Literatura galega

A literatura galega é aquela que se escribe en lingua galega. En xeral, a historia e evolución do idioma galego desde o seu nacemento no século IX até hoxe é irregular, de tal xeito que a momentos de esplendor lle suceden outros de decadencia.

Etapas da literatura galega

Período Medieval (XII – XV)

Cantiga bagpipes 2
Tocando a gaita, miniatura das Cantigas de Santa María
Artigo principal: Literatura galego-portuguesa medieval.

A literatura galego-portuguesa medieval é aquela escrita en galego-portugués en diversas zonas da Península Ibérica entre os séculos XII e XV. Esta inclúe lírica sacra e profana e diferentes tipos de prosa. Este é un período de esplendor xa que é cando a literatura galego-portuguesa acada un prestixio que vai ir perdendo nos séculos seguintes. A importancia que tivo a literatura en galego-portugués para a Península Ibérica pódese comparar á importancia da literatura occitana en Europa Central e do Mediterráneo.

Véxase tamén: Trobadorismo, Cantigas de Santa María e Prosa galega medieval.

Séculos Escuros (XVI - XVIII)

Artigo principal: Literatura galega dos Séculos Escuros.

O idioma entra nunha etapa de absoluta decadencia a nivel literario, aínda que siga sendo a lingua oral máis empregada pola sociedade galega do momento.

Prerrexurdimento (1808 - 1863)

Artigo principal: Literatura galega do Prerrexurdimento.

Hai unha primeira etapa de recuperación do prestixio da lingua galega tralos séculos de decadencia que sufriu.

Rexurdimento (XIX)

Artigo principal: Literatura galega do Rexurdimento.

A lingua galega recupérase por completo coa chegada de moitos dos máis importantes escritores en galego: Rosalía de Castro, Curros Enríquez, Eduardo Pondal...

Intersecular

Artigo principal: Literatura galega do período intersecular.

Con literatura galega do período intersecular referímonos á creación literaria producida durante o ocaso do século XIX e os albores do XX.

Século XX

Artigo principal: Literatura galega do século XX.
Véxase tamén: Literatura galega do exilio.

O idioma ten pasado por momentos de estabilidade e outros de decadencia. O primeiro terzo do século XX ten sido de esplendor, sobre todo polo labor dos homes vinculados ás Irmandades da Fala, á Xeración Nós (Castelao, Otero Pedrayo, Vicente Risco...) e ao Seminario de Estudos Galegos. Tras esta etapa de recuperación, volve de novo outra etapa escura debido á guerra civil española e á ditadura, que supuxeron o abandono da lingua a nivel escrito en Galiza a pesar de ser a lingua máis falada pola poboación;[Cómpre referencia] con todo, a chama da literatura seguiu acesa na Galiza exterior (o exilio americano, principalmente).

A partir dos 50 comeza unha leve recuperación, coa fundación da Editorial Galaxia e outros proxectos. Coa instauración da democracia, no ano 1978 aprobase a Constitución española, recoñecéselle ao galego o carácter de lingua cooficial xunto co castelán, manténdose unha situación de desequilibrio até o día de hoxe. Esta relativa protección da lingua galega, incrementada co Estatuto de Autonomía e a Lei de normalización lingüística, axuda a que xurda unha nova etapa de recuperación da literatura nos máis variados xéneros, incluída a literatura infantil e xuvenil.

Literatura galega actual (século XXI)

Artigo principal: Literatura galega actual.

Canto á creación literaria, non se acostuma falar dunha ruptura coa nova chegada do século, senón dunha continuación do labor das últimas décadas do século XX.

Véxase tamén

Bibliografía

Outros artigos

Este artigo tan só é un bosquexo
 Este artigo sobre literatura é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.
 Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.
Afonso Mendez de Besteiros

Afonso Mendez de Besteiros foi un trobador portugués, natural de Santa Maria de Besteiros e pertencente á pequena nobreza.

Estivo activo entre 1250 e 1275 e foi autor de 14 textos: nove cantigas de amor, dúas cantigas de amigo, unha cantiga de escarnio e dúas sátiras políticas.

Diccionario da literatura galega

O Diccionario da literatura galega -publicado en catro tomos- é un dicionario en lingua galega. Está coordinado pola doutora en filoloxía galega Dolores Vilavedra, contando con autores e autoras como Helena González Fernández e Ana Belén Fortes, entre outros. O primeiro tomo data de 1995 e, o cuarto, de 2004; todos os tomos contan cunha sobrecuberta que protexe as pastas duras que conforman o esqueleto do libro. Foron publicados en Vigo pola Editorial Galaxia.

Dolores Vilavedra

Dolores Vilavedra Fernández, nada en Vigo o 4 de agosto de 1963, é profesora de Literatura galega na Universidade de Santiago de Compostela. Forma parte do consello de redacción da revista Grial, e dirixe a sección de crítica literaria. Coordinou o Diccionario da literatura galega, en catro tomos, que publicou Galaxia. Colaborou durante anos no Diario cultural da Radio Galega.

Estevan Fernandiz de Elvas

Estevan Fernandiz foi un trobador portugués, activo a finais do século XIII e principios do XIV. Natural de Elvas, é autor de 7 textos: 3 cantigas de amor e 4 cantigas de amigo, 2 delas dialogadas.

Garcia Perez

Garcia Perez foi un trobador posibelmente galego e quizais haxa que identificalo co gobernador de Galiza en 1282. É autor dun único texto, unha tenzón con Afonso X, sobre unha pena veira do rei, que Garcia Perez aconsella tirar ao lixo.

Golparro

Golparro foi un xograr galego de finais do século XIII. Golparro sería un alcume que significaría "raposo vello". É autor dunha cantiga de amigo, sobre o santuario de San Treeçon.

Gonçalo Garcia

Gonçalo Garcia foi un trobador portugués, que estivo activo por volta de 1245 e fillo de Garcia Mendiz de Eixo. É autor de 1 cantiga de escarnio sobre o rapto de Maria Rodrigues Codorniz, familiar de Rodrigo Sanches, bastardo de Sancho I.

Historia da literatura galega contemporánea

Historia da literatura galega contemporánea é unha obra de Ricardo Carballo Calero publicada pola Editorial Galaxia en 1963. En 1975 fíxose unha 2ª edición ampliada:

Foi reeditada en 1981 e 2001 .

Johan Airas

Johan Airas foi un poeta galego medieval.

Johan Lobeira

Johan Lobeira foi un trobador posibelmente portugués, que estivo activo na segunda metade do século XIII. Foi fillo bastardo do nobre portugués Pero Soarez de Alvin, lexitimado en 1272, e probabelmente dunha dama galega. Foi autor de 7 textos: 6 cantigas de amor e 1 cantiga de escarnio.

Martin Campina

Martin Campina foi un xograr portugués ou galego, posibelmente activo a finais do século XIII. É autor de 2 cantigas de amigo moi convencionais.

Mendinho

Mendiño, Meendinho ou Mendinho, nomes cos que aparece recollido nos cancioneiros galego-portugueses, foi un trobador galego medieval, que viviu entre o século XIII e o XIV.

Pae Calvo

Pae Calvo foi un trobador portugués de finais do século XIII. É autor de 2 cantigas de amigo.

Pero Mafaldo

Pero Mafaldo foi un poeta medieval de orixe descoñecida, que estivo activo no terceiro cuartel do século XIII na corte de Afonso X. É autor de 9 textos: 4 cantigas de amor convencionais, 2 cantigas de amigo,1 cantiga de escarnio, contra María Balteira, 1 sátira literaria e 1 sirventés moral.

Pero de Armea

Pero de Armea foi un poeta galego da metade do século XIII. Sábese que mantivo relacións con Pero Garcia de Ambroa. É autor de 18 textos: 13 cantigas de amor, 1 cantiga de escarnio e 4 cantigas de amigo.

Picandon

Picandon foi un xograr ao servizo do trobador italiano Sordello. A súa participación no escola trobadoresca galego-portuguesa demóstrase por unha tenzón con Johan Soarez Coelho.

Ricardo Carballo Calero

Ricardo Carballo Calero (desde 1981 asinou como Ricardo Carvalho Calero), nado en Ferrol o 30 de outubro de 1910 e finado en Santiago de Compostela o 25 de marzo de 1990, foi un historiador da literatura, crítico literario, filólogo, lingüista e escritor galego. Foi membro do Seminario de Estudos Galegos e do Partido Galeguista, o primeiro catedrático de Lingua e Literatura Galegas da Universidade de Santiago de Compostela, numerario da Real Academia Galega e membro de honra da Associaçom Galega da Língua.

Dentro da súa extensa obra, cultivou a poesía (Pretérito imperfeito 1927-1961, 1980), a novela (A xente da Barreira, 1951) e o teatro (Teatro completo, 1982). Destacou no campo da crítica literaria con Sete poetas galegos (1955), Contribución ao estudo das fontes literarias de Rosalía (1959), Historia da literatura galega contemporánea (1962), Libros e autores galegos I e II (1979, 1982), Estudios rosalianos (1979) e Letras galegas (1984). É autor, tamén, dunha Gramática elemental del gallego común (1966), Problemas da língua galega (1981) e Da fala e da escrita (1983). Está considerado como o ideólogo do reintegracionismo lingüístico, postura que defende que a lingua galega é unha variedade da lingua portuguesa ou, no ámbito científico, do galego-portugués.

Empregou os pseudónimos de Eduardo Colmeiro e Fernando Cadaval.

Rodrigo Eanes Redondo

Rodrigo Eanes Redondo foi un trobador portugués, do segundo terzo do século XIII. Pai do trobador Fernan Rodriguez Redondo, está emparentado coa familia dos Velhos. É autor de 7 textos: 4 cantigas de amor, 1 cantiga de amigo, 1 sirventés e 1 tenzón con Lourenço.

Roi Martinz do Casal

Roi Martinz do Casal foi un trobador portugués, de finais do século XIII e primeiro terzo do XIV. É autor de 6 textos: 3 cantigas de amor e 3 cantigas de amigo, onde innova estruturas métricas orixinais.

Literatura galega

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.