Garavanzo

O garavanzo[1] (Cicer arietinum) é unha planta da familia das leguminosas, igual que o chícharo. Cultívase nas rexións mediterráneas e produce un gran comestíbel. Presenta unha dobre vantaxe: alto contido de glícidos asimilábeis e unha porcentaxe elevada en proteínas vexetais.

A planta do garavanzo mide de 20 a 50 cm de altura. O gran, tamén chamado de garavanzo, é redondo e acaba nunha punta. Ao cociñalo (sobre unha hora) conserva a súa forma.

Os seus principais constituíntes son: lípidos, amidón, azucres, sales minerais (fósforo, potasio, magnesio, calcio, sodio, silicio, ferro), arsénico, asparaxina e vitaminas C e B.

A produción mundial de garavanzo está cerca dos oito millóns de toneladas. O garavanzo está ben adaptado aos climas de tipo mediterráneo, como España, Turquía, o Magreb e o sur da Francia. En Galicia pode cultivarse mais non é tan común coma en zonas máis secas coma Castela e o mediterráneo español[2]. O seu cultivo mellora os solos secos e é excelente en rotación, principalmente ao terceiro ano despois do trigo duro.

Garavanzo
Garavanzos secos

Garavanzos secos
Clasificación científica
Reino: Plantae
División: Magnoliophyta
Clase: Magnoliopsida
Orde: Fabales
Familia: Fabaceae
Subfamilia: Faboideae
Tribo: Cicereae
Xénero: Cicer
Especie: C. arietinum
Nome binomial
Cicer arietinum
L. 1753
Sinonimia
  • Cicer album hort.
  • Cicer arientinium L.
  • Cicer arientinum L.
  • Cicer edessanum Bornm.
  • Cicer grossum Salisb.
  • Cicer nigrum hort.
  • Cicer physodes Rchb.
  • Cicer rotundum Alef.
  • Cicer sativum Schkuhr
  • Cicer sintenisii Bornm.
  • Ononis crotalarioides M.E.Jones
  • [2]
Cigronera castellana
Vaíñas sobre a planta aínda verdes do cultivar La Bañeza
Chickpea
Esquerda: variante india; Dereita: variante europea.

Etimoloxía do nome vulgar

A verba garavanzo (en portugués: gravanço ou grão-de-bico) é de orixe descoñecida, posibelmente entre no galego a través do castelán[Cómpre referencia] (garbanzo)[3] ou do portugués, xa que en Galiza non era un cultivo común.[Cómpre referencia] Algunha fontes din que podería vir do gótico arwaits (que derivaría no alemán antigo araweiz e despois erbse, que designa os legumes en xeral) que daría arvanço cun g- protético probabelmente asimilada de garroba ou algarroba (alfarroba en castelán).[4]

Orixe e distribución

A orixe da cultura do garavanzo é discutida. Podería situarse con certa seguranza no Mediterráneo Oriental: Grecia, Turquía ou Siria dende onde se espallou axiña a todas a rexións costeiras do Mediterráneo. Pasou posteriormente a Persia, a Asia Central e tamén ao subcontinente indio. Polo que respecta á África subsahariana hai motivos para pensar que se introduciu con éxito na rexión de Ghana, aínda que algunhas especies salvaxes se teñen documentado con maior antigüidade en Abisinia. Os colonizadores españois introducírono nas Américas logo da súa chegada, implantándose con éxito en California, México e nas rexións de clima seco de todo o continente americano. En Galicia pode cultivarse mais non é unha cultura tradicional tan común coma en zonas máis secas coma Castela e o mediterráneo. A diferenza doutros legumes o seu nome apenas aparece en dicionarios galegos tradicionais.[2] Con todo os garavanzos hoxe empréganse nalgúns pratos tradicionais galegos coma o cocido ou os callos. O garavanzo en si mesmo a arredondado, achatado polos laterais e posúe un bico formado polo relevo da raiciña; de aí o nome portugués: grão-de-bico (gran de bico), o ingés chick pea ou o francés pois pointu (chícharo apuntado) . Por estas características sóese dicir que o aspecto global do garavanzo aseméllase a dunha cabeza de carneiro cos cornos enrolados. Así, a verba grega κριός significa ‘carneiro’ e ‘garavanzo’. Incluso a terminoloxía binomial do garavanzo (Cicer arietinum) deriva da palabra latina aries que significa precisamente ‘carneiro’.

Morfoloxía e elementos de agronomía

Poes souke tchamp
Plantación de garavanzos.
Cicer arietinum noir MHNT.BOT.2017.12.2
Cicer arietinum noir

O garavanzo é unha planta anual diploide, a súa reprodución é por autogamia e posúe un número cromosómico de 2n=16. As raíces profundan no solo de xeito considerábel de aí a que se adapte perfectamente a solos áridos ou secos. O talo principal da planta é arredondado e as follas que del agroman son paripinnadas ou imparipinnadas cos folíolos de bordo dentado. O froito é unha vaíña bivalva con dúas ou tres sementes no interior. As flores rosean solitarias e a planta pode acadar até 60 cm de altura. O garavanzo en si mesmo a arredondado, achatado polos laterais e posúe un bico formado polo relevo da raiciña.

O garavanzo é unha planta que resiste ben a seca. Xermola a partir de 10 °C aínda que a temperatura óptima para a xerminación é de 25 a 35 °C. Prefire terras silíceo-arxilosas e non xesosas porque o xeso do solo produce un garavanzo de escasa calidade e duro de cocer. Os terreos (boreais) se están orientados ao sur e ao poñente fan xermolar garavanzos de mellor calidade. A acidez ideal do solo para o garavanzo está comprendida entre 6 e 9 de pH.

A sementeira na rexión mediterránea sóese realizar na primavera, en África a principios de decembro, e en Asia durante o mes de outubro. A densidade que debe respectarse é a de aproximadamente 30 plantas/m². A colleita debe realizarse cando as follas se tornan amarelas. Se é manual, cómpre cortar as plantas por riba do nivel do chan facendo monllos despois para as enxugar durante uns 7 días, antes de mallalas.

Historia

No edicto de Carlomagno Capitulare de villis vel curtis imperii artigo nº 70, aparece mencionada co nome de cicerum italicum.

Variedades

Existen moitas variedades de garavanzos:

  • Tipo Desi. Posúe un gran miúdo, amarelento ou negro con formas angulosas. Cultívase principalmente na India.
  • Tipo Gulabi. Con gran mediano, liso e arredondado.
  • Tipo Kabuli. Caracterizado por un gran medio ou grande, arredondado e engurrado. Cultívase nas rexións mediterráneas, América Central e América do Sur.

Por hibridación se teñen obtido numerosas variantes, especialmente nos países onde se realiza un gran consumo de garavanzos. Así, tan só en España, existen as variantes: Fardón, Puchero, Alcazaba, Bujeo, Pedrosillano, Lechoso, Blanco andaluz, ou de Fuentesaúco, mencionado na obra de Cervantes.

Aspectos culturais

India - Varanasi green peas - 2714
Mans dun vendedor de garavanzos verdes na India.

O garavanzo case sempre foi sinónimo de frugalidade, pobreza e incluso rudeza. Numerosas son as expresións neste sentido en diferentes linguas. O mesmo sucede co consumo deste legume, que se be foi utilizado con certa profusión na Antigüidade é a partir do descubrimento das Américas, e coma consecuencia da chegada do feixón mexicano, cando o garavanzo entra en franco retroceso en numerosas rexións de Europa. Así, o consumo do garavanzo limitaríase cada vez máis ás zonas de produción e a un determinado entorno social: as clases populares.

Non menos importante é a simboloxía ou relación do garavanzo coa morte. Os gregos de época clásica comían garavanzos nos banquetes fúnebres. Na rexión de Niza a tradición establece comer garavanzos o Mércores de Cinsa, o Venres Santo e o Día de tódolos santos. A mesma tradición existe en numerosos lugares de España (non é Galicia) durante o Venres Santo cando se come un potaxe de garavanzos.

Nutrición e gastronomía

Garavanzo cocido sen sal
Valor nutricional por 100 g
Enerxía686 kJ (164 kcal)
27.42 g
Azucres4.8 g
Fibra alimentaria7.6 g
2.59 g
Saturadas0.27 g
Monoinsaturadas0.58 g
Poliinsaturadas1.16 g
8.86 g
VitaminasCantidade
%DV
Vitamina A equiv.
0%
1 μg
Tiamina (B1)
10%
0.12 mg
Riboflavina (B2)
5%
0.06 mg
Niacina (B3)
4%
0.53 mg
Ácido pantoteico (B5)
6%
0.29 mg
Vitamina B6
11%
0.14 mg
Ácido fólico (B9)
43%
172 μg
Vitamina B12
0%
0 μg
Vitamina C
2%
1.3 mg
Vitamina E
2%
0.35 mg
Vitamina K
4%
4 μg
MineraisCantidade
%DV
Calcio
5%
49 mg
Ferro
22%
2.89 mg
Magnesio
14%
48 mg
Fósforo
24%
168 mg
Potasio
6%
291 mg
Sodio
0%
7 mg
Cinc
16%
1.53 mg
Outros constituíntesCantidade
Auga60.21 g
As porcentaxes son aproximadas empregando a recomendación de US para os adultos.
Fonte: Base de datos USDA Nutrient

Nutrición

O garavanzo é moi nutritivo, rico en proteínas, en amidón e en lípidos (máis ca os outros legumes) especialmente de ácido oleico e linoleico, que son insaturados e carentes de colesterol. Do mesmo xeito o garavanzo é unha boa achega de fibra e calorías.

Cómpre ter en conta porén que se o garavanzo é rico en proteínas (entre 20 e 25% do seu peso), estas non inclúen todos os así chamados aminoácidos esenciais (non sintetizábeis polo corpo humano) necesarios para a nutrición humana. Para remediar esta carencia é aconsellábel completas as receitas de garavanzos engadindo aos pratos pastas ou arroz - unha combinación que si inclúe nunha soa comida todos os aminoácidos esenciais. O mesmo efecto conséguese ao acompañar os garavanzos con pan, mais neste caso non hai que esquecer o notábel contido en sodio que posúe o pan. Outra posibilidade vén tamén dada polo engadido de carnes ou peixes. Novamente a química e as análises de nutrición non fixeron máis ca confirmar os beneficios do costume culinario. En canto aos aportes beneficiosos do garavanzo hai que sinalar o seu valor diurético, a súa capacidade para favorecer o tránsito intestinal (por mor do alto nivel de fibras que contén), o seu valor enerxético e polo seu baixo contido en sodio permite ser incluído en dietas de control da hipertensión.

Gastronomía

Menú do banquete celebrado en honor de Murguía o 2 de marzo de 1909 na Coruña
Menú dun banquete:
C E N A
DADA POR AMIGOS E ADEMIRADORES, VELLOS
E RAPACES, A O PETRUCIO E INSINE
HISTORIADOR

M A N U E L   M U R G U Í A
PARA FESTEXALO NA NOITE D'HOXE
Zelme de garabanzos en caldo de repolo
Revoltixo de arroz con peixes, polos e froitos da terra
Peixota á cruñesa
Lombo de terneira asado.
LAMBETADAS:
A Coruña, 2 de marzo de 1909.

O garavanzo é un ingrediente importante na dieta mediterránea. Na Antiga Roma os garavanzos gozaban dunha considerábel reputación. Eran profusamente vendidos nas rúas tanto crus coma xa cocidos (Marcial: 1, 40, 5 e 1, 103, 10). Apicio no Capítulo VIII do Libro Quinto da súa obra De re coquinaria (en idioma latín, "sobre a materia da cociña") dá dúas receitas de garavanzos, que se integraban perfectamente co mollo romano chamado garum. Tamén chegaron á gastronomía atlántica, aínda que con menos receitas.

Os garavanzos poden comerse cocidos, torrados, fritidos, en forma de fariña, e incluso foron consumidos nalgunhas zonas coma infusión, nunha especie de café, unha volta foran torrados e moídos.

Os garavanzos aparecen en diferentes presentacións: cocidos, envasados e secos. Cando se mercan a granel (secos) deben estar enteiros, sen cheiro, e cunha cor uniforme. Os garavanzos consérvanse moito tempo e unha vez cociñados poden conxelarse por moitos meses. Se se poñen a remollo, os grans deben estar nun recipiente con auga fría e unha pequena cantidade de sal gordo, entre doce e vinte e catro horas, dependendo do tipo e o talle do gran.

No que respecta á cocción, esta debe ser uniforme e a tal fin, os garavanzos deben ser introducidos coa auga previamente morna, e no caso de que se deba engadir máis auga tamén debe estar previamente tépeda. Previamente, os garavanzos deben ser deixados a remollo un número variábel de horas en función da calidade dos mesmos.

Couscous-1
Cuscús con verduras e garavanzos.

Na cociña galega é ingrediente en diversos pratos como o cocido, os callos etc. O garavanzo é tamén común na cociña española en cocidos e potaxes con peixe. Na cociña da india emprégase en numerosos pratos, formando parte dos legumes denominados Dal e frecuentemente a xeito de fariña. Na cociña do Magreb é moi peculiar o hummus, unha especie de pasta de garavanzos.

Na zona da costa mediterránea entre Liguria e Provenza, existe un prato a base de fariña de garavanzo, auga e aceite de oliva, consistente nunha torta plana e chata, de case 1 cm. de grosor que se cociña no forno de barro a lume forte. Os xenoveses chaman a este prato de fainá (en italiano farinata), mentres que en Niza chámano de socca. Seica a influencia xenovesa no Mediterráneo levou até o norte marroquí este prato, onde a comunidade sefardí de Xibraltar chámao calentita. Porén o máis curioso aconteceu no Río da Prata, xa que a inmigración xenovesa levou a fainá a Buenos Aires e a Montevideo, onde se converteu no acompañamento da pizza.

Na zona do Levante mediterráneo coñécense coma "Torraos" ou "Porrat", na súa versión de torrados, que curiosamente se asan xunto a unha pequena parte de xeso.

El desarme é unha festa tradicional gastronómica que se celebra na cidade asturiana de Oviedo o 19 de outubro. Ofrece en restaurantes e casas particulares, un menú especial formado por garavanzos con bacallau e espinacas, callos e arroz con leite.

Taxonomía

Cicer arietinum foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 2: 738. 1753.[5]

Etimoloxía
  • Cicer: prestado do latín cĭcĕr, -ĕris, co mesmo sentido (Catón, De Agri Cultura, 2, 10, 24), mentres cĭcĕra, -ae designaba as plantas leguminosas dos xéneros Lathyrus e Psophocarpus.[6]
  • arietinum: do latín ǎrĭĕtīnus, -a, -um, referente ao carneiro, derivado de aries, arietis, carneiro, que, segundo Plinio o Vello na súa Historia naturalis (18, 24), designaba un certo tipo de garavanzo.[6]
1Plàntula cigro19 03111
Plántula
Sinonimia
  • Cicer album hort.
  • Cicer arientinium L.
  • Cicer arientinum L.
  • Cicer edessanum Bornm.
  • Cicer grossum Salisb.
  • Cicer nigrum hort.
  • Cicer physodes Rchb.
  • Cicer rotundum Alef.
  • Cicer sativum Schkuhr
  • Cicer sintenisii Bornm.
  • Ononis crotalarioides M.E.Jones[7][8]

Notas

  1. Nome galego en Dicionario de alimentación e restauración, VV. AA. (2012) Santiago de Compostela, Termigal. Xunta de Galicia. Real Academia Galega e Dicionario da Real Academia Galega, A Coruña, RAG, 2012
  2. 2,0 2,1 Marcial Valladares Núñez (1884): Diccionario gallego-castellano, Santiago, Imp. Seminario Conciliar. A estrada é garabanzo, hoxe con v.
  3. Etimoloxía da entrada garbanzo no dicionario da RAE.
  4. Corominas J,. Breve diccionario etimológico de la lengua Castellana, Ed. Gredos, 1973
  5. "Garavanzo". Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultado o 11 de maio de 2013.
  6. 6,0 6,1 Gaffiot F., Dictionnaire Latin-Français, Hachette, París, 1934, p. 162-3 e 304
  7. [1]
  8. Garavanzo en PlantList

Véxase tamén

Bibliografía

Alvarado Fernández, Salustio (1923). El origen de los cloroplastos en las hojas de "Cicer arietinum". Madrid: JAE (Jiménez y Molina-Impresores). Arquivado dende o orixinal o 22 de abril de 2014. Consultado o 29 de setembro de 2014.

Ligazóns externas

Outros artigos

Citoquinina

As citoquininas (CK) ou citocininas son un tipo de hormona vexetal ou fitohormona que promove a división celular nas raíces e taliños. O seu nome procede de "citocinese". Están implicadas principalmente no crecemento e diferenciación celular, pero tamén afectan á dominancia apical, crecemento das xemas axilares, e senescencia das follas. Folke Skoog descubriu os seus efectos utilizando leite de coco na década de 1940.Hai dous tipos de citoquininas: citoquininas de tipo adenina e citoquininas de tipo fenilurea como (estas últimas son sintéticas e non se atopan en plantas). A maioría das citoquinas de tipo adenina sintetízanse nas raíces. Os tecidos que se dividen activamente como o cámbium tamén sintetizan citoquininas. As citoquininas participan na sinalización celular local e a longa distancia, e utilizan o mesmo mecanismo de transporte ca as purinas e nucleósidos. As citoquininas transpórtanse polo xilema.As citoquininas actúan en concerto coas auxinas, outras hormonas das plantas. Sen elas probablemente non se podería producir a diferenciación dos tecidos da planta e formación de órganos.

Cociña vexetariana

A gastronomía vexetariana é aquela que utiliza ingredientes que cumpren os criterios vexetarianos, excluíndo a carne e os produtos derivados de tecido animal. Para o ovolactovexetarianismo (o tipo máis común de vexetarianismo de Occidente) están permitidos os ovos e os produtos lácteos, tales como o leite e o queixo. As formas máis estritas de vexetarianismo son o veganismo e o fruxivorismo, que exclúen todos os produtos animais, incluíndo os produtos lácteos e o mel, e mesmo algúns azucres refinados que se filtran e branquean con carbón de óso.

Os alimentos vexetarianos poden clasificarse en varios tipos:

Os tradicionais que sempre foron vexetarianos: cereais, froitas, verduras, froitos secos etcétera;

Produtos de soia, incluíndo o tofu e o tempeh, que son fontes comúns de proteína;

Proteína vexetal texturizada, feita de fariña vexetal desgraxada, incluída a miúdo en receitas de chili e hamburguesa en lugar da carne picada;

Sucedáneos de carne, que imitan o sabor, textura e aparencia da carne e se empregan con frecuencia en receitas que tradicionalmente conteñen carne;

Sucedáneos de ovo e lácteos, empregados para facer cremas, batidos e tortillas.

Crecente Fértil

O Crecente Fértil é unha rexión histórica no Oriente que abrangue o Antigo Exipto, o Levante, e Mesopotamia. A expresión "Crecente Fértil" foi creada polo arqueólogo da Universidade de Chicago James Henry Breasted en 1906 para describir o arco xeográfico formado polas áreas xeográficas do Próximo Oriente que van desde Elam e Mesopotamia ao leste, até Exipto e Nubia ao oeste, e chegando ao sur do Cáucaso e da Anatolia e á Siria.

Hoxe en día prefírese non empregar esta denominación, xa que mestura indebidamente culturas heteroxéneas e non se corresponde coas visións do mundo que tiñan os habitantes destas culturas.

Bañado polos ríos Nilo, Xordán, Éufrates e Tigris e cubrindo unha superficie de entre 400.000 e 500.000 km², a rexión esténdese desde a costa oriental do Mediterráneo a través do norte do Deserto de Siria e polo Jazirah e Mesopotamia ata o Golfo Pérsico. Estas áreas correspóndense cos actuais Exipto, Israel, Palestina e Líbano e partes de Xordania, Siria, Iraq, sueste de Turquía e suroeste de Irán. A poboación actual é de 40 a 50 millóns de persoas.

O Crecente Fértil ten un arquivo impresionante de actividade humana pretérita. Ademais de existir varios sitios arqueolóxicos con restos óseos e culturais do home pre-moderno (e.g. na cova de Kebara en Israel), de cazadores-recolectores do Plistoceno tardío e de cazadores-recolectores semisedentarios do Epipaleolítico (os Natufianos), esta área é máis coñecida polos seus sitios arqueolóxicos relacionados coas orixes da agricultura. A zona occidental arredor dos ríos Xordán e Éufrates superior veu nacer os primeiros asentamentos agrícolas neolíticos coñecidos (denominados Neolítico precerámico A), que data de hai uns 11.000 anos (e inclúe sitios arqueolóxicos coma o de Xericó). Esta rexión, ao longo de Mesopotamia (que está ao leste do Crecente Fértil, entre os ríos Tigris e Éufrates), tamén veu a irrupción das máis antigas sociedades complexas durante a Idade de Bronce. Tamén nesta rexión hai evidencia antiga de escritura e da formación de sociedades estatais. Isto fíxolle gañar a esta rexión o sobrenome de "O berce da Civilización."

Desde a Idade de Bronce, a fertilidade natural da rexión ampliouse grandemente mediante obras de irrigación, das que segue a depender gran cantidade da súa produción agrícola.

Sendo como son tan cruciais no crecemento da civilización no Crecente Fértil, os ríos non foron o único factor da precocidade da zona. O Crecente Fértil tiña un clima que propiciaba a evolución de moitas plantas anuais, que producen máis sementes comestíbeis cás perennes, e a tremenda variedade de elevación da rexión deu pé a antigos experimentos de cultivo de moitas plantas comestíbeis. O máis importante, o Crecente Fértil posuía os proxenitores salvaxes das oito especies importantes na agricultura antiga (isto é: os proxenitores salvaxes de dúas variedades de trigo, cebada, liño, garavanzo, chícharo, lentella, ervella amarga), e de catro das cinco especies máis importantes de animais domesticados - vacas, cabras, ovella, e porcos - e a quinta especie, o cabalo, vivía nas súas proximidades.

Faboideae

Faboideae é unha das tres subfamilias nas que se divide a familia das leguminosas ou Fabáceas (Fabaceae). O nome alternativo para a subfamilia é Papilionoideae. É a división máis grande da familia, e esténdese por todos os continentes agás as rexións árticas. Comporta 476 xéneros e 13.900 especies. Os xéneros con maior número de especies son Astragalus (2400 a 3270), Indigofera (700), Crotalaria (700), Mirbelia sensu lato (450), Tephrosia (350), Desmodium (300), Aspalathus (300), Oxytropis (300), Adesmia (240), Trifolium (240), Rhynchosia (230), Lupinus (200), Aeschynomene (160), Hedysarum (160), Lathyrus (160), Vicia (160), Dalea (150), Eriosema (150), Lotononis (150), Millettia (150), Vigna (150), Swartzia (140), Daviesia (135), Lonchocarpus (135), Machaerium (130), Onobrychis (130), Ormosia (130), Lotus (inc. Coronilla, 125), Lonchocarpus (120), Erythrina (110), Gastrolobium (110), Mucuna (105) e Pultenaea (100). As especies leñosas son preferibelmente termófilas, moitas herbáceas son de rexións temperadas e frías, porén están tamén representadas nos trópicos. Comporta moitas plantas útiles e moi coñecidas, como ervello, garavanzo, feixón, chícharo de olor, trevos, faballón, alforfa, soia, entre outras. Ademais pertencen a esta subfamilia plantas bravas moi comúns dos montes galegos, coma os toxos, as xestas, a carqueixa, ornamentais rubideiras como a glicinia chinesa, ou incluso árbores como a falsa acacia.

As plantas desta subfamilia recoñécense das demais subfamilias de leguminosas por mor das súas flores, que posúen catro pétalos envoltos entre si, creando un tubo por cuxo extremo sobresaen os seus longos estames. O quinto pétalo está estendido coma unha vela e denomínase estandarte, velame ou vexilo.

Faláfel

O faláfel é unha preparación típica dalgúns países de Oriente Próximo e Oriente Medio, semellante a unha croqueta, mais de forma arredondada e elaborada cunha masa de garavanzos ou fabas, á que se lle engade diversas especias.

Consiste nuns boliños fritidos de garavanzos ou fabas moídos, normalmente mesturados com condimentos como allo, ceboliño, pirixel, coandro e comiño. Moitas veces, consómense en pan pita, con hummus (pasta de garavanzo), tahina (pasta de sésamo) e ensalada (tomate, cogombro, cebola e leituga). Hoxe en día, o faláfel consómese en todo o mundo grazas aos restaurantes de comida oriental.

Fariña

A fariña é un po resultante de moer o gran, xeralmente dos cereais (especialmente trigo, millo etc). É o principal ingrediente do pan, o alimento básico en moitas partes do mundo. Tamén se obtén fariña dalgúns legumes e de froitos secos, como a soia e a améndoa.

A fariña é rica en amidón, que é un hidrato de carbono complexo. Cando a fariña se mestura con auga, o glute, unha proteína, actúa dándolle unha estrutura elástica á masa que permite "traballala" e que reteña burbullas de gas, o que resulta nunha textura final esponxosa. Este é un efecto buscado no pan, pasteis etc.

Algúns individuos padecen dunha intolerancia ao glute denominada celiaquía ou enfermidade celíaca, o que lles impide comer pan, pastas, pasteis ou calquera produto derivado do trigo, avea ou cebada, cereais que conteñen glute, pero hoxe pódense atopar no mercado produtos derivados de fariña sen glute.

Hidatodo

Un hidatodo é un tipo de tecido secretor de auga que se encontra nas follas, principalmente en anxiospermas, que está especializado na secreción de auga a través de poros na epiderme ou nas beiras dentadas e ápice das follas. Probablemente evolucionaron a partir de estomas e extremos de feixes vasculares modificados. Están implicados no fenómeno da gutación (do latín gutta, gota), na que se libera auga líquida (non vapor coma na transpiración) nas partes altas da planta, o que favorece o ascenso do zume bruto polo xilema da planta. Os hidatodos están conectados ao sistema vascular da planta por un feixe vascular.

Como o líquido que se extrae do xilema para ser expulsado polo hidatodo contén tamén sales, e compostos orgánicos disolvidos na auga e estes ás veces cristalizan ao evaporar a auga sobre a planta, forma unha substancia branca pulverulenta sobre as beiras das follas. Esta cristalización é moi evidente nas halófitas, plantas adaptadas a vivir en ambientes con altas concentracións de sales, e en consecuencia os hidatodos desas especies son considerados como glándulas para expulsar sal.

Os hidatodos máis típicos están formados por células vivas con numerosos espazos intercelulares cheos de auga, pero sen cloroplastos, que forman un tecido chamado epitema, que se abre a unha ou máis cámaras subepidérmicas. Estas cámaras, á súa vez, сomunican co exterior a través dun estoma especial chamado poro aberto ou estoma de auga aberto. Este estoma especial lembra estruturalmente un estoma ordinario, mais é normalmente máis grande e perdeu o poder de incharse e contraerse, polo que non se pecha.

Hummus

Este artigo trata sobre gastronomía, para a substancia orgánica véxase: humus.O hummus (en árabe: حمٌص; en hebreo: חומוס; en grego: Χούμους) é unha pasta feita de garavanzo esmagados con zume de limón, unha crema denominada tahina (pasta de sementes de sésamo) e aceite de oliva, que segundo a variante local pode levar ademais outros ingredientes como allos, pemento (xeralmente deitado ao servirse) etc. É un prato moi popular en todo o Oriente Medio, incluídos Israel, Líbano, Palestina, Turquía, Grecia, Siria, Armenia e Chipre, aínda que o hummus que se consome en Grecia é bastante distinto do que se atopa no mundo árabe e en Israel.

O hummus seica teña a orixe no Antigo Exipto, e a súa preparación era moi diferente á actual, servida en porcións pequenas sobre unha peza de pan.

Leguminosas

As leguminosas (Leguminosae) ou fabáceas (Fabaceae) son unha familia de árbores, arbustos e herbas perennes ou anuais, recoñecibles de xeito doado polo seu froito de tipo legume e as súas follas compostas e estipuladas. É unha familia de distribución cosmopolita con aproximadamente 730 xéneros e unhas 19.400 especies, o que a converte na terceira familia con maior riqueza de especies logo das compostas (Asteraceae) e as orquídeas (Orchidaceae). Esta riqueza de especies áchase particularmente concentrada nas ramas das mimosóideas e as fabóideas, xa que conteñen cerca do 9,4% da totalidade das especies das eudicotiledóneas.

Estimouse que ao redor do 16% de todas as especies arbóreas nos bosques chuviosos neotropicais son membros desta familia. Así mesmo, as Fabáceas son a familia máis representada nos bosques tropicais chuviosos e nos bosques secos de América e África.Independentemente dos desacordos que até hai pouco tempo existiron ao redor de se as Fabáceas deberían ser tratadas como unha soa familia composta de tres subfamilias ou como tres familias afastadas, existe unha gran cantidade de información e evidencias tanto moleculares como morfolóxicas que sustentan que as leguminosas son unha soa familia monofilética.Este punto de vista reforzouse non só polo grao de interrelación que exhiben diferentes grupos dentro da familia comparados con aquel achado entre as leguminosas e os seus parentes máis próximos, senón tamén por tódalas recentes análises filoxenéticas baseadas en secuencias do ADN.

Tales estudos confirman que as leguminosas son un grupo monofilético e que está estreitamente relacionado coas familias Polygalaceae, Surianaceae, e Quillajaceae xunto ás que conforman a orde Fabales.Xunto cos cereais e con algunhas froitas e raíces tropicais, varias leguminosas foron a base da alimentación humana durante milenios, sendo o seu uso un compañeiro inseparable da evolución do home.

Soia

A soia (Glycine max) é unha especie de legume nativa do leste de Asia, amplamente cultivada polo seu feixón comestíbel, que ten numerosos usos. A FAO clasifícaa coma unha oleaxinosa no canto dun legume seco.

A fariña de soia desgraxada é unha fonte de proteínas para a alimentación animal e precociñados importante e barata; O aceite de soia é outro subproduto importante deste cultivo. Por exemplo produtos de soia coma a proteína vexetal texturizada (TVP nas súas siglas en inglés), son a base de moitos sucedáneos de leites e carnes. A soia produce moita máis proteína por hectárea ca ningún outro cultivo.A comida tradicional non fermetada adoita usar a soia, incluíndo leite de soia, e desta, tofu e tona de soia. A comida fermentada incúe o mollo de soia, pasta de feixón fermentado, natto e tempeh, entre outros. O aceite emprégase en moitas aplicacións industriais. Os maiores produtores de soia son os Estados Unidos (35%), o Brasil (27%), a Arxentina (19%), a China (6%) e maila India (4%). Os feixóns conteñen unha significante cantidade de ácido fítico, ácido alfa-linolénico, e isoflavonas.

Sumeria

Sumeria ou Sumerio ( ki-en-ĝir en lingua sumeria), considérase unha das civilizacións máis antigas da humanidade; localizábase na parte sur da Mesopotamia (o Iraq da actualidade), situada en terreos coñecidos pola súa fertilidade, entre os ríos Tigris e Éufrates. A chegada dos sumerios á rexión estableceuna Samuel Noah Kramer entre o 3500 e o 3000 a.C. sobrepoñéndose a unha poboación anterior. Sumeria exerceu influencia sobre as áreas circunveciñas, culminando na dinastía de Agadé, fundada en aproximadamente 2340 a. C. por Sargón I. Este, ao parecer, sería de etnia e lingua semitas. Despois de 2000 a.C. Sumeria entrou en declive, sendo absorbida por Babilonia e por Asiria.

Dúas importantes creacións acreditadas aos sumerios son a escrita cuneiforme, que antecede probabelmente todas as outras formas de escrita, sendo orixinalmente usada por volta do 3500 a.C., e mais as cidades-estados, sendo, probabelmente, a máis coñecida a cidade de Ur, construída por Ur-Nammu, o fundador da terceira dinastía Ur, por volta de 2000 a.C.

Tenerife

Tenerife é unha illa situada no Océano Atlántico fronte ás costas africanas, e que pertence á Comunidade Autónoma de Canarias (España). Xunto coas illas de La Palma, La Gomera e El Hierro conforma a provincia de Santa Cruz de Tenerife. Cunha poboación de 904.713 (2018) habitantes é a illa máis poboada das illas Canarias e de España. Santa Cruz de Tenerife é a capital e a sede do Parlamento das Illas Canarias e Cabido de Tenerife. San Cristóbal de la Laguna foi declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO e é a súa sede na Universidade de La Laguna (a primeira universidade de Canarias). O volcán Teide, cos seus 3.718 metros é a máis elevada en España e no volcán a terceira maior do mundo a partir da súa base. O Teide e todo o parque nacional son tamén Patrimonio da Humanidade desde 2007.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.