Narrativa

A narrativa é un xénero literario, que adoita presentarse en forma de prosa, mais pode ser tamén en versos (epopea, romanceiros). Segundo Carlos Reis, o texto narrativo é un proceso de exteriorización, unha actitude obxectiva e baseada na sucesividade.

No século XX, a partir do estruturalismo, xorde unha especie de teoría semiótica da narrativa (ou narratoloxía) que propón estudar a narratividade en xeral (novelas, contos, filmes, espectáculos, mitos, anécdotas, cancións, músicas, vídeos). Encabezados por Roland Barthes, estes estudos pretenden encontrar unha "gramática" da narrativa, máis ou menos como Saussure encontrara para a fala. É a partir de aí que xorden as fichas de lectura e os estudos sobre o narrador, os actuantes e as estratexias narrativas de determinada escola, entre outros.

Roland Barthes, mestre no estudo da narrativa, afirma que "a narrativa está presente en todos os tempos, en todos os lugares, en todas as sociedades, comeza coa propia historia da humanidade. [...] É froito do xenio do narrador ou posúe en común con outras narrativas unha estrutura acesíbel á análise".

Acción

A acción é o conxunto de acontecementos que transcorren nun determinado espazo e tempo. Aristóteles, na súa Poética, xa afirmaba que "sen acción non podería haber traxedia". Sen dificultade se estende o termo traxedia á narración, e así a presenza de acción é o primeiro elemento esencial ao texto narrativo.

Estrutura da narración

A acción da narrativa pode dividirse en tres accións: "Intriga", "Acción principal" e "Acción secundaria".

  • Intriga: acción considerada como un conxunto de acontecementos que se suceden, segundo un principio de casualidade, con vista a un desenlace. A intriga é unha acción fechada.
  • Acción principal: integra o conxunto de secuencias narrativas que teñen maior importancia.
  • Acción secundaria: a súa importancia defínese en relación á principal, da que depende, por veces; relata acontecementos de menor relevo.

A narración consiste en arranxar unha secuencia de feitos na cal os personaxes se moven nun determinado espazo á medida que o tempo pasa. O texto narrativo está baseado na acción que envolve personaxes, tempo, espazo e conflito. Os seus elementos son: narrador, enredo, personaxes, espazo e tempo.

Desa forma, o texto narrativo presenta unha determinada estrutura:

  1. Presentación;
  2. Nó ou desenvolvemento;
  3. Clímax;
  4. Desenlace.

Secuencia

A acción está constituída por un número variábel de secuencias (segmentos narrativos con principio, medio e fin), que poden aparecer articuladas dos seguintes xeitos:

  • Encadeamento ou organización por orde cronolóxica.
  • Encaixe, en que unha acción é introducida noutra que estaba a ser narrada e que despois se retoma.
  • Alternancia, en que varias historias ou secuencias van sendo narradas alternadamente pola forma que foi escrita; ese "eu lírico" debe abranguer máis, de forma que o lector se familiarice coa lectura.

A acción pode dividirse en:

  • Presentación: é o momento do texto no que o narrador presenta os personaxes, o escenario, o tempo etc. Nese momento sitúa o lector nos acontecimentos (feitos).
  • ou desenvolvemento: é nese momento cando se inicia o conflito (a oposición entre dúas forzas ou dous personaxes). A paz inicial é quebrada a través do conflito para que a acción, a través dos feitos, se desenvolva.
  • Clímax: momento de maior intensidade dramática da narración. É nese momento no que o conflito fica insustentábel, algo ten de ser feito para que a situación se resolva.
  • Desenlace: é como os feitos (situación) se resolven no final da narración. Pode ou non presentar a resolución do conflito.

Tempo

  • Tempo cronolóxico ou tempo da historia, determinado pola sucesión cronolóxica dos acontecementos narrados.
  • Tempo histórico, refírese á época ou momento histórico no que a acción se desenvolve.
  • Tempo psicolóxico, é un tempo subxectivo, vivido ou sentido pola personaxe, que flúe en consonancia co seu estado de espírito.
  • Tempo do discurso, resulta do tratamento ou elaboración do tempo da historia polo narrador. Este pode escoller narrar os acontecementos:
    • por orde lineal
    • con alteración da orde temporal (anacronía), recorrendo á analepse (un chimpo a acontecementos pasados) ou á prolepse (un salto a acontecementos futuros);
    • ao ritmo dos acontecementos (isocronía), como, por exemplo, na escena dialogada;
    • a un ritmo diferente (anisocronía), recorrendo ao resumo ou sumario (condensación dos acontecementos), á elipse (omisión de acontecementos) e á pausa (interrupción da historia para dar lugar a descricións ou divagacións).

Personaxes

Roland Barthes, alén de retomar a importancia que os clásicos daban á acción, avanza ao afirmar que “non existe unha soa narrativa no mundo sen personaxes”. Aquí enténdese personaxe non como persoas, seres humanos. Un animal pode ser personaxe (A revolta dos animais), a morte pode ser unha personaxe (As Intermitências da Morte), unha cidade decadente ou unha caneta caendo poden ser personaxes, desde que estean nun espazo e realizando unha acción, aínda que involuntaria.

Relevo das personaxes

  • Protagonista, personaxe principal ou heroe: desempeña un papel central, a súa actuación é fundamental para o desenvolvemento da acción.
  • Personaxe secundaria: asume un papel de menor relevo que o protagonista, sendo aínda importante para o desenvolver a acción.
  • Figurante: ten un papel irrelevante no desenvolvemento da acción, cabéndolle, no entanto, o papel de ilustrar un ambiente ou un espazo social do que é representante.

Composicilón

  • Personaxe redonda (ou esférica): dinámica, dotada de densidade psicolóxica, capaz de alterar o seu comportamento e, por conseguinte, de evolucionar ao longo da narrativa.
  • Personaxe plana (ou deseñada): estática, sen evolución, sen gran vida interior; noutras palabras: a personaxe plana compórtase da mesma forma previsíbel ao longo de toda a narrativa.
  • Personaxe-tipo: representa un grupo profesional ou social.
  • Personaxe colectiva: representa un grupo de individuos que actúa como se os animase unha única vontade.

Caracterización

  • Directa
    • Autocaracterización: a propia personaxe refire as súas características.
    • Heterocaracterización: a caracterización da personaxe énos facilitada polo narrador ou por outra personaxe.
  • Indirecta: o narrador pon a personaxe en acción, cabéndolle ao lector, a través do seu comportamento ou da súa fala, trazar o seu retrato.

Espazo (ou ambiente)

  • Espazo ou ambiente físico: é o espazo real, que serve de escenario á acción, onde as personaxes se moven.
  • Espazo ou ambiente social: é constituído polo ambiente social, representando, por excelencia, polas personaxes figurantes.
  • Espazo ou ambiente psicolóxico: espazo interior da personaxe, abarcando as súas vivencias, os seus pensamentos e sentimentos.

O espazo ou ambiente pode ser desde unha praia a un lago conxelado. Os feitos da narración acontecen de acordo co espazo.

Narrador

  • Participación
    • Heterodiexético: non participante.
    • Autodiexético: participa como personaxe principal.
    • Homodiexético: participa como personaxe secundaria.
  • Focalización: é a perspectiva adoptada polo narrador en relación ao universo narrado, isto é, a maneira como o narrador ve os feitos da historia.
    • Focalización omnisciente: colocado nunha posición de transcendencia, o narrador mostra coñecer toda a historia, manipula o tempo, e coñece o mundo interior (incluídos os pensamentos e sentimentos) das personaxes.
    • Focalización interna: o narrador adopta o punto de vista dun personaxe (ou de varios), resultando unha diminución de coñecemento.
    • Focalización externa: o coñecemento do narrador limítase ao que é observábel do exterior.
    • Focalización neutra: o narrador non expón o seu punto de vista (este modo non existe na práctica, só na teoría).
    • Focalización restritiva: a visión dos feitos dáse a través da óptica dalgún personaxe.
    • Focalización interventiva: o autor fai observacións sobre os personaxes (típica das novelas modernas)

Sucesión e Integración

Claude Bremond, ao definir narrativa, acrecentará a sucesión e a integración como esenciais para a narratividade: "Toda narrativa consiste nun discurso integrando unha sucesión de acontecemento de interese humano na unidade dunha mesma acción. Onde non hai sucesión non hai narrativa, senón, por exemplo, descrición, dedución, efusión lírica etc. Onde non hai integración na unidade dunha acción, non hai narrativa, senón soamente cronoloxía, enunciación dunha sucesión de feitos non relacionados".

Totalidade de significación

A totalidade de significación é apuntada por Greimas como outro elemento fundamental da narrativa. Aínda que aparentemente o lector non entenda un texto, ha de ter nel unha significación para que se configure como historia, como narración.

En prosa e verso

A pesar de aparecer comunmente en prosa, a narración pode existir en versos. Os exemplos clásicos son as epopeas, como a Odisea, ou os romanceiros, como o Romanceiro da Inconfidência. Poemas como O Caso do Vestido e Quadrilha, de Carlos Drummond de Andrade, son verdadeiras narrativas en versos, con acción, personaxes, sucesión, integración e significación.

Véxase tamén

Outros artigos

Alfredo Conde

Alfredo Conde Cid, nado en Allariz o 6 de xaneiro de 1945, é un escritor e político galego en lingua galega e máis tarde exclusivamente en lingua castelá.

Autobiografía

A autobiografía é un xénero literario consistente no relato da propia existencia.

Camilo Gonsar

Camilo González Suárez-Llanos, chamado artisticamente Camilo Gonsar, nado en Sarria o 12 de agosto de 1931 e finado en Vigo o 9 de novembro de 2008, foi un escritor galego.

Carlos Casares

Carlos Casares Mouriño, nado en Ourense o 24 de agosto de 1941 e finado en Vigo o 9 de marzo de 2002, foi un escritor en lingua galega, crítico literario e político. Estudou en Santiago de Compostela, cidade na que entrou en contacto con representantes do galeguismo, como Ramón Piñeiro. Foi director da editorial Galaxia e da revista Grial. Cultivou sobre todo a narrativa. Nos anos sesenta publicou o libro de relatos Vento ferido e Cambio en tres. En 1975 aparece Xoguetes pra un tempo prohibido. Viñeron logo o libro de relatos Os escuros soños de Clío e as novelas Ilustrísima, Os mortos daquel verán, Deus sentado nun sillón azul e O sol do verán. É de destacar, tamén, o traballo como columnista, principalmente en La Voz de Galicia entre 1992 e 1998, recollido en sete volumes publicados por Galaxia de 2005 a 2008, titulados Á marxe. O ano 2017 dedicóuselle o Día das Letras Galegas.

Ciencia ficción

A ciencia ficción (do inglés science fiction) é un xénero literario e cinematográfico baseado nos efectos de hipotéticos avances científicos e tecnolóxicos, presentes ou futuros, sobre a sociedade ou os individuos. Algúns autores consideran preferible a expresión ficción científica por consideraren que, como norma xeral, se debe buscar a adaptación das denominacións importadas ás pautas ortográficas, ortofónicas e morfosintácticas do galego.

A expresión science fiction utilizouna por primeira vez en 1851 un escritor inglés chamado William Wilson no seu libro A Little Earnest Book upon a Great Old Subject, pero o termo non se xeneralizou coa súa acepción actual ata que Hugo Gernsback o incorporou en 1926 á portada da revista estadounidense de narrativa especulativa Amazing Stories (logo de facer un intento previo co termo scientifiction, que non chegou a callar). Ata esa data as narracións que hoxe día non dubidamos en cualificar de ficción científica recibían diversos nomes: viaxes fantásticas, relatos de mundos perdidos, utopías, novelas científicas.

As fronteiras do xénero son difíciles de definir, e as liñas que delimitan os subxéneros son a miúdo fluídas. (en Strong Opinions, Vladimir Nabokov argüiu medio en broma que se fósemos rigorosos coas nosas definicións, A tempestade de Shakespeare debería considerarse ficción científica.)

Corrido

O corrido é un xénero de canción e poesía narrativa popular. Poderíase cualificar coma unha sorte de balada orixinaria de México. Deriva en gran parte do S.XVIII español, durante a época en que se deu o mevemento romántico. Fundamentalmente consiste nun saúdo do cantante seguido dun prólogo á historia, a historia en si mesma e ao cabo unha sentenza e adeus do propio cantante.

Ediciós do Castro

Ediciós do Castro é unha editorial galega fundada en Sada, en 1963, ao amparo do Grupo Sargadelos como parte do complexo industrial Laboratorio de Formas impulsado por Isaac Díaz Pardo. Edita libros en galego e castelán case sempre sobre temas relacionados con Galicia. Ditas publicacións inclúen narrativa, poesía, ensaio, economía, teatro, etnografía, arte e historia entre outras.

Fina Casalderrey

Xosefa Casalderrey Fraga, máis coñecida como Fina Casalderrey, nada en Xeve (Pontevedra) o 11 de agosto de 1951, é unha escritora, profesora de educación secundaria, etnógrafa vocacional, gastrónoma, conferenciante e periodista galega.

Rafael Dieste

Rafael Francisco Antonio Olegario Dieste Gonçalves, nado en Rianxo o 29 de xaneiro de 1899 e finado en Santiago de Compostela o 15 de outubro de 1981, foi un escritor republicano galego do exilio, que pertenceu á chamada Xeración de 1925. Cos seus contos e pezas de teatro, entre as que destacan A fiestra valdeira (1927) e Dos arquivos do trasno (1926), tentou modernizar o sistema literario galego afastándoo do ruralismo. Atribúeselle en boa parte a creación do denominado Teatro Nacional Galego. Dedicóuselle do Día das Letras Galegas de 1995.

Ramón Otero Pedrayo

Ramón Otero Pedrayo, nado en Ourense o 5 de marzo de 1888 e finado na mesma cidade o 10 de abril de 1976, foi un escritor, político e intelectual galego. Membro da Xeración Nós, ingresou nas Irmandades da Fala en 1918. Foi responsable da área de xeografía do Seminario de Estudos Galegos e deputado polo Partido Galeguista nas Cortes Constituístes republicanas. Traballou na aprobación do Estatuto de autonomía de Galicia de 1936. Fiel á causa galeguista durante a Guerra civil española, foi expedientado. Foi membro da Real Academia Galega e presidiu a Editorial Galaxia. Participou no Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento. É autor dunha ampla obra narrativa, ensaística e dramática.

A Fundación Otero Pedrayo e a Fundación Penzol conservan a súa biblioteca e arquivo. En 1988 dedicóuselle o Día das Letras Galegas.

Serie de televisión

Unha serie de televisión é unha obra audiovisual que se difunde en emisións televisivas sucesivas, mantendo cada unha delas unha unidade argumental en si mesma e con continuidade, polo menos temática, entre os diferentes episodios que a integran. Aínda que o termo emprégase popularmente para designar á ficción seriada, outros xéneros son susceptibles de ofrecerse en serie, como o documental (por exemplo, Walking with Dinosaurs, Camiñando entre dinosauros).

Técnica narrativa

As técnicas narrativas son os diversos procedementos usados polo autor dun texto narrativo para crear o relato:

A narración en terceira persoa: mediante a terceira persoa pódense artellar as seguintes perspectivas narrativas:

A do autor omnisciente: é aquel que ten un coñecemento total de todo o narrado e por narrar (historia), mesmo os sentimentos máis íntimos dos personaxes. Coñece os acontecementos exteriores e os sentimentos máis íntimos dos personaxes. O narrador é extradiexético.

Técnica 'behaviorista' ou do 'campo limitado': ignóranse os datos do acontecer, quedando o autor, por conseguinte, como mero observador da acción narrativa. Esta técnica difire pouco dunha reportaxe. O narrador é extradiexético.

Pode ocorrer que o autor se oculte na voz dun personaxe, que asume o papel de narrador testemuña. O narrador conta en terceira persoa o que lle acontece a outros personaxes do relato. O narrador é intradiexéticoEnfoque narrativo múltiple: comunícase a acción desde os puntos de vista narrativos de varios personaxes.A narración en primeira persoa

Narrador protagonista intradiexético.

A narración en segunda persoa: é menos frecuente cas anteriores e é habitual que se combine con outras técnicas narrativas sen se aplicar a unha obra completa.

Víctor Freixanes

Víctor Fernández Freijanes, máis coñecido como Víctor Freixanes, nado o 24 de agosto de 1951 en Pontevedra, é un xornalista, editor e escritor galego. É irmán do pintor Xosé Freixanes. En 2017 foi elixido presidente da Real Academia Galega.

Xosé Fernández Ferreiro

Xosé Fernández Ferreiro, nado en Espartedo (Santa Cruz de Rubiacós, Nogueira de Ramuín) o 29 de xaneiro de 1931 e finado na Coruña o 16 de decembro de 2015, foi un escritor galego.

Xosé Luís Méndez Ferrín

Xosé Luís Méndez Ferrín, nado en Ourense o 7 de agosto de 1938, é un político e escritor galego amplamente recoñecido como un dos referentes da literatura galega contemporánea. Foi membro da Real Academia Galega desde o 30 de setembro de 2000, e presidente da mesma dende o 23 de xaneiro de 2010 até o 25 de febreiro de 2013, cando dimitiu como presidente. O 13 de marzo renunciou definitivamente á súa cadeira de académico.

Xosé María Álvarez Blázquez

Xosé María Álvarez Blázquez, nado en Tui o 5 de febreiro de 1915 e finado en Vigo o 2 de marzo de 1985, foi un escritor galego de poesía, narrativa e ensaio, arqueólogo, investigador e editor galeguista. Foi cronista oficial da cidade de Vigo desde 1976. É unha das figuras máis laboriosas da cultura galega, cunha grande actividade que vai dende a literatura (novela, poesía, teatro) ata a investigación como arqueólogo e a súa tarefa como editor e galeguista. Pertence a unha saga de escritores que ten os seus antecedentes no seu avó Emilio Álvarez Giménez, seguiu co seu tío Xerardo Álvarez Limeses e compartiu co seu irmán Emilio. É un dos representantes da poesía neotrobadoresca, vangarda poética xurdida ao redor de 1930 debida á difusión en Galiza da lírica medieval galego-portuguesa. En 2008 dedicóuselle o Día das Letras Galegas.

Xosé Neira Vilas

Xosé Santiago Neira Vilas, nado en Gres (Vila de Cruces) o 3 de novembro de 1928 e finado no mesmo lugar o 27 de novembro de 2015, foi un xornalista, recoñecido e premiado escritor galego en lingua galega e lingua castelá e dinamizador cultural, emigrante na Arxentina e Cuba, membro da Real Academia Galega, Medalla Castelao e Medalla de Ouro de Galicia, autor dunha ampla obra narrativa, na que destaca Memorias dun neno labrego (1961), o libro máis editado da historia da literatura galega. Cultivou tamén o ensaio, a poesía e a literatura infantil. A súa obra, tanto por calidade como por cantidade, converteuno nun clásico das letras de Galicia.

Álvaro Cunqueiro

Álvaro Patricio Cunqueiro Mora-Montenegro (máis coñecido simplemente como Álvaro Cunqueiro) nado en Mondoñedo o 22 de decembro de 1911 e finado en Vigo o 28 de febreiro de 1981, foi un novelista, poeta, dramaturgo, xornalista e gastrónomo galego, considerado un dos grandes autores da literatura galega e de toda a literatura española do século XX. Foi director do xornal Faro de Vigo. Ingresou na Real Academia Galega en 1963. Foi nomeado fillo predilecto de Mondoñedo en 1965. Investírono doutor honoris causa pola Universidade de Santiago de Compostela en 1980 e recibiu o Pedrón de Ouro no mesmo ano. Tamén en 1980 apareceu o I volume da súa Obra completa, e postumamente os volumes II (1982) e III (1983). En 1991 dedicóuselle o Día das Letras Galegas.

Ao longo da súa vida chegou a usar os seguintes pseudónimos: Al Farish ibn Iaquim Al Galizi, Álvaro Labrada, Ariel García, Benito Moirón, Carlos Sobrado, Cristóbal Xordán, M. Mª Seoane, Manuel da Fonte, Mark Tapley, Patricio Mindonio, Patricio Mor, X. Berenguer, Xusto Cabarcos, Filón o Mozo.

Ánxel Fole

Ánxel Fole, nado en Lugo o 11 de agosto de 1903 e finado na mesma cidade o 9 de maio de 1986, foi un escritor en galego e castelán que cultivou todos os xéneros literarios (narrativa, poesía, teatro e ensaio), aínda que a súa sona lle vén fundamentalmente dos seus libros de contos, recollidos en catro volumes. En 1997 foille adicado o Día das Letras Galegas.

Usou os pseudónimos Bakurin, F. de N., Fole de Navia, Eginardo de Tor, Fuco de Caldas, Lexandre de Arcos, Lucencio, Troitiño, Xelos de Orbán e Neumandro (o máis utilizado).

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.