Guerra do Rif

A guerra do Rif (1911-1927), tamén chamada guerra de Marrocos ou guerra de África (a pesar de ser os homónimos doutros conflitos armados distintos), foi un enfrontamento orixinado na sublevación das tribos rifeñas (rexión montañosa do norte de Marrocos) contra a ocupación colonial española e francesa, a pesar de afectar principalmente ás tropas españolas.

Guerra do Rif
14. La playa de Morro Nuevo en los días del desembarco

O desembarco anfibio na baía de Alhucemas.
Data 191127 de maio de 1927
Lugar Rif (Flag of Morocco.svg Marrocos)
Resultado Vitoria hispano-francesa.
Pacificación do norte de Marrocos.
Cambios territoriais Ocupación do norte de Marrocos por España e restauración do protectorado.
Belixerantes
Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg Reino de España

Francia República Francesa

  • Civil ensign of French Morocco.svg Protectorado francés
Flag of the Republic of the Rif.svg República do Rif

Flag of Morocco.svg Cabilas rifeñas

Líderes
Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg Reino de España :

Alfonso XIII
Miguel Primo de Rivera
Dámaso Berenguer
José Sanjurjo Sacanell
Manuel Fernández Silvestre


Francia República Francesa :
Louis Hubert Lyautey
Philippe Pétain
Civil ensign of French Morocco.svg Protectorado francés :
Mulay Yúsuf

Flag of the Republic of the Rif.svg República do Rif :

Abd el-Krim prisioneiro

Flag of Morocco.svg Cabilas rifeñas :
Ahmed al-Raisuli prisioneiro

Forzas en combate
465.000 soldados 80.000 soldados
Baixas
31.000 mortos e feridos 15.400 mortos e feridos

Antecedentes: a colonización de Marrocos

En 1912 establécese o Protectorado español de Marrocos. Trátase en realidade dunha especie de subprotectorado, unha cesión a España por parte de Francia da administración colonial dunha franxa do norte do país. O sultanato de Marrocos no seu conxunto quedou ese mesmo ano baixo dominación francesa mercé ao Tratado de Fes, culminándose así varios anos de paulatina penetración colonial no país magrebí.

Francia cede a España a administración dun 5% do territorio marroquí, uns 20.000 km² que inclúen a rexión montañosa do Rif. Tanto na parte española como na francesa, a colonización implica que todo o poder político, económico e militar atópanse en mans das autoridades da potencia protectora e dun número crecente de colonos europeos que interveñen activamente na política colonial; ao mesmo tempo, dado que se trata oficialmente dun protectorado, mantéñense formalmente algunhas estruturas de poder preexistentes, que na práctica non teñen competencia algunha máis que certa capacidade de intervención parcial en asuntos relixiosos. Deste xeito, o sultán mantense simbolicamente como máxima autoridade marroquí (asina as leis do protectorado) e é representado na zona española por un vigairo ou jalifa.

As tropas españolas, no proceso de ocupación da zona norte do país, atopan varios focos de resistencia. Xa uns meses antes da firma do tratado do protectorado fora sufocada no Rif, preto de Melilla, unha rebelión encabezada por un xefe coñecido como Mohamed Ameziane. Cando a ocupación empeza a facerse efectiva, xurdirá un novo foco rebelde, esta vez en Yebala (rexión desde a fachada atlántica ata as estribacións do Rif e na que se atopa Tetuán, a capital do protectorado), capitaneado por Ahmed el-Raisuni, señor de Arcila e a costa atlántica, que se estendería ata 1919.

Guerra no Rif

Por Real Decreto do 30 de xaneiro de 1920 noméase ao Xeneral de División Manuel Fernández Silvestre para o mando da Comandancia melillense, cesando na de Ceuta na que desempeñaba igual labor. Silvestre estaba obsesionado pola conquista da baía de Alhucemas.[1]

O 14 de outubro de 1920, Alberto Castro Girona logra o dominio case pacífico de Xauen, cidade sacra, moi próxima á fronteira co protectorado francés. Ao dispor de escasas tropas para asegurar o dominio da zona e tamén das liñas de abastecemento, constrúense preto de catrocentos pequenos fortes ou blocaos que cobren o camiño a Tetuán, polo val alto do río Martín e cara ao mar polo val do Lau. Nun territorio de carácter montañoso tales fortíns españois situábanse en puntos elevados, dominando polo día amplas zonas, pero ao estar desprovistos de auga, debían abastecerse mediante recuas de mulas, nalgúns casos diariamente, co consecuente risco de emboscada.[2]

Con esta acción al-Raisuni ten que atrincheirarse nos seus niños de Yebala. Segundo afirma o historiador Ricardo de la Cierva:

Á morte de Eduardo Dato, o rei encomenda o goberno a unha coalición conservadora presidida por Manuel Allendesalazar. O mesmo día da xura, o 12 de marzo de 1921, o xeneral Manuel Fernández Silvestre completa un novo avance en liña, ocupando a praia de Sidi Dris, situada na desembocadura do Uad Kebir, hoxe coñecido como río Amekran. Esta operación anfibia tivo como antecedente o desembarco de Alfrau realizado o 12 de xaneiro de 1921.

Os secos afluentes das concas do Kebir e do Kert marcan en dirección á baía de Al-Hoseima unha serie de barrancos que Silvestre pasa imprudentemente, penetrando na cabila de Tensaman e ocupando o campamento de Annual, onde se establece.

Primeiros combates e Desastre de Annual

Artigo principal: Desastre de Annual.

Apenas liquidada mediante negociacións a rebelión de Raisuni, negociación que levou a bo porto o xeneral José Villalba Riquelme, levántanse contra as tropas coloniais as tribos do Rif central, á fronte das cales está a tribo dos Beni Urriaguel ou Ait Waryaghar e a tribo dos Beni Touzine ou Ait Tuzin. A cabeza visible desta, e xa que logo da rebelión, é Muhammad Ibn 'Abd El-Karim El-Khattabi, coñecido como Abd el-Krim ou Abdelkrim, membro do clan dos Ait Yusef, cadí (xuíz islámico) de Melilla e antigo colaborador do diario El Telegrama del Rif.

O 1 de xuño de 1921 Silvestre, desde o campamento de Annual, ordena ocupar a posición de Monte Abarrán, corazón da cabila de Tensanamí, última barreira sobre Al-Hoseima desde onde se domina o territorio costeiro da cabila de Aith Urriaguel. A ocupación desta estratéxica posición dura poucas horas ao desertar as unidades da policía indíxena que arrebatan ao destacamento peninsular a batería alí emprazada:

Aos poucos días establécese unha nova posición no monte Igueriben, coa idea de defender o campamento de Annual polo lado sur. Esta posición é asediada e cae en poder do exército rifeño o 21 de xullo, salvándose só once dos 350 soldados da guarnición.

Desastre de Annual
Desastre de Annual.

Tras estes sucesos, os rifeños diríxense a Annual, que é posto baixo asedio. A primeiras horas da mañá do 22 de xullo dáse a orde de retirada española, que se produce á carreira e en completa desorde. Perseguidos polos combatentes rifeños, os 13.000 soldados de Annual son masacrados polos 3.000 rifeños que lles perseguen no camiño cara a Melilla. Neste masacre desaparece (o seu cadáver non foi atopado) o xeneral Manuel Fernández Silvestre. Moitos sobreviventes refúxianse no cuartel de Monte Arruit, onde resisten dúas semanas cercados polo inimigo sen apenas provisións, auga nin axuda, dada a desorganización e a precariedade da retagarda. Finalmente as tropas españolas réndense, pero os asediantes non observan as condicións da rendición e ten lugar unha nova masacre.

Guerra del Rif 1922 - 2
Xaneiro de 1922. Meses despois da batalla de Annual (xullo-agosto de 1921) os restos continúan dispersos.

Entre tanto, Melilla queda perigosamente a mercé dos rebeldes e debe ser protexida por gran cantidade de reforzos chegados da Península. O chamado Desastre de Annual, á mantenta do cal o deputado Indalecio Prieto dixo que estamos no período máis agudo da decadencia española. A campaña de África é o fracaso total, absoluto, sen atenuantes, do exército español.

É para os rifeños a Vitoria de Annual, que dá lugar ao comezo dunha independencia de facto que se plasma baixo a forma dunha república, a República do Rif.

Reacción española

O exército español intenta controlar o territorio mediante a construción de pequenos fortes ou blocaos, xeralmente construídos en lugares elevados e distantes uns 30 km entre si. Os blocaos, con todo, raramente teñen auga, o que obriga aos soldados a ir buscala a diario facendo percorridos que en ocasións son de varios quilómetros a lombos de mulas. Convértense entón en branco fácil dos francotiradores ou pacos. Deste xeito, un exército descentralizado, escaso e mal armado como o rifeño (que non conta con apenas artillería e non posúe avións nin barcos) consegue pór en xaque e practicamente derrotar a un exército convencional e moito máis numeroso como o español. Os rifeños teñen ao seu favor o feito de combater na súa propia casa, o coñecemento do terreo e a motivación. O seu inimigo é un exército desmotivado, desorganizado e corrupto, formado por soldados de remplazo asustados e desexosos de volver ás súas casas. A guerra, de feito, propiciará a creación dun corpo militar máis organizado e combativo: a Lexión Española, creada a imaxe e semellanza da Lexión Estranxeira Francesa, cuxos xefes son Francisco Franco e José Millán-Astray. A organización do exército rifeño, doutra banda, será considerada unha das fontes da teoría da guerra de guerrillas e revisada e recuperada en distintos conflitos ao longo do século XX.

Nos enfrontamentos que seguen a Annual, o exército de Abd el-Krim acurrala cada vez máis ás tropas españolas, ata fora do Rif, tomando a importante cidade de Chauen e ameazando Tetuán, pero desde Melilla iniciouse unha dura contraofensiva que permitiu recuperar parte do territorio perdido. Desde mediados de setembro de 1921 ata o 11 de xaneiro de 1922 recuperouse a liña de Dar Drius, sobre o río Kert. Nador, Zeluán e Monte Arruit foron reconquistados, e os soldados contemplaron arrepiados os cadáveres aínda insepultos das vítimas do desastre.

Izquierda a derecha, Coronel Araujo, General Navarro, Tte. Coronel Manuel López Gómez, Tte. Coronel Eduardo Pérez Ortiz, Comandante de Caballería José Gómez Zaragoza, embarcados de vuelta a Melilla
Xaneiro de 1923, de esquerda a d., Coronel Araujo, Xeneral Navarro, Tte. Coronel Manuel López Gómez, Tte. Coronel Eduardo Pérez Ortiz e Comandante de Cabalería José Gómez Zaragoza, embarcados de volta a Melilla tras poñer fin ao seu cativerio.

O 13 de setembro de 1923, o Capitán Xeral Miguel Primo de Rivera rebélase contra o seu comando e contra o goberno, contando co respaldo do Rei. A Ditadura que implantou tiña como un dos seus principais obxectivos acabar coa guerra en África. No exército temíase que adoptase a posición abandonista, que lle caracterizou antes do golpe; porén, consolidaría a presenza española en Marrocos mediante unha gran vitoria militar (o desembarco de Al-Hoseima) que poría fin a anos de permanentes guerras e dificultades. Abd el-Krim, pola súa banda, proclamouse sultán de Marrocos, pero non foi recoñecido polos xeques da zona francesa. Os ataques rifeños contra posicións españolas continuaron durante todo o ano 1924.

Intervención francesa

A forza rifeña serve de acicate, ademais, aos ánimos levantiscos en Yebala, de modo que en 1924, España só controla efectivamente, amais de Ceuta e Melilla, Larache e Arcila. Francia intervirá entón no conflito colocando postos avanzados ao longo da fronteira coa zona española. Estes son atacados por tropas rifeñas de camiño a Fes na primavera de 1925, na coñecida como batalla de Uarga, provocando un casus belli que permite a entrada de Francia no conflito.

Francia golpea aos rifeños polo sur, empregando en ocasións o bombardeo con armas químicas.

Desembarco de Alhucemas

Artigo principal: Desembarco de Alhucemas.

O desembarco de Alhucemas foi un desembarco militar levado a cabo o 8 de setembro de 1925 en Alhucemas polo exército e a Armada española e, en menor medida, un continxente aliado francés, que propiciaría a definitiva vitoria aliada, e o fin da guerra do Rif.

A operación consistiu no desembarco dun continxente de 13.000 soldados españois transportados desde Ceuta e Melilla pola armada combinada hispano-francesa. A operación tivo como comandante en xefe ao entón "Director Militar" de España, xeral Miguel Primo de Rivera, e como xefe executivo das forzas de desembarco nas praias da baía de Alhucemas ao xeneral Sanjurjo, a cuxas ordes estaban as columnas dos xenerais xefes das brigadas de Ceuta e Melilla, Leopoldo Saro Marín e Emilio Fernández Pérez, respectivamente.

Entre os xefes participantes na acción atopábase o entón coronel Francisco Franco, quen pola súa actuación á fronte das tropas da Lexión foi ascendido a xeneral de brigada. O xeneral estadounidense Dwight Eisenhower anos despois estudou a fondo a táctica empregada polos españois en Alhucemas para trazar o plan do desembarco de Normandía. Considéraselle o primeiro desembarco aeronaval da historia mundial.

Radio Televisión Española realizou, cara a 1980, un filme documental sobre esta importante acción bélica.

Uso de armas químicas

Artigo principal: Armas químicas na Guerra do Rif.

Durante a guerra do Rif, as forzas combinadas franco-españolas lanzaron bombas de gas mostaza contra as forzas da República do Rif.[5][6][7]

Consecuencias

A guerra de Marrocos foi en xeral mal vista pola poboación española da península e provocou importantes conflitos na sociedade do momento. Era do dominio público a pobreza do Rif e moitos non comprendían a pertinencia dunha guerra tan sanguenta e onerosa só por unha cuestión de principios. Doutra banda, as tropas eran de reemprazo, é dicir, recrutadas obrigatoriamente. Con todo, os mozos podentes podían, en xeral, librarse do servizo militar pagando a alguén para que fóra no seu lugar. Isto reforzaba a idea, certa á fin e ao cabo, de que eran os "fillos dos pobres" os enviados a morrer a Marrocos.

O desastre de Annual tivo tamén importantes consecuencias. O ministro da guerra ordenou a creación dunha comisión de investigación, dirixida polo xeneral laureado Juan Picasso, que elaborou o informe coñecido como Expediente Picasso, no que, aínda que se sinalaban múltiples erros militares, debido á acción obstrutiva dalgúns ministros e xuíces non se chegou ao fondo das responsabilidades políticas e ata do propio rei, que segundo algúns animara á penetración irresponsable do xeneral Silvestre ata puntos afastados de Melilla sen contar cunha defensa adecuada na retagarda. Antes de que o informe Picasso debatésese nas Cortes, o xeneral Miguel Primo de Rivera deu un golpe de estado o 13 de setembro de 1923 iniciándose unha ditadura.

Con todo, esta crise foi unha máis das moitas que socavaron os cimentos da monarquía de Afonso XIII e que á volta dunha década habería de provocar a súa caída

Galegos na guerra do Rif

Moitos galegos participaron na guerra, tanto militares profesionais como de reemprazo. Entre os primeiros Francisco e Ramón Franco, Joaquín Loriga Taboada ou Camilo Alonso Vega e entre os segundos persoeiros como Abelardo Moralejo Laso, Rafael Dieste ou Valentín Paz-Andrade.[8]

Notas

  1. Cuadernos de Historia. Annual: Un desastre inolvidable (en castelán).
  2. Los ¿felices? años veinte (en castelán).
  3. Ricardo de la Cierva, Historia de España, páxina 776.
  4. Ricardo de la Cierva, Historia de España, páxina 779.
  5. Rada, Javier (25-9-2015). "Cuando España gaseó a civiles en la Guerra del Rif". 20minutos.es (en castelán). Consultado o 4-5-2019.
  6. Ferrer, José F.; Cal, Juan C. de la (31-07-2005). "¿Cáncer por nuestro gas mostaza?". elmundo.es (en castelán). Consultado o 4-5-2019.
  7. Soto, Paco (22-2-2004). "El Ejército colonial español empleó armas químicas en la guerra del Rif". diariodeleon.es (en castelán). Consultado o 4-5-2019.
  8. Giráldez Lomba, Antonio: "Desde África, con dolor: el otro año "desastroso, 1921, en Vigo" en "Glaucopis" Boletín do Instituto de Estudios Vigueses n.º 9 Arquivado 03/12/2013, en Wayback Machine.

Véxase tamén

Bibliografía

  • Eduardo Pérez Ortiz (2010). 18 Meses de cautiverio. De Annual a Monte-Arruit. Crónica de un testigo [1]. ISBN 978-84-936950-9-5.
  • Barea, Arturo (2006). La ruta. ISBN 84-9793-948-4.
  • F. Salafranca, Jesús (2001). El sistema colonial español en África. ISBN 84-87999-71-9.
  • J. Sender, Ramón (1930). Imán. ISBN 84-233-3526-7.
  • Leguineche, Manuel (1997). Annual 1921: el desastre de España en el Rif. ISBN 84-204-8235-8.
  • Pereira, Dionisio (2016). "Galegos nas Guerras do Rif. Paisaxe bélica e imaxinario anticolonial (1860-1927)", Instituto Galego de Historia/Revista Murguía.
  • Peyra Anglada, Gustavo (1909). España en el Rif.
  • Peyra Anglada, Gustavo (1905). Estudio de una organización del ejército arreglada a la potencia contributiva de España.
  • Silva, Lorenzo (2001). El nombre de los nuestros. ISBN 84-223-3307-8.
  • Gambetta, Nestor, España en África, Lima, La Prensa, 1928.

Outros artigos

Ligazóns externas

Abd el-Krim

Abd el-Krim (amazigh: Mulay Abdelkrim, nome completo: Muhammad Ibn 'Abd El-Karim El-Khattabi), nado en Ajdir o 12 de xaneiro de 1882 e finado no Cairo o 6 de febreiro de 1963, foi un líder bérber do Rif convertido en líder da resistencia armada do goberno colonial español e francés no norte de África.

Afonso XIII de España

Afonso XIII, nado en Madrid o 17 de maio de 1886 e finado en Roma o 28 de febreiro de 1941, foi rei de España. Fillo póstumo de Afonso XII e de María Cristina de Habsburgo-Lorena, foi coroado rei no seu nacemento e reinou até 1931. A súa nai exerceu a rexencia da coroa durante a súa infancia.

Al-Hoceima

Al-Hoceima ou Alhucemas (en árabe الحسيمة, Al-Hoceima que significa lavanda; en rifeño:ⴻⵍ-ⵃⵓⵙⵉⵎⴰ) é unha cidade capital da provincia homónima de Marrocos. Está situada na costa marroquí mediterránea, na parte oriental da baía de Alhucemas (ou de Al-Hoceima) e xunto ao Peñón de Alhucemas. Atópase, en liña recta, a uns 155 quilómetros ao leste de Ceuta e a 100 km ao oeste de Melilla.

Armada Española

A Armada Española é a rama marítima das Forzas Armadas Españolas.A Armada Española é considerada a sétima máis poderosa do mundo, superada pola norteamericana, rusa, británica, francesa, xaponesa e pola italiana. As súas bases principais están en Rota, Ferrol e Cartagena.

A súa academia xeral de oficiais atópase na provincia de Pontevedra, a Escola Naval Militar de Marín.

A patroa da Armada Española é a Virxe do Carme, protectora e gardiá da xente do mar, que é denominada Stella Maris (estrela dos mares). A Armada celebra a súa festa o 16 de xullo.

Batalla de Annual

Coñécese como Desastre de Annual a grave derrota militar que sufriu o exército español durante a Guerra de Marrocos (ou Guerra do Rif) o 22 de xullo de 1921, preto da localidade marroquí de Annual, fronte as tropas rifeñas baixo o mando de Abd el-Krim. A denominación de "Desastre de Annual" dase unicamente en España, xa que no Rif coñécese como "Vitoria de Annual".

Esta foi unha das maiores crises que atacaron o reinado de Afonso XIII, e o intento de evitar as responsabilidades foi unha das causas do golpe de estado de Primo de Rivera e a posterior Ditadura.

Desembarco de Alhucemas

O desembarco de Alhucemas foi un desembarco militar levado a cabo o 8 de setembro de 1925 na baía de Alhucemas polo exército e a Armada españolas e, en menor medida, un continxente aliado francés, que propiciou o fin da Guerra do Rif. Considéraselle o primeiro desembarco aeronaval da historia mundial.

A operación consistiu no desembarco dun continxente de 13.000 soldados españois transportados desde Ceuta e Melilla pola Armada combinada hispano-francesa. A operación tivo como comandante en xefe ao entón "Director Militar" de España, xeneral Miguel Primo de Rivera, e como xefe executivo das forzas de desembarco nas praias da baía de Alhucemas ao xeneral Sanjurjo, a cuxas ordes estaban as columnas dos xenerais xefes das brigadas de Ceuta e Melilla, Leopoldo Saro Marín e Emilio Fernández Pérez, respectivamente. Entre os xefes participantes na acción atopábase o entón coronel Francisco Franco, quen pola súa actuación á fronte das tropas da Lexión foi ascendido a xeneral de brigada. O xeneral estadounidense Dwight Eisenhower anos despois estudou a fondo a táctica empregada polos españois en Alhucemas para trazar o plan do desembarco de Normandía.

A Radio Televisión Española realizou, cara a 1980, un valioso filme documental sobre esta importante acción bélica.

Eleccións xerais de España de 1920

As Eleccións xerais de España de 1920 foron convocadas para o 13 de decembro de 1920 e celebradas baixo o sufraxio universal masculino.

Ostentaba o cargo de Presidente do Goberno ata a data das eleccións Joaquín Sánchez de Toca Calvo.

As eleccións estiveron marcadas pola debilidade extrema do sistema político e a gran conflitividade social debido á Guerra do Rif e os disturbios en Barcelona. O Partido Conservador estaba dirixido nese momento por Eduardo Dato, mentres o Partido Liberal estábao por Manuel García Prieto.

A maioría conservadora permitiu que os principais líderes dese partido ocupasen as principais maxistraturas do Estado. José Sánchez Guerra foi nomeado Presidente do Congreso dos Deputados e Joaquín Sánchez de Toca y Calvo foi o Presidente do Senado. O xefe do goberno foi Eduardo Dato.

Entre 1920 e 1921 endureceuse a violencia anarquista en Barcelona, o que derivou na represión militar do xeneral Severiano Martínez Anido, gobernador militar da cidade, e ao fin, co asasinato do presidente Dato o 8 de marzo de 1921. Dato foi substituído por Manuel Allendesalazar, un conservador ciervista, quen abandonou o goberno en xullo dese mesmo ano polo Desastre de Annual. Formouse entón un goberno de concentración nacional entre os conservadores, os liberais de Romanones e a Lliga dirixido por Antonio Maura, cuxa finalidade residía en ocuparse do problema marroquí. José Sánchez Guerra formou un novo goberno en mazo de 1922 con apoio da maioría de conservadores e mauristas xunto á Lliga, aínda que foi destituído por orde de Afonso XIII debido a que Sánchez Guerra autorizou ao Congreso a investigar o resultado do Expediente Picasso, que acusaba ao xeneral Dámaso Berenguer do Desastre de Annual. Tras isto foi nomeado presidente Manuel García Prieto.

Eleccións xerais de España de 1923

As Eleccións xerais de España de 1923 foron convocadas para o 29 de abril de 1923 e celebradas baixo o sufraxio universal masculino.

Foron as últimas eleccións a Cortes Xerais convocadas na Restauración borbónica e, polo tanto, dentro do sistema de quendas de partidos dinásticos implantado coa Constitución española de 1876, carta magna que sería suspendida en setembro dese mesmo ano polo golpe de estado de Miguel Primo de Rivera. Quen ostentaba o cargo de Presidente do Goberno ata a data das eleccións foi Manuel García Prieto.

As eleccións estiveron marcadas pola debilidade extrema do sistema político e a gran conflictividad social debido á Guerra do Rif e os disturbios en Barcelona. O Partido Conservador estaba sumido nunha profunda crise de liderado desde o asasinato de Eduardo Dato, mentres o Partido Liberal presentábase moi dividido en diferentes faccións.

A maioría liberal permitío que os principais líderes liberal-progresistas ocupasen as principais magistraturas do Estado. Melquíades Álvarez foi nomeado presidente do Congreso dos Deputados e Álvaro de Figueroa Torres-Mendieta foi o presidente do Senado. O xefe do goberno foi Manuel García Prieto, elixido co apoio do Partido Liberal e do Partido Reformista.

Ambas cámaras foron disoltas pola Ditadura de Primo de Rivera cinco meses despois, o 13 de setembro de 1923.

Expediente Picasso

O Expediente Picasso foi un informe redactado polo Xeneral Juan Picasso González que relata os feitos ocorridos na comandancia de Melilla, no contexto da guerra de Marrocos; é dicir, o Desastre de Annual, entre o 17 de xullo e o 9 de agosto de 1921, no que perderon a vida 13 000 efectivos, entre soldados e oficiais.

Joaquin Fernández Gálvez

Joaquín Fernández Gálvez foi un capitán de infantaría, destinado en Melilla durante o Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, que se mantivo leal ao goberno da II República española, e por iso foi fusilado xunto co capitán Virgilio Leret, e outros militares, o 23 de xullo de 1936. Foi un dos primeiros oficiais do exército español fusilados polas forzas rebeldes.

Joaquín Loriga

Joaquín Loriga Taboada, nado en Lalín o 23 de setembro de 1895 e finado no aeródromo de Cuatro Vientos o 18 de xullo de 1927, foi un aviador e militar galego. Participou, xunto con outros dous pilotos e tres mecánicos, no voo Madrid-Manila da escuadrilla Elcano.

José Millán-Astray

José Millán-Astray y Terreros, nado na Coruña o 5 de xullo de 1879 e finado en Madrid o 1 de xaneiro de 1954, foi un militar galego vinculado ao franquismo e fundador da Lexión Española.

José Sanjurjo Sacanell

José Sanjurjo Sacanell, nado en Pamplona o 28 de marzo de 1872 e finado en Estoril, Portugal, 20 de xullo de 1936, foi un militar español, un dos sublevados no golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 contra a República.

Luis Casado Escudero

Luís Casado Escudero, nado en Vigo o 27 de setembro de 1897 e finado en Melilla o 23 de xullo de 1936, coñecido como o capitán Casado, foi un militar galego. Único oficial supervivente da batalla de Igueriben, no desastre de Annual (1921), en xullo de 1936 foi fusilado en Melilla polas tropas do Xeneral Franco, por manter a súa lealdade ao Goberno Republicano logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936.

Manuel Fernández Silvestre

Manuel Fernández Silvestre, nado en El Caney, entón na Capitanía xeral de Cuba o 16 de decembro de 1871, e finado en Annual o 22 de xullo de 1921, foi un militar español, comandante xeral de Ceuta (1919-1920) e de Melilla (1920-1921), no transcurso da Guerra do Rif, e principal responsable, como comandante en xefe do exército español, do Desastre de Annual.

Manuel Goded

Manuel Goded Llopis, nado en San Xoán de Porto Rico o 15 de outubro de 1882 e finado en Barcelona o 12 de agosto de 1936, foi un militar español que participou na Guerra do Rif e ao comezo da Guerra Civil española.

Manuel Meilán

Manuel Meilán Martínez, nado en Lugo o 18 de xullo de 1904 e falecido en Montevideo o 26 de setembro de 1994, foi un dinamizador do galeguismo na comunidade emigrante no Uruguai.

Marrocos

Marrocos (en bérber: Amrruk, en árabe: المغرب Al-Magrib) é un país do noroeste de África. A súa longa costa atlántica chega desde o Sáhara Occidental ata o estreito de Xibraltar para dar ao mar Mediterráneo (ao norte), e continúa cara ao leste ata chegar a Alxeria, coa que limita ao leste e sueste.

Valentín González

Valentín González González, popularmente coñecido como El Campesino (O Campesiño), nado en Malcocinado o 4 de novembro de 1904 e finado en Madrid o 20 de outubro de 1983, foi un militar comunista español que tivo unha participación destacada na guerra civil española á fronte de varias unidades do exército republicano.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.