Fundamentalismo

Denomínanse fundamentalismo as distintas correntes relixiosas que promoven a interpretación literal dun texto fundamental ou sacro tal que o Corán ou a Biblia, é dicir, os seus contidos son tomados como dogmas de fe, perante os cales ningunha outra autoridade pode ser invocada, e polo tanto prevalecen sobre as leis das sociedades democráticas. Xeralmente fálase do fundamentalismo relixioso, pero o fundamentalismo político non por iso é menos común. Algúns exemplos de libros comúns entre fundamentalistas políticos son A miña loita, de Adolf Hitler, e o Libro Vermello de Mao. O fundamentalismo político non necesariamente relaciónase de xeito directo ou indirecta coas relixións tradicionais, senón que promoven unha cosmovisión radical e ata antiteísta.

O termo tamén se identifica coas correntes antimodernistas de distintas relixións. Ás veces confundense co milenarismo e co mesianismo ou asociase con fanatismo ou extremismo, aínda que este último termo adóitase reservar para actitudes especificamente políticas. O termo integrismo, que é o tradicional en galego para referirse a este fenómeno, está semanticamente moi próximo, aínda que nunha interpretación estrita o fundamentalismo designa un fenómeno moderno (unha forma de rexeitamento ás consecuencias secularizadoras da modernidad, pero xurdido desde a modernidade tecnolóxica), mentres que o integrismo promove unha resposta tradicionalista.

DavidWoronieckiWithSign
Persoa cun cartel cunha máxima fundamentalista cristián.

Orixe do termo

O fundamentalismo é un concepto moderno que xorde como reacción cando a sociedade moderna empeza a guiarse por leis humanas e deixa de lado as divinas, afectando aos hábitos e ao estilo de vida. O termo naceu a principios do século XX nos EE.UU. e rapidamente pasou a definir ideoloxías cristiás protestantes que, enarborando a infalibilidade da Biblia, pretendían un regreso ás posturas fundacionais do cristianismo, baseándose en moitos casos en nocións reaccionarias.[1]

De aí estendeuse a denominación a outros moitos movementos recentes de case todas as relixións do mundo que predican en contra da corrente principal dos seus respectivos credos, aseverando que esta se desviou dos seus fundamentos, ou que se resisten a aceptar ideas progresistas que foron admitidas por unha gran parte da comunidade.

No ámbito hispanofalante, o seu uso é máis recente aínda que no anglosaxón: a edición do DRAE de 1992 aínda non o recollía. Tampouco unha enciclopedia de referencia como a Larousse o incorpora ata a súa revisión de 1984, e unicamente aplicado ao fundamentalismo islámico. No corpus da RAE, un banco de datos que recolle textos de todas as épocas, non aparece ata 1950, nun tratado xurídico, e a maioría de ocorrencias son da última década. A diferenza do ámbito anglosaxón, a súa introdución e popularización vén asociado exclusivamente ao rexurdir do integrismo musulmán. A edición (1995) do RAE xa recolle fundamentalismo, aplicado a lectura literal do Corán.

O dicionario da Real Academia Galega non contempla a palabra fundamentalismo[2]

As bases do fundamentalismo

En moitos casos, o concepto do fundamentalismo vén irremediablemente atado á interpretación dunha Sagrada Escritura (Biblia, Corán, Tora...), sobre a que, no entanto, sostense que é infalible, atemporal e universalmente válida. Así, en oposición ao proceso de relativización das "verdades absolutas" contidas nos Libros Sagrados que se viña dando ata agora, atopamos unha rotunda afirmación do valor de cada versículo dos mesmos e unha apoloxía da súa aplicación literal, nalgúns casos máis aló do que xamais se fixo. Por suposto isto supón a asunción de dous supostos: que Deus outorgou aos seus Profetas unha visión unívoca da súa vontade e que esta está recolleita e é dispoñible de xeito directo aos seguidores da doutrina fundamentalista.

Oposición á ciencia

Auguste Comte2
Auguste Comte, un dos máximos expoñentes do positivismo.

Esta doutrina contrasta na maioría dos casos coa moderna visión científica da realidade, que cuestiona gran parte das interpretacións antigas das Escrituras. A ciencia, desde a Ilustración, ha ir desposuíndo ás relixións de autoridade en moitos campos; o que unido ao esgotamento do positivismo científico durante o século XX, levaría a sectores do ámbito relixioso a unha especie de "contraataque" con forzas renovadas polo desencanto ante as supostas promesas incumplidas dunha ciencia que sacaría á raza humana das miserias milenarias nas que se viu envolta.

Oposición a Occidente

Estamos ante un movemento de carácter case universal, pero, por suposto, non unitario, nin de obxectivos claramente identificables, de feito a miúdo son excluíntes entre si. Moitos grupos definidos como fundamentalistas non usan esa definición ou, pola contra, rexeitan que esta se utilice para xente distinta deles mesmos.

En xeral, podemos dicir que se trata dunha reacción ao papel pasivo do relixioso avalado pola concepción do mundo da Europa contemporánea que exportó e impuxo en moitos lugares do mundo uns valores que moitos perciben como unha atentado ás súas raíces e identidade. Por iso, en moitas ocasións percíbese o fundamentalismo como unha doutrina anti-occidental e asóciase exclusivamente aos movementos islamistas que se opoñen aos sistemas autoritarios seculares establecidos no mundo islámico trala descolonización.

Con todo, na Historia déronse outras correntes de pensamento que cabería cualificar de fundamentalistas no seu momento, entre as que cabo citar a Reforma protestante ou os almohades e almorábides que invadiron Al-Andalus. E, así mesmo, existen movementos fundamentalistas no seo de países occidentais e baseados na cultura que se considera occidental. O único que se pode admitir é que o fundamentalismo vai contra uns principios que o mundo occidental fixo seus e que a súa tradición relixiosa (cristianismo) asumiu, sobre todo un aspecto especialmente importante: a separación entre relixión e Estado e a aceptación de que as leis humanas predominen sobre as divinas. Esa diferenza fai que o fundamentalismo sexa nuns réximes (particularmente os islamistas) un instrumento totalitario ou ben noutros (particularmente nos democráticos) se límite a ser a ideoloxía dun ou varios grupos de presión. A ese respecto poderiamos falar, por exemplo, dunha oposición entre o fundamentalismo e a secularización das sociedades; pero non en particular contra Occidente, aínda que as sociedades occidentais identifíquense claramente con ese proceso.

Doutra banda, é necesario recordar que no fundamentalismo non é unha forma de conservadorismo senón máis ben de tradicionalismo (con todas as reformas que iso precise), de volta aos supostos valores dun pasado idealizado. En ningún caso existe unha tendencia a manter o presente ou inmediatamente anterior, pois precisamente os fundamentalistas quéixanse da corrupción moral crónica da súa contorna e a necesidade dunha «purificación». As cabezas pensantes dos grupos fundamentalistas fan referencia a un pasado exemplar que, en realidade, non está recollido en ningunha fonte senón que é unha idealización dos momentos cume da cultura que lles é propia. Nas seccións de cada relixión verase ao que se refire cada un.

Fundamentalismo en política

Jerry Falwell portrait
Retrato de Jerry Falwell, pastor protestante cuxo movemento, a Maioría Social, aboga por lexislar para favorecer ás elites conservadoras.

Toda iniciativa fundamentalista está abocada a inmiscirse na política do Estado no que se desenvolve polo seu mesma natureza moralista e reformista. Xa que o Estado posúe o monopolio da educación ou, polo menos, o seu control en practicamente todo o mundo, os fundamentalistas vense constantemente enfrontados a el cando as súas doutrinas son ignoradas ou, como ocorre habitualmente, do todo criticadas no ensino. É obvio que calquera movemento destas características buscará a maior difusión das súas ideas entre o gran público e de aí a necesidade de controlar os vehículos do saber. Os fundamentalistas adoitan basearse en escolas de pensamento preexistentes e modificalas á súa medida ou ben crear as súas propias.

Os partidos e asociacións de ideas fundamentalistas están activos en EEUU, Israel e case todos os países do mundo árabe, mentres que brillan pola súa ausencia en Europa e África. A aceptación varía desde a súa prohibición en Alxeria aos exemplos de fundamentalismo triunfante: o Wahhabismo que é a doutrina oficial de Arabia Saudita e o réxime dos Aiatolás xiíes en Irán. Só vendo as traxectorias de ambos países atopamos a primeira proba de que o fundamentalismo non é incompatible cunha política prol-occidental e, polo tanto, que a orientación política do mesmo está altamente condicionada polos factores nos que xorde.

Fundamentalismo relixioso

Houbo fundamentalismo en todas as relixións ao longo da historia, aínda que predomina nas denominadas "abrahámicas": cristianismo, xudaísmo e Islam. Parten dunha contrapocisión ao laicismo e a emancipación da razón xurdidos da modernidade, na que creen causa dos males do mundo. Analizan o mundo contemporáneo aplicando sempre categorías relixiosas. Teñen en común a asunción dos seus libros sagrados como única verdade (nunha lectura literal), a loita contra partidarios doutras interpretacións e a xustificación de todos os seus actos pola vontade de Deus. Propoñen a transformación do mundo para establecer unha orde social baseado en categorías que adoitan chamar de "xustiza" ou de "verdade".[3] En xeral os fundamentalistas son moi maniqueos: eles son os elixidos que actúan xustamente e que os que teñen a verdade, e os outros son o mal, os que esqueceron ou desprezado a mensaxe divina.

Richard Dawkins Cooper Union Shankbone (5038311044)
Richard Dawkins, acérrimo detractor do creacionismo e o extremismo relixioso.

O científico e escéptico Richard Dawkins apunta directamente ao fundamentalismo relixioso como unha fonte de violencia e de irracionalidade. Pouco logo dos atentados do 11 de setembro de 2001, cando lle preguntaron en que podería cambiar o mundo, Dawkins respondeu:

Ademais, ata cando os fundamentalistas forman unha maioría numérica, a súa posición inalterable é a de vítimas da corrente principal[Cómpre referencia]. Deste xeito, sempre se aseguran unha distancia exculpatoria cos problemas que os seus ensinos e métodos non abordan ou son incapaces de resolver. O fundamentalismo vese a el mesmo como a clave para acabar cos problemas da sociedade moderna, pero evita afrontar moitos deles porque nin sequera os recoñece como tales, p.ex.: as enfermidades e outros desastres son castigo de Deus e un Goberno fundamentalista ou, mellor dito, con elementos fundamentalistas (Irán, Arabia Saudita) sempre poderá argumentar que unha catástrofe que afecta ao pobo sucede porque este non segue ao pé da letra as prescripcións divinas.

Fundamentalismo cristián

Artigo principal: Fundamentalismo cristián.
Editorial cartoon depicting Charles Darwin as an ape (1871)
Caricatura aparecida en 1871 na publicación inglesa The Hornet que representa a Charles Darwin con corpo de mono, para satirizar a súa teoría da evolución.

O término fundamentalista no contexto cristián refírese a un movemento dentro do cristianismo que afirma a súa adhesión aos fundamentos de devandita fe. En varias denominacións cristiás hai fundamentalistas, non sendo unha denominación en si senón máis ben un movemento que atravesa o cristianismo no seu conxunto. Dependendo da denominación particular ten caracterísitcas especiais pero en xeral, considérase a á conservadora da Igrexa cristiá.

Certas manifestacións do fanatismo cristián da Idade Media, onde o teocentrismo era dominante, pódense considerar como fundamentalistas. Críase que os únicos elixidos que alcanzarían a salvación eran os cristiáns e por iso perseguían aos infieis ou os intentaban converter. As cruzadas, a inquisición e, en xeral, o celo da Igrexa para borrar calquera herexía pódense interpretar como mostra de fundamentalismo.

A partir do século XIX, xorde un novo tipo de fundamentalismo a comunidades cristiás que creen na Biblia como libro revelado, que contén verdades históricas expresadas de xeito literal (por exemplo, creen na creación tal como está narrada no Xénese e polo tanto opóñense á teoría da evolución das especies de Darwin). Esta corrente é máis forte entre o protestantismo americano. O catolicismo asimila á oposición ao Concilio Vaticano Segundo, visto como demasiado liberal, e adóitaselle chamar integrismo. Os mormóns e grupos afíns tamén se poden considerar cristiáns radicais ou fundamentalistas, aínda que eles rexeitan esta denominación.

Durante o século XX é cando se produce o crecemento máis significativo dos fundamentalismos cristiáns, especialmente en Europa e Estados Unidos. Teñen en común a aplicación de lecturas literais da Biblia en todos os aspectos, desde a política á vida cotiá familiar, a determinación na evanxelización e a difusión da mensaxe cristiá por todas partes ata a conversión dos non crentes nesta relixión.[5] Considérase que o fundamentalismo cristián é unha reacción contra a teoloxía máis progresista e tamén contra o humanismo laico[3] os que consideran a causa da "crise moral da sociedade", representada esta por a decadencia da familia tradicional, a individualización da moral e a perda de relación entre a persoa e Deus.[5]

Estes movementos caracterízanse polo feito de que en xeral nunca recorreron á violencia tanto en Europa occidental como en Estados Unidossetembro 2015[Cómpre referencia] probablemente debido á relación específica que existe nestes territorios entre o contexto cultural e a democracia, xa que é no marco do cristianismo onde se construíu o proceso que conduciría ao sistema democrático moderno, a través da Reforma primeiro e da Ilustración máis tarde, aínda que este impulso haxa ter que loitar historicamente, xustamente, contra a hexemonía das institucións eclesiásticas sobre a sociedade civil. Probablemente estes movementos teñen asumido que se queren que os cidadáns de Europa ou América de hoxe os escoiten deben falar nunha linguaxe adecuada ao contexto democrático.[3]

SoTLSign
Cartel no exterior da redacción en Tennessee da revista baptista Sword of The Lord de tendencia fundamentalista.

Os movementos máis activos caracterízanse pola súa loita especificamente en cuestións como; a aborto, o homosexualidade, o feminismo, o humanismo, a pornografía e a fractura da familia tradicional.[5] Movementos máis virulentos, por exemplo a Maioría Moral de Jerry Falwell en Estados Unidos, traballan para a modificación da lexislación e na influencia no goberno a partir da formación de elites académicas conservadoras . Por outra banda no contexto Europeo, Comuñón e Liberación, por exemplo, combate a "cultura dominante" do Estado laico italiano, acusándoo de tentar contra a liberdade de expresión dos valores cristiáns no marco da escola pública

Fundamentalismo mormón

Leroy S. Johnson2
Leroy S. Johnson, líder da igrexa de Xesús Cristo dos Santos dos Últimos Días desde 1954 ata a súa morte en 1986.

O fundamentalismo mormón é un movemento conservador que cre ou practica o que os seus seguidores consideran aspectos fundamentais do mormonismo. Isto representa unha ruptura da liña practicada pola Igrexa de Xesús Cristo dos Santos dos Últimos Días e un retorno a doutrinas e costumes que os fundamentalistas creen que foi un erro de abandonar, tales como a poligamia, a "Lei da Consagración", a teoría "de Adán-Deus", a expiación con sangue, o sacerdocio patriarcal, elementos da investidura mormona. Os fundamentalistas mormóns formaron numerosas seitas moitas das cales establecéronse en comunidades illadas en áreas do oeste de EUA.

Fundamentalismo xudeu

Abraham Isaac Kook 1924
Abraham Isaac Kook, figura destacada do sionismo relixioso, nunha imaxe de 1924.

Dentro do xudaísmo hai varias correntes fundamentalistas chamadas en xeral ultraortodoxos. Hoxe en día destacan aqueles que seguen os ensinos dos rabinos hasídicos, os haredis, así como certas correntes do sionismo que consideran que o secularismo do movemento foi un fracaso e que propugnan a instauración dun estado teocrático en Israel.

A maior parte das escolas xudías creen que o Tanakh (Antigo Testamento) non pode ser entendido literalmente ou illado, senón que son necesarias as interpretacións do Talmud e o Midrash para entendelo. O xudaísmo ortodoxo, pero, aínda que non toma o Tanakh literalmente, considérao divino, infalible e transmitido sen cambios esenciais, dando ademais unha grande importancia ás palabras e letras concretas empregadas no texto. Os haredis ven o Talmud e o Midrash como divinos e infalibles en contido, aínda que non en termos. Os haredis, á súa vez, defenden a infalibilidade da súa propia interpretación das fontes tradicionais da verdade. Finalmente, os caraítas, segundo eles mesmos, "son unha seita xudía que non recoñece a autoridade da tradición postbíblica incorporada no Talmud e nos traballos rabínicos máis tardíos". En definitiva, son estes últimos elementos xunto cos sionistas acérrimos, os que se poden considerar como os verdadeiros xudeus fundamentalistas. Con todo, na súa relación co Estado de Israel, vese o oposto das súas posicións.

Algunhas correntes hasídicas moi minoritarias desacreditan o sionismo como unha herexía, enfróntanse activamente co estado israelí e a todos os xudeus que se identifiquen con el, e néganse a falar hebreo, usando só o yiddish. Isto débese a que consideran que a existencia do Estado de Israel impide a chegada do Mesías. O sionismo relixioso, pola contra, o pai espiritual foi Abraham Isaac Kook (1865-1935), ve no Estado de Israel o inicio do tempo mesiánico e interpreta eventos como a Guerra dos Seis Días como sinais que o confirman. De importancia política é a reivindicación xudía co apoio divino da Terra Santa, Eretz Israel. Esta actitude foi defendida por fundamentalistas como os do grupo xa desaparecido Gush Emunim («Bloque dos creentes», fundado en 1974), para os que as renuncias territoriais israelís equivalían a un sacrilexio, o que levou a un dos seus membros a asasinar a Yitzhak Rabin en 1995. Dita visión opoñíase ao sionismo secular, segundo o cal os xudeus debían ser unha nación como as demais.

Fundamentalismo islámico ou islamismo radical

O fundamentalismo islámico define os posicionamentos relixiosos que reclaman un retorno á pureza do "Islam orixinal", caracterizados pola súa oposición máis ou menos encarnizada á Occidente como símbolo de corrupción e dexeneración e porque consideran que a Xaria ou lei islámica é suficiente para rexer a sociedade, facendo a miúdo unha interpretación extremadamente rigorista.

Anwar Sadat 1978
O presidente exipcio Anwar el-Sadat, asasinado por membros do movemento Xihad Islámico

Os máis radicais destes movementos defenden a loita armada (que toma a miúdo a forma de terrorismo) para conseguir os seus obxectivos. A nivel relixioso, esta postura xustifícase nos cinco alicerces do islam, algunhas correntes propoñen un sexto: o Xihad. 'Xihad' significa "loita ou combate" e implica varias interpretacións: dende o esforzo que debe facer todo musulmán para mellorarse, para ser mellor crente, tratándose entón dun "combate interior", ata o dereito da comunidade de crentes á lexítima defensa ou mesmo ao ataque contra os "inimigos do islam".

Outro dos aspectos máis visibles das tendencias radicais islámicas afectan a muller e constitúen un dos puntos de conflito máis importante con outros grupos: os fundamentalistas adoitan relegar a muller a un segundo plano, facéndoa vestir con excesiva modestia e negándolle parte dos seus dereitos.

Historicamente, a inquietude dos musulmáns para reencontrar un Islam "puro" e "desoccidentalizado" aparece co fin da colonización, cando naceron movementos como o dos Irmáns Musulmáns. Pola súa banda, a creación do Estado de Israel en Palestina (1948) e o conflito árabe-israelí subseguinte exacerbaron este fundamentalismo, procreando ás veces un furibundo antisionismo. O triunfo da revolución iraniana (1979) estimulou a tendencia e outorgoulle unha dimensión de rexeitamento o imperialismo (sobre todo o dos Estados Unidos). A retórica antiimperialista e antiamericana incorporouse desde entón e absorbeu en moitos aspectos ao panarabismo laico. O Irán, así como Paquistán, Sudán e outros países de maioría musulmá, ensaiaran un certo laicismo que foi completamente varrido e substituído pola incorporación da lei islámica ao seu sistema xurídico.

North face south tower after plane strike 9-11
Ataque terrorista ao World Trade Center de Nova York o 11 de setembro de 2001 por parte de extremistas islámicos.

Diversos autores non se poñen de acordo en que termo é o máis apropiado, xa que no caso de moitos movementos non hai tanto un retorno a posturas fundamentais e orixinais historicamente do islam senón máis ben unha evolución extremista da súa postura relixiosa. Para B. Lewis, "fundamentalismo" é un termo de orixe cristiá para referirse a movementos que fan lecturas literalistas da Biblia en contraposición a outras interpretacións teolóxicas. Pero, segundo este autor, no caso do islam non ten sentido utilizar este termo xa que non se da esta distinción entre teólogos musulmáns na actitude cara ao texto do Corán. Outros autores como J. Esposito discrepan do termo pola súa asociación "co activismo político, o extremismo, o fanatismo, o terrorismo e o antiamericanismo", e prefiren falar "resurgimiento islámico". Pola outra banda, autores como Sadiq Jalal al-Azm e Hassan Hanafi si atopan adecuado o termo de "fundamentalismo islámico" porque consideran que si hai un retorno ao "Islam básico". Pola contra tamén se denomina a esta tendencia "islamismo" aínda que esta palabra designe, en primeiro termo, o "conxunto de dogmas e preceptos que constitúen a relixión dos musulmáns ", sen ningunha connotación extremista. Tampouco todos os autores están de acordo con este concepto, o que fai que non sexa universalmente aceptado.

Pola violencia da súa rama máis extremista, e pola proliferación das súas actuacións no mundo enteiro, o fundamentalismo islámico preséntase como un dos máis agresivos de todos os existentes. Pódense citar os exemplos do magnicidio do presidente egipcio Anwar el-Sadat (1979) polo seu acordo de paz con Israel, o atentado á AMIA (o maior da arxentina), os atentados do 11-S en Nova York ou os do 11-M en Madrid (o maior atentado terrorista de Europa).

Fundamentalismo hinduísta

O fundamentalismo hinduísta, ultraconservador e nacionalista, defende que a única relixión da India sexa o hinduísmo para o cal aboga pola expulsión do país de musulmáns, cristiáns e practicantes doutras relixións. Coma todo fundamentalismo relixioso, defende a interpretación literal das escrituras relixiosas, nas que se defende o sistema de castas e a submisión da muller[6].

Os ataques ás minorías, o conflito entre hinduístas e sikhs no Punjab e os frecuentes incidentes fronteirizos entre India (de maioría hinduísta) e Pakistán (de maioría musulmá), están relacionados co fundamentalismo hinduísta[6]. Mahatma Gandhi foi asasinado por fundamentalistas hindús, membros do Hindu Mahasabha, partido nacionalista que defendía a Hindutva, ideoloxía que promulgaba a superioridade do hinduísmo coma a relixión superior e perfecta[7]. Recentemente denunciose a existencia de grupos fundamentalistas nas filas do BJP (Partido Popular Indio), un dos dous grandes partidos da India[8].

Notas

  1. "La lectura fundamentalista" (en castelán). Consultado o 14 de maio do 2016. Métodos y enfoques para la interpretación
  2. RAG (ed.). "Dicionario da Real Academia Galega".
  3. 3,0 3,1 3,2 Kepel, Guilles (maio 1995). Grupo Anaya sa, ed. La revancha de Dios (en castelán). Madrid. ISBN 84-7979-001-6.
  4. The Guardian, 2001-10-11 "Has the world changed?." The Guardian.
  5. 5,0 5,1 5,2 Giddens, Anthony (maio 2006). Alianza Editorial, ed. Sociologia (en castelán). Madrid. ISBN 978-84-206-4845-3.
  6. 6,0 6,1 "UD5 Religión: Fundamentalismo, pluralismo, liberación" (PDF). atrio.org (en castelán). Consultado o 11 de setembro de 2015.
  7. Francis Pudhicherry SJ (13/01/2009). Carlos Corral, ed. "¿Quién asesinó a Gandhi y por qué? Ante su 60º aniversario" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 26/09/2015. Consultado o 25 de setembro de 2015.
  8. James Tapper (02/03/2014). Toronto Star, ed. "India: The rise of the Hindu fundamentalists" (en inglés). Consultado o 25 de setembro de 2015.

Véxase tamén

Bibliografía

  • CABRERA, Hashim Ibrahim. Fanatismo y religión: El Islam ante el fanatismo (Relatorio do director de Verde Islam, Revista de Información e Análise. Seminario «Liberdade relixiosa», celebrado en Córdoba os días 26 e 27 de xullo de 1997). Documento de Internet: www.webislam.com
  • CASANOVA, José. Dimensiones Públicas de la Religión en las modernas sociedades occidentales. En: Iglesia Viva, No. 178-179, xullo/outubro de 1995, pp. 395 – 410.
  • GELLNER, Ernest. Posmodernismo, razón y religión. Ediciones Paidós Ibérica S.A., Barcelona, 1994.
  • KEPEL, Gilles. Al Oeste de Alá, La penetración del Islam en Occidente. Ediciones Paidós Ibérica S.A., Barcelona, 1995ª.
  • KEPEL, Gilles (Dir.). Las Políticas de Dios. Grupo Anaya & Mario Muchnik. Madrid, 1995b.
  • Mardones, José María (Dir). 10 palabras clave sobre fundamentalismos. Editorial VERBO DIVINO, Estella (Navarra), 1999.
  • PACE, Enzo y GUOLO, Renzo. Los fundamentalismos. SIGLO XXI Editores. México, 2006.
  • PALOMINO, Rafael. Laicidad, laicismo y ética pública, Athena Intelligence Journal, Vol. 3, No 4, pp. 77–97
  • PATIÑO, Carlos. Política e Identidad en el comienzo del Siglo XXI. Editorial UNIVERSIDAD PONTIFÍCIA BOLIVARIANA. Medellín, 1998.
  • TAMAYO, Juan José. Fundamentalismos y diálogo entre religiones. Editorial TROTTA. Madrid, 2004.
  • SALEH, WALEED. El ala radical del Islam. El Islam político: realidad y ficción, Siglo XXI, Madrid, 2007.

Outros artigos

Ligazóns externas

Al Qaida

Al Qaida ou Al Qaeda (árabe: القاعدة - al-Qā‘idah, "A Fundación" ou "A Base") é o nome dado a unha alianza internacional de organizacións islamistas radicais.

Cosmovisión

Unha cosmovisión é o conxunto de opinións e crenzas que conforman a imaxe ou concepto xeral do mundo que ten unha persoa, época ou cultura, a partir do cal interpreta a súa propia natureza e a de todo o existente.

Unha cosmovisión define nocións comúns que se aplican a todos os campos da vida, desde a política, a economía ou a ciencia ata a relixión, a moral ou a filosofía.

A "cosmovisión" é un concepto fundamental da filosofía e epistemoloxía alemás, e refírese unha ampla percepción do mundo. Ademais, reférese ao marco conceptual de ideas e crenzas a través das que un individuo interpreta o mundo e interactúa con el. O termo "cosmovisión" é unha adaptación do alemán Weltanschauung (Welt, "mundo", e anschauen, "observar"), unha expresión introducida polo filósofo Wilhelm Dilthey na súa obra Einleitung in die Geisteswissenschaften ("Introdución ás Ciencias da Cultura", 1914). Dilthey, un membro da escola hermenéutica, sostiña que a experiencia vital estaba fundada "non só intelectual, senón tamén emocional e moralmente" no conxunto de principios da sociedade e da cultura na que se formou. As relacións, sensacións e emocións producidas pola experiencia peculiar do mundo no seo dun ambiente determinado contribuirían a conformar unha cosmovisión individual. Todos os produtos culturais ou artísticos serían á súa vez expresións da cosmovisión que os crease; a tarefa hermenéutica consistiría en recrear o mundo do autor na mente do lector. O termo foi rapidamente adoptado nas ciencias sociais e na filosofía, onde se emprega tanto traducido como na forma alemá orixinal.

Unha cosmovisión non sería tanto unha teoría particular sobre do funcionamento dalgunha entidade particular, senón unha serie de principios comúns que inspirarían teorías ou modelos en todos os niveis: unha idea da estrutura do mundo, que crea o marco ou paradigma para as restantes ideas. Deste xeito, pertence ao ámbito da filosofía tradicionalmente chamado metafísica (aínda que doutrinas tradicionalmente antimetafísicas, como o positivismo ou o marxismo poidan constituír unha cosmovisión para os seus achegados). Con todo, unha cosmovisión non é unha elaboración filosófica explícita nin depende dunha; pode ser máis ou menos rigorosa, acabada e intelectualmente coherente.

Os sistemas filosóficos, relixións ou sistemas políticos poden constituír cosmovisións, posto que prové un marco interpretativo a partir do cal os seus adherentes e seguidores elaboran doutrinas intelectuais e éticas. Exemplos son o xudaísmo, o cristianismo, o Islam, o socialismo, o marxismo, o cientificismo, o humanismo ou o nacionalismo. As cosmovisións son complexas e resistentes ao cambio; poden, polo tanto, integrar elementos diverxentes e aínda contraditorios. A afirmación intransixente e autoritaria da propia cosmovisión é o fundamentalismo.

Cristianismo

O cristianismo (da verba en grego antigo Χριστός, Khristós (Cristo)) é unha relixión monoteísta baseada na vida e ensinanzas de Xesús Cristo como aparecen nos evanxeos canónicos e noutros escritos do Novo Testamento. Actualmente é a relixión, se contamos tódalas súas ramas, que conta con maior número de practicantes, coñecidos como cristiáns.

Os cristiáns cren que Xesús é o Fillo de Deus, Deus feito home, e o salvador da humanidade. Por mor disto, refírense a Xesús como Cristo, o Mesías profetizado nos textos xudeus que compoñen o Antigo Testamento. A doutrina teolóxica básica aparece nos primeiros textos cristiáns, cuxo contido é aceptado pola maioría das confesións cristiás. Estas profesións de fe din que Xesús sufriu, morreu e resucitou de entre os mortos para garantir a vida eterna a aqueles que cren nel e que confían nel para o perdón dos seus pecados. A maioría sosteñen tamén que Xesús subiu ao Ceo e que alí goberna xunto con Deus Pai. Aínda que o cristianismo é unha relixión monoteísta a maioría dos cristiáns cren que Deus existe en tres persoas, Deus Pai, Deus Fillo e Deus Espírito Santo que constitúen unha mesma substancia de Deus, o que constitúe o misterio da Santa Trindade.

Eduardo Álvarez Puga

Eduardo Álvarez Puga, nado en Cortegada o 5 de agosto de 1930, é un xornalista e escritor galego.

Enfrontamentos relixiosos na India

Os enfrontamentos relixiosos na India refírese a altercados con violencia e conflitos diversos con motivación relixiosa entre, principalmente, musulmáns, cristiáns e hindús na India. Os enfrontamentos entre cristiáns e hindús adquiren especial relevancia na rexión sueste do país, en Kranataka.

Guerra fría

A guerra fría foi un conflito semibélico, que enfrontou durante a segunda metade do século XX dous bloques antagónicos ideoloxicamente nunha guerra sen conflito directo pero con conflitos indirectos no que os dous bandos prestaban axuda ós diferentes continxentes, e con guerras de influencia e económicas. Durou do 1948 co Golpe de Praga ata 1991 coa disolución da Unión Soviética.

Gustavo Bueno

Gustavo Bueno Martínez, nado en Santo Domingo de la Calzada o 1 de setembro de 1924 e finado en Niembro o 7 de agosto de 2016, foi un filósofo español.

Ideoloxía

Unha ideoloxía é o conxunto de ideas, tendentes á conservación ou transformación do sistema existente (económico, social, político...), que caracterizan a un grupo, institución, movemento cultural, social, político ou relixioso.

O termo ideoloxía foi formulado por Destutt de Tracy (Mémoire sur la faculté de penser, 1796), e orixinalmente denominaba á ciencia que estuda as ideas, o seu carácter, a orixe e as leis que as rexen, así como as relacións cos signos que as expresan. Medio século máis tarde, o concepto dótase dun contido combativo por Carlos Marx, para quen a ideoloxía é o conxunto de ideas (erróneas na súa maior parte) cuxa relación coa realidade é menos importante que o seu obxectivo, que é evitar que os oprimidos perciban o seu estado de opresión. Desde un punto de vista ou outro, o concepto adquire unha tinguidura pexorativa do que non se desprendeu.

Imperio almohade

A Dinastía Almohade foi unha potencia relixiosa bérber que se converteu na quinta dinastía moura, situada cronoloxicamente desde mediados do século XII até mediados do século XIII. O nome latino deriva da corruptela do árabe الموحدون al-Muwahhidun, i.e. "os monoteístas" ou "os unitaristas", que alude ao fundamentalismo do movemento (véxase Tawhid).

Os almohades xurdiron en Marrocos no século XII, descontentos co fracaso dos almorábides á hora de vigorizar os estados musulmáns na Península Ibérica, así como tamén en soster a reconquista cristiá. Conquistaron o norte de África até Exipto, e ocuparon sucesivamente gran parte de Al-Andalus.

Islam

O islam (en árabe: الإسلام, al-Islām ) ou islamismo é unha relixión monoteísta abrahámica cuxo dogma baséase no libro do Corán, o cal establece como premisa fundamental para os seus crentes que «Non hai máis deus que Alá e que Mahoma é o último mensaxeiro de Alá». A palabra árabe Allah, galeguizada como Alá, significa Deus e a súa etimoloxía é a mesma da palabra semítica El (אל), coa que se nomea a Deus na Biblia. Os eruditos islámicos definen ao islam como: «A submisión a Deus o Altísimo a través do monoteísmo, a obediencia e o abandono da idolatría». O libro sagrado do islam é o Corán, ditado por Alá a Mahoma a través de Yibril (o Arcanxo Gabriel). Os seguidores do islam denomínanse musulmáns (do árabe muslim مسلم, 'que se somete'). Testemuñan que Mahoma é o último dos profetas enviados por Deus e selo da Profecía.O islam, á semellanza do xudaísmo e do cristianismo, descende da tradición relixiosa do patriarca bíblico Abraham, e é clasificado como unha relixión abrahámica. O islam non nega o xudaísmo nin o cristianismo senón que considera esas relixións monoteístas como parte da súa herdanza e consideran que Adán foi o primeiro musulmán. Ademais do Corán, os musulmáns de tradición sunnita seguen así mesmo os hadices e a sunna do profeta Mahoma, que conforman o Rexistro histórico das accións e os ensinos do Profeta. Aceptan como libros sagrados a Torá (o Antigo Testamento dos cristiáns), os Libros de Salomón e os Evanxeos (o Novo Testamento). Teñen como profetas, entre outros, a Adán, Noé, Abraham, Moisés, Salomón e Xesús.

En 2010 calculábanse en case 1600 millóns de seguidores do Islam que son maioría en 49 países, arredor dun 87/90% dos musulmáns son sunnitas e o 10/13% xiítas. Segundo o Vaticano, o islam (conxuntamente con todas as súas ramificacións) é a relixión máis estendida do mundo, xa que recentemente superou o número de católicos, e a segunda relixión do mundo se se súmase o número de fieis das distintas confesións do cristianismo.

O islam xurdiu coa predicación de Mahoma no ano 622 na Meca (na actual Arabia Saudita). Baixo o liderado de Mahoma e os seus sucesores, o islam estendeuse rapidamente. Existe discrepancia entre os musulmáns e non musulmáns de se se estendeu por imposición relixiosa ou militar, ou por conversión dos pobos ao islam. As ensinanzas de Mahoma están contidos no Corán, ou Alcorán (Qur'an, "recitación" en árabe). Os musulmáns acreditan que Mahoma recibiu estas ensinanzas de Alá (a palabra árabe para Deus), por intermedio do anxo Xibreel (Arcanxo Gabriel) que Mahoma despois recitou para que outros pasasen a escrito, xa que era analfabeto segundo considera a tradición islámica, converténdose no mensaxeiro do islam. Alén do Corán, inclúense entre os conceptos e prácticas relixiosas os piares do islam, cinco para os sunnitas: profesión de fe (non hai máis deus que Alá e Mahoma é o seu profeta), orar cinco veces ao día, a esmola, o xaxún no Ramadán e a peregrinación á Meca que os xíis imamís inclúen entre as derivacións da fe xunto con outras prácticas; os ditos e accións de Mahoma tal como se recolle no corpus dos hadith, distintos segundo a tradición sunnita e a xiíta e que para os sunnitas conforman a sunna, que clarifican e explican as ensinanzas de Mahoma e que forman o Rexistro histórico das accións e as ensinanzas do Profeta.

Ao contrario do xudaísmo e do cristianismo, o islam non atravesou un período de gran reforma ou reformulación fundamental.

Para a maioría dos musulmáns o islam non é só unha relixión senón un xeito de vida, un sistema que dá instrucións que se relacionan con todos os aspectos da actividade humana, sexan políticos, sociais, financeiros, legais, militares ou interpersoais pero entre os crentes hai diversos graos de observancia, para uns é un asunto privado mentres para outros é a base de todo o seu sistema de relacións .

Islamismo

Islamismo é o nome que reciben un conxunto heteroxéneo de doutrinas e prácticas políticas que basicamente defenden o islam non só como relixión senón como base para rexeren as esferas económica, política e social do Estado. O islamismo non é,[Cómpre referencia] polo tanto, un movemento de carácter relixioso senón político. De aí que a maior parte dos escritos islamistas non traten sobre relixión senón sobre ideoloxía política.

Julie Bindel

Julie Bindel, nada o 20 de xullo de 1962, é unha escritora inglesa, feminista radical, e cofundadora do grupo reformista Justice for Women, que dende 1991 axudou a mulleres que foron procesadas por matar a parellas masculinas violentas.Foi investigadora visitante da Universidade de Lincoln entre 2014 e 2017, e antiga directora asistente do Centro de Investigación sobre a Violencia, Abuso e Relacións de Xénero na Universidade Leeds Beckett, a obra de Bindel céntrase na violencia machista contra as mulleres e nenos, particularmente na prostitución, na pornografía, no acoso físico, no fundamentalismo relixioso e no tráfico de persoas.Bindel é autora e coautora de máis de 30 capítulos de libros e catro libros, incluíndo Straight Expectations (2014) e The Pimping of Prostitution (2017). Tamén é a editora, xunto coa súa compañeira Harriet Wistrich, de The Map of My Life: The Story of Emma Humphreys (2003). Escribe regularmente para The Guardian, New Statesman, Sunday Telegraph e Standpoint.

Kurt Westergaard

Kurt Westergaard, nado en Døstrup o 13 de xullo de 1935, é un debuxante dinamarqués.

Monoteísmo

O monoteísmo é a crenza na existencia dun único Deus. O cristianismo, o islam e o xudaísmo son relixións monoteístas. Segundo esta crenza, Deus significa algo supremo, relacionado con ideas e conceptos filosóficos, distinto dun ser persoal con atributos. O monoteísmo contrasta co politeísmo que é a crenza na existencia de varios deuses. As relixións monoteístas adoitan oporse abertamente ao politeísmo e ó panteísmo.

Protestantismo

O protestantismo abrangue o conxunto das igrexas e comunidades cristiás xurdidas no século XVI en Europa Occidental, separadas da Igrexa católica a partir do labor reformador do ex-monxe agostiño Martiño Lutero, iniciador do luteranismo.

Selección natural

A selección natural é o proceso esencial da evolución proposto por Charles Darwin e xeralmente aceptado pola comunidade científica como a mellor explicación para a adaptación e especialización, como se evidencia no rexistro fósil. Outros mecanismos de evolución inclúen deriva xenética, fluxo xénico e presión de mutación.

Vlaams Belang

O Vlaams Belang (en neerlandés, Interese Flamengo) é un partido político flamengo herdeiro do Vlaams Blok (Bloque Flamengo), ilegalizado en 2004 acusado de promover o racismo e a xenofobia. O Vlaams Belang defínese como republicano, independentista, de dereitas e defensor dos intereses dos flamengos. O seu bastión principal é Antuerpen, cidade na cal nas eleccións do 8 de outubro de 2006 obtivo un 33'51% dos votos. Amósase partidario da expulsión dos inmigrantes ilegais e contrario ó fundamentalismo islámico. O seu eslogan é Eigen volk eerst (Primeiro, o propio pobo). As súas xuventudes son as Vlaams Belang Jongeren.

Xihad

A xihad (do árabe: جهاد‎ [gihād]) é un concepto esencial da relixión islámica cuxa tradución literal é exercer esforzo máximo. Pode tamén ser entendida como unha loita mediante a vontade persoal de se buscar e conquistar a fe perfecta. Ao contrario do que moita xente pensa, xihad non significa "Guerra Santa", nome dado polos europeos ás loitas relixiosas na Idade Media (por exemplo: Cruzadas).[Cómpre referencia] Aquel que segue a Xihad é coñecido como Muxahid.

O Corán non describe ningunha das dúas formas de Xihad, que son unha invención de Al-Ghazali (1058-1111): Unha, a "Xihad Maior", é descrita como unha loita do individuo consigo mesmo polo dominio da alma; e a outra: a "Xihad Menor", é descrita como un esforzo que os musulmáns fan para levar a mensaxe do islam aos que non teñen consciencia da mesma (ou sexa, aqueles que non se submeten a Deus e á paz).

Hai opinións diverxentes respecto das formas de acción que son consideradas Xihad. A Xihad só pode ser trabada para defender o islam. Porén, algúns grupos pensan que isto ten aplicación non só na defensa física dos musulmáns, mais tamén na reclamación de terra que en tempos pertenceu a musulmáns ou a protección do islam contra aquilo que eles ven como influencias que "corrompen" a vida musulmá. A idea da Xihad como unha guerra violenta é unha idea creada por Occidente.[Cómpre referencia] De acordo coas formas comúns do islam, se unha persoa morre en Xihad, é enviada directamente para o paraíso, sen punición ningunha polos seus pecados.

De acordo co sociólogo sirio-alemán especialista no islam, el mesmo un musulmán sunita, Basan Tibi, o fenómeno do fundamentalismo islámico é unha forma de oportunismo político dalgúns grupos, que se aproveitan da noción de Xihad, desvirtuando o islam para tornalo un factor de acción política en proveito propio.

Xuízo de Scopes

O xuízo de Scopes ou caso de o Estado de Tennessee contra John Thomas Scopes ou Tennessee contra Scopes ou, informalmente, o xuízo do mono (Scopes Monkey Trial), foi un famoso caso xudicial celebrado en Tennessee, Estados Unidos en 1925, no cal un profesor substituto de instituto chamado John Scopes foi acusado de violar a Lei Butler do estado de Tennessee, que prohibía a ensinanza da evolución humana en todas as escolas financiadas polo estado. O proceso foi deliberadamente montado para dar publicidade á pequena vila de Dayton, Tennessee, onde se celebrou, e chamar a atención sobre a prohibición da ensinanza da evolución nas escolas. Scopes incriminouse a si mesmo á mantenta para que ese asunto puidese ser defendido.

No xuízo, Scopes foi considerado culpable e multado con 100 dólares, pero máis tarde a multa foi anulada aducindo un tecnicismo legal. O proceso deulle unha gran publicidade nacional a Dayton, xa que reporteiros de todo o país acudiron en multitude alí para cubrir a actuación dos avogados de gran sona que representaban a cada parte. William Jennings Bryan, tres veces candidato á presidencia, actuou como fiscal, e Clarence Darrow, un famoso avogado defensor, defendeu a Scopes. O proceso puxo de relevo a controversia fundamentalismo-modernismo, na que os cristiáns modernistas, que dicían que a evolución non era incompatible coa relixión, se opoñían aos fundamentalistas, que dicían que a palabra de Deus revelada na Biblia tiña prioridade sobre calquera coñecemento humano. O caso foi visto tanto como unha disputa teolóxica coma un proceso sobre se debería ensinarse a ciencia moderna nas escolas. Sobre o caso de Scopes fixéronse obras de teatro, películas de cine e televisión e libros.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.