Ourivaría

A ourivería ou ourivaría é o traballo artístico realizado sobre utensilios ou adornos de metais preciosos, ou aliaxes deles para facer xoias, obxectos de adorno ou de culto.[1] Procede do latín auri ‘ouro’ e faber ‘fabricador’. Os metais que constitúen os obxectos de ourivaría propiamente devanditos son eminentemente a prata e o ouro ou unha mestura de ambos que na antiguedade adoitava chamarse Electró.

Taller orfebrería Museo artes y costumbres populares Sevilla
Taller de ourivaría doado polo artista Fernando Marmolejo ao Museo de Artes e Costumes Populares (Sevilla).

Historia

Artigo principal: Historia da ourivaría.

Co ouro e a prata fabricábanse xa desde a Prehistoria,[2] utensilios moi variados como vaixelas, pezas de adorno, xoias, moedas, estatuas seguindo o estilo, a ornamentación e o gusto propios da época e da nación que os elabora, como pode observarse percorrendo as principais civilizacións.

As técnicas empregadas no traballo do ouro foron moi sinxelas ao comezo. A martelada en frío proporcionaba láminas e fíos que podían adoptar formas diferentes. Posteriormente, pero aínda nunha época temperá, utilizáronse o quentado e a fusión. Os avances técnicos supuxeron unha diversificación das formas.

Na Península Ibérica, a partir do Bronce final documéntanse as pezas compostas e as primeiras aliaxes voluntarias, sobre todo en Galicia, atopáronse bos exemplares de brazaletes, colares e pendentes de ouro, algúns deles con aplicacións de filigrana que poderían ser da época da arte ibérica propiamente dito.

Véxase tamén: Idade dos Metais.

Técnicas de fabricación

  • Fusión do material bruto: Obtido o metal, prepárase en bruto fundíndoo nun crisol a 1.063 °C para eliminar impurezas, posteriormente vértese nun recipiente e déixase fundir.
  • Martelado e batido: Separado o metal do recipiente, realízase o batido ou martelado, para o batido necesítase interpor un material flexible (coiro, tea etc.) entre o metal e a ferramenta para obter láminas finas e evitar pegadas ou roturas. O martelado supón golpear directamente o metal para darlle forma de lámina, lingote. Ao martelar ou bater as pezas, estas cambian de dureza e ductilidade debido ás transformacións sufridas na súa microestructura, polo que se fai necesario o recocido un ou varias veces para evitar que se crebe a lámina.[3]
  • Cortado e acabado: O cortado realízase a través do simple dobrado, marcando a liña de corte cunha incisión. O acabado xeralmente practícase pola cara externa ou visible da peza e consiste nunha limpeza ou pulido por fricción ou abrasión, valéndose por exemplo de area.
  • Almas de bronce ou outro metal, chapados e dourados: O dourado con pans de ouro xa era unha técnica empregadas polos exipcios no III milenio a.C. O tratamento de superficie máis espectacular é o coñecido como «mise en couleur», que consiste en eliminar a capa superficial de cobre facendo aflorar o ouro, empregando unha solución aceda do mollo de certas plantas e a calor, este procedemento era adecuando cando o contido de ouro era alto. Se as pezas eran de baixa lei utilizábase unha solución corrosiva de orixe mineral, falándose entón de «refinación artificial», que permitía xogar con diferenzas acusadas de cor.

Unións mecánicas e ensambles

Documéntanse sobre todo:

  • Soldadura sen achegue de material soldante: baseada nos distintos puntos de fusión dos elementos a unir.
  • Soldadura por difusión en fase sólida: quentando por baixo do punto de fusión.
  • Soldadura con achegue de aliaxe soldante: de composición Au-Ag-Cu (Ouro-Prata-Cobre).
  • Baleirado á cera perdida: consiste en realizar un modelo inicial en cera dun núcleo coa forma desexada, que se recobre de arxila; deste xeito, ao derretirse e quedar eliminada a cera do interior cando se verte o ouro fundido, conséguese un molde de fundición oco que, ao solidificarse, reproduce a forma do núcleo.

Técnicas decorativas

Or de Varna - Nécropole
Sepultura 43 da Necrópole de Varna, o primeiro ouro traballado do mundo.[4]
  • Remetido e embutido: O repuxado fundaméntase na realización de motivos cun cicel de punta roma para evitar que se corte a lámina, ou ben con punzóns que permitan curvar o metal sobre si mesmo e definir gretas profundas desde o reverso, para que salgan no anverso. Se a peza se traballa polo anverso sobre un corpo xa en relevo, trátase dun «embutido», técnica que require traballar sobre un soporte brando aínda que consistente para que a lámina se manteña fixa.
  • Puntillado: Esta técnica decorativa realízase cun cicel desde o reverso da peza, obtendo motivos a base de puntos en relevo polo anverso.
  • Decoración incisa: Conséguese mediante a incisión cun buril sobre a peza e baixo un soporte firme que suxeite o obxecto.
  • Estampado: Consiste en premer a golpe de martelo cun punzón metálico sobre o reverso dunha lámina; no extremo do punzón áchase o debuxo que se quere reproducir en relevo. Cando o punzón deixa a súa marca só por unha cara do metal chámase «estampación por impresión», mentres que cando deixa un relevo por unha cara e un oco por outra se denomina «estampación repuxada».
  • A Filigrana: É un esquema decorativo deseñado mediante fíos que se soldan a unha lámina de base. Para fabricar os fíos hai dous métodos: nun caso, pártese dunha lámina cortada en tiras estreitas que se enrolan sobre si mesmas suxeitándoas por un extremo, o que lles deixa marcas helicoidais de retorcimiento; e no outro, realízase un fundido previo en molde para obter a forma de fío e despois se martillea ata obter a sección desexada. Chámase «filigrana sentada» cando os fíos se soldan sobre unha base, e «filigrana ao aire ou calada» cando os fíos únense entre si, sen base.
  • Granulado: Baséase no mesmo principio, e nel os fíos substitúense por pequenas esferas de ouro. Consiste en soldar pequenos gránulos ou esferitas de ouro a unha superficie formando diversos motivos. Xeralmente «filigrana» e «granulado» combínanse entre si, e ás veces tamén con outras técnicas, alcanzando unha gran complexidade compositiva.

Notas

  1. Real Academia Galega (ed.). "ourivería". Consultado o 3-11-2012.
  2. La Voz Libre, ed. (23 de xuño de 2010). "Exposición 'Oro & Plata' sobre orfebrería en la antigüedad hispana" (en castelán). Consultado o 3-11-2012. El museo arqueologico mostrara del 23 de julio al 19 de septiembre los tesoros desde la prehistoria a la romanización
  3. CARCEDO DE MUFARECH, PALOMA; PONTIFICIA UNIVERSIDAD CATÓLICA DEL PERÚ (27 de maio de 2005). Biblioteca Luís Anxo Arango, ed. "Instrumentos líticos e de metal utilizados en manufactura de pezas metálicas conservadas nos museos" (en castelán). Consultado o 4-11-2012.
  4. Terra (ed.). "La Caixa saca de un largo olvido al enigmático pueblo tracio". Culturaclasica.com (en castelán). Consultado o 18-11-2012.

Véxase tamén

Bibliografía

Outros artigos

Akita

Akita (秋田市, あきたし, Akita-shi en xaponés) é a capital da prefectura de Akita, en Xapón, a carón do río Omono. A cidade medrou arredor do castelo de Akita, construído no ano 733, o 1 de abril de 1889 a Akita acadou o status de cidade. Preto da cidade está o campo petroleiro máis importante do Xapón. A refinería de petróleo, a industria da seda, da madeira e a ourivaría constitúen a base da economía local.

Akita tamén foi o lugar de lanzamento dos foguetes sonda Kappa entre 1956 e 1990, cun total de 81 foguetes lanzados.

Andrea del Verrocchio

Andrea di Michele di Francesco de Cioni, máis coñecido como Andrea del Verrocchio, nado en Florencia entre 1434 e 1437 e falecido en Venecia no ano 1488, foi un escultor e pintor italiano. Foi un artista polifacético, porque ademais da escultura e a pintura, practicou a ourivaría e a música e mesmo estivo interesado nas matemáticas. O seu traballo foi influenciado polas últimas obras escultóricas de Donatello. O seu obradoiro era xa plenamente renacentista.

Arte bizantina

A arte bizantina é a arte producida no Imperio bizantino desde o século V ata a caída de Constantinopla en 1453, tamén se emprega para referirse á arte de estados contemporáneos a el que compartían formas culturais comúns sen ser parte do imperio como Macedonia, Bulgaria, Serbia ou Rusia e mesmo certos aspectos da arte da República de Venecia.

A impronta romana, o gusto polo luxo, a suntuosidade e a proporción herdados da cultura grega deu lugar a unha arte imperial-relixiosa presidida pola idea do dogmático e por unha concepción xerarquizante e simbólica da arte na que as formas e as técnicas respondían a unhas normas fixas, segundo un preciso e inmutable contido teolóxico, no que Deus e o emperador quedaban no mesmo rango no nivel representativo.

Os templos bizantinos tiñan planta centralizada cunha gran cúpula central como un trasunto arquitectónico da bóveda celeste, conservando en xeral a organización da basílica paleocristiá. O iconostasio separaba o presbiterio das naves, constituíndo un lugar específico para as imaxes. Usualmente utilizaba como material de construción o ladrillo, como os romanos, pero acentuando a súa función decorativa, empregando frecuentemente o arco de medio punto e as cubertas abovedadas.

Os edificios no interior amosaban unha decoración suntuosa a base de mosaicos, esmaltes, ourivaría, teas e un longo etcétera. Exteriormente predominaba a verticalidade e conxugación de rectas e curvas.

A escultura bizantina renovou as formas e os motivos decorativos. Pictograficamente a forma de Cristo seguiu o modelo sirio de melena longa e barba partida, representado frecuentemente como Pantocrátor. A Virxe tiña unha tipoloxía máis variada con formas como a kiriotissa, hodigitria, theotokos, galactotrofusa e glycofilusa entre as máis frecuentes.

Arte da antigüidade

A arte antiga ou arte da antigüidade é a arte da Idade Antiga. A historia da arte antiga é a división da historia da arte que se centra no seu estudo e interpretación formal, técnica, estrutural, e ideolóxica (iconográfica, iconolóxica) e na súa explicación histórica; aínda que a arqueoloxía é a ciencia histórica cuxo obxecto é a cultura material da que as obras de arte son a manifestación máis valiosa, e é a encargada do seu descubrimento e análise contextual.

A súa delimitación cronolóxica vai dende o comezo da Historia (aproximadamente o IV milenio no Próximo Oriente e Exipto) ata a caída do Imperio Romano de Occidente (século V). A extensión xeográfica do desenvolvemento das primeiras civilizacións —definidas pola aparición da escritura e o poder político e relixioso— impón onde poden localizarse (civilizacións mediterráneas, da India, do Extremo Oriente, da América precolombiana e do resto de Europa e de África) e cando pode falarse en cada unha dun período histórico (Historia) ou dun período prehistórico (Prehistoria), que determinaría que a súa produción artística fose obxecto da historia da arte prehistórica; aínda que realmente a metodoloxía para o seu estudo é en gran parte común, hai unha diferenza fundamental, e é a posibilidade de empregar as fontes escritas para os períodos históricos. Este recurso é insubstituíble, posto que non só permite a identificación no seu caso dos autores ou patrocinadores da obra artística e reconstruír o contexto no que se produciu, senón que posibilita a interpretación da Arte na súa relación coa produción intelectual noutros ámbitos do pensamento, sobre todo a relixión e a filosofía. Deste xeito pódese efectuar unha lectura da arte que a entenda a través da visión do mundo (Weltanschauung) ou ideoloxía dominante en épocas e lugares tan afastados a nós como as civilizacións da Idade Antiga, e do que a Arte é a plasmación material e visual.

Ao contrario que a civilización occidental, as civilizacións africanas, extremo-orientais e americanas non experimentaron a marcada descontinuidade que a arte occidental presenta entre a arte antiga e a arte medieval; co que este último concepto non adoita aplicarse a estas civilizacións.

Tamén existe un concepto comercial e coleccionista da arte antiga, entendido como antigüidades; é dicir, como o termo empregado para englobar todo tipo de obxectos artísticos que non se consideran Arte moderna, pertenzan á Idade Antiga ou a períodos posteriores (arte medieval, arte da Idade Moderna e ata boa parte da arte contemporánea se esta non se entende só como o máis actual senón como todo a arte da Idade Contemporánea —dende mediados do século XVIII).

(Á dereita, Torso do Belvedere, obra de Apolonio de Atenas do século I).

Arte fenicia

Arte fenicia é a denominación historiográfica da arte da civilización fenicia, tanto o das metrópoles fenicias do Mediterráneo oriental como o das colonias fenicias. Para a produción artística da principal colonia fenicia, Cartago, adoita empregarse o termo arte cartaxinés ou arte púnica (aínda que o termo púnico emprégase tamén para referirse á totalidade do fenicio).

As producións artísticas fenicias teñen un forte compoñente artesanal. Nas súas esculturas, cerámicas, xoias e obxectos de metal, predominaban a [influencias exipcias, con elementos asirios, nun primeiro período (dende o século X a. C. -data máis antiga que se adoita asignar á arte fenicia- até o século VII a. C.). Nun segundo período pasou a predominar a influencia grega, chegando ás veces a confundirse as súas producións coas gregas, aínda que, polo xeral, detéctase unha maior tosquedade e e eclecticismo do artista fenicio nas obras dos seus obradoiros.

A arte fenicia influíu en gran medida na dos pobos indíxenas da Península Ibérica (Tartessos e arte ibérica).

As formas de arquitectura fenicia inférense máis polos debuxos dos selos e outros relevos que polas ruínas dos seus edificios; aínda que non faltan algúns restos de pezas arquitectónicas achados en Chipre e -Fenicia. Entre estes, figura o capitel con volutas, inspirado na arte oriental e que ben puido ser o antecesor do orde xónica. Os templos fenicios (como o de Biblos) distinguíanse por ter o santuario sen cuberta. Nel dábase culto a unha pedra ou betilo que xeralmente consistía nun aerólito de forma cónica (como pedra caída do ceo) situado no medio da estancia á cal precedía un adro rodeado interiormente de columnas. Era tamén característica a forma que os sidonios daban aos seus suntuosos sartegos de pedra, e que reproducía o contorno da figura humana, como os sartegos antropoides de madeira exipcios.

Baixo o nome de esculturas fenicias comprendéronse numerosas e variadísimas estatuas dos pobos fenicios, libios, sardos, tirrenos, pelasgos, hititas e chipriotas que se presentan con certa rixidez arcaica e falta de naturalidade e que ofrecen visibles reminiscencias asirias, exipcias e mesmo gregas segundo as épocas e os países. Considéranse como lexitimamente fenicias en pedra e bronce as esculturas chipriotas (da illa de Chipre) tendo en conta que os fenicios apoderáronse da illa cara ao ano 1000 a. C. e fundaron alí cidades importantes subxugando aos hititas que eran os seus antigos poboadores. Así mesmo, pode estudarse a arte fenicia nas illas de Sardeña e Eivissa das cales se apoderaron as colonias tirias no século VIII a. C.

Despois de repetidas investigacións realizadas sobre a arte fenicia, pódese afirmar que non existe con anterioridade ao século X a. C. pois aínda que moito antes fabricaban e vendían produtos os industriais e mercadores fenicios a súa arte non pasaba de ser unha mera imitación do exipcio ou asirio e parece que mesmo entón se consideraban os seus artigos como orixinarios dos artistas que lles servían de modelo. Desde o devandito século descóbrese nas obras fenicias de estatuaria, glíptica, ourivaría etc. a tendencia a combinar os estilos orientais nunha mesma peza, sobresaíndo o exipcio.

Arte islámica

O termo arte islámica designa a produción artística que se desenvolveu entre a héxira (622) e o século XIX no territorio habitado por poboacións de cultura islámica que se estendía no momento de máximo esplendor desde España ata Indonesia. A fe nun Deus único, Alá, e no seu profeta, Mahoma, creou uns lazos culturais e relixiosos que se reflectiron tamén na arte.

A orixe nómade do pobo árabe, primeiro en converterse ó islam, determinou que a arte estivese centrada nas artes decorativas e industriais: ourivaría, marfís, cerámica mentres que a arquitectura, carente en orixe dunha organización no construtivo e no ubanístico vai derivar nunhas estruturas arquitectónicas abertas con patios e pórticos cubertos xeralmente con terrazas. O material de construción habitualmente utilizado foi o ladrillo, as naves realízanse mediante o arco de medio punto, o arco apuntado, o arco peraltado e sobre todo polo arco de ferradura e o arco polilobulado, os edificios estaban cubertos por bóvedas de canón e a partir do século X por bóvedas de aresta formando arcos que se cruzan deixando un polígono central. O edificio máis característico da arte islámica é a mesquita, a súa orixe está na casa de Mahomed e a súa tipoloxía non mudou ata a época actual, consta de haram, sala de piares orientada cara A Meca cun nicho aberto no muro do fondo, diante do que está a macsura (palco) e o mimbar (púlpito), esta sala dá ao sahn, patio porticado no que está o sabil (fonte de ablucións).

A decoración da arte islámica é plana, sen eixo de simetría e con tendencia á repetición indefinida de motivos xeométricos e vexetais estilizados que se mesturan entre si e con outros motivos epigráficos.

Arte visigótica

A arte visigótica é aquela que designa as expresións artísticas creadas polos visigodos, que entraron na Península Ibérica no ano 415 e se converteron no pobo dominante da rexión até a invasión musulmá no 711. Este período da arte ibérica se notabiliza pola arquitectura, artesanado (especialmente ourivaría) e a escrita visigótica. O impulso artístico provén da man de Santo Isidoro (As Etimoloxías) e maila unidade política e relixiosa de Recaredo.

Artesanía

A artesanía comprende, basicamente, as obras e traballos realizados manualmente e con pouca intervención de maquinaria, habitualmente obxectos decorativos ou de uso común. O que se dedica a esta actividade denomínase artesán.

Balsa muisca

A balsa muisca ou balsa dourada é unha peza de ourivaría precolombiana votiva feita pola cultura muisca na rexión xeográfica que actualmente corresponde ó centro de Colombia. A peza atópase exhibida no Museo do Ouro de Bogotá. Cóidase que a figura foi elaborada entre os anos 600 e 1600 d. C. por fundición de cera perdida en ouro cunha pequena cantidade de cobre.A figura fai alusión á cerimonia da lenda de El Dorado. Representa o acto de investidura de poder dos xefes muiscas que se celebraba na lagoa de Guatavita, na cal o herdeiro do cacicazgo cubría o seu corpo con ouro en po e acompañado do pobo guindaba ouro e esmeraldas como ofrenda ós deuses. A peza ten unha base coa forma dunha embarcación de troncos cunhas dimensións de 19,5 x 10,1 cm e varias figuras sobre a balsa; a meirande figura que se destaca na metade aparentemente representa ó cacique, o cal está adornado con tocados, narigueiras e orelleiras, mide 10,2 cm de altura e está rodeado polos seus soldados, que levan estandartes.

Galicia no tempo

Galicia no tempo foi unha exposición realizada en 1991 sobre a arte galega no Mosteiro de San Martiño Pinario. Organizada pola Xunta de Galicia en colaboración coa Generalitat de Cataluña cun orzamento de 600 millóns de pesetas, e con Xosé Manuel García Iglesias como comisario, presentaba arredor de 250 pezas de escultura e ourivaría de entre o século XVI e a idade moderna.

A exposición derivou tamén nunha serie de televisión presentada por Eva Veiga e dirixida por Miguel Piñeiro, a primeira documental da CRTVG, e nun disco homónimo de música ambiental interpretado polo grupo Milladoiro.

Idade de Bronce en Galicia

Os primeiros metais e a cerámica campaniforme chegaron a Galiza procedentes de Portugal hai uns 4 000 anos, durante o Calcolítico ou Idade do Cobre.

Na Idade de Bronce (1800-700 a.C.), a metalurxia comezou a evidenciar cambios tanto na forma coma na técnica coa aparición do bronce. A base económica foi a agricultura e a gandería e mailo aproveitamento dos recursos mariños; aínda que a metalurxia do bronce debeu xogar un importante papel, mesmo no crecemento dos intercambios destes bens coa Europa atlántica e co Mediterráneo peninsular.

Son numerosas as pezas de ourivaría que conservamos: pulseiras, diademas, brazaletes,etc., o que evidencia a xerarquización desta sociedade. Pola súa cantidade e calidade destaca o tesouro de Caldas de Reis (Caldas de Reis), hoxe no Museo Provincial de Pontevedra, así como o casco de Leiro (Leiro, Rianxo), no Museo Arqueolóxico do Castelo de Santo Antón, na Coruña.

A importancia da guerra para esta sociedade vén marcada polo numeroso armamento metálico atopado: puñais, machadas, punta de lanza ou espadas. Os lugares nos que apareceron os restos de maior importancia son Leiro, O Hío (Cangas) e Roufeiro (Nocelo da Pena, Sarreaus).

Da Idade de Bronce consérvase unha gran cantidade de gravados en penedos ao aire libre, denominados petróglifos. Aparece a finais desta época a Cultura castrexa.

Manierismo

O manierismo é un estilo artístico que predominou en Italia dende o final do Alto Renacemento (cara a 1520) ata os comezos do período Barroco, cara ó ano 1590.

Museo Provincial de Pontevedra

O Museo Provincial de Pontevedra foi fundado pola Deputación de Pontevedra o 30 de decembro de 1927. Está rexido por un padroádego, sendo a Deputación Provincial de Pontevedra o seu titular. Dispón de cinco edificios históricos e un sexto de nova construción, con salas de exposición permanente e temporais. Os fondos do museo son pluridisciplinares, clasificados en salas de belas artes, arqueoloxía, etnografía e artes aplicadas. O edificio fundacional, o Castro Monteagudo, localízase na rúa Pasantería en Pontevedra.

Foi distinguido en 1996 coa Medalla de Ouro de Galicia.

Museo do Hermitage

O Hermitage ou Museo Estatal do Hermitage (ruso Государственный Эрмитаж / Gosudarstvenniy Ermitaž) en San Petersburgo, Rusia, é unha das maiores, máis antigas e máis importantes e famosas galerías de arte e museos da historia humana e da cultura do mundo. As vastas coleccións do Hermitage están despregadas en seis edificios, sendo un dos principais o Palacio de Inverno que fora a residencia oficial do Tsar das Rusias.

O importante legado do Hermitage sobre a Arte Occidental comprende obras de Michelangelo, Leonardo da Vinci, Rubens, van Dyck, Rembrandt, Poussin, Claude Lorrain, Watteau, Tiepolo, Canaletto, Canova, Rodin, Monet, Pissarro, Renoir, Cezanne, van Gogh, Gauguin, Picasso e Matisse. Hai moitas máis coleccións, porén, incluíndo artistas da Rusia imperial, unha selección de xoiaría de Fabergé, e a máis grande colección existente de antiga ourivaría de Europa oriental e Asia occidental.

Museo do Ouro

O Museo do Ouro do Banco da República de Colombia é unha institución que contén pezas de ourivaría e olaría de culturas indíxenas do período precolombiano. Atópase no centro histórico da cidade de Bogotá.

Posúe a meirande colección de ourivaría prehispánica do mundo con arredor de trinta e catro mil pezas de ouro e tumbaga, preto de vinte e cinco mil obxectos en cerámica, pedra, cuncha, ósos e téxtiles. Expón pezas de diferentes culturas indíxenas asentadas na actual Colombia antes da chegada dos conquistadores españois, entre as que destacan a calima, a muisca, a Nariño, a quimbaya, a zenú, a tairona, a San Agustín, a Tierradentro, a Tolima, entre outras cousas.

Ouro

O ouro é un elemento químico de número atómico 79 situado no grupo 11 da táboa periódica. O seu símbolo é Au (do latín aurum). O ouro é un metal de transición brando, brillante, amarelo, pesado, maleable, dúctil (trivalente e univalente) que non reacciona coa maioría de produtos químicos, pero é sensible ao cloro e á auga rexia. O metal atópase normalmente en estado puro e en forma de pebidas e depósitos aluviais e é un dos metais tradicionalmente empregados para cuñar moedas. O ouro utilízase na ourivaría, a industria e a electrónica.

Santa Maria de Martorelles

Santa Maria de Martorelles é un concello español da provincia de Barcelona, en Cataluña. Está situado na comarca do Vallès Oriental.

Tumbaga

A tumbaga é o nome que os españois lle deron a unha aliaxe de ouro e cobre que fabricaban os ourives indíxenas de América.

Alén dos indíxenas da cultura lambayeque (cultura peruana) que lle dicían "tumbaga" á mestura de ouro con cobre e prata, numerosas culturas precolombianas salientaron pola súa rica ourivaría, como a da Tolita, a tairona ou a quimbaya, utilizaron a tumbaga para elaborar diversos obxectos cerimoniais e adornos.

Vilar de Santos

Vilar de Santos é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca da Limia. Segundo o IGE en 2017 tiña 850 habitantes (1.001 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «vilasantés».

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.