Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas

A Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (JAE) foi unha institución creada en 1907,[1] no marco da Institución Libre de Enseñanza, para promover a investigación e a educación científica en España. Presidida por Santiago Ramón e Cajal desde a súa fundación até a súa morte en 1934. Foi desmantelada en 1939 tras a derrota republicana na Guerra Civil, e a partir da súa estrutura creouse o Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC).[2]

Junta para Ampliación de Estudios
Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (JAE)
Información xeral
Formación 11 de xaneiro de 1907
Disolución 1 de abril de 1939
Substituída por CSIC
Director Santiago Ramón y Cajal (1907-1934)

Fundación

A creación en 1907 da Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas, herdeira en gran medida da Institución Libre de Enseñanza (1876), inaugurou una etapa de desenvolvemento até entón non alcanzado para a ciencia e a cultura españolas. O Real Decreto polo que se crea a xunta foi asinado por Alfonso XIII o 11 de xaneiro de 1907, e a exposición do preámbulo foi escrito polo ministro de Instrución Pública e Belas Artes de entón Amalio Gimeno. En devandita exposición, despois de citar exemplos das iniciativas doutros países, afirmaba:

O 15 de xaneiro foron nomeados, por real decreto, como vogais: Santiago Ramón e Cajal, José Echegaray, Marcelino Menéndez Pelayo, Joaquín Sorolla, Joaquín Costa, Vicente Santamaría de Paredes, Alejandro San Martín e Satrústegui, Julián Calleja Sánchez, Eduardo Vincenti, Gumersindo de Azcárate, Luís Simarro, Ignacio Bolívar (segundo e último presidente da xunta), Ramón Menéndez Pidal, José Casares Gil, Adolfo Álvarez-Buylla e González-Alegre, José Rodríguez Carracido, Julián Ribera y Tarragó, Leonardo Torres Quevedo, José Marvá e Mayer, José Fernández Jiménez e Victoriano Fernández Ascarza.[3]

Importancia

A xunta foi o organismo que maior impulso deu ao desenvolvemento e difusión da ciencia e cultura españolas a través dun programa moi activo de intercambio de profesores e alumnos e o establecemento de bolsas para estudar no estranxeiro (pensionados),[4] nun intento exitoso de saír do pesimismo decimonónico e abrirse ao estranxeiro establecendo un diálogo aberto cos países máis modernos de Europa como o único medio de avance e progreso. Obra de poucos homes, liderada polo seu presidente, Santiago Ramón e Cajal, e sobre todo polo seu secretario e eminencia gris, José Castillejo,[5] no seu seo formáronse e traballaron os mellores intelectuais e científicos de España entre 1907 e 1939, personalidades como Rafael Altamira, Cándido Bolívar, Odón de Buen, Américo Castro, Miguel Catalán, Francisco Durán Reinals, José Fernández-Nonídez, Cruz Gallástegui, Antonio García Solalinde, Samuel Gili Gaya, María de Maeztu, Faustino Miranda, Enrique Moles, Tomás Navarro Tomás, Juan Negrín, Severo Ochoa, Federico de Onís, Pío del Río Hortega, Julio Rey Pastor, José Royo, ou Luís de Zulueta e Antonio de Zulueta,[6] entre moitos outros e ademais dos xa mencionados Cajal, Bolívar, Cabrera, Castillejo e Simarro, no seu eixo director.[7]

Institutos e centros

A xunta logrou crear un armazón de centros e laboratorios nos que a ciencia e as humanidades comezaron a ter un desenvolvemento que pronto adquiriría alcance e recoñecemento internacional, algo en certo xeito insólito na España dos vellos valores tradicionais.[6][8]

Instituto Internacional (Madrid) 01
Edificio do Instituto Internacional da rúa Miguel Ángel, primeira sede do Instituto-Escuela e posterior sede do Colexio Estudio.

A lista de centros e institutos resulta tan relevante como os intelectuais e científicos colocados á fronte deles, empezando pola personalidade de Cajal á fronte do conxunto da JAE e de forma máis específica do Instituto Nacional de Ciencias Físico-Naturais (1910), con Cabrera como lugartenente e continuador; ou Ramón Menéndez Pidal, á fronte do Centro de Estudos Históricos, en Madrid, tamén desde 1910. A JAE agrupou, desenvolveu e dotou con novas instalacións (laboratorios, bibliotecas etc) a institucións xa existentes como o Museo de Ciencias Naturales, o Museo Antropológico, o Real Jardín Botánico de Madrid ou a Estación Biolóxica de Santander; así mesmo coordinou laboratorios como o de Investigacións Biolóxicas, o de Investigacións Físicas, a Estación Alpina de Bioloxía do Guadarrama, a Misión Biolóxica de Galicia, ou a Comisión de Investigacións Paleontológicas e Prehistóricas.[6] Ademais, a JAE, desde o seu nivel de alto organismo público, sincronizou e apoiou as actividades de espazos docentes especiais como o Instituto-Escuela ou a Residencia de Estudiantes, para os que habilitou o Seminario Matemático e os Laboratorios de Química, Fisiología, Bacteriología etc.[6][9]

Influencia exterior

Por outra banda, a Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas xogou un papel decisivo nas relacións con América Latina, potenciadas por unha Real Orde promulgada o 16 de abril de 1910, pola que se apoiaba o intercambio de profesores e alumnos e a edición de obras sobre a sociedade, a evolución da cultura e da economía e a historia natural de América. O intercambio suscitado orixinou unhas novas relacións e maneiras de mirarse e entenderse entre americanos e españois e auspiciou a creación de institutos, departamentos e cátedras universitarias sobre lingua, cultura, historia e civilización españolas, moitos dos cales seguiron o modelo organizativo e científico dos centros españois da Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas na súa organización e funcionamento.

Disolución

O espírito de modernización e reforma que representaba a xunta non contaba coa simpatía dos sectores que promoveron e apoiaron o golpe de estado en España de xullo de 1936. O goberno de Burgos decretou a súa disolución (19 de maio de 1938), transferindo as súas funcións a un recentemente fundado Instituto de España, aínda que a xunta seguiu funcionando na zona republicana até o final da guerra. Terminada a Guerra Civil, o 24 de novembro de 1939, o ditador Franco promulgou a lei pola que se creaba o Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), dispondo que en diante:[10]

É necesario especificar que o CSIC foi fundado cun espírito diferente e mesmo antagónico ao da JAE, como pode lerse nas súas leis fundacionais,[11] ou no discurso do seu fundador e presidente José Ibáñez Martín, para liquidar:[12]

Polo que dificilmente podería presentarse o CSIC como continuador da Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas, aínda que si froito dunha singular substitución.[14][15]

Notas

  1. "Real decreto creando una Junta para ampliación de estudios é investigaciones científicas" (PDF). Gaceta de Madrid (Madrid) (15): 165–167. 15/1/1907.
  2. Archivo de la Junta para Ampliación de Estudios. Consultado en abril de 2014.
  3. Sánchez e VV. AA. 2012, p. 30-33.
  4. Sánchez e VV. AA. 2012, pp. 15-34.
  5. Muñoz Páez, Adela (11/2/2017). "Heroínas olvidadas: científicas de la II República". El País.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 "Centenario de la JAE" (en castelán). 2010.
  7. "Protagonistas de la JAE". residencia.csic (en castelán). 2007. Base y catálogo de personalidades
  8. González Ibáñez, C. y A. Santamaría García, Física y química en la Colina de los Chopos: 75 años de investigación en el edificio Rockefeller. CSIC, Madrid (2009).
  9. Visualización en mapa-satélite do conxunto de edificios da Junta para la Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas. Consultado en abril de 2014.
  10. "Jefatura del Estado.- Ley creando el Consejo Superior de Investigaciones Científicas." (PDF) (332).
  11. "Ley Fundacional del CSIC". Arquivado dende o orixinal o 18 de novembro de 2018. Consultado o 18 de novembro de 2018.
  12. Sánchez e VV. AA. 2012, p. 93.
  13. Hacia una nueva ciencia española
  14. Sánchez e VV. AA. 2012, pp. 40-43.
  15. "Antecedentes del csic: la JAE" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 18 de novembro de 2018. Consultado o 18 de novembro de 2018.

Véxase tamén

Bibliografía

  • Jiménez-Landi, Antonio. La Institución Libre de Enseñanza (en español) (Universidad de Barcelona ed.). Taurus. ISBN 9788430635139. (4 volumes).
  • Castillo Martos, Manuel e Rubio Mayoral, Juan Luis (2015). Enseñanza, ciencia e ideología en España (1890-1950). Sevilla. Vitela Gestión Cultural.
  • Formentín Ibáñez, Justo e José María Villegas Sanz (1992). Relaciones Culturales entre España y América: la Junta para Ampliación de Estudios. Madrid. Mapfre.
  • Gurriarán, R. (2006). Ciencia e conciencia na Universidade de Santiago (1900-1940): do influxo institucionista e a JAE á depuración do profesorado. USC. ISBN 84-9750-644-8.
  • Laporta, F. J., Miguel A. Ruiz, Zapatero, V. e J. Solana (1987). Los orígenes culturales de la Junta para Ampliación de Estudios. Arbor, CXXVI/493 (Madrid, xaneiro).
  • López Sánchez, José María (2006). Heterodoxos españoles. El Centro de Estudios Históricos, 1910-1936. Madrid. Marcial Pons-CSIC.
  • Marín Eced, Teresa (1991). Innovadores de la educación en España: becarios de la Junta de Ampliación de Estudios (en castelán). Universidad de Castilla la Mancha. ISBN 9788477291077.
  • Naranjo Orovio, Consuelo, L. María Dores Luque e Miguel Ángel Puig-Samper (editores). Los lazos de la cultura. El Centro de Estudios Históricos de Madrid y la Universidad de Puerto Rico, 1916-1939. Madrid. CSIC-Universidad de Puerto Rico, 2002.[1]
  • Puig-Samper Mulero, M. A. (ed.). Tiempos de investigación: JAE-CSIC, cien años de ciencia en España. Madrid. CSIC. 2007.[2]
  • Sánchez Ron, José María (coordinador). 1907-1987. La Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas 80 años después. 2 vols. Madrid. CSIC. 1988. Vol I Vol II
  • Caballero Garrido Ernesto (coordinador). 'La Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas: historia de sus centros y protagonistas (1907-1939). Autor principal Mª Carmen Azcuenaga Cavia. Asociación Nacional de Estudiantes e Investigadores SIGLO XXI, 2010. ISBN 9788497044950.
  • Sánchez (coordinador), Isidro (2012). ALMUD, ed. Educación, Ciencia y Cultura en España: Augue y colapso (1907-1940). Pensionados de la JAE. Ediciones de Castilla-La Mancha. ISBN 9788493977580.

Outros artigos

Ligazóns externas

As cruces de pedra na Bretaña

As cruces de pedra na Bretaña é un estudo histórico e descritivo dos cruceiros na Bretaña francesa publicado por Castelao en 1930, como documentación previa para outro traballo similar que estaba preparando sobre os cruceiros galegos, As cruces de pedra na Galiza.

Cruz Gallástegui

Cruz Angel Gallástegui Unamuno, nacido en Bergara (Guipúscoa) o 5 de maio de 1891 e falecido en Pontevedra o 7 de maio de 1960, foi un enxeñeiro agrónomo e veterinario. Foi pioneiro en Europa en experimentar cos híbridos do millo e grande impulsor da mellora e da modernización da agricultura galega.

César Barja

César Barja Carral, nado en Trasparga (Guitiriz) o 1 de outubro de 1890 e falecido nos Ánxeles o 17 de xuño de 1951, foi un escritor e crítico literario galego.

Eduardo Vincenti

Eduardo Vincenti Reguera, nado na Coruña o 13 de outubro de 1857 e finado en Madrid o 4 de abril de 1924, foi un político galego.

Gonzalo Brañas Fernández

Gonzalo Brañas Fernández, nado na Coruña o 17 de decembro de 1866 e finado na mesma cidade o 2 de agosto de 1948, foi un físico e inventor galego.

Gumersindo Sánchez Guisande

Gumersindo Sánchez Guisande, nado en Santiago de Compostela o 2 de agosto de 1892 e finado en Mendoza en outubro de 1976, foi un médico galego.

Ignacio Bolívar y Urrutia

Ignacio Bolívar y Urrutia, nado en Madrid o 9 de novembro de 1850 e finado en Cidade de México o 19 de novembro de 1944, foi un naturalista e entomólogo español, investigador e impulsor do desenvolvemento da ciencia biolóxica.

Institución Libre de Enseñanza

A Institución Libre de Enseñanza (ILE) foi unha institución de ensino que se fundou en España no ano 1876 por un grupo de catedráticos (Francisco Giner de los Ríos entre outros), separados da Universidade con motivo da súa defensa da liberdade de cátedra en tempos nos que en España se quería axustar o ensino a normas dogmáticas. A súa separación obrigounos a seguir o ensino á marxe da estrutura estatal, creando un centro educativo privado, orientado en principio ó ensino universitario e logo ó primario e secundario.

Juan López Suárez

Juan López Suárez, máis coñecido como Xan de Forcados, nado no lugar de Forcados (parroquia de Vilacaíz, concello do Saviñao) en 1884 e finado en Madrid o 12 de agosto de 1970, foi un médico e filántropo galego, impulsor en Galicia de iniciativas científicas, culturais, económicas e sociais.

Manuel Varela Radío

Manuel Varela Radío, nado en Pontevedra o 15 de decembro de 1873 e finado en Madrid o 13 de decembro de 1962, foi un médico e catedrático galego.

Maruxa Mallo

Maruxa Mallo, tamén citada como Maruja Mallo, era o pseudónimo de Ana María Gómez González, nada en Viveiro o 5 de xaneiro de 1902 e finada en Madrid o 6 de febreiro de 1995, foi unha pintora surrealista galega.

María Brey Mariño

María Brey Mariño, nada na Pobra de Trives en 1910 e finada en Madrid o 3 de febreiro de 1995, foi unha bibliotecaria, arquiveira, medievalista e tradutora galega.

María de Maeztu

María de Maeztu Whitney, nada en Vitoria o 18 de xullo de 1881 e finada en Mar del Plata o 7 de xaneiro de 1948, foi unha pedagoga e humanista española. Irmá de Ramiro de Maeztu e Gonzalo de Maeztu, dirixiu e impulsou a Residencia de Señoritas entre 1915 e 1936, formou parte da xunta directora do Instituto-Escuela e presidiu o Lyceum Club Femenino (1926-1936). Morreu exiliada en Arxentina ós 66 anos de idade.

Paz Parada Pumar

María Paz Parada Pumar, nada en Canedo, Ourense, o 23 de febreiro de 1905 e finada en Ourense en 2005, foi unha médica galega, especialista en análise clínica.

Ramón Menéndez Pidal

Ramón Menéndez Pidal, nado na Coruña o 13 de marzo de 1869 e finado en Madrid o 14 de novembro de 1968, foi un lingüista, crítico literario, folclorista e historiador español.

Residencia de Estudiantes

A Residencia de Estudiantes, localizada en Madrid, é un centro fundado en 1910 pola Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas, produto directo das ideas renovadoras que iniciara en España o krausista Francisco Giner de los Ríos coa fundación en 1876 da Institución Libre de Enseñanza. Desde o primeiro momento quixo ser un complemento educativo á universidade no que se formasen os fillos das clases dirixentes liberais. Por ela pasaron figuras como Salvador Dalí, Federico García Lorca, Jorge Guillén, Luis Buñuel, o ourensán Carlos Velo, a viguesa de orixe rusa Lydia Kúper ou o lugués Luís Pimentel.

Seminario de Estudos Galegos

O Seminario de Estudos Galegos (SEG) foi unha institución creada en 1923 polo galeguismo para estudar e divulgar o patrimonio cultural galego e para formar investigadores.

Xoán Vicente Viqueira

Xoán Vicente Viqueira Cortón, nado en Madrid o 22 de outubro de 1886 e finado na Lagoa, Bergondo, o 29 de agosto de 1924, foi un filósofo, psicólogo e pedagogo galego, conferenciante con sona de excelente orador, alumno da Institución Libre de Enseñanza, tradutor de autores europeos ao castelán, membro das Irmandades da Fala e participante nas asembleas nacionalistas. O nacionalismo galego de Viqueira era democrático, republicano, federal, socialista e laico, en contraposición co galeguismo conservador e católico de Vicente Risco. No ano 1974 dedicóuselle o Día das Letras Galegas.

Álbum da JAE

O Álbum da JAE é un proxecto en liña do Consello da Cultura Galega, que botou a andar no ano 2007, co gallo do centenario da fundación da Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (JAE).

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.