúe todo o que é, sexa ou non perceptíbel, accesíbel ou comprensíbel pola ciencia e a filosofía ou calquera outro sistema de análise.

No sentido estrito da filosofía europea, na tradición de Ludwig Wittgenstein, existen diferentes graos na natureza e a concepción da realidade. Estes niveis inclúen, do máis subxectivo ao máis rigoroso:

Realidade Fenomenolóxica

Verdade

Feito

Axioma

Robert Spaemann

Robert Spaemann, nado en Berlín o 5 de maio de 1927 e finado en Stuttgart o 10 de decembro de 2018, foi un filósofo católico alemán. A súa obra ten sido traducida a máis dunha ducía de linguas.

Sociedade Interuniversitaria de Filosofía

A Sociedade Interuniversitaria de Filosofía (SIFA),é unha sociedade filosófica creada en 1993 por un grupo de profesores de Filosofía das tres universidades galegas (A Coruña, Santiago de Compostela e Vigo), co fin de promover e dinamizar a Filosofía na vida social e cultural[Cómpre referencia].

Ao longo dos seus dezanove anos de vida, a SIFA ten promovido e organizado os Encontros Internacionais de Filosofía no Camiño de Santiago, dos cales se levan celebradas dez edicións. Co gallo destes Encontros, especialistas de España, Portugal, Italia, Francia, Alemaña, Canadá… xúntanse co fin de dialogar e intercambiar experiencias. Temas pouco habituais na Academia atopan un espazo no cal reivindicar o seu protagonismo filosófico: a vida cotiá, a fronteira, o camiño...

A SIFA contou coa colaboración do filósofo francés Paul Ricoeur (1913-2005), ocupando a súa presidencia de honra deica a súa morte e participando en Compostela, Pontevedra, Vigo e A Coruña en varios dos Encontros.

Ética

A ética (do grego ēthos, "temperamento", "carácter", "costume") é a parte da filosofía que ten como obxecto de estudo os códigos morais. É a ciencia que estuda a moral. É dicir, a ética reflexiona sobre o comportamento humano, as normas morais, a súa fundamentación, a súa validez, a súa universalidade etc. A ética reflexiona sobre o uso de conceptos como bo, malo, o ben, o mal e responsabilidade e sobre o comportamento humano.

Tradicionalmente, a ética ocupouse de analizar, valorizar e desenvolver estas normas. Hoxe en día asígnaselle un carácter teórico e rexéitase o carácter normativo ou pragmático que tiña.

O comportamento moral das persoas é unha forma de conduta e a ética dá razón del. Para isto, toma como obxecto da súa reflexión a práctica moral da humanidade no seu conxunto. A ética hoxe evita emitir xuízos de valor sobre a práctica moral nas distintas sociedades e épocas, senón que tenta explicar a razón de ser desa diversidade e das mudanzas que se producen.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.