Papiamento

Papiamento ou Papiamentu é unha lingua crioula e é a principal lingua falada nas illas caribeñas de Aruba, Curaçao e Bonaire.

O papiamento orixinouse do pidgin portugués coñecido como Guene, falado polos escravos africanos traídos polos holandeses para o traballo na cana de azucre. Despois da toma de Cabo Verde por Portugal e a devolución de Nova Holanda á xurisdición portuguesa, algúns xudeus sefarditas portugueses de Cabo Verde e case todos os do nordeste brasileiro foron para as antillas holandesas, levando consigo o portugués. A lingua xudeu-portuguesa mesturarase co Guene dos escravos africanos, dando orixe á primeira forma do papiamento, no século XVIII. Coa administración do imperio colonial holandés nas illas, a influencia holandesa lega moitas palabras do seu idioma ao papiamento. No final do século XIX a influencia do español ocorre co contacto cos países veciños, especialmente Venezuela.

O nome procede da palabra papiá, que significa 'conversar', derivada orixinalmente da palabra portuguesa papear. Orixínase igualmente deste verbo coloquial o nome do crioulo de base lusófona de Malaca, o papiá kristáng. O verbo papiá aínda existe no crioulo caboverdiano, e significa falar.

Xa existen xornais en papiamento e dicionarios bilingües. Algúns intelectuais portugueses e brasileiros interésanse pola creación dunha rede de investigadores de crioulo que enlace os interesados nestas manifestacións lingüísticas mestizas, incluíndo o papiamento.

Papiamento
'papiamentu'
Falado en: Curaçao, Aruba e Bonaire.
Total de falantes: 319.400[1]
Familia: Linguas Crioulas
 Crioulo de base portuguesa
  Papiamento
Códigos de lingua
ISO 639-1: --
ISO 639-2: ---
ISO 639-3: pap

Breve comparación entre o portugués, papiamento e outros crioulos de base portuguesa

Galego Portugués Papiamento Crioulo da Guiné-Bisau Crioulo de Cabo Verde* **
Benvido Bem-vindo Bon Bini Bô bim drito Bem-vindo***
Bos días Bom Dia Bon dia bon dia Bon dia
Grazas Obrigado Danki Obrigado Obrigadu
Como vai? Como vai? Con ta bai? Kuma ku bu na bai? Módi ki bu sa ta bai?
Moi ben Muito bom Hopi bon I bon dimás Mutu bon
Estou ben Eu estou bem Mi ta bon Ami n´stá bon N sta dretu
Eu, Eu Son Eu, Eu Sou Mi Ami N, Mi e
Pase un bo día Tenha um bom dia Pasa un bon dia Pasa un bon dia Pasa un bon dia
Véxote despois, ata logo Vejo você depois, Até logo Te aworo N´ta odjau dipus N ta odjâ-u dipôs, Te lógu
Comida Comida Cuminda Bianda Cumida
Pan Pão Pan Pon Pon
Refresco, Zume Suco, Refresco, Sumo Refresco Sumo Sumu
Gústame Aruba Eu amo Aruba Mi stima Aruba N´gosta di Aruba N gosta di Aruba

*Variante de Santiago
**Escrita adoptada neste exemplo: ALUPEC
***Palabra en portugués usada en crioulo;

Notas

  1. Ethnologue
Anansi

Anansi é unha figura mitolóxica, caracterizada como unha especie de moinante e ao mesmo tempo un heroe cultura con forma de araña pero que pode aparecerse como humano, presente na cultura do pobo akan, que tamén lle dá o nome de Kwaku Anansi (Pai araña), orixinada na mitoloxía ashanti, e que polo tráfico de escravos cara a América chegou aos Estados Unidos, as Antillas, Nicaragua, Costa Rica, Colombia e Suriname, terras onde está presente nas lendas populares do pobos de orixe africana. A súa figura deu lugar na literatura oral akan aos anansasem, contos populares lúdicos baseados nesa figura mitolóxica. Caracterízase pola súa inxenuidade e enxeño pero tamén está considerado o creador do sol, a lúa, as estrelas así como responsable do día e da noite.

Antillas Menores

As Antillas Menores ou Pequenas Antillas é o grupo de illas no Mar Caribe formado polas Antillas de menor tamaño, que forman un arco insular ao sueste das Antillas Maiores ou Grandes Antillas, que vai desde o leste de Porto Rico ata a costa occidental de Venezuela.

Está constituído polas illas de Trinidad, Tobago (ambas as dúas situadas sobre a plataforma continental de Sudamérica), Barbados e dous grupos de illas, coñecidos como:

Illas de BarloventoIntegrado por Granada, San Vicente e as Granadinas, Santa Lucía, Martinica, Dominica, Marie-Galante, La Désirade, Les Saintes, Guadalupe, Montserrat, Barbuda, Antiga, Saint Kitts e Nevis, San Eustaquio, Saba, San Martiño, Anguila, Redonda, e as illas Virxes.

Illas de SotaventoIntegrado polas illas de Aruba, Curaçao, Bonaire, Arquipélago de Las Aves, Arquipélago Os Roques, A Orchila, La Tortuga, Illa de San Pedro de Coche, Cubagua e Illa de Margarita, situadas fronte ás costas de Venezuela e sobre a plataforma continental suramericana.

Antillas Neerlandesas

As Antillas Neerlandesas (AA.NN.) (en neerlandés Nederlandse Antillen, en Papiamento: Antia Hulandes), tamén coñecidas como as Antillas Holandesas, foi un estado autónomo no Caribe dentro do Reino dos Países Baixos. Aínda que foi disolto, todas as súas illas constituíntes permanecen como parte do reino baixo un estatuto xurídico diferente. O término aínda se utiliza para referirse a estas illas do Caribe neerlandés.

As Antillas Neerlandesas consisten en dous grupos de illas distintos. En primeiro lugar, as "Illas de Barlovento" ou "illas ABC", Aruba, Bonaire e Curaçao, atópanse no sur do Mar Caribe, xusto á beira da costa de Venezuela. En segundo lugar, as de "Sotavento" ou "Illas SSS", Sint Maarten, Saba e San Eustaquio, forman parte das Antillas Menores; están aproximadamente a 800 – 900 km ao nordeste das Illas de ABC. Os holandeses colonizaron as diversas illas no século XVII e uníronas como as Antillas Neerlandesas en 1954.

As Antillas Neerlandesas foron disoltas o 10 de outubro de 2010. Curaçao e Sint Maarten convertéronse en países constituíntes dos Países Baixos xunto a Aruba, que se convertera nun país constituínte distinto en 1986; mentres que Bonaire, San Eustaquio e Saba (as "Illas BES") se converteron en municipios especiais dentro da normativa dos Países Baixos.

Aruba

Aruba é unha illa das Antillas Menores, a máis occidental do grupo de Sotavento a 25 km ao norte da península de Paraguaná, ao noroeste de Venezuela e ao sur do Mar Caribe, xusto ao oeste da illa de Curação. Formou parte das Antillas Neerlandesas, aínda que na actualidade forma parte do Reino dos Países Baixos de forma separada ás Antillas Neerlandesas. Obtivo a súa autonomía dentro do Reino dos Países Baixos, o 1 de xaneiro de 1986.

A illa forma parte do Reino dos Países Baixos (Xunto ás Antillas Neerlandesas e os Países Baixos). Aruba e as Antillas Holandesas non forman parte da Unión Europea a semellanza doutros territorios de soberanía europea que comparten este status (como Groenlandia, (Dinamarca), Polinesia francesa, (Francia) e illas Caimán, (Reino Unido). Porén, existen outros territorios exteriores a Europa de soberanía de países da Unión Europea, que se son parte integrante desta (como a Güiana Francesa en Sudamérica).

Bandeira de Aruba

A bandeira de Aruba foi adoptada oficialmente o 18 de marzo de 1976, tras un concurso no que participaron máis de 630 deseños. Está composta por un fondo azul atravesado por dúas bandas horizontais paralelas de color amarela. No extremo superior hai unha estrela de catro puntas de cor vermella e bordo branco.

O azul representa o ceo e o mar Caribe, mentres que o amarelo simboliza a unión entre Aruba e os Países Baixos e a cor do wanglo, flor nacional. A estrela vermella simboliza a illa apuntando aos catro puntos cardinais no medio do océano. O vermello representa a terra e o branco o bater das ondas sobre as praias. Tamén, as catro puntas da estrela identifican as catro linguas da illa: español, papiamento, neerlandés e inglés.

O 18 de marzo de cada ano é o Día da Bandeira en Aruba.

Bonaire

A illa de Bonaire, municipio especial dos Países Baixos que abrangue a illa homónima e a deshabitada de Klein, constitúe un territorio de ultramar da Unión Europea. Está situada no sur do mar Caribe, fronte á costa occidental de Venezuela, e forma parte do grupo de illas de Sotavento das Antillas Menores, xunto coas illas de Aruba e Curaçao.

Con 288 km² de superficie, é a segunda illa en tamaño das Antillas Neerlandesas, logo de Curaçao. A súa capital é Kralendijk, situada na costa centroccidental da illa.

A súa poboación é duns 10.635 habitantes (ano 2005). A maior parte dos seus habitantes son mulatos, produto da mestizaxe, entre europeos e africanos. Con todo, podemos observar que unha importante parte da súa poboación ten variadas orixes, entre as que debemos destacar os Países Baixos, República Dominicana, Venezuela, Colombia, Suriname e os Estados Unidos, entre outros países.

Crioulo palenquero

O palenquero (tamén palenque) é unha lingua crioula baseado no castelán falada en Colombia. O palenquero é a única lingua crioula baseada no castelán de América Latina. É falado polos descendentes dos escravos que se liberaron baixo o liderazgo de Benkos Biohó a finais do século XVI e comezos do século XVII. O grupo étnico que fala este crioulo estaba formado por unhas 3 000 persoas en 1998, que viven na vila de San Basilio de Palenque, no suroeste de Cartaxena de Indias.

Curaçao

Curaçao (Curaçao en neerlandés, Kòrsou en papiamento) é unha illa no sur do Mar Caribe, a uns 50 km da costa occidental de Venezuela, que forma parte do Caribe Neerlandés. O País de Curaçao papiamento: Pais Kòrsou), que inclúe a illa principal e a pequena illa deshabitada de Klein Curaçao ("Pequeno Curaçao"), é un país do Reino dos Países Baixos. Ten unha poboación de máis de 150.000 habitantes nun área de 444 km² a súa capital é Willemstad.

Antes do 10 de outubro de 2010, cando se disolveron as Antillas Neerlandesas, Curaçao administrouse como o territorio insular de Curaçao (holandés: Eilandgebied Curaçao, papiamento: teritorio Insular dei Kòrsou), un dos cinco territorios insulares das antigas Antillas Holandesas.

Florín de Aruba

O florín de Aruba (arubaanse florijn en neerlandés; tamén chamada florin en inglés e papiamento, as dúas linguas máis utilizadas en Aruba, e non o neerlandés, aínda que sexa tamén oficial e mantén o termo gulden, pouco utilizado e que non aparece en moedas e billetes) é a moeda oficial de Aruba. O seu código ISO 4217 é AWG. Divídese en 100 cents.

Introduciuse en 1986, substituíndo ao florín das Antillas Neerlandesas, ao mesmo tempo que se creaba o Banco Central de Aruba, no novo Estado autónomo dentro da coroa neerlandesa, con paridade coa aquela moeda.

ISO 639

A norma ISO 639 (Codes for the representation of names of languages) é unha norma técnica da ISO especificando códigos para o nome de idiomas. É aplicada en áreas como lingüística, lexicografía, terminoloxía e bibliografía. Na internet, por exemplo, é usada para indicar a lingua en que se encontra un documento HTML ou parte do mesmo.

Illas de Sotavento

As illas de Sotavento son un grupo de illas situadas ao nordés do Mar Caribe atópase no oeste do Océano Atlántico. Empezando polas Illas Virxes ao leste de Porto Rico, esténdense ao sueste ata a Guadalupe e as súas dependencias. En inglés, o termo Illas Leeward refírese ás illas do norte da cadea Antillas Menores. A parte máis ao sur desta cadea, a partir de Dominica, chámanse Illas de Barlovento. Dominica foi orixinalmente considerada como parte das Illas Leeward, pero foi transferida das Illas de sotavento británicas ás Illas de barlovento británicas en 1940.

Lingua castelá

O castelán ou español é unha lingua romance do grupo ibérico, orixinaria de Castela. É falada en toda España, e boa parte de América do Sur, América Central e América do Norte como lingua materna por uns 340 millóns de persoas e por 450 como segunda lingua (estimacións de 2004). É a segunda lingua do mundo en número de falantes, despois do mandarín e a segunda lingua máis estudada no mundo, despois do inglés.

Lingua neerlandesa

O neerlandés é unha lingua de orixe xermánica. Forma parte do grupo xermánico occidental, e está próxima ao baixo alemán e un pouco máis afastado do frisón. Fálano aproximadamente uns 30 millóns de persoas no mundo, fundamentalmente nos Países Baixos e en Bélxica.

O neerlandés é idioma oficial nos Países Baixos, así como en Bélxica, nas dependencias neerlandesas do alenmar (Antillas Neerlandesas e Aruba), e na antiga colonia neerlandesa de Suriname.

Ademais, unhas 60.000 persoas fálano no noroeste de Francia, na zona fronteiriza con Bélxica. Tamén se fala reducidamente nalgunhas partes de Indonesia, onde fora a lingua da administración pública colonial neerlandesa.

Lingua xudeoportuguesa

O xudeoportugués é unha lingua morta, que era falada polos xudeus sefardís de Portugal. Esa forma lingüística era vernacular dos xudeus de Portugal antes do século XVI e sobreviviu en moitas comunidades da diáspora dos Judeus da Nação Portuguesa. Os seus textos eran escritos no alfabeto hebreo ou latino. Poderían terse escrito tamén en alxamía.En relación á lingua materna, o xudeoportugués garda grandes similitudes, o que fixo ser pronto asimilada cando o número de falantes xudeus escaseou na Península Ibérica. O seu léxico é composto basicamente polas palabras portuguesas, agregándose a este conxunto palabras prestadas do hebraico mais tamén do ladino. Existe um pequeno testemuño desa variante lingüística na obra de Gil Vicente, o Auto da Barca do Inferno. Tamén foi influenciada pola lingua dos xudeus españois, o ladino, mais era distinta desa, xa que os xudeus lusos nunca foron expulsados do seu país, senón que foron forzados a conversión.

Moitos dos cristiáns novos continuaron a secretamente observar o xudaísmo e preservar a lingua até que inquisición se estabeleceu en Portugal en 1536, producindo unha onda migratoria dos conversos cara a Francia, Holanda, Inglaterra e Américas.

Por mor das súas semellanzas, o xudeoportugués morreu axiña en Portugal, mais sobreviviu na diáspora como lingua do día a día até comezos do século XIX. Tamén sobrevive en forma de substrato no papiamento.

Linguas crioulas

Unha lingua crioula, chamada tamén creol ou patois, é unha lingua nada habitualmente nunha comunidade de xentes con orixes diversas que non comparten previamente ningunha lingua, que teñen necesidade de comunicarse, e que se ven forzados a valerse dun idioma que non é o de ningún deles. O resultado é unha lingua que toma o léxico (normalmente moi deformado) da lingua imposta e que así a todo ten unha sintaxe que se parece máis á doutras linguas crioulas que á da lingua "nai".

O exemplo típico é o dos obreiros (ou escravos) levados ás plantacións do Caribe dende diferentes partes do mundo que se viron obrigados a utilizar a lingua da potencia colonial (o inglés, o castelán) para comunicarse.

Lista de Wikipedias

Esta é unha táboa con todas as Wikipedias, presentables en orde decrecente de páxinas de contido ou outros ordenamentos. Os datos actualízanse de xeito automático a diario.

Fonte: Wikistats 2.0 - Wikipedias

Oranjestad, Aruba

Oranjestad (Modelo:IPA-nl; literalmente cidade "laranxa") é a capital e maior cidade de Aruba. Oranjestad atópase na costa sur, cerca do extremo occidental do país insular. No idioma local, papiamento, Oranjestad chámase a miúdo simplemente "Playa". En 2010 a poboación da capital estímase en pouco menos de 30.000 habitantes.

Til

O til (~), til de nasalidade, trazo supralinear ou til xeral de abreviación, é un sinal diacrítico que se coloca sobre, baixo ou no medio dalgunhas letras en distintas linguas. Tamén se emprega nalgunhas ciencias.

Permite distinguir entre grafías simples (exemplos: a, n) e complexas (exemplos: ã, ñ). Así, o trazo superior pode indicar o modo de articulación dunha vogal (vogal nasalizada, por elevación no grao de constrición: ã, ẽ, ĩ, õ, ũ) ou o punto de articulación dunha consoante (nasal palatal: ñ)

Willemstad

Willemstad é a capital de Curaçao, unha illa no sur do Mar Caribe que forma un país constituínte do Reino dos Países Baixos. Antigamente era a capital das Antillas Neerlandesas antes da súa disolución en 2010, ten unha poboación estimada de 150.000 habitantes. Willemstad é o fogar da sinagoga de Curaçao, a sinagoga máis antiga das Américas. O centro histórico da cidade componse de catro partes: Punda e Otrobanda, que están separadas pola Baía de Santa Ana, unha entrada que conduce ao gran porto natural chamado Schottegat, así como os barrios de Scharloo e Pietermaai Smal, que están un fronte ao outro no pequeno porto de Waaigat. O centro da cidade, coa súa singular arquitectura e a entrada do porto, foi declarada como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.