Gabón

Gabón[1] (en francés: Gabon), oficialmente República Gabonesa (en francés: République Gabonaise) é un país da África limitado ó norte co enclave de Mbini, da Guinea Ecuatorial e Camerún; ó este e sur coa República do Congo (tamén chamada Congo-Brazaville para distinguila da República Democrática do Congo ou Congo-Kinshasa), e ó oeste co Océano Atlántico. Conseguiu a independencia de Francia en 1960. Dende 1967 ata o 7 de xuño de 2009 o seu presidente foi El Hadj Omar Bongo Ondimba.

Coordenadas: 1°S 12°L / -1, -12

República Gabonesa
République Gabonaise
Bandeira de Gabón
Escudo de Gabón
BandeiraEscudo
Gabon (orthographic projection)
Lema: Union Travail Justice
Unión Traballo Xustiza
Himno: La Concorde
Capital
 • Poboación
Libreville
1 424 987 (2005)
Cidade máis poboadaLibreville
Lingua oficialFrancés
Forma de gobernoRepública presidencialista
Presidente
Primeiro ministro
Ali Bongo Ondimba
Julien Nkoghe Bekale
Independencia de Francia17 de agosto de 1960
SuperficiePosto 74º
 • Total267 667 km²
 • % auga3,7 %
Fronteiras2 551 km
Costas885 km
PoboaciónPosto 147º
 • Total1 500 000 hab.
 • Densidade6 hab./km²
PIB (nominal)
 • Totaln/d
 • per cápitan/d
PIB (PPA)Posto 138º
 • Total (2005)9 514 000 000 US$
 • per cápita6 977 US$
MoedaFranco CFA
IDH (2007)0,677 (119º) – Medio
XentilicioGabonés, gabonesa[1]
Fuso horarioUTC + 2
 • Horario de veránNon aplica
Dominio de Internet.ga
Prefixo telefónico+241
Prefixo radiofónicoTRA-TRZ
Código ISO266 / GAB / GA
Membro de: ONU, UA

Historia

Artigo principal: Historia de Gabón.

O territorio de Gabón estivo habitado polo menos desde fai 9.000 anos, tal cal o evidencia a arqueoloxía. Ao parecer, a primeira etnia presente na zona foron os pigmeos, que certo tempo despois foron seguidos por ondas de diversas etnias, entre eles os bantús.

Varios grupos bantús viviron na área que agora é Gabón cando Francia a ocupou en 1885. En 1910, Gabón chegou a ser un dos catro territorios da África Ecuatorial Francesa, unha federación que sobreviviu ata 1959. Estes territorios fixéronse independentes o 17 de agosto de 1960.

O primeiro presidente de Gabón elixido en 1961, foi Léon M'ba, con O Hadj Omar Bongo como o seu vicepresidente. Cando M'Ba faleceu en 1967, Bongó substituíuno como mandatario segundo unha recente lei pola cal o vicepresidente sucedería inmediatamente ao presidente en caso de falecemento deste. Bongó estableceu un sistema de partido único, o Partido Democrático de Gabón (PDG), e foi o xefe de estado desde entón.

En 1990 o país abriuse a un réxime multipartidista, e tras as eleccións dese ano ingresaron á Asemblea Nacional representantes de cinco partidos opositores ao PDG. En 1993 Bongó foi reelecto, pero premido polo goberno francés, aceptou convocar novas eleccións.

Un referendo realizado en 1995 deulle a facultade de reformar a constitución, cuxa nova versión deu lugar ás eleccións presidenciais e lexislativas de 1997. Ao ano seguinte foi reelecto, mentres cumpría 31 anos ininterrompidos no poder. O seu amigo, Jean-François Ntotoume, foi designado primeiro ministro.

Goberno e política

Artigo principal: Goberno e política de Gabón.

Coa independencia de 1960 apareceron dous partidos, o Bloque Democrático Gabonés (BDG) de León M'Ba, e a Unión Democrática e Social Gabonesa (UDAG), liderada por Aubame. Tras as primeiras eleccións, ningún dos dous partidos logrou a maioría, e M'Ba fíxose co cargo de primeiro ministro co apoio dos deputados independentes. Con todo, concluír por parte dos dous partidos que para as dimensións do país era máis adecuado un sistema de partido único, polo que para as eleccións de febreiro de 1961 creouse unha lista única. M'Ba foi nomeado presidente, e Aubame ministro de asuntos exteriores.

En febreiro de 1963, a corrente do BDG tratou de forzar aos membros da UDSG a unha fusión completa ou a dimitir dos seus cargos. Todos os ministros da UDSG dimitiron, e convocáronse eleccións en febreiro de 1964, ás que a UDSG non puido concorrer por non presentar unha lista adecuada á lei. Sen chegar a celebrarse as eleccións, produciuse o 18 de febreiro de 1964 un golpe militar contra M'Ba, que fixo que as tropas francesas interviñesen. As eleccións celebráronse finalmente en abril, con varios partidos opoñentes, nas que o BDG logrou unha clara maioría.

En marzo de 1967, León M'Ba foi elixido presidente, e Omar Bongo vicepresidente. Coa morte de M'Ba ese mesmo ano, Omar Bongo accedeu á presidencia.

En 1968 vólvese ao sistema de partido único, disolvendo o BDG e creando o novo Partido Democrático Gabonés (PDG). Bongo foi elixido presidente consecutivamente en 1975, 1979 e 1986.

Tras un debate nacional sobre a situación política, abriuse de novo un sistema multipartidario, co que Bongo foi novamente elixido presidente en 1990, 1993 e 1998, creándose unha nova constitución que permitiu un proceso electoral máis transparente e reformas das institucións gobernamentais.

Gabón é actualmente unha república democrática multipartidista, cun presidente elixido polo voto popular e un mandato de 7 anos; un primeiro ministro e un consello de ministros nomeados polo presidente.

A Asemblea Nacional conta de 120 membros, dos cales 111 son electos e 9 nomeados polo presidente para un período de 5 anos. O poder xudicial reside na Corte Suprema de Xustiza e outros tribunais menores.

Cada unha das 9 provincias é dirixida por un gobernador.

O 31 de agosto de 2016 houbo eleccións presidenciais no país[2], nas que se deu por gañador por segunda vez a Ali Bongo entre disturbios e acusacións de fraude entre o goberno e a oposición.[3]

Organización político-administrativa

Artigo principal: Organización territorial de Gabón.
Gabon provinces named
Mapa das provincias de Gabón

Gabón está dividido en 9 provincias (capitais entre paréntese)

  1. Estuaire (Libreville)
  2. Haut-Ogooué (Franceville)
  3. Moyen-Ogooué (Lambaréné)
  4. Ngounié (Mouila)
  5. Nyanga (Tchibanga)
  6. Ogooué-Ivindo (Makokou)
  7. Ogooué-Lolo (Koulamoutou)
  8. Ogooué-Maritime (Port-Gentil)
  9. Woleu-Ntem (Oyem)

Xeografía

Artigo principal: Xeografía de Gabón.
Carte gabon
Mapa da CIA de Gabón.

Gabón está situado na costa atlántica de África central. No sentido das agullas do reloxo desde o noroeste, limita con Guinea Ecuatorial, Camerún, e a República do Congo.

A maior parte do interior do país está cuberto por unha densa selva.

Existen tres rexións: a chaira costeira, con moitos lagos e lagoas; a rexión montañosa dos Montes Cristal e as mesetas onduladas orientais, cuxo punto máis alto é o Monte Bengoué, de 1.070 m. de altura.

Existe unha importante rede hidrográfica que se estende por todo o territorio gabonés.

O río máis longo de Gabón é o Ogooué, que nace no Congo Occidental. O río Ogooué e os seus afluentes corren en dirección oeste, formando profundos vales a través das accidentadas mesetas de Gabón. Logo, ensánchase para formar un amplo delta que cruza a planicie costeira. Ao sur do Ogooué, o terreo ascende ata o macizo de Chaillu.

O clima é caloroso e húmido con fortes choivas entre outubro e maio.

A fauna desta zona inclúe antílopes e elefantes.

Economía

Artigo principal: Economía de Gabón.

Demografía

Pazoku masque
Máscara de Gabón
Artigo principal: Demografía de Gabón.

No ano 2007 Gabón tiña unha poboación de 1 454 000 habitantes. O idioma oficial é o francés, aínda que moi poucos o falan. A esperanza de vida é de 54 anos. O 63.2% da poboación está alfabetizada. A media de fillos por muller é de 4.71. Calcúlase que o 8% da poboación está infectada co virus HIV (Sida).

Principal grupo étnico: fang. Os myene considéranse a si mesmos a aristocracia de Gabón. A educación baséase nun sistema francés. A Universidade de Libreville creada en 1970 ten máis de 4.000 alumnos. Os ingresos do petróleo logran importantes investimentos na saúde, unha das mellores de África.

A composición étnica é: lodos (35%), bantús (29%), eshiras (25%), outros africanos e outros brancos (9%), brancos franceses (2%).

Educación

Existe a Universidade Omar Bongó en Libreville. Esta universidade ten un Departamento de Español, que se encarga da aprendizaxe da lingua española en Gabón, así como da difusión da cultura hispanoamericana e hispanoafricana. Gabón xa ten un 1,14% hispano, radicado principalmente na cidade de Cocobeach (ao NO), onde o español é oficial xunto co francés e o portugués, pois esta cidade tamén é pertencente de Guinea Ecuatorial.

Cultura

Artigo principal: Cultura de Gabón.

A música gabonesa é pouco coñecida en comparación cos xigantes rexionais como a República Democrática do Congo e Camerún. Algúns artistas de Gabón son: Patience Dabany, Georges Oyendze, A Rose Mbadou, Sylvain Avara, Oliver N'Goma, Pierre Akendegue, Annie-Flore Batchiellilys e François Ngoua.

Entre os escritores atopamos: Jean-Baptiste Abessolo e Angèle Rawiri

Entre os cineastas destaca Imunga Ivanga, especializado en documentais acerca da problemática do seu país.

Festas Nacionais
Data Nome en castelán Nome local Notas
17 de agosto Día da Independencia Jour de l'Independence

Ecoloxía

O bosque tropical de Gabón está considerado o máis denso e virxe de África. Con todo, o enorme crecemento demográfico do país está provocando unha deforestación extrema que ameaza este invalorable recurso natural.

A caza furtiva, así mesmo, está poñendo en perigo á fauna salvaxe. Sen dúbida, a falta de medios e de xestión en recursos propios auguran, cando menos, un futuro pouco prometedor.

Benestar social

O país carece de sistema de cobertura sanitaria. Os traballadores que cotizan á seguridade social non teñen as vantaxes que se encontran nos países desenvolvidos que aplican o mesmo sistema. Así mesmo, a maioría (por non dicir a totalidade) dos tratamentos médicos non están cubertos. Desde a simple consulta, ata os tratamentos máis elaborados (VIH, cancro etc.) teñen un custo, como nos Estados Unidos ou Chile.

O país dispón de escolas e centros de formación, recoñecidos tanto a nivel nacional como internacional. Existen institucións internacionais que propoñen unha formación adecuada e que traballan en estreita colaboración coas institucións, embaixadas de países estranxeiros e centros culturais. Dado que se trata de centros privados, o seu acceso está restrinxido a unha gran parte da poboación, que ten que conformarse coa formación ofrecida pola Universidade Omar Bongo Ondimba, sendo a única en ofrecer matrículas accesíbeis, non habendo Educación Superior gratuíta.

Notas

  1. 1,0 1,1 Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para gabonés.
  2. http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/gabon/evenements/article/gabon-election-presidentielle-31-08-16.
  3. http://www.elmundo.es/internacional/2016/09/01/57c7ddb0e2704efb0e8b4641.html.

Véxase tamén

Ligazóns externas

.ga

.ga é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para Gabón.

17 de agosto

O 17 de agosto é o 229º día do ano do calendario gregoriano e o 230º nos anos bisestos. Quedan 136 días para finalizar o ano.

30 de decembro

O 30 de decembro é o 364º día do ano do calendario gregoriano e o 365º nos anos bisestos. Queda 1 día para finalizar o ano.

Albert Schweitzer

Albert Schweitzer, nado en Kaysersberg o 14 de xaneiro de 1875 e finado en Lambaréné, Moyen-Ogooué (Gabón) o 4 de setembro de 1965, foi un médico, filósofo, teólogo protestante e músico franco-alemán, pola súa orixe alsaciana e Premio Nobel da Paz no ano 1952.

Bandeira de Gabón

A bandeira de Gabón foi adoptada en 1960. Está composta por tres franxas horizontais do mesmo tamaño. A cor da franxa superior é verde, que simboliza a flora do país. A franxa central, de cor amarela, representa a luz do sol. A franxa inferior é azul, polo Océano Atlántico que baña as súas costas.

A bandeira do Gabón en 1959-1960 presentaba tres cores, verde, amarelo e azul, coa bandeira de Francia achantada no canto superior esquerdo.

Camerún

Camerún (en francés: Cameroun; en inglés: Cameroon), oficialmente República de Camerún (en francés: République du Cameroun; en inglés: Republic of Cameroon) é un país africano. Limita ao oeste e o norte con Nixeria, ao leste con Chad e a República Centroafricana, ao sur coa República do Congo, Gabón e Mbini (Guinea Ecuatorial) e ao leste co golfo da Guinea, a través do cal fai fronteira coa Guinea Ecuatorial, cara á illa de Bioko. A súa capital é Yaoundé.

Golfo da Guinea

O golfo da Guinea é parte do suroeste Atlántico de África. A costa sur de África occidental, ao norte deste golfo, foi chamada historicamente como Alta Guinea. A costa occidental da parte máis ao sur de África, é historicamente, a Baixa Guinea. Hoxe, o nome da Guinea só se mantén nos nomes de tres países: Guinea, Guinea-Bisau e Guinea Ecuatorial. E nalgúns países americanos úsase o nome de "guineo" para designar unha variedade de bananas, o que demostra a orixe africana do termo.

No golfo da Guinea desembocan os ríos Níxer, Volta, Congo e Cross. A costa do golfo inclúe o golfo de Benin e o Golfo de Biafra.

Guinea Ecuatorial

A Guinea Ecuatorial (en francés: Guinée équatoriale; en portugués: Guiné Equatorial) é un país da África central, e un dos países máis pequenos da África continental, cunha área de 28 000 km2. Antigamente foi unha colonia española coñecida como Guinea Española, e obtivo a súa independencia o 12 de outubro de 1968. O nome que adoptou o país tras obter a súa independencia débese á proximidade co Ecuador e a estar situado no golfo da Guinea. Guinea Ecuatorial é o único estado soberano africano no que o castelán é a lingua oficial. No ano 2015, o país tiña unha poboación estimada de 1 222 245 persoas.Guinea Ecuatorial componse de dúas partes, unha insular e outra continental. A rexión insultar componse das illas de Bioko (antiga Fernando Pó) no Golfo de Guinea e Annobón, unha pequena illa volcánica que é a única zona do país situada ó sur do ecuador. A illa de Bioko é a zona máis setentrional de Guinea Ecuatorial e é onde se atopa a capital do país, Malabo. A nación lusófona de San Tomé e Príncipe atópase entre Bioko e Annobón. A rexión continental, Río Muni, limita con Camerún polo norte e con Gabón polo sur e leste. No continente atópase Bata, a meirande cidade do país, e Ciudad de la Paz, a futura capital do país. Río Muni tamén inclúe numerosas illas pequenas, como Corisco, Elobey Grande e Elobey Chico. O país é membro da Unión Africana, da Francofonía, da OPEC e da CPLP.

Kalahari

O deserto do Kalahari é unha grande área semiárida e areosa no sur de África, duns 500.000 km². Ocupa o 70 % de Botswana, e partes de Zimbabue, Namibia e Suráfrica. Outras fontes estenderían a área do Kalahari ata os 2,5 millóns de km², incluíndo Gabón, a República do Congo, a República Democrática do Congo, Angola e Zambia.

Libia

Libia (en árabe: ‏ليبيا‎ Lībiyā, en bérber: Libya), é un país situado na rexión do Magreb no Norte de África. Ás beiras do mar Mediterráneo ao norte, Libia limita con Exipto ao leste, Sudán ao sueste, Chad e Níxer ao sur, e Alxeria e Tunisia ao oeste. Na Grecia antiga, o termo Libia era utilizado nun senso máis amplo, comprendendo toda África do Norte ao oeste de Exipto.

Cunha área de ao redor de 1 800 000 quilómetros cadrados, Libia é o cuarto país máis grande de África por área e o décimo sétimo do mundo. A súa capital, Trípoli, acolle a 1,7 millóns dos 6,4 millón de cidadáns libios. As tres partes tradicionais do país son Tripolitania, Fezzan e a Cirenaica. Libia posúe ademais o moior Índice de Desenvolvemento Humano (IDH) e o cuarto maior PIB per capita de África en 2009, só detrás das Seychelles, Guinea Ecuatorial e Gabón. Isto é debido principalmente ás súas reservas petrolíferas e á súa baixa poboación. Libia é un dos dez maiores produtores de petróleo mundiais. Conseguindo a súa independencia como Reino de Libia en 1951, o estado estibo gobernado dende 1969 até 2011 por Muammar al-Gaddafi, que chegara ao poder nun golpe militar e instaurara a Jamahiriya, teorizada polo propio Gaddafi.

A mediados de febreiro de 2011, protestas e manifestacións masivas estouparon en Libia contra o goberno de Gaddafi, estourando unha guerra civil. O 26 dese mesmo mes, as forzas Anti-Gaddafi informaron que tiñan baixo o seu control varias vilas costeiras e cidades e o día seguinte, o 27 de febreiro, crearíase un organismo coñecido como Consello Nacional Libio para actuar como o "rostro político da revolución", o cal foi recoñecido o 16 de setembro do mesmo ano como único representante legal do estado.

Libreville

Libreville é a capital do Gabón e o principal centro urbano do país. A súa poboación calculábase nuns 578.156 habitantes (2005). E tamén a capital do distrito do Estuaire.

A cidade é un porto á beira do río Gabón, na súa desembocadura no golfo da Guinea.

Lingua francesa

O francés (français) é a terceira das linguas románicas en número de falantes, despois do castelán e do portugués. En 1999, o francés era a 11a lingua máis falada no mundo, con uns 77 millóns de falantes como lingua materna (chamados francófonos) e uns 128 millóns no total, incluíndo os que a usan como segunda lingua.É unha lingua administrativa ou oficial en moitas comunidades e organizacións (como a Unión Europea, ONU, Unión Postal Universal, Unión Africana etc). Antes da Segunda Guerra Mundial o francés era considerado a lingua internacional por excelencia, particularmente na diplomacia, e unha lingua franca no comercio, navegación e transporte.

Linguas bantús

O bantú é un subgrupo de linguas que pertence á familia de linguas níxer-congo. As linguas bantús fálanse no sur de Camerún, en Gabón, República do Congo, República Democrática do Congo, Uganda, Kenya, Tanzania, Angola, Zambia, Malaui, Mozambique, Cimbabue, Namibia, Botswana e Suráfrica.

Pobo fang

Os fang, tamén coñecidos como fãn ou pahouin, son un grupo étnico de África Central que habita en Guinea Ecuatorial, o norte de Gabón e o sur de Camerún. Representan arredor do 85% da poboación total da Guinea Ecuatorial, concentrados na rexión de Río Muni. Noutros países, nas rexións onde viven, conforman un dos máis significativos e influentes grupos étnicos.

República do Congo

A República do Congo (en francés: République du Congo; en congo: Repubilika ya Kongo; en lingala: Republiki ya Kongó), tamén chamado Congo-Brazzaville para distinguilo da veciña República Democrática do Congo, é un país africano. Limita ao norte con Camerún e a República Centroafricana, ao leste e sur coa República Democrática do Congo, ao sur con Cabinda e ao oeste co océano Atlántico e Gabón. A súa capital é Brazzaville.

San Tomé e Príncipe

A República Democrática de San Tomé e Príncipe (en portugués: República Democrática de São Tome e Príncipe, é un país africano formado por varias illas localizadas no golfo da Guinea, especificamente ao noroeste da costa de Gabón, moi preto da liña ecuatorial. As illas de maior importancia son: San Tomé (São Tome) e Príncipe.

Stephane Lasme

Yann Ulrich Stephane Lasme, nado o 17 de decembro de 1982 en Port-Gentil, é un xogador profesional de baloncesto gabonés que xoga para o Panathinaikos da A1 Ethniki. Mide 2,03 metros e pode xogar de ala-pivote ou de pivote.

África Occidental

África Occidental é unha rexión xeográfica que abrangue o oeste de África. Adoita incluírse nela os seguintes países:

Benín

Burkina Faso

Camerún

Cabo Verde

Costa do Marfil

Gabón

Gambia

Ghana

Guinea

Guinea-Bissau

Liberia

Mali

Níxer

Nixeria

República do Congo (Congo-Brazzaville)

Senegal

Serra Leoa

TogoChad, e parte do Magreb (Mauritania e Sahara Occidental, pero tamén Marrocos, Tunisia e Alxeria) son, en ocasións, tamén considerados como parte de África occidental.

África occidental é unha área con gran diversidade de paisaxes, biorrexións e culturas. Limita ao oeste e ao sur co Océano Atlántico e ao norte co deserto do Sahara. Ao leste o límite é menos preciso; xeralmente considérase a liña entre o monte Camerún e o lago Chad.

Os límites coloniais transformáronse nos límites de países contemporáneos da rexión. Nalgúns casos estes límites dividen grupos étnicos entre diferentes países.

Países
Países con parte africana
Outros territorios

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.